الاتحاد العام التونسي للشغل وتحديات ثورة الحرية والكرامة ثوابت التجربة النقابية ومقتضيات التجدد والتأقلم-min

1. ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
: ‫والكرامة‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫وتحديات‬
‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫والتأقلم‬ ‫التجدد‬ ‫ومقتضيات‬

3. ‫توطئة‬ I
‫املقدمة‬ II
:‫املداخالت‬ III
:‫الكرامــة‬ ‫ثــورة‬ ‫ســياق‬ ‫يف‬ ‫للشــغل‬ ‫التونــي‬ ‫العــام‬ ‫االتحــاد‬ -1
‫واملجتمــع‬ ‫النقابــي‬ ‫العمــل‬ ‫فلســفة‬ ‫صياغــة‬ ‫إعــادة‬ ‫تحديــات‬
،‫والسياســة‬
‫الألحمر‬ ‫مولدي‬ ‫األستاذ‬ ‫تقديم‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والتعددي‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تجرب‬ -2
،‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬
‫أحمد‬ ‫بن‬ ‫مصطفى‬ ‫األخ‬ ‫تقديم‬
‫التحديــات‬ ‫مواجهــة‬ ‫يف‬ ‫النقابــي‬ ‫للعمــل‬ ‫القانونــي‬ ‫اإلطــار‬ -3
،‫الراهنــة‬
‫مزيد‬ ‫النوري‬ ‫األستاذ‬ ‫تقديم‬
‫ـد‬‫نقـ‬ :‫ـة‬‫اإلقتصاديـ‬ ‫ـألة‬‫واملسـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ -4
،‫ـاوز‬‫التجـ‬ ‫ـات‬‫واقرتاحـ‬ ‫ـة‬‫العموميـ‬ ‫ـات‬‫السياسـ‬
‫العوادي‬ ‫سامي‬ ‫األستاذ‬ ‫تقديم‬
،‫الجديدة‬ ‫واملهن‬ ‫الشغلية‬ ‫العالقات‬ -5
‫النصريي‬ ‫السالم‬ ‫عبد‬ ‫األستاذ‬ ‫تقديم‬
‫النقابية‬‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬‫كات‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫والتح‬‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ -6
،2016-2011‫تونس‬ ‫يف‬
‫السعيداني‬ ‫منري‬ ‫األستاذ‬ ‫تقديم‬
‫الفهرس‬
4
5
11
13
33
41
61
73
87

4. ‫ل‬ّ‫ك‬‫ـ‬‫ـ‬‫وتش‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫التونيس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيكل‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫رهان‬ -7
،‫الجديد‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬
‫اليوسفي‬ ‫هالة‬ ‫األستاذة‬ ‫تقديم‬
:‫شات‬ ‫الور‬ ‫تقارير‬ IV
‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ومؤسس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واملنظم‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫إدارة‬ -1
‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬
‫العام‬ ‫باملرفق‬ ‫النهوض‬ ‫سبل‬ -2
‫املاليــة‬ ‫التوازنــات‬ ‫ضمــان‬ ‫بــن‬ ‫تونــس‬ ‫يف‬ ‫التقاعــد‬ ‫أنظمــة‬ -3
‫املكتســبة‬ ‫الحقــوق‬ ‫عــى‬ ‫واملحافظــة‬
‫واملنشود‬ ‫الواقع‬ ‫بني‬ ‫واالتصال‬ ‫اإلعالمي‬ ‫الفعل‬ ‫متطلبات‬ -4
‫وارتــدادات‬ ‫الفعــل‬ ‫نجاعــة‬ ‫بــن‬ ‫النضاليــة‬ ‫التحــركات‬ ‫إدارة‬ -5
‫املؤطــرة‬ ‫غــر‬ ‫التحــركات‬
‫العام‬ ‫التقرير‬ V
: ‫والكرامة‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫وتحديات‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫والتأقلم‬ ‫التجدد‬ ‫ومقتضيات‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
117
127
129
133
137
143
151
155

5. 4
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫توطئة‬
‫إرشاف‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫ح‬ ‫وإىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طربق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مؤتم‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ّ‫ل‬‫ـ‬‫ـ‬‫ظ‬
‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـتحقاقات‬‫االسـ‬ ‫ـط‬‫ضغـ‬ ‫ـت‬‫تحـ‬ ‫ـل‬‫يعمـ‬ ،‫ـا‬‫نهايتهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫الحاليـ‬ ‫ـدورة‬‫الـ‬
‫ـة‬‫وخاصـ‬ ،‫ـام‬‫املهـ‬ ‫ـق‬‫تالحـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـا‬‫مثيـ‬ ‫ـا‬‫بالدنـ‬ ‫ـهد‬‫تشـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ،‫ـة‬‫الوطنيـ‬ ‫و‬
‫لــم‬ ‫لذلــك‬ .‫ومســتلزماته‬ ‫الديمقراطــي‬ ‫البنــاء‬ ‫بمحطــات‬ ‫منهــا‬ ‫ــق‬ّ‫ل‬‫تع‬ ‫فيمــا‬
‫ـراءة‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـل‬‫ـ‬ّ‫للتأم‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫مناس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طامل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجامع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ّ‫ـن‬‫ـ‬‫يتس‬
‫ـتقبلية‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـتحقاقات‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـترشاف‬‫ـ‬‫واس‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫ودولي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وإقليمي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وطني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫محيطه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واق‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التعاط‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫وآف‬ ‫ـبل‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـراح‬‫ـ‬‫واق‬
‫املجلــس‬ ‫انعقــاد‬ ‫بعــد‬ ‫مبــارشة‬ ‫انرصفنــا‬ ‫التحــدي‬ ‫هــذا‬ ‫اســتمرار‬ ‫ظــل‬ ‫ويف‬
‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ل‬‫ث‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫جلس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬ ‫إىل‬ 2015 ‫ـاي‬‫ـ‬‫م‬ 6-5-4 ‫ـام‬‫ـ‬‫أيـــــ‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬
‫إطارا‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫مللتق‬ ‫ـوّر‬‫ـ‬‫تص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـد‬‫ـ‬ّ‫ل‬‫تو‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫بالش‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫امللم‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـاد‬‫االقتصـ‬ ‫يف‬ ‫ـون‬‫ومختصـ‬ ‫ـا‬‫وجهويـ‬ ‫ـا‬‫قطاعيـ‬ ‫ـون‬‫النقابيـ‬ ‫ـه‬‫فيـ‬ ‫ـاهم‬‫يسـ‬ ،‫ـر‬‫للتفكـ‬
.‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـع‬‫والترشيـ‬ ‫ـاع‬‫واالجتمـ‬
،‫ـا‬‫تجميعهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫حرصنـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـى‬‫امللتقـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـات‬‫فعاليـ‬ ‫ـرة‬‫الثمـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـد‬‫ولقـ‬
‫ـرة‬‫ـ‬‫دائ‬ ‫ـيع‬‫ـ‬‫وتوس‬ ،‫ـتها‬‫ـ‬‫مالمس‬ ‫ـت‬‫ـ‬ّ‫تم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫القضاي‬ ‫يف‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تعمي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ل‬ّ‫مؤم‬
‫ـوارات‬‫وحـ‬ ‫ـات‬‫لنقاشـ‬ ‫ـا‬‫منطلقـ‬ ‫ـون‬‫وتكـ‬ ‫ـدة‬‫الفائـ‬ ّ‫م‬‫ـ‬‫تعـ‬ ‫ـى‬‫حتـ‬ ‫ـا‬‫عليهـ‬ ‫ـن‬‫لعـ‬ّ‫ط‬‫امل‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫ينتظ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مالم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رس‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـتفيد‬‫ـ‬‫يس‬ ،‫ـع‬‫ـ‬‫أوس‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـاوزا‬‫ـ‬‫وتج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تعام‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فعل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬
‫قبلــوا‬ ‫الذيــن‬ ‫واألســاتذة‬ ‫الخــراء‬ ‫جميــع‬ ‫بــه‬ ‫قــام‬ ‫الــذي‬ ‫الجهــد‬ ‫كــر‬ُ‫ن‬ ‫وإذ‬
‫مــن‬ ‫امللتقــى‬ ‫ورقــة‬ ‫طرحتهــا‬ ‫التــي‬ ‫الشــائكة‬ ‫القضايــا‬ ‫يف‬ ‫للبحــث‬ ‫الدعــوة‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ورش‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫واكب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كاف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مداخ‬
‫ـص‬‫ـ‬‫بخال‬ ‫ـه‬‫ـ‬ّ‫نتوج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فإنن‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫وعملي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جعله‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫وحرص‬ ،‫ـى‬‫ـ‬‫امللتق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تخلل‬
:‫إىل‬ ‫ـكر‬‫الشـ‬
‫الخلفيــة‬ ‫الورقــة‬ ‫صياغــة‬ ‫وتــوىل‬ ‫التصــوّر‬ ‫معنــا‬ ّ‫د‬‫أعــ‬ ‫الــذي‬ ‫الفريــق‬ )‫أوال‬
:‫للملتقــى‬
‫الفريق‬ ‫منسق‬ ،‫األحمر‬ ‫مولدي‬ ‫األستاذ‬ -
‫السعيداني‬ ‫منري‬ ‫األستاذ‬ -
‫العوادي‬ ‫سامي‬ ‫األستاذ‬ -
،‫ـب‬‫ـ‬‫فحس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫امللتق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فعالي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تدع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫اي‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫فريدري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منظم‬ )‫ـا‬‫ـ‬‫ثاني‬
‫أيــدي‬ ‫بــن‬ ‫نضعــه‬ ‫الــذي‬ ‫الجهــد‬ ‫هــذا‬ ‫تجميــع‬ ‫إىل‬ ‫دعمهــا‬ ‫تجــاوز‬ ‫وإنمــا‬
.‫ـا‬‫عمومـ‬ ‫ـراء‬‫والقـ‬ ‫ـن‬‫النقابيـ‬
‫العمايل‬ ‫والتثقيف‬ ‫النقابي‬ ‫التكوين‬ ‫قسم‬

