1. Ostadar 1. maila 2. gaia Munduko klimak

2. Atmosferaren geruzak

3. edo IONOSFERA

4. ATMOSFERAREN FUNTZIOAK Izpi ultramoreetatik babestu Oxigenoaren gordailua Behar dugun beroa gorde Fenomeno atmosferikoak 40. orrialdea

5. Liburuko 40. orrialdea irakurri Nitrogenoa % 78 Oxigenoa % 21 Beste batzuk % 1 Proportzioa % Atmosferaren osagaiak

6. Atmosfera Troposfera a) Bataz besteko lodiera, 12 km b) Gas kopururik handiena, guztien % 85 inguru c) Altueraren arabera tenperatura jaitsi d) Fenomeno metereologikoak Estratosfera a) 12 km – 50 km lodiera b) Gas kopurua troposferan baino murritzagoa ... c) Tenperaturak gora altuera igotzean d) Ozono geruza kokatzen da, bizidunontzat ezinbestekoa Mesosfera a) 50 km – 80 km, hau da 30 kmko lodiera b) Gas kopuru oso txikia c) Gora egiten dugun neurrian tenperatura jeitsi d) Ionosfera a) 80 km – 500 km b) Gas kopuru txikia (nitrogenoa, oxigeno atomikoa... c) Tenperaturak igo altueraren arabera, 2000ºC d) Aurora polarrak fenomenoa gertatzen dira Exosfera a) Oso zaila espazioarekin dituen mugak finkatzea b) Ia ez dago gasik c) Tenperaturak jeitsi oso maila baxuetaraino d) 43. orr. 3. ariketa

7. Atmosfera baditu hauek dira hauek dira

8. LURRA PLANETA egiten ditu Mugimenduak Errotazioa Ardatzaren inguruan ondorioa Eguna Argitasuna Gaua Iluntasuna Orduak-24 Errotazioa Eguzkiaren inguruan Urtaroak banatzan da Lerro irudikariak Paraleloak eta meridianoak posible egiten dute Lurreko puntuak kokatzea Plano batean errepresentatzea Mapak Proiekzioen bidez Mercator Peters Zilindrikoa Konikoa

9. Eguna Gaua Lurraren ardatzaren inklinazioa 23 5´ Biraketa edo errotazioa LURRA planeta inklinatuta dago eta horrek ondorioak ditu

10. Lurraren mugimenduak 1.- Biraketa edo errotazioa : ardatzaren inguruan birak ematen ditu Ondorioa: eguna eta gaua

11. Lurraren mugimenduak 2.- Translazioa: Eguzkiaren inguruan birak ematen ditu Ondorioa, urtaroa: udaberria, uda, udazkena, negua Zergatik ?

12. Ipar hemisferioan ala Hego hemisferioan jotzen du zuzenago? Beraz: Ipar hemisferioan ................izango da eta Hego hemisferioan .................... uda negua Eguzkia Ipar hemisferioan zuzen jotzen duenez, uda Hego hemisferioan zeharka jotzen duenez, negua

13. Translazio mugimendua Eguzkia Ipar hemisferioan udabarria. Hego hemisferioan udazkena. Ipar hemisferioan negua. Hego hemisferioan uda. Ipar hemisferioan uda. Hego hemisferioan negua. Ipar hemisferioan udazkena. Hego hemisferioan udaberria.

14. Ipar hemisferioan udako solstizioa Garai honetan, udan, ipar poloen inguruan argitasuna dago hilabete luzeetan, eguna da. Solstizioa “ Urteko egunik luzeena eta laburrena ematen den unea” Ipar hemisferioan: Udako solstizioa, ekainak 21ean Neguko solstizioa, abenduak 21ean

15. Ipar hemisferioan neguko solstizioa Garai honetan, neguan, ipar poloen inguruan iluntasuna dago hilabete luzeetan, gaua da.

16. Ekinozioak Ekinozioak “ Eguna eta gaua luzera berdinekoak diren unea” Udaberrikoa noiz ? Udazkenekoa noiz ?

17. Eguzkiak zuzen jotzen du. Lurralde txikia hartzen du Berotasun handiagoa Eguzkiak ez du zuzen jotzen. Lurralde handia hartzen du. Berotasun txikiagoa

18. Udaberriko EKINOZIOA Martxoak 21 Gaua eta eguna 12 ordukoak Udazkeneko EKINOZIOA : Irailak 21 Gaua eta eguna 12 ordukoak Neguko solstizioa Abenduak 21 Egunik laburrena, gaurik luzeena Udako solstizioa Ekainak 21 Egunik luzeena, gaurik laburrena Eguzkia Translazio mugimendua dela eta

20. Zein klima daude Eguraldia eta klima Eguraldia toki eta une jakin bateko atmosferaren egoera da , egunekoa. Klima , berriz, leku jakin bateko atmosferaren bataz besteko egoera da , urtean zeharkoa .

21. Zein klima daude ?

22. Zona klimatikoak Ekuatorea Kantzer Tropikoa Zirkulu polar Artikoa Zirkulu polar Antartikoa Kaprikornio Tropikoa Beroa Epela Epela Hotza Hotza

23. Klima motak Ekuatoriala Tropikal euritsua Tropikal lehorra Basamortukoa Mediterrneoa eta antzekoak Txinatarra Ozeanikoa Kontinentala Polarra Goi mendietakoa Beroak Epelak Hotzak BEROAK HOTZA EPELAK EPELAK HOTZA

24. Klimaren elementuak

25. Klimaren elementuak Tenperatura Latitudearen araberakoa - Altitudearen araberakoa - Latitudearen araberakoa - Ekuatorearen inguruan beroagoa Zenbat eta gorago hotzago Itsasotik hurbil epelago Prezipitazioak Latitudearen araberakoa - Ekuatorearen inguruan gehiago Altitudearen araberakoa - Zenbat eta altuago gehiago Latitudearen araberakoa - Itsasotik hurbil euri gehiago Presioa Atmosferako aireak lurrazalean egiten duen indarra Haizeak Airearen mugimendua, toki bateko eta besteko presio aldeen ondorioz.

26. Klimaren elementuak 1 - Tenperatura : leku guztietan ez da berdina Faktore eragileak : 1.- Latitudea 3.- Itsasoa ren hurbiltasuna 2.- Altitudea ( - 0,5º 100 m igo ezkero)

27. Klimaren elementuak 1 - Tenperatura  Latitudea ren arabera T enperatura altuagoa da ekuatorean . P oloetara hurbildu ahala tenperatura jaitsi egiten da. Ekuatorean eguzkiak zuzen jotzen du Poloetarantz eguzkiak zeharka jotzen du.

28. Klimaren elementuak 1 - Tenperatura Altitudea ren arabera G utxi gorabehera, 100 m etro ko , 0,50 jaisten da tenperatura.

29. Klimaren elementuak 1 - Tenperatura Itsasoa ren hurbiltasunaren arabera Kontinenteetako kostaldean leunagoa da barrualdean baino. Itsasoa k tenperatura epeltzen du. Itsas korronte en arabera Pentsa ez arren itsasoan ur korronte handiak daude Korronteak hotzak edo beroak izan daitezke

30. Tenperatura zelan neurtzen da ? Tenperatura t ermometroarekin neurtzen da. Isoterma lerroen bidez irudikatzen da. ” Iso” = berdin

31. Klimaren elementuak 2 - Prezipitazioak Atmosferan ura dago, laino gisa. Hoztu ondoren k ondentsatuko ura Lurraren gainazalera erortzea prezipitazioa da, euria. Leku batetik bestera aldatzen dira.

32. Klimaren elementuak 2 - Prezipitazioak Altitudea rekin ugarit u egiten dira . Horregatik egiten du euri asko mendietan. Zer forma dauka euri horrek ? .

33. Klimaren elementuak 2 - Prezipitazioak Ugariagoak dira kontinenteetako kostaldea n barrualdean baino. Izan ere, itsasoak hezetasuna sortzen du.

34. Klimaren elementuak 3 - Prezioa Atmosferako aireak Lurraren gainazalean egiten duen indarra da presioa. Altitudearen araberakoa da.

35. Klimaren elementuak 3 - Prezioa Airearen presioa barometroaren bidez neurtzen da eta ¡sobara deituriko lerroen bidez irudikatzen da.