6. 5
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫املقدمة‬
‫ـا‬‫ـ‬‫ومنه‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫العربي‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫عرف‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫الخم‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬
‫املنظومة‬ ‫كل‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وضع‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫اجتماعية-سياس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أحداث‬ ،‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬
‫ـذه‬‫هـ‬ ‫أدت‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ .‫ـة‬‫طويلـ‬ ‫ـود‬‫لعقـ‬ ‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـادت‬‫سـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـية‬‫والسياسـ‬ ‫ـة‬‫االقتصاديـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـيتني‬‫ـ‬‫رئيس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫نتيجت‬ ‫إىل‬ ،»‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫«الربي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـذت‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ،‫ـداث‬‫ـ‬‫األح‬
‫ـدة‬‫ـ‬‫عتي‬ ‫ـتبدادية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـقوط‬‫ـ‬‫س‬ ‫األوىل‬ :‫ـى‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فرعي‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫نتائ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬
‫ـا‬‫ـ‬‫بأكمله‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫بل‬ ‫ـقوط‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ،‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طويل‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫لعق‬ ‫ـتمرت‬‫ـ‬‫اس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الثاني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬ .‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫إىل‬ ‫ـتمرة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫مازال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عارم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واجتماعي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـوىض‬‫ـ‬‫ف‬ ‫يف‬
‫ـداث‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طرحته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫الك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والفكري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنظيمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فه‬
،‫ـاطها‬‫بنشـ‬ ‫ـال‬‫أجيـ‬ ‫ـت‬‫ارتبطـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫الحكوميـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـات‬‫املؤسسـ‬ ‫ـل‬‫مجمـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
‫ـوص‬‫الخصـ‬ ‫ـه‬‫وجـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـات‬‫التحديـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ .‫ـية‬‫التونسـ‬ ‫ـة‬‫الحالـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املجتمعي‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫الخي‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬
،‫األويل‬ ‫ـية‬‫الرئيسـ‬ ‫ـة‬‫بالنتيجـ‬ ‫إال‬ ‫ـف‬‫مكثـ‬ ‫ـكل‬‫بشـ‬ ‫ـون‬‫واملراقبـ‬ ‫ـون‬‫املحللـ‬ ‫ـم‬‫يهتـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬
‫الرصاع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫حلب‬ ‫ـله‬‫ـ‬‫ترس‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫والربي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الطاغ‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طابعه‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬
‫ـكل‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـخ‬‫ـ‬‫التاري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـار‬‫ـ‬‫األنظ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إليه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يجل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬
‫ـرة‬‫املتأثـ‬ ‫ـة‬‫الحكوميـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـا‬‫تعرفهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـورات‬‫التطـ‬ ‫ـاق‬‫أعمـ‬ ‫يف‬ ‫ـوة‬‫قـ‬
‫ـاال‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫عت‬ُ‫ت‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫ويف‬ .‫ـداث‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫به‬
،‫ـس‬‫تونـ‬ ‫ـتقبل‬‫مسـ‬ ‫يف‬ ‫ـتؤثر‬‫سـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـات‬‫التحديـ‬ ‫ـامة‬‫جسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ّ‫ـر‬‫يعـ‬ ،‫ـا‬‫نموذجيـ‬
‫ـتجدات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫العتي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـتتأقلم‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكيفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بحس‬
.‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واإليديولوجي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫والسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬
‫االتحاد‬ ‫عليها‬ ‫ُني‬‫ب‬ ‫التي‬ ‫العامة‬ ‫النضالية‬ ‫املبادئ‬
‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـخ‬‫ـ‬ ّ‫رس‬ ‫ـة‬‫الطويلـ‬ ‫ـة‬‫التاريخيـ‬ ‫ـه‬‫تجربتـ‬ ‫ـة‬‫طيلـ‬
‫ـل‬‫املراحـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـبت‬‫تناسـ‬ ،‫ـة‬‫التنظيميـ‬ ‫ـد‬‫والقواعـ‬ ‫ـة‬‫النضاليـ‬ ‫ـادئ‬‫املبـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫جملـ‬
‫االجتماعيــة‬ ‫الخصائــص‬ ‫تطــور‬ ‫ومــع‬ ،‫البــاد‬ ‫بهــا‬ ‫مــرت‬ ‫التــي‬ ‫التاريخيــة‬
‫ـه‬‫ثقافتـ‬ ‫يف‬ ‫ـورت‬‫تبلـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـال‬‫وخـ‬ .‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـه‬‫منظمتـ‬ ‫إىل‬ ‫ـن‬‫املنتمـ‬ ‫ـغالني‬‫للشـ‬
:‫ـه‬‫تأسيسـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـا‬‫هديهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـار‬‫سـ‬ ‫ـة‬‫عامـ‬ ‫ـادئ‬‫مبـ‬ ‫ـة‬‫أربعـ‬ ‫ـة‬‫النضاليـ‬
‫ـيني‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـغالني‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يتمث‬ ،‫ـت‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مهن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫األول‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫املب‬
‫ـن‬‫ـ‬‫بتحس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملطالب‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫والحي‬ ‫ـتغالل‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أصنافه‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫بمختل‬
.‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وظروف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عالق‬
،‫ذاتهــا‬ ‫حــد‬ ‫يف‬ ‫الشــغالني‬ ‫طبقــة‬ ‫يتجــاوز‬ ‫وطنــي‬ ‫ســيايس‬ ‫الثانــي‬ ‫املبــدأ‬

7. 6
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـى‬‫ـ‬‫معن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫أعط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـعب‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫الرئيس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫القضاي‬ ‫ـمل‬‫ـ‬‫ليش‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مؤس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫توج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـهرية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫للعب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عميق‬
.»‫ـعب‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫«أحب‬ :‫ـيني‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مجم‬ ‫إىل‬ ،‫ـاد‬‫ـ‬‫حش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فرح‬ ،‫ـدة‬‫ـ‬‫العتي‬
‫ـخ‬‫ـ‬‫وترس‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـأ‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫الثال‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫املب‬
‫الظــروف‬ ‫بحســب‬ ‫املمارســة‬ ‫يف‬ ‫بتثبيتهــا‬ ‫املنظمــة‬ ‫تمســكت‬ ‫عمــل‬ ‫كقاعــدة‬
‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـتبداد‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وثاني‬ ‫ـتعماري‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫أوال‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫واالمكاني‬
.‫ـتقالل‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عرفت‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬
‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫املنظمة‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫انحي‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ويتمث‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫اجتماع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫أخالق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الراب‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫املب‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والحري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـأتها‬‫ـ‬‫نش‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متأصل‬ ‫ـانية‬‫ـ‬‫إنس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قي‬ ‫إىل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ثاب‬
‫ـم‬‫بوصفهـ‬ ‫ـم‬‫القيـ‬ ‫ـذه‬‫لهـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـو‬‫مؤسسـ‬ ‫ـاز‬‫انحـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ .‫ـة‬‫والكرامـ‬
‫والقرويــة‬ ‫القبليــة‬ ‫جماعاتهــم‬ ‫عــن‬ ،‫مختلفــة‬ ‫ظــروف‬ ‫يف‬ ،‫انســلخوا‬ ‫أجــراء‬
‫ـا‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـارا‬‫ـ‬‫إط‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫ليؤسس‬ ،‫ـكك‬‫ـ‬‫تتف‬ ‫أن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تحميه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫والحرفي‬
.‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ومعاي‬ ‫ـأدوات‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يحم‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫جدي‬
‫الدفــاع‬ ‫خــال‬ ‫مــن‬ ‫الواقــع‬ ‫أرض‬ ‫عــى‬ ‫املبــادئ‬ ‫هــذه‬ ‫االتحــاد‬ ‫ترجــم‬ ‫وقــد‬
،‫ـة‬‫ـ‬‫واملرشوع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫النض‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ،‫ـغالني‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـتمر‬‫ـ‬‫املس‬
.‫ـتقالل‬‫االسـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫أو‬ ‫ـتعمار‬‫االسـ‬ ‫ـد‬‫عهـ‬ ‫يف‬ ‫ـواء‬‫سـ‬
‫التونيس‬ ‫املجتمع‬ ‫عىل‬ ‫ووحدته‬ ‫النقابي‬ ‫العمل‬ ‫تأثري‬
‫العام‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تأس‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املهن‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫للمب‬ ‫كان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التنظيم‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫والثقافيـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫البنيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫عميقـ‬ ‫ـا‬‫تاريخيـ‬ ‫ـرا‬‫تأثـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬
:‫ـوه‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬
،‫ـه‬‫لقياداتـ‬ ‫ـي‬‫الديمقراطـ‬ ‫ـاب‬‫االنتخـ‬ ‫ـدا‬‫مبـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـار‬‫سـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫أن‬ ‫األول‬ ‫ـه‬‫الوجـ‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التاريخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الزعام‬ ‫ـوذج‬‫ـ‬‫بالنم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الثمانيني‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫ح‬ ‫إىل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأث‬ ‫وإن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬
‫مــن‬ ‫أجيــاال‬ ‫هــذا‬ ‫ســاعد‬ ‫وقــد‬ .‫الدولــة‬ ‫رأس‬ ‫عــى‬ ‫الحاكــم‬ ‫الحــزب‬ ‫أرســاه‬
‫ـاء‬‫االرتقـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫االنتخابـ‬ ‫ـلك‬‫املسـ‬ ‫ـاع‬‫اتبـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـدرب‬‫التـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫النقابيـ‬ ‫ـن‬‫املناضلـ‬
‫ـة‬‫برسعـ‬ ‫ـه‬‫خانـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـدأ‬‫املبـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـاح‬‫االنزيـ‬ ‫ـدم‬‫وعـ‬ ،‫ـؤوليات‬‫املسـ‬ ‫ـلم‬‫سـ‬ ‫يف‬
‫ـك‬‫ـ‬‫التماس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫جع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬
‫املراكــز‬ ‫عــن‬ ‫بعيدتــن‬ ‫والنســاء‬ ‫الشــباب‬ ‫فئتــا‬ ‫ظلــت‬ ‫وإن‬ ‫حتــى‬ ‫والوحــدة‬
‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫إىل‬ ‫األوىل‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫القياديـ‬

8. 7
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫املرجعيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـز‬‫تركيـ‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫الثانـ‬ ‫ـه‬‫الوجـ‬
،‫ـرة‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫وبنس‬ ،‫ـعاعه‬‫ـ‬‫وإش‬ ‫ـوذه‬‫ـ‬‫بنف‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫يخ‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫جعل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬
‫ـي‬‫ـ‬‫واملح‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫االنتم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومنه‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫للمجتم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البني‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫رواس‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫اتبع‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـزدوج‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـلوك‬‫ـ‬‫للس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خالف‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـق‬‫ـ‬‫الضي‬
‫ومعادات‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جغرافي‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫لالنتش‬ ‫التقليدية‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫البن‬ ‫ـتخدام‬‫ـ‬‫اس‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تمث‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ،‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬
‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫دف‬ ‫يف‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫بق‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والنتيج‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫إيديولوجي‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬
‫واالنتمــاءات‬ ‫الجهويــة‬ ‫عــن‬ ‫البعــد‬ ‫تؤكــد‬ ‫وممارســات‬ ‫توجهــات‬ ‫إىل‬ ‫الكرامــة‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الضيق‬
‫خاصيــة‬ ‫يمثــل‬ ‫وهــذا‬ ،‫التونســية‬ ‫النقابيــة‬ ‫التجربــة‬ ‫مــن‬ ‫الثالــث‬ ‫الوجــه‬
،‫ـا‬‫ـ‬‫حالي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫والعال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫القدي‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫الثال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫العال‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫ممي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تاريخي‬
.‫ـدة‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تنظيمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫راي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫كل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫جم‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـي‬‫موضوعـ‬ ‫ـر‬‫واآلخـ‬ ‫ـي‬‫داخـ‬ ‫ـي‬‫ذاتـ‬ ‫ـا‬‫أحدهمـ‬ ،‫ـيان‬‫أساسـ‬ ‫ـران‬‫عنـ‬ ‫ـب‬‫لعـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬
‫ـا‬‫إنتاجهـ‬ ‫ـادة‬‫إعـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫والعمـ‬ ‫ـة‬‫الخاصيـ‬ ‫ـذه‬‫بهـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـبث‬‫تشـ‬ ‫يف‬ ،‫ـي‬‫خارجـ‬
:‫ـة‬‫طويلـ‬ ‫ـود‬‫لعقـ‬
‫عليه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ُن‬‫ب‬ ‫الذي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التاريخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التنظيم‬ ‫اإلرث‬ ‫إىل‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الذات‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫العن‬
‫ـة‬‫مؤسسـ‬ ‫يف‬ ‫ـوى‬‫القـ‬ ‫كل‬ ‫ـع‬‫تجميـ‬ ‫ـه‬‫منـ‬ ‫ـدف‬‫الهـ‬ ‫وكان‬ ،‫ـتعمار‬‫االسـ‬ ‫ـام‬‫أيـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫نضالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقاف‬ ‫اإلرث‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـتمر‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـتعمر‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬ ‫يف‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وطني‬
‫يف‬ ‫فاعلــة‬ ‫قــوة‬ ‫التنظيميــة‬ ‫الوحــدة‬ ‫يف‬ ‫يــرون‬ ‫ظلــوا‬ ‫الذيــن‬ ‫الشــغالني‬ ‫عنــد‬
‫إىل‬ 2011 ‫ـي‬‫ـ‬‫جانف‬ 14 ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـعي‬‫ـ‬‫س‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ .‫ـراف‬‫ـ‬‫األع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫كان‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫التفت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومقاوم‬ ‫ـتمرار‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـده‬‫ـ‬‫قواع‬ ‫ـيع‬‫ـ‬‫توس‬
‫املركزيات‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫أغل‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫عك‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫وألن‬ .‫ـرا‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ذات‬ ‫ويف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نموذج‬
‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـددة‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إليديولوجي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معتنق‬ ‫أو‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بعين‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫لح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تابع‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫العال‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬
‫ـه‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫لالنتم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫والقومي‬ ‫ـارية‬‫ـ‬‫اليس‬ ‫ـيما‬‫ـ‬‫س‬ ،‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫األطي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫أغل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ارتاح‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـوازي‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـم‬‫ـ‬ٌ‫ظ‬‫التن‬ ‫اىل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ول‬
:‫مستويني‬ ‫من‬ ‫ب‬ّ‫ك‬‫مر‬ ‫وهو‬ ،‫الخارجي‬ ‫املوضوعي‬ ‫العنرص‬
‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـأت‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫أن‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ويتمث‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫س‬ ‫األول‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ -
‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـتغالل‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫برغ‬ ،‫ـوروث‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـرويش‬‫ـ‬‫والع‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫التفت‬ ‫ـاوم‬‫ـ‬‫تق‬
.‫ـاف‬‫ـ‬‫واألري‬ ‫ـدن‬‫ـ‬‫امل‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انتقائي‬ ‫ـتغالال‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫التفت‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫ذات‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بطبيع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ذي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ -
‫ـرة‬‫ـ‬‫صغ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫موزع‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البني‬ ‫أن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬

9. 8
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ومؤسســات‬ ،‫األكــر‬ ‫النســبة‬ ‫وهــي‬ ،‫عائليــة‬ ‫أســس‬ ‫ذات‬ ‫ومتوســطة‬
‫ـة‬‫الصناعـ‬ ‫يف‬ ‫ـص‬‫األخـ‬ ‫ـى‬‫وعـ‬ ،‫ـة‬‫حكوميـ‬ ‫ـرى‬‫وأخـ‬ ،‫ـي‬‫أجنبـ‬ ‫ـال‬‫مـ‬ ‫رأس‬ ‫ذات‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫القس‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخاصي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫وبس‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والوظيف‬
‫أو‬ ،‫حكوميــة‬ ‫مؤسســات‬ ‫يف‬ ‫ـراء‬‫أجـ‬ ‫أو‬ ‫ـون‬‫موظفـ‬ ‫االتحــاد‬ ‫يف‬ ‫املنخرطــن‬
‫ـغيلية‬‫تشـ‬ ‫ـة‬‫طاقـ‬ ‫ذات‬ )‫ـة‬‫وأجنبيـ‬ ‫ـة‬‫(وطنيـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ‫ـات‬‫مؤسسـ‬ ‫يف‬ ‫ـال‬‫عمـ‬
‫بالقطاع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫ارتب‬ ‫ـاعد‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـبيا‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرتفع‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ،‫ـال‬‫ـ‬‫والنض‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقاف‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫الحكوم‬
‫ـية‬‫التونسـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـو‬‫وهـ‬ ،‫ـا‬‫وقوتهـ‬ ‫ـا‬‫وحدتهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫املحافظـ‬
.‫ـا‬‫صالحهـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫أيضـ‬ ‫ـره‬‫تعتـ‬
‫والكرامة‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫زلزال‬
‫واملبــادئ‬ ‫اإلرث‬ ‫وكذلــك‬ ،‫التونســية‬ ‫والسياســية‬ ‫النقابيــة‬ ‫املنظومــة‬ ‫هــذه‬ ‫كل‬
‫ـع‬‫موضـ‬ ‫ـة‬‫والحريـ‬ ‫ـة‬‫الكرامـ‬ ‫ـورة‬‫ثـ‬ ‫ـا‬‫وضعتهـ‬ ،‫ـا‬‫عليهـ‬ ‫ـت‬‫بنيـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫التاريخيـ‬
.‫الصــدارة‬ ‫يف‬ ‫أصبحــت‬ ‫تحديــدا‬ ‫النقابــي‬ ‫العمــل‬ ‫وحالــة‬ ،‫وتحــدي‬ ‫ســؤال‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫الواح‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منظوم‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انهي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫ترت‬ ‫األول‬ ‫ـاءلة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬
‫ـا‬‫ـ‬‫حارصه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫بتكوي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الثمانيني‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫س‬ ‫وإن‬
‫ـل‬‫محـ‬ ‫ـل‬‫حـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ .‫ـاد‬‫البـ‬ ‫ـر‬‫مصـ‬ ‫يف‬ ‫ـده‬‫وحـ‬ ‫ـم‬‫يتحكـ‬ ‫ـتمر‬‫اسـ‬ ‫ـه‬‫فإنـ‬ ،‫ـا‬‫دجنهـ‬ ‫أو‬
‫ــ‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حالي‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫الحزب‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫التع‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املهيم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الواح‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـر‬‫كبـ‬ ‫ـر‬‫تأثـ‬ ‫ـه‬‫لـ‬ ‫ـيكون‬‫سـ‬ ‫ـذا‬‫وهـ‬ .‫ـال‬‫املجـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫يف‬ ‫ـتقلة‬‫مسـ‬ ‫ـة‬‫منظمـ‬ 200
.‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫محيط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تفاع‬
‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫ـات‬‫منظمـ‬ ‫أن‬ ‫ـو‬‫وهـ‬ ،‫األول‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـب‬‫ترتـ‬ ‫ـي‬‫الثانـ‬ ‫ـاءلة‬‫املسـ‬ ‫ـوع‬‫موضـ‬
‫واألعــراف‬ ‫الشــغالني‬ ‫(نقابــة‬ ‫النقابيــة‬ ‫املنظمــات‬ ‫مختلــف‬ ‫ومنهــا‬ ،‫املدنــي‬
‫حصلت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تناف‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أصبح‬ ،)‫ـن‬‫ـ‬‫والفالح‬
‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫إىل‬ ‫وصلت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫إن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ .‫ـاط‬‫ـ‬‫والنش‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫الوج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫يف‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ثق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حج‬ ‫إىل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫انتبه‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬
‫أو‬ ‫ـة‬‫العنيفـ‬ ‫ـة‬‫باملواجهـ‬ ‫أو‬ ‫ـراق‬‫باالخـ‬ ‫ـه‬‫تحجيمـ‬ ‫ـت‬‫وحاولـ‬ ،‫ـية‬‫التونسـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫التع‬ ‫ـجيع‬‫ـ‬‫بتش‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الحكومي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الكث‬ ‫أن‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تمث‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫الثال‬ ‫ـاءلة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬

10. 9
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـايف‬‫ـ‬‫اإلض‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫ناف‬ُ‫ت‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫بوظائ‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وغ‬
.‫ـاعدتها‬‫ـ‬‫ومس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهمش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الطبق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
‫التــي‬ ‫الداخليــة‬ ‫التنظيميــة‬ ‫بالتقاليــد‬ ‫يتعلــق‬ ‫الرابــع‬ ‫املســاءلة‬ ‫موضــوع‬
،‫ـة‬‫ـ‬‫والحوكم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫بآلي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ،‫ـود‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـختها‬‫ـ‬‫رس‬
‫ـات‬‫ـ‬‫والجمعي‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫وإدارة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫النخ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تجدي‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫وبمس‬
‫ـط‬‫املحيـ‬ ‫أن‬ ‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـألة‬‫املسـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫والجديـ‬ .‫ـة‬‫والدوليـ‬ ‫ـة‬‫الحكوميـ‬ ‫ـات‬‫واملؤسسـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تدرب‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدويل‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫واالقتص‬ ‫ـايف‬‫ـ‬‫والثق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬
.‫رسيعــة‬ ‫وبخطــى‬ ‫يتغــر‬ ‫بــدأ‬ ‫قــد‬ ‫معــه‬ ‫التعامــل‬ ‫عــى‬ ‫لعقــود‬ ‫الشــغيلة‬
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بالتفاع‬ ‫ـتقبل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مطالب‬ ‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتأسيس‬
‫ـي‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫منظ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫خارج‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫منظ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ،‫ـتجدات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الداخلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيكل‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫للتفك‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫مدع‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أصبح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يعن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫متطلب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يتناس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬
‫خاصة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـاكا‬‫ـ‬‫إرب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫واألكث‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫الخام‬ ‫ـاءلة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـة‬‫املتعاقبـ‬ ‫ـلطات‬‫السـ‬ ‫ـه‬‫فيـ‬ ‫ـارت‬‫سـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـى‬‫األقـ‬ ‫ـرايل‬‫اللـ‬ ‫ـه‬‫التوجـ‬ ‫ـو‬‫فهـ‬
‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تغي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫نت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫لتوجهه‬ ‫ـارصة‬‫ـ‬‫املن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫والق‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬
‫ـس‬‫ـ‬‫وامل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والسياس‬ ‫ـتثمار‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وقوان‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫توازن‬
‫ـدد‬‫ـ‬‫يه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الفارط‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العرشي‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وعي‬ُ‫ر‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تضامني‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫مراجع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تأس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التقالي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫بوض‬
‫ـة‬‫ـ‬‫واعتباري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تنظيمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مفارق‬ ‫ـاءالت‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫كل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫ترت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـط‬‫ـ‬‫الضغ‬ ‫زاد‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مفاده‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وضاغط‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬
‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫النضاليـ‬ ‫ـه‬‫ثوابتـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـى‬‫يتخـ‬ ‫ـي‬‫كـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬
‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـتت‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ – ‫ـة‬‫ـ‬‫االعتباري‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ملظلت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املحتاج‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫زاد‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫والوطني‬
‫ـة‬‫ـ‬‫نضالي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـورت‬‫ـ‬‫وتط‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫مطالبه‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫لتحقي‬ -‫ـا‬‫ـ‬‫تأثريه‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫وضع‬
‫تقاطعت‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫احتجاجي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تضامني‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫وأش‬
‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تحركات‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فتداخل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـؤوليات‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـال‬‫ـ‬‫إعم‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬ ‫إىل‬ ‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫يدع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وتخالف‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫تحدياته‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أجوب‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫وبل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫القضاي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الفك‬

11. 10
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـادة‬‫قيـ‬ ‫ـن‬‫ذهـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫غائبـ‬ ‫ـس‬‫الهواجـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـل‬‫مجمـ‬ ‫ـن‬‫تكـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬
‫ـم‬‫منظـ‬ ‫ـكل‬‫بشـ‬ ‫ـا‬‫طرحهـ‬ ‫يف‬ ‫ـرت‬‫تأخـ‬ ‫وإن‬ ‫ـى‬‫حتـ‬ ،2011 ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬
‫ـذا‬‫لهـ‬ ‫ـددت‬‫حـ‬ ‫ـد‬‫فقـ‬ ‫ـك‬‫ولذلـ‬ .‫ـية‬‫التونسـ‬ ‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـداث‬‫أحـ‬ ‫ـات‬‫بكربيـ‬ ‫ـغالها‬‫النشـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫أجوب‬ ‫ـس‬‫ـ‬ُ‫م‬‫تل‬ ‫أوال‬ :‫ـس‬‫ـ‬‫الهواج‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـتجيب‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مزدوج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هدف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العلم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫امللتق‬
‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يطرحه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـئلة‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أكاديمي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نظري‬
‫ـات‬‫للمقرتحـ‬ ‫ـة‬‫عمليـ‬ ‫ـة‬‫أجوبـ‬ ‫ـورة‬‫بلـ‬ ‫ـة‬‫محاولـ‬ ‫ـا‬‫وثانيـ‬ ،‫ـة‬‫الكرامـ‬ ‫ـورة‬‫ثـ‬ ‫ـياق‬‫سـ‬ ‫يف‬
،‫امللتقــى‬ ‫هــذا‬ ‫جلســات‬ ‫ســرافق‬ ‫التــي‬ ،‫العمــل‬ ‫ورشــات‬ ‫بوســيلة‬ ‫النظريــة‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫األوىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـطها‬‫ـ‬‫وتنش‬ ‫ـتحرضها‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬
.‫ـدة‬‫ـ‬‫مفي‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫بأف‬ ‫ـروج‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫قص‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬
‫األحمر‬ ‫مولدي‬

13. 11
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫الـمداخــالت‬

15. 13
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫مقدمة‬
‫إىل‬ ‫ـا‬‫وتطرقنـ‬ ‫إال‬ ‫ـن‬‫النقابيـ‬ ‫ـاء‬‫باألصدقـ‬ ‫ـت‬‫التقيـ‬ ‫ـا‬‫كلمـ‬ ‫ـت‬‫كنـ‬ 2011 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬
‫ـول‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـق‬‫ـ‬‫والتحقي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بالنظ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫امللتق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـيتناوله‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫املوض‬
‫ـاش‬‫النقـ‬ ‫إىل‬ ‫ـه‬‫طريقـ‬ ‫ـذ‬‫أخـ‬ ‫ـوع‬‫املوضـ‬ ‫ـأن‬‫بـ‬ ‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫ـعيد‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫وأنـ‬ .‫ـدون‬‫خلـ‬ ‫ـن‬‫ابـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وأصحابه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املداخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫عناوي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫إىل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫والعم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العلم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العلن‬
‫انهيــار‬ ‫تلــت‬ ‫التــي‬ ‫األحــداث‬ ‫خضــم‬ ‫ففــي‬ .‫عليهــا‬ ‫واملرشفــن‬ ‫والورشــات‬
‫ـوح‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـدأت‬‫ـ‬‫ب‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وصقله‬ ‫ـيدها‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـتبدادي‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منظوم‬
‫االتحــاد‬ ‫يصمــم‬ ‫لــم‬ ‫جديــدة‬ ‫سياســية-ثقافية-اقتصادية‬ ‫منظومــة‬ ‫مالمــح‬
‫مع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ويتأقل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إطاره‬ ‫يف‬ ‫ـتغل‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ك‬ ،‫ـري‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وجه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫تاريخي‬
‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للمنظوم‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫واملالم‬ .‫ـية‬‫ـ‬‫والسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والتنظيمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفكري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مقتضياته‬
:‫ـة‬‫ـ‬‫التالي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أقصده‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـكيلة‬‫ـ‬‫التش‬
‫لذلــك‬ ‫وتبعــا‬ ،‫العــام‬ ‫للفضــاء‬ ‫املحتكــرة‬ ‫املســتبدة‬ ‫الدولــة‬ ‫نهايــة‬ 1-
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـنة‬‫سـ‬ 50 ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫أكثـ‬ ‫ـتمر‬‫اسـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـي‬‫الثنائـ‬ ‫ـتقطاب‬‫االسـ‬ ‫ـار‬‫انهيـ‬
‫االتحــاد‬ /‫الدولة-الحــزب‬ : ‫املســتقلة‬ ‫تونــس‬ ‫تاريــخ‬
‫ـم‬‫ـ‬ُ‫ظ‬‫التن‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لحريته‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـرجاع‬‫ـ‬‫اس‬ 2-
‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫إىل‬ ‫ـعي‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وحقه‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجمعيات‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحزب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬
‫املبــادئ‬ ‫يخالــف‬ ‫ال‬ ‫بمــا‬ ‫وســلمي‬ ‫مســتقل‬ ‫بشــكل‬ ‫الخاصــة‬ ‫أهدافهــا‬
‫ـمى‬‫يسـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـروز‬‫بـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـب‬‫ترتـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ .‫ـا‬‫عليهـ‬ ‫ـق‬‫املتفـ‬ ‫ـتورية‬‫الدسـ‬
‫ونشــاطها‬ ‫ممنوعــا‬ ‫تشــكلها‬ ‫يعــد‬ ‫لــم‬ ‫التــي‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫بالحــركات‬
.‫ـا‬‫مقموعـ‬
‫ـره‬‫ونـ‬ ‫ـته‬‫ممارسـ‬ ‫يف‬ ‫ـق‬‫والحـ‬ ‫ـر‬‫التفكـ‬ ‫ـة‬‫لحريـ‬ ‫ـيني‬‫التونسـ‬ ‫ـاب‬‫اكتسـ‬ 3-
‫ـارش‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بالتأث‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ،‫ـتوري‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫يف‬ ‫ـلمية‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫بالوس‬
.‫ـراد‬‫ـ‬‫األف‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫خي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وأخالقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقافي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قيم‬ ‫ـؤوليات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تقل‬ ‫يف‬ ‫ـداول‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـدإ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫اكتس‬ 4-
1 ‫مداخلة‬
‫الكرامة‬ ‫ثورة‬ ‫سياق‬ ‫يف‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫التأقلم‬ ‫وتحديات‬ ‫السياقات‬ ‫تحول‬ ،‫التأسيس‬ ‫ثوابت‬
‫األحمر‬ ‫مولدي‬
‫العليا‬ ‫للدراسات‬ ‫الدوحة‬ ‫معهد‬ / ‫واألنثروبولوجيا‬ ‫االجتماع‬ ‫علم‬ ‫أستاذ‬