36. Klimaren elementuak 4 - Haizea Lurra berotu egiten da Sortu da haizea ! Aire beroak igo egiten du Lekua betetzen airea hotzagoa etorriko da

37. Klimaren elementuak 4 - Haizea Haizeak Haizea airearen desplazamendua da eta toki bateko eta besteko presio aldeen ondorioz sortzen da. Haize orratzak haizearen norabidea adierazten du Anemometroak haizearen abiadura.

38. Klimograma bat zelan egin 1.- DATUEN ANALISIA: Tenperaturarik altuena eta baxuena Prezipitaziorik altuena eta baxuena Zertarako ? Koordenatuetan eskala egiteko 91 74 83 64 42 32 69 77 70 68 85 90 Litroak 8º 11º 15º 18º 19º 19º 17º 13º 10º 9º 5º 5º ºC A A U I A U E M A M O U

39. Klimograma bat zelan egin Tenperaturarik handiena Euri litrorik gehien

40. Klimograma bat zelan aztertu Bartzelona Tenperaturaren azterketa Altuena noiz ? ............................... Zenbat gradu ? ................ Txikiena noiz ? .............................. Zenbat gradu ? ............... Urteko bataz bestekoa ? Kalkulatu egin behar da 9+11+12+14+17+23+24+23+22+17+13+10 = 195 Bataz bestekoa hau da: 195 : 12 hilabete = 16,25 ºC Zenbat gradutako bitartea edo diferentzia hotzenetik beroenera ? ..............º C Iparraldeko edo hegoaldeko tokia da ? .............................. (Ipar hemisferioan uda, sasoi beroa, uztailean eta abuztuan izaten da eta Hego hemisferioan urtarrila eta otsailean)

41. Klimograma bat zelan aztertu Bartzelona Prezipitazioen azterketa Gehien noiz ? .......................................... Zenbat litro ? ................... Gutxien noiz ? .......................................... Zenbat litro ? ................... Beraz, urteko bataz besteko prezipitazioa ? 30+40+56+46+53+40+30+46+81+78+55+46= 601 litro/urtean Zein da hilabete lehorrena ? ....................................... Beraz, zein da urtaro lehorra ? ...................................

43. Tenperaturaren azterketa – 65. Orr. Urteko bataz besteko tenperatura zelan neurtzen da ? Hilabete guztietako batuketa egin eta emaitza 12az zatituz lortzen da. “ Bilboko eredua “ 9 +9+11+12+16+18+20+ 21 +19+16+12+10 = 177 177 : 12 = 14,75º C Aurreko azalpenaren arabera zer tenperatura da Bilbokoa? Hotza, epela ala beroa? Aurreko azalpenaren arabera nolakoa da tenperatura bitartea? TXIKIA – 3º C baino txikiagoa ERTAINA – 3 – 10 ºC artean HANDIA – 10ºC-tik gora

44. Prezipitazioen azterketa- 65. orr. Urte osoko prezipitazio kopurua jakiteko, hilabete guztietako prezipitazio-zifrak batu behar ditugu. “ Bilboko eredua “ 110+100+110+105+90+85+50+55+90+120+125+175 = 1015 litro Onolakoa da bilboko klima? OSO HEZEA – 1.750 mm-tik gora HEZEA – 1.000 – 1.750 mm artean LEHORRA – 250 – 1.000 mm artean OSO LEHORRA – 0 – 250 mm artean

45. Zein klima daude

46. Munduko klimak Beroa Epela Hotza Epela Hotza

47. Munduko klimak Ekuatoriala Tropikal euritsua Basamortu koa Ozeanikoa Mediterranearra Txinatarra Kontinen tala Polarra Goi mendietakoa Siberia rra Tropikal lehorra

48. Klima beroak - Tropikoen artean Ekuatorea Kantzer Tropikoa Kaprikornio Tropikoa Beroa

49. Klima beroak – Ekuatoriala Bataz besteko tenperatura : altua, 25-27ºC Hedadura termikoa : txikia, 1 – 3ºC Prezipitazio-kopurua : oso handia, 1000tik 4.000mm/urteko Prezipitazio-banaketa : erregularra

50. Klima beroak – Ekuatoriala

51. Klima beroak – Tropikala Bataz besteko tenperatura : altua, 23-26ºC Hedadura termikoa : txikia, baina ekuatoriala baino handiagoa, 3-5º Prezipitazio-kopurua : nahiko handia, 600-1000 mm/urteko Prezipitazio-banaketa : irregularra Zein da Tropikal hezea ? Eta Tropikal lehorra? A B

53. Klima tropikal hezea Klima tropikal lehorra

54. Klima beroak -Tropikala-Eredu bat Oihan tropikal hezea, Australia Euri asko egiten duen tropikoetako lurralde batzuetan oihan handiak eta badaude, ekuatoreko oihanaren itsura har dezaketenak

55. Klima beroak -Tropikala-Eredu bat Oihan lehorra, Tanzania Urtaro euritsuan prezipitazio handiak dituzten lurraldeetan, oihan handiak eta zuhaitz altuak sortu daitezke.

56. Klima beroak -Basamortukoa Bataz besteko tenperatura : altua, 20ºC inguru. Hedadura termikoa : oso handia, urtean zehar eta egun eta gauaren artean. Prezipitazio-kopurua : oso txikia, 250 mm/urteko baino gutxiago.

57. Klima beroak -Basamortukoa-Eredu bat Basamortu subtropikala , Senegal Sahel aldeko lur lehorrak explotazio handiegiak eragiten dien kalteek jasatzen dituzte, eta areagotu egiten da urtaro lehorretan

58. Klima beroak -Basamortukoa Paisaia

59. Klima epelak Kantzer Tropikoa Zirkulu polar Artikoa Zirkulu polar Antartikoa Kaprikornio Tropikoa Epela Epela

60. Klima epelak Non ? Tropikoen eta zirkulu polarren artean. Klima horien ezaugarria lau urtaroak dira. Urtaro horien artean desberdintasun nabariak daude tenperaturari eta prezipitazioei dagokienez.

61. Klima epela -Mediterraneo Bataz besteko tenperatura : epel-beroa: 18º. Hedadura termikoa : handia, 14-15ºC. Neguak: epelak, 6-7º. Udak: beroak, 23-24º Prezipitazio-kopurua : nahiko urria, 400-500mm/urteko Prezipitazio-banaketa: guztiz irregularra

63. Mediterraneo zonaldeko produkturik ezagunenak mahatsa garia oliboa Benidorm-era joaten dira aitaita-amamak negu partean. Zergatik? Neguak epelak eta udak oso beroak eta lehorrak

64. Klima epela - txinatarra Bataz besteko tenperatura : epela/beroa, 15-20ºC Hedadura termikoa : handia, 14-15ºC Neguak: epelak, 10ºC-tik gora Udak: oso beroak, 20-25ºC-tik gora Prezipitazio-kopurua: handia, 1.000 mm/urteko inguruan Prezipitazio-banaketa: nahiko erregularra, gehien udaberrian eta udan

65. Klima epela – Ozeanikoa edo Atlantikoa Bataz besteko tenperatura : epela, 7-15ºC Hedadura termikoa : ertaina, 10ºC Neguak: nahiko epelak, 5-7ºC Udak: ez oso beroak, 20 bat ºC Prezipitazio-kopurua: handia, 700-2.000mm/urteko

67. Klima ozeanikoa - Geurea

68. Klima epela -Kontinentala Bataz besteko tenperatura : hotz samarra, 5-10ºC Hedadura termikoa : oso handia, 15-20ºC Neguak: hotzak, 0ºC azpitik Udak: beroak, 20ºC-tik gora Prezipitazio-kopurua: aldakorra, batzueten nahiko urriak Prezipitazio-banaketa: irregularra

69. Klima kontinentala

70. Klima hotza - Goi mendietakoa Bataz besteko tenperatura : oso hotza, 0ºC-tik beherakoa Hedadura termikoa : oso handia Neguak: oso hotzak Udak: hotzak, 10ºC-tik behera Prezipitazio-kopurua: ugariak, 1500-2000 mm/urteko (elurra) Prezipitazio-banaketa: irregularra