16. 14
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫أو‬ ‫ـادة‬‫للقيـ‬ ‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـزات‬‫املرتكـ‬ ‫ـكايل‬‫راديـ‬ ‫ـكل‬‫بشـ‬ ‫ـع‬‫وضـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ،‫ـة‬‫عاليـ‬
.‫ـؤال‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الزعام‬
‫ـد‬‫ـ‬‫(بع‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وإيديولوجي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقافي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دعام‬ ‫ـرايل‬‫ـ‬‫الل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الفك‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫اكتس‬ 5-
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫كث‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫عان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بل‬ ‫يف‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ترتب‬ )‫ـراكية‬‫ـ‬‫االش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظوم‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انهي‬
:‫ـان‬‫ـ‬‫نتيجت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـلط‬‫ـ‬‫تس‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫التقلي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تفضي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫النخ‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫-توج‬
‫ـكل‬‫بشـ‬ ‫ـه‬‫التوجـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـمل‬‫وشـ‬ ،‫ـة‬‫العامـ‬ ‫ـاة‬‫الحيـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـل‬‫تدخـ‬
.‫ـاد‬‫االقتصـ‬ ‫ـض‬‫وغامـ‬ ‫ـس‬‫ملتبـ‬
‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ُ‫ت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والعم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫-ظه‬
‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وآلي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـوس‬‫ـ‬‫ملم‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫وبش‬ ،‫ـط‬‫ـ‬‫متوس‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫يف‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫ـات‬‫ـ‬‫مكون‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والتماث‬ ‫ـابه‬‫ـ‬‫التش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫غمام‬ ‫ـدأت‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ 6-
‫ـات‬‫ـ‬‫تكت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بالحدي‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬
‫األصول‬ ‫ذي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحقيق‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوهم‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫العري‬ ‫ـوره‬‫ـ‬‫وجمه‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫(الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ضخم‬
‫ـدا‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫األص‬ ‫ذي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫العري‬ ‫ـوره‬‫ـ‬‫وجمه‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واالتح‬ ،‫ـدا‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتنوع‬
‫واملصالح‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫الخصائ‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االختالف‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫لت‬ ‫ـيئا‬‫ـ‬‫فش‬ ‫ـيئا‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫ترتف‬ ،)‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫والط‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫املفاهي‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫واملرجعي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫والتوافق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التكت‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وخل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫واملنتم‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫األنص‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫حش‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجمعياتي‬ ‫أو‬
‫مصمما‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫كان‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتجريبي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وفكري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تاريخي‬ :‫ـايل‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـؤايل‬‫ـ‬‫س‬
‫1102؟‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫بالدنا‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عرفت‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التاريخ‬ ‫ـرج‬‫ـ‬‫املنع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫للتأقل‬
،‫ـامل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بدق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلجاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـهل‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫أع‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والدراس‬ ،‫ـق‬‫ـ‬‫ضي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هن‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلجاب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫ومج‬ ،‫ـعبة‬‫ـ‬‫متش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تفاصيل‬ ‫ألن‬
‫ـيعودون‬‫ـ‬‫س‬ ‫زمالئي‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫املؤك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ .‫ـع‬‫ـ‬‫األصاب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ع‬ُ‫ت‬ ‫ـارش‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تناولت‬
.‫ـراء‬‫ـ‬‫واإلث‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫والبح‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بالتنقي‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫املوض‬ ‫إىل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫مداخالته‬ ‫يف‬
:‫التايل‬ ‫املخطط‬ ‫وفق‬ ‫اإلجابة‬ ‫فسأحاول‬ ‫ذلك‬ ‫ومع‬
‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ )‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫(البع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األربع‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫الركائ‬ ‫ـأعرض‬‫ـ‬‫س‬ ،‫أوال‬ -
.‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫التمس‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫يح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مفهوم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬

17. 15
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـاول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬ ‫ـياقات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـديد‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باختص‬ ‫ـأتفحص‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ثاني‬ -
‫هــذه‬ ‫وتأثــر‬ ،‫التأسيســية‬ ‫املبــادئ‬ ‫بهــذه‬ ‫خاللهــا‬ ‫يلتــزم‬ ‫أن‬ ‫االتحــاد‬
‫ـذه‬‫لهـ‬ ‫ـة‬‫العمليـ‬ ‫ـته‬‫ممارسـ‬ ‫ـة‬‫كيفيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاملة‬‫الشـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـياقات‬‫السـ‬
‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫صنع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطب‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وبم‬ .‫ـادئ‬‫ـ‬‫املب‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واالتح‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الدولة-الح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالقتصادي‬
‫ـن‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـارين‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقارن‬ ‫ـتتخلله‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تحلي‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬
.‫ـن‬‫ـ‬‫القطب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لهذي‬
‫يف‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫تغ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أحدث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ 2011 ‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـرج‬‫ـ‬‫منع‬ ‫إىل‬ ‫ـأعود‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫أخ‬ -
‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـادت‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫االجتماعية-السياس‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫للحي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظوم‬
‫التحديــات‬ ‫لــرح‬ ‫وذلــك‬ ،‫إطارهــا‬ ‫يف‬ ‫العمــل‬ ‫عــى‬ ‫االتحــاد‬ ‫وتعــود‬
‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـه‬‫رؤيتـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـدة‬‫الجديـ‬ ‫ـة‬‫املنظومـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫فرضتهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬
‫ـتجابة‬‫اسـ‬ ‫ـة‬‫كيفيـ‬ ‫ـأن‬‫بشـ‬ ‫ـاش‬‫للنقـ‬ ‫ـئلة‬‫أسـ‬ ‫ـارة‬‫إثـ‬ ‫ـم‬‫ثـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ ،‫ـتقبله‬‫ومسـ‬
.‫ـات‬‫التحديـ‬ ‫ـذه‬‫لهـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬
‫مرجعيات‬ ‫أربع‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كمنظم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـأ‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـيوتاريخية‬‫ـ‬‫السوس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وجه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـا‬‫إطارهمـ‬ ‫يف‬ ‫ـورت‬‫تبلـ‬ ‫ـيان‬‫أساسـ‬ ‫ـدان‬‫بعـ‬ ‫ـه‬‫لـ‬ ‫ـي‬‫اجتماعـ‬ ‫ـياق‬‫سـ‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫جديـ‬ ‫ـوع‬‫نـ‬
:‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـوره‬‫وتصـ‬ ‫ـه‬‫فهمـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـة‬‫املركزيـ‬ ‫ـات‬‫املرجعيـ‬
،‫لالســتعمار‬ ‫التونســية‬ ‫البــاد‬ ‫خضــوع‬ ‫كان‬ ‫الســياق‬ ‫هــذا‬ ‫مــن‬ ‫األول‬ ‫البعــد‬
‫ـد‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـد‬‫ـ‬ّ‫ل‬‫و‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ .‫ـتغالل‬‫ـ‬‫واالس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املذل‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أمام‬ ‫ـيني‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫أغل‬ ‫ـاوي‬‫ـ‬‫وتس‬
‫النقابي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫يف‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫ركائ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـازم‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫فك‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫أسس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬
: 1924 ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يخوضون‬ ‫ـدأوا‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬
‫مقاومــة‬ ‫الســياق‬ ‫ذلــك‬ ‫يف‬ ‫تعنــي‬ ‫وكانــت‬ ،‫النضــال‬ ‫يف‬ ‫الوطنيــة‬ 1-
‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـورت‬‫ـ‬‫تط‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ ‫ـنرى‬‫ـ‬‫س‬ .‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـتقالل‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والعم‬ ‫ـتعمار‬‫ـ‬‫االس‬
.‫مختلفــة‬ ‫ســياقات‬ ‫يف‬ ‫الفكــرة‬
‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوحي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ 2-
‫إىل‬ ‫أي‬ ،‫ـص‬‫ـ‬‫تخصي‬ ‫دون‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫جمي‬ ‫إىل‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫بالخط‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫والتوج‬ ،‫ـرري‬‫ـ‬‫التح‬
:‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫ذك‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫خل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫حش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فرح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كلم‬ :‫ـعب‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مكون‬ ‫كل‬

18. 16
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـات‬‫ـ‬‫فئ‬ ‫ـأته‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫إىل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫انتم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وعملي‬ .»‫ـعب‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫«أحب‬
‫ـن‬‫ـ‬‫الحرفي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الخاص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ملصلحته‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬
‫ـا‬‫فقيهـ‬ ‫كان‬ ‫ـن‬‫الرشفيـ‬ ‫ـه‬‫قادتـ‬ ‫ـد‬‫أحـ‬ ‫أن‬ ‫ـل‬‫بـ‬ ،‫ـم‬‫وغريهـ‬ ‫ـار‬‫الصغـ‬ ‫ـار‬‫والتجـ‬
.‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫يف‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ميس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عائل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وإمام‬
‫ـتعمار‬‫ـ‬‫االس‬ ‫مع‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫االرتب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫لف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫يف‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـراط‬‫ـ‬‫اش‬ 3-
‫يف‬ ‫ـه‬‫معـ‬ ‫ـي‬‫تلتقـ‬ ‫أو‬ ‫ـه‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫مرتبطـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـك‬‫وكذلـ‬
‫ـتتطور‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـنرى‬‫ـ‬‫وس‬ .)‫ـن‬‫ـ‬‫الوط‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫فك‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫(مث‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫األف‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫النقط‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬
‫صــح‬ ‫إن‬ ،‫سوســيولوجيا-أنثروبولوجيا‬ ‫كان‬ ‫الســياق‬ ‫هــذا‬ ‫يف‬ ‫الثانــي‬ ‫البعــد‬
‫جميــع‬ ‫مثــل‬ ‫مثلهــا‬ ،‫التونســية‬ ‫النقابيــة‬ ‫املنظمــة‬ ‫أن‬ ‫ومضمونــه‬ .‫التعبــر‬
‫ـت‬‫ليسـ‬ ‫ـكلتهم‬‫مشـ‬ ‫ـراء‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـاع‬‫للدفـ‬ ‫ـأت‬‫نشـ‬ ،‫ـم‬‫العالـ‬ ‫يف‬ ‫ـرى‬‫األخـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬
‫ـلخوا‬‫ـ‬‫انس‬ ‫ـرادا‬‫ـ‬‫أف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫كونه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫جبينه‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫ع‬ ‫يف‬ ‫ـتغلون‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫فق‬
‫ـود‬‫تسـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـي‬‫والتـ‬ ،‫ـرة‬‫املفقـ‬ ‫ـة‬‫البدويـ‬ ‫ـم‬‫ومجموعاتهـ‬ ‫ـة‬‫الفالحيـ‬ ‫ـم‬‫قراهـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬
‫ـدوا‬‫ـ‬‫ليج‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫واالس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قي‬ -‫ـا‬‫ـ‬‫إيديولوجي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫-ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫وال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكرام‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تمنحه‬ ‫ال‬ ،‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـروف‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـهم‬‫ـ‬‫أنفس‬
‫ـى‬‫التقـ‬ ‫ـا‬‫وهنـ‬ .‫ـث‬‫الحديـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـي‬‫املهنـ‬ ‫ـم‬‫التنظيـ‬ ‫ـائل‬‫بوسـ‬ ‫إال‬ ‫ـة‬‫الكرامـ‬ ‫ـم‬‫قيـ‬
‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تداف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العاملي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفكري‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫بالتي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـؤالء‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قص‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ال‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫حديث‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ومفاهي‬ ‫ـأدوات‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املعاي‬
. 1
‫ـس‬‫وتونـ‬ ‫ـا‬‫أملانيـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـي‬‫الحامـ‬ ‫ـي‬‫عـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرابع‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬ ‫ـكلت‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 4-
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تقالي‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بمفاهي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫نوعه‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬
‫تونــس‬ ‫يف‬ ‫ليــس‬ ،‫النقابيــن‬ ‫جميــع‬ ‫فــم‬ ‫عــى‬ ‫نجدهــا‬ ‫التــي‬ ‫املفاهيــم‬
‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـات‬‫تكتـ‬ ‫ـع‬‫جميـ‬ ‫ـأت‬‫نشـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ‫ـع‬‫أجمـ‬ ‫ـم‬‫العالـ‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫بـ‬ ‫ـب‬‫فحسـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ال‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـمايل‬‫ـ‬‫الرأس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقاوم‬ ‫ـدف‬‫ـ‬‫به‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫النفعي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫به‬ ،‫ـدأ‬‫ـ‬‫املب‬
‫ـد‬‫الجديـ‬ ‫ـرج‬‫املنعـ‬ ‫ـة‬‫بمثابـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫كان‬ ‫ـتقالل‬‫االسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـس‬‫تونـ‬ ‫ـت‬‫حصلـ‬ ‫ـا‬‫عندمـ‬
1
Gerhard Höpp, Muhammed Ali à Berlin, étude complétée par Joshua Rogers et Kathrin Wittler, Tunis,
Fondation Friedrich Ebert, 2009. http://festunis.org/media/2010/Publications/10_WEB_Pub_FES_
Ali.pdf

19. 17
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـل‬‫تفعيـ‬ ‫ـتوى‬‫مسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـه‬‫دخلـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬
.‫ـة‬‫األربعـ‬ ‫ـز‬‫الركائـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫س‬ ‫إىل‬ ‫ـتعمار‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـحنة‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تحول‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫قيام‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ناض‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫وألن‬ .‫ـتقالل‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تثبي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فئ‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫نض‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نضال‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تقاط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ ،‫ـتقلة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫تونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دول‬
‫ألن‬ ‫ـا‬‫مزدوجـ‬ ‫كان‬ ‫ـاء‬‫االنتمـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ .‫ـاب‬‫البـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـه‬‫إليـ‬ ‫ـت‬‫انتمـ‬ ‫ـرى‬‫أخـ‬
‫يف‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أه‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منتمي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫كان‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـما‬‫ـ‬‫قس‬
‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫كان‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـتوري‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ،‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫كل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫جم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫يبح‬ ‫و‬ ،‫ـتقلة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬
.‫ـود‬‫ـ‬‫لعق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫ـيبقى‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫األوح‬ ‫ـده‬‫ـ‬‫قائ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫زعام‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وتح‬ ‫ـيطرته‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬
‫ـه‬‫ـ‬‫كون‬ ‫أي‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السوسيو-سياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخاصي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬
‫وكونه‬ ،2
‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫لتحقي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رشط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يراه‬ ،‫ـتقلة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دول‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يفك‬
‫ـه‬‫ـ‬‫ول‬ ‫ـوح‬‫ـ‬‫الطم‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ُخرتق‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬
‫ـخ‬‫ـ‬‫تاري‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طويل‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫ولف‬ ‫ـددت‬‫ـ‬‫ح‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫لتحقي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلمكاني‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬
‫إدارة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طريق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫إىل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬ ،‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ومفاهيم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تط‬
:‫ـه‬‫ـ‬‫ذات‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫للنش‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫العتي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬
‫ـاء‬‫بنـ‬ ‫يف‬ ‫ـارش‬‫مبـ‬ ‫ـكل‬‫بشـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـرط‬‫انخـ‬ 1-
‫وهو‬ ،‫ـدا‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ضئيل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والنقاب‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـافة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دول‬
‫ـى‬‫ـ‬‫وحت‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫بالدول‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫يف‬ ‫ـتمرة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توت‬ ‫ـؤرة‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫سيش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬
‫ـة‬‫ـ‬‫القول‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫إليك‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫بالنقاب‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫الفك‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تلبس‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫أي‬ ‫إىل‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫تدرك‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أحم‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫الس‬ 1956 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫األول‬ ‫ـؤول‬‫ـ‬‫للمس‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫املع‬
‫...أن‬ )‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـدة‬‫عقيـ‬ ‫(أي‬ ‫ـا‬‫عقيدتنـ‬ « :‫ـح‬‫صالـ‬
‫ـا‬‫وتوجههـ‬ ‫ـا‬‫تنظمهـ‬ ‫ـعبية‬‫شـ‬ ‫ـدة‬‫وحـ‬ ‫ـون‬‫تكـ‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫يجـ‬ ‫ـة‬‫القوميـ‬ ‫ـدة‬‫الوحـ‬
‫ـة‬‫متينـ‬ ‫ـدة‬‫موحـ‬ ‫ـة‬‫اقتصاديـ‬ ‫ـوة‬‫قـ‬ ‫ـا‬‫بهـ‬ ‫ـط‬‫وتنشـ‬ ،‫ـدة‬‫موحـ‬ ‫ـية‬‫سياسـ‬ ‫ـوة‬‫قـ‬
».3
‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫بالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصل‬
،‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفاعل‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ 2-
1956 ،‫ـي‬‫ـ‬‫التلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مطبع‬ ،‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ،‫ـادس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القوم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املؤتم‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫الربنام‬ :‫ـر‬‫ـ‬‫أنظ‬ 2
)‫ـروع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقدم‬ (
‫السابق‬ ‫املرجع‬ ،‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫لالتحاد‬ ‫االقتصادي‬ ‫الربنامج‬ :‫يف‬ ،‫مذهبنا‬ ،‫صالح‬ ‫بن‬ ‫أحمد‬ 3

20. 18
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـا‬‫بمقتضاهـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـع‬‫يدافـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫والكرامـ‬ ‫ـة‬‫العدالـ‬ ‫ـات‬‫مرجعيـ‬ ‫ـإن‬‫فـ‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ولعالقت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للدول‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بمفهوم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تلبس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـغالني‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫دول‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ينبغ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بنائه‬ ‫يف‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فالدول‬
‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـتثمر‬‫ـ‬‫وتس‬ ‫ـدل‬‫ـ‬‫بالع‬ ‫ـروات‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫توزي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫راعي‬
‫ـى‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫األوىل‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫املب‬ ‫إىل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تحي‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫فك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،4
‫ـعب‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مصلح‬ ‫يف‬
‫النظــم‬ ‫يف‬ ‫صــدى‬ ‫لهــا‬ ‫وجــد‬ ‫والتــي‬ ‫النقابــي‬ ‫عملــه‬ ‫االتحــاد‬ ‫عليهــا‬
‫ـرة‬‫ـ‬‫فك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـكندنافية‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫يف‬ ‫ـائدة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫انخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عاملي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاندة‬‫ـ‬‫ُس‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬
.‫ـيزل‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬
‫ـان‬‫ـ‬‫يتقاطع‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫يف‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باالنصه‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ،‫ـزب‬‫ـ‬‫والح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫وألن‬ 3-
،‫الجماعــي‬ ‫العمــل‬ ‫تنظيــم‬ ‫تجربــة‬ ‫يف‬ ‫ويشــركان‬ ،‫القيــادة‬ ‫ثقافــة‬ ‫يف‬
‫فإنهمــا‬ ،‫االجتماعيــة‬ ‫األوســاط‬ ‫نفــس‬ ‫كثــرة‬ ‫أحيــان‬ ‫يف‬ ‫ويســتهدفان‬
‫محليــا‬ ‫تناظــري‬ ‫بشــكل‬ ‫تقريبــا‬ ‫التنظيمــي‬ ‫املســتوى‬ ‫عــى‬ ‫تطــورا‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنخراط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كثاف‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انحس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫ووطني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وجهوي‬
‫وبمراعــاة‬ ‫أخــرى‬ ‫إىل‬ ‫منطقــة‬ ‫مــن‬ ‫األجــراء‬ ‫نســيج‬ ‫توســع‬ ‫بحســب‬
.‫واملهنــة‬ ‫الجغرافيــا‬ ‫لتقاطــع‬
‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫–ويف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫بق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بنائه‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫وألن‬ 4-
،‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـذه‬‫بهـ‬ ‫ـة‬‫القويـ‬ ‫ـه‬‫عالقتـ‬ ‫ـإن‬‫فـ‬ ،‫ـراء‬‫لألجـ‬ ‫ـغل‬‫مشـ‬ ‫ـم‬‫أهـ‬ -‫ـت‬‫الزالـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫يص‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫توت‬ ‫ـتمرار‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫تف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫مالي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عمله‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫لدوالي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وتبعيت‬
.5
‫ـرة‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األزم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬
‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـراك‬‫ـ‬‫واالش‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫والتنظيم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التناظ‬ ‫ـبه‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ 5-
‫ـن‬‫قطبـ‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫والحزب-الدولـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـول‬‫تحـ‬ ،‫ـادة‬‫للقيـ‬ ‫ـة‬‫الثقافيـ‬ ‫ـادئ‬‫املبـ‬
‫ـتورية‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫(الخاليا‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫إىل‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جذرهم‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫مميزي‬
،‫والفكري‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التنظيم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التمثي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـرورة‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يؤم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وكالهم‬ ،)‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬
‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ( ‫ـرة‬‫ـ‬‫متناف‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لتكري‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫يتواجه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القيادي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نخبهم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬
.‫املرشوع‬ ‫مقدمة‬ ،‫السابق‬ ‫املرجع‬ 4
5
Allouche, S., UGTT, de Hached à Nobel, témoignage,Tunis, CAEU Med Ali Editions,
2016, chap. 6 et 7

21. 19
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـكار‬‫ـ‬‫احت‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مادي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫وإىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـذة‬‫ـ‬‫املتنف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نخب‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬
‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قس‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ونخبته‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬ ‫ويف‬ ،‫ـوارد‬‫ـ‬‫وامل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬
‫ـان‬‫ويمارسـ‬ ،)‫ـراء‬‫األجـ‬ ‫ـوق‬‫حقـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـاع‬‫والدفـ‬ ‫ـتقالل‬‫االسـ‬ ‫إىل‬ ‫ـل‬‫األقـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
-‫ـة‬‫ـ‬‫حميمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بينه‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫زعم‬ ‫ـخصنها‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التناف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬
. 6
‫ـة‬‫ـ‬‫درامي‬ ‫ـداث‬‫ـ‬‫أح‬ ‫إىل‬ ‫ـؤدي‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫كث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تصارعي‬
‫ـة‬‫نهايـ‬ ‫ويف‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـب‬‫بدواليـ‬ ‫ـة‬‫الوثيقـ‬ ‫ـة‬‫العالقـ‬ ‫ـذه‬‫وهـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـادئ‬‫املبـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬
‫ـم‬‫لـ‬ ،‫ـن‬‫الزمـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـن‬‫عقديـ‬ ‫ـوايل‬‫حـ‬ ‫ـتمرت‬‫اسـ‬ ،‫ـاد‬‫البـ‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫الوحيـ‬ ‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـر‬‫األمـ‬
‫ـه‬‫ـ‬‫محيط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫والواض‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫الكثي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التفاع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مطروح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خالله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يك‬
‫ـتينيات‬‫السـ‬ ‫ـروع‬‫مـ‬ ‫كان‬ ‫ـد‬‫فقـ‬ .‫ـة‬‫العالقـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـاق‬‫نطـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـارج‬‫الخـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬
‫الطرفان‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫لينخ‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تلقف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ،‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـد‬‫ـ‬‫أحم‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يزع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫(هن‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كتل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يجعلهم‬ ‫أن‬ ‫كاد‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫تنفي‬ ‫يف‬
‫ـة‬‫ـ‬‫بورقيب‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بينم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫يف‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫دم‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫فك‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫ط‬ ‫كان‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫صال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـارب‬‫ـ‬‫التق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬ ،)‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫جمي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فعلي‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التلي‬ ( ‫ـن‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫زعم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫زعيم‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـدث‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫العض‬
‫سياســة‬ ‫رفضهمــا‬ ‫بســبب‬ ‫النقابــة‬ ‫قيــادة‬ ‫عــن‬ ‫أزيحــا‬ )‫عاشــور‬ ‫والحبيــب‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫قادت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـارشة‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيمن‬
‫ـة‬‫ـ‬‫األربع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مبادئ‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وف‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تأقل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لكيفي‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫ملخ‬
: ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫ـاء‬‫بنـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫الرشاكـ‬ ‫ـاب‬‫بـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـاء‬‫بنـ‬ ‫يف‬ ‫ـوة‬‫بقـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـرط‬‫انخـ‬ -
‫دون‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـه‬‫مفهومـ‬ ‫ـة‬‫ممارسـ‬ ‫ـل‬‫واصـ‬ ‫وإذن‬ ،‫ـاد‬‫البـ‬ ‫ـر‬‫مصـ‬
.‫ـة‬‫السياسـ‬ ‫ـال‬‫مجـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـال‬‫انفصـ‬
‫ـات‬‫ـ‬‫ملؤسس‬ ‫للثروات‬ ‫ـادل‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫والتوزي‬ ‫ـاواة‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرعاي‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـن‬‫ـ‬َ‫ضم‬ -
‫ذات‬ ‫األوىل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وقيم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بمبادئ‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تمس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وبذل‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫بنائه‬ ‫يف‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬
.‫العميقة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واألنثروبولوجي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثقافي‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫األص‬
‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ألك‬ ‫ـغلة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـاواة‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرعاي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دول‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫يف‬ ‫ـاركته‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بحك‬ -
‫يف‬ ‫ـخت‬‫ـ‬‫وترس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قاعدت‬ ‫ـعت‬‫ـ‬‫توس‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ممك‬
‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـراج‬‫ـ‬‫اإلف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫عاش‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫والحبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بورقيب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫دار‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫لق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫آلخ‬ ‫ـوش‬‫ـ‬‫عل‬ ‫ـادق‬‫ـ‬‫الص‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قدم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫الوص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫راج‬ 6
175-173 ‫ص‬ ‫ص‬ ،‫ـابق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املرج‬ ،1983

22. 20
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
)...‫ـة‬‫ـ‬‫الصح‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫(التعلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واملؤسس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوظيف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬
‫ـب‬‫ـ‬‫لدوالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تبعيت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫باالس‬ ‫ـكه‬‫ـ‬‫تمس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫واص‬ -
‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـد‬‫(أحمـ‬ ‫ـة‬‫الحزب-الدولـ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫قادتـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫الكثـ‬ ‫ـراط‬‫وانخـ‬ 7
‫ـة‬‫الدولـ‬
)‫ـي‬‫التليـ‬ ‫ـد‬‫أحمـ‬ ،‫ـور‬‫عاشـ‬ ‫ـب‬‫الحبيـ‬ ،‫ـح‬‫صالـ‬
‫السبعينيات‬ ‫منعرج‬
‫ـة‬‫مختلفـ‬ ‫ـية‬‫اقتصادية-سياسـ‬ ‫ـة‬‫منظومـ‬ ‫ـدأت‬‫بـ‬ ‫ـد‬‫التعاضـ‬ ‫ـة‬‫تجربـ‬ ‫ـقوط‬‫سـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬
‫ـم‬‫ـ‬‫مفاهي‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فارق‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـجل‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظوم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ .‫ـور‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ت‬
‫ـا‬‫ـ‬‫لكنه‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ -‫ـزب‬‫ـ‬‫والح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫كل‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
:‫ـة‬‫ـ‬‫للغاي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـارص‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تضمن‬
‫ـت‬‫فتخلـ‬ ،‫ـة‬‫اإليديولوجيـ‬ ‫ـادرة‬‫املبـ‬ ‫ـام‬‫زمـ‬ ‫ـة‬‫الحزب-الدولـ‬ ‫ـة‬‫نخبـ‬ ‫ـتعادت‬‫اسـ‬ ،‫أوال‬
‫التوجــه‬ ‫إرســاء‬ ‫وتولــت‬ ،‫للشــغل‬ ‫التونــي‬ ‫العــام‬ ‫االتحــاد‬ ‫مــروع‬ ‫عــن‬
‫ـراف‬‫ـ‬‫لألع‬ ‫ـئة‬‫ـ‬‫الناش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفئ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫معتم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫للب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االقتصادي-االجتماع‬
‫ـذر‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫التوج‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫خي‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تجس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـب‬‫ـ‬‫األجان‬ ‫ـتثمرين‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الصنادي‬ ‫ـروط‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـارشة‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫االرتب‬ ‫ويف‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اللربالي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬
.‫ـات‬‫الثمانينيـ‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫الفـ‬ ‫ـكل‬‫بشـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـيحدث‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ‫ـتثمار‬‫لالسـ‬
-‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وضوح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫وسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إيديولوجي‬ ‫ـافة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـكلت‬‫ـ‬‫تش‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫ثاني‬
‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الوحيدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ليصبح‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واالتح‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬
.‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫إيقاع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بعالقاتهم‬ ِ‫ّالن‬‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫ُع‬‫ي‬
‫آفاق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ولي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫(بعضه‬ ،‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫تي‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫ظه‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫ثالث‬
‫ـة‬‫نتيجـ‬ ‫ـر‬‫اآلخـ‬ ‫ـم‬‫القسـ‬ ‫ـكل‬‫تشـ‬ ‫ـا‬‫بينمـ‬ ،‫ـامي‬‫إسـ‬ ‫ـون‬‫لـ‬ ‫ذو‬ ‫ـا‬‫وبعضهـ‬ ،‫ـة‬‫القديمـ‬
‫ـذر‬‫(تجـ‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـل‬‫املقابـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬ ‫ـب‬‫القطـ‬ ‫ـت‬‫أصابـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـة‬‫األزمـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫معارض‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫تي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫ظه‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫الزعي‬ ‫ـيخوخة‬‫ـ‬‫ش‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الحزب-الدول‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـتبداد‬‫ـ‬‫االس‬
)‫ـم‬‫ـ‬‫التنظي‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫رأي‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫الزم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫عقدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قراب‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫امت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫مقتطع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫يف‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫انخراط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قيم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للدول‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخزين‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يحص‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫كان‬ 7
.‫ـم‬‫ـ‬‫رواتبه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـارشة‬‫ـ‬‫مب‬

23. 21
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـرة‬‫ذاكـ‬ ،‫ـر‬‫كبـ‬ ‫ـي‬‫وعاطفـ‬ ‫ـي‬‫درامـ‬ ‫ـكل‬‫بشـ‬ ‫ـا‬‫أحيانـ‬ ،‫ـا‬‫خاللهـ‬ ‫ـكلت‬‫وتشـ‬ ‫ـرت‬‫اختمـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الحالي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نخب‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نراه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـته‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫وفن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـة‬‫األربعـ‬ ‫ـية‬‫األساسـ‬ ‫ـا‬‫مبادئهـ‬ ‫ـف‬‫تكييـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫للنقابـ‬ ‫ـد‬‫البـ‬ ‫كان‬ ‫ـياق‬‫السـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ويف‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املرحل‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫يف‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫الرصي‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تراج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املرحل‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫يف‬ 1-
‫لقد‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫املطلب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫الجان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األهمي‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مكان‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫وأخ‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫ـي‬‫ـ‬‫األجنب‬ ‫ـمايل‬‫ـ‬‫الرأس‬ ‫ـتثمار‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫توس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـبعينيات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مطل‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الجبائي‬ ‫ـجيعات‬‫ـ‬‫التش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫يبح‬ ‫كان‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ،)1972 ‫ـون‬‫ـ‬‫(قان‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬
‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الوض‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تأقل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الرخيص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫والي‬
.8
‫ـة‬‫ـ‬‫واملطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحمائي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والقانوني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنظيمي‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـده‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫رك‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫يتف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫رشي‬ ‫إىل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫تح‬ 2-
‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـغيلية‬‫ـ‬‫التش‬ ‫ـتها‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫ونواق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مزاي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫واألع‬
.9
‫ـامل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اجتماع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬
‫ـط‬‫ـ‬‫الضغ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫لكن‬ ‫أوىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫يف‬ ‫ـتقالليته‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫ح‬ 3-
1981 ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اضط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بالحزب-الدول‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العضوي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫لعالقت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ووفق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الكب‬
. 10
‫ـر‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـاندة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫إىل‬ -‫ـما‬‫ـ‬‫منقس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫-موح‬ 1987‫و‬
‫االتحاد‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ :‫أنثروبولوجية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مالحظ‬ ‫أقدم‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هن‬ ‫يل‬ ‫ـمحوا‬‫ـ‬‫واس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كثاف‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫وبس‬ ، ‫ـادة‬‫ـ‬‫للقي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الزعام‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫املفه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫والح‬
‫يف‬ ‫الوحيدين‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫التنظيم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطب‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫قائ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـيكولوجية‬‫ـ‬‫والس‬ ‫ـخصية‬‫ـ‬‫الش‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـافة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ،)‫ـة‬‫ـ‬‫وبورقيب‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫عاش‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫(الحبي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬
‫ـد‬‫تباعـ‬ ‫أو‬ ‫ـارب‬‫تقـ‬ ‫ـدى‬‫بمـ‬ ‫ـاس‬‫تقـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـزب‬‫الدولة-الحـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـغيلة‬‫الشـ‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫ومرسحته‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الضغ‬ ‫أدوات‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫حش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منهم‬ ‫كل‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫وبق‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫الزعيم‬
»‫ال‬ ‫ـرخ‬‫ـ‬‫«وال‬ ،‫ـاره‬‫ـ‬‫وأنص‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫زعي‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬ ‫كان‬ ‫ـاره‬‫ـ‬‫وأنص‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الزعي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فف‬
.‫ـن‬‫ـ‬‫الطرف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ -‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أبن‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ –
‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مطال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـما‬‫ـ‬‫قس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وأحيان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أخالقي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تبن‬ 4-
‫التعاضديــة‬ ‫التجربــة‬ ‫فشــل‬ ‫مخلفــات‬ ‫مــن‬ ‫نشــأت‬ ‫التــي‬ ‫االجتماعيــة‬
،‫ـابق‬‫السـ‬ ‫ـع‬‫املرجـ‬ ،‫ـوش‬‫علـ‬ ‫ـادق‬‫الصـ‬ ،‫يف‬ ،‫ـرة‬‫الفـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـا‬‫حققهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫الحمائيـ‬ ‫ـة‬‫القانونيـ‬ ‫ـازات‬‫اإلنجـ‬ ‫ـر‬‫أنظـ‬ 8
105-83 .‫ص.ص‬
110-106 .‫صص‬ ،‫املرجع‬ ‫نفس‬ 9
،‫ـتوري‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـراكي‬‫ـ‬‫االش‬ ‫الحزب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫إىل‬ 1981 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫واألوىل‬ ‫ـددة‬‫ـ‬‫املتع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الترشيعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫ش‬ 10
‫الربملان‬ ‫يف‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫مقع‬ 27 ‫ـه‬‫ـ‬‫نصيب‬ ‫وكان‬

24. 22
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫عــن‬ ‫انفصلــت‬ ‫التــي‬ ‫تلــك‬ ‫أو‬ ،‫اللــرايل‬ ‫االقتصــادي‬ ‫التوجــه‬ ‫وتأثــرات‬
‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫إىل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ -‫ـي‬‫ـ‬‫رأي‬ ‫–يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قيادت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـه‬‫ـ‬‫ذات‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزب-الدول‬
‫ـر‬‫ـ‬‫تتغ‬ ‫ـدأت‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬ ‫ألن‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دفع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مدفوع‬
‫الطالبية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫آت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بعضه‬ ،‫ـدد‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫ألج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـتيعاب‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الرابط‬ ‫ـيس‬‫ـ‬‫تأس‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫(ش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تحرري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديمقراطي‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫تي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬
.)‫ـفي‬‫ـ‬‫اليوس‬‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬‫ـق‬‫ـ‬‫طري‬‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬‫ـان‬‫ـ‬‫االنس‬‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬‫ـاع‬‫ـ‬‫للدف‬‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬
1987-1970 ‫املرحلة‬ ‫ملخص‬
‫إىل‬ ‫ـي‬‫املجتمعـ‬ ‫ـوذج‬‫وللنمـ‬ ‫ـة‬‫للدولـ‬ ‫ـي‬‫أصـ‬ ‫ـم‬‫مصمـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـل‬‫انتقـ‬ -
.‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫والحمايـ‬ ‫ـور‬‫األجـ‬ ‫ـة‬‫سياسـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫اجتماعـ‬ ‫ـك‬‫رشيـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫مفاهي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وف‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مدافع‬ ،‫ـاس‬‫ـ‬‫باألس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مطلبي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ -
.‫والكرامة‬ ‫واملســاوة‬
‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫رمزيـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـرس‬‫كـ‬ ‫و‬ ،‫ـتقاللية‬‫االسـ‬ ‫ـرة‬‫لفكـ‬ ‫ـا‬‫وفيـ‬ ‫ـي‬‫بقـ‬ -
.1977 ‫ســنة‬ ‫للحزب-الدولــة‬ ‫الســيايس‬ ‫الديــوان‬ ‫مــن‬ ‫زعيمــه‬ ‫خــروج‬
‫ـه‬‫يعطيـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬ ‫ـون‬‫للمضمـ‬ ‫ـة‬‫مختلفـ‬ ‫ـة‬‫ممارسـ‬ ‫ـرس‬‫يكـ‬ ‫ـدأ‬‫بـ‬ -
‫ـب‬‫ـ‬‫مطال‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التفاع‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫املتزاي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫توجه‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تمث‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬
‫محيطــه‬ ‫يف‬ ‫نشــأت‬ ‫التــي‬ ‫الجديــدة‬ ‫والسياســية‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫التيــارات‬
.‫ـد‬‫الجديـ‬
.‫بمالحظتني‬ ‫اآلن‬ ‫يل‬ ‫اسمحوا‬
‫الثانــي‬ ‫النصــف‬ ‫يف‬ ‫انتهــت‬ ‫املرحلــة‬ ‫هــذه‬ ‫أن‬ ‫هــي‬ ‫األوىل‬ ‫املالحظــة‬ 1-
‫كان‬ ‫ـبقتها‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫والف‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫كل‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫وخ‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫الثمانيني‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫متناظ‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـكاد‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وقيادي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تنظيمي‬ ‫ـتغل‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫للتأثري‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الرواب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـتعمال‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الحزب-الدول‬
‫ـظ‬‫ـ‬‫نالح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وهن‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مفهوم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫قناع‬ ‫ـتهدف‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫األزم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أخط‬ ‫أن‬
‫ـكار‬‫احتـ‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـبة‬‫بالنسـ‬ ‫ـي‬‫وهـ‬ ،‫ـة‬‫الحزب-الدولـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـرك‬‫اشـ‬
‫ـه‬‫لـ‬ ‫ـبة‬‫بالنسـ‬ ‫ـد‬‫جسـ‬ُ‫ت‬ ‫ـا‬‫ألنهـ‬ ،‫ـا‬‫وتنظيمـ‬ ‫ـرا‬‫فكـ‬ ‫ـراء‬‫األجـ‬ ‫ـة‬‫تمثيليـ‬ ‫ـة‬‫رشعيـ‬
‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـكار‬‫احتـ‬ ‫ـل‬‫مقابـ‬ ‫يف‬ ،‫ـتغالل‬‫االسـ‬ ‫ـام‬‫أمـ‬ ‫ـغالني‬‫الشـ‬ ‫ـدة‬‫وحـ‬ ‫ـدأ‬‫مبـ‬

25. 23
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫األمـ‬ ‫ـدة‬‫وحـ‬ ‫رشوط‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫رشطـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـر‬‫يعتـ‬ ‫ـه‬‫ألنـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـاة‬‫للحيـ‬
‫ويف‬ .)‫ـدي‬‫ـ‬‫النومي‬ ‫ـيطان