71. Klima hotza - Goi mendietakoa

72. Klima hotza - Polarra Bataz besteko tenperatura : oso hotza, beti 0ºC azpitik Hedadura termikoa : nahiko handia, 10ºC-tik gora, betiere Neguak: hotz-hotzak, 0º azpitik beti eta askotan oso azpitik Udak: oso hotzak, nekez pasatzen da 10ºc-tik gora Prezipitazio-kopurua: oso aldakorra da, normalean 300 mm/urteko baino gutxiago, nahiko urria beraz Prezipitazio-banaketa: irregularra, batez ere udan egiten du euria edo elurra

73. Klima hotza - Polarra

74. Klima hotza - Siberiarra Novosibirsk Siberiako hiririk handiena da. Siberian hotz handia egiten du, klima polarra eta kontinentalaren artekoa dauka. Neguak oso hotzak izaten dira.

75. Ea zer ikasi dugun Eman dako orrian galderak dituzu. Hemen diapositibak pasatzen joango gara, bakoitza bere zenbakiarekin. Zuk pasa ahala erantzun egingo duzu. Batenbat ez baduzu egiten ... lasai, azkenean berriro pasatuko ditugu. Adi, prets, ia !!!

76. 1. galdera Zer da ? T oki eta une jakin bateko atmosferaren egoera da , egunekoa. L eku jakin bateko atmosferaren bataz besteko egoera da , urtean zeharkoa .

77. 2. galdera Mundua bost zona klimatikotan banatzen da. Idatzi argazkian falta diren zona klimatikoak

78. 3. galdera Tenperatura desberdina izaten da. Zeren arabera ? ........................... arabera ........................... arabera ........................... arabera.

79. 4. galdera Tenperatura berdineko lekuak lotzen dituzten lerroak nola deitzen dira ? ............................. Presio berdina duten lekuak loten duten marrak zelan deitzen dira ? ....................................

80. 5. galdera Prezipitazioak edo euria: Zenbat eta altuago (mendietan) euri gehiago ala gutxiago egiten du ? .............................. Kontinenteen kostaldean euri gehiago edo gutxiago egiten du ? ................................. Ekuatoretik urrundu ahala euri gehiago ala gutxiago egiten du ? ..............................

81. 6. galdera Zer da presioa ? Atmosferan dagoen airean sortzen duen haizea. Atmosferan dagoen aireak Lurraren gainazalean egiten duen indarra. Atmosferako aireak mendietan daukan tenperatura.

82. 7. galdera Zenbat eta altuera handiagoa, (Anboto punta esate baterako) presioa.......................da

83. 8. galdera Neurgailuak Tenperatura .......................... neurtzen da. Haizearen abiadura ........................... neurtzen da. Haizearen norabidea ......................... neurtzen da

84. 9. galdera Zein klima da hau ? Hilik hotzeneko bataz besteko tenperatura 18°-tik gorakoa izaten da.  T enperatura oso beroa beti, prezipitazio konstanteak eta ugariak, urtean 2.000 mm-tik gorakoak. (Ginea)

85. 10. galdera Lurreko tenperaturarik baxuenak. Ez dago udarik: hilik beroenean batazl besteko tenperatura ez da inoiz 10º-ra iristen. Prezipitaziorik ere ez dago ia. (Groenlandia)

86. 11. galdera Negua oso hotza izaten da, eta uda oso beroa eta oso hezea. (Gaztela, Moscu)

87. 12. galdera Oso tenperatura berokoa da eta prezipitazio ugarikoa. Bi urtaro: hezea eta lehorra. Prezipitazioak garai hezean ematen dira gehienbat. (Afrika, Kuba, India)

88. 13. galdera T enperatura epelak eta prezipitazio ugari ditu urte osoan. (Durango)

89. 14. galdera Neguak epelak eta udak oso beroak eta lehorrak (Benidorm, Espainiako alderik nagusiena) Zonaldeko produkturik ezagunenak : olibondoak (olioa) mahastiak (ardoa) eta zerealak (garia)

90. 15. galdera Tenperatura hotza eta euri ugari izaten dira, askotan elurra ere bai, batez ere neguan. (Pirineoak, Alpeak, Himalaya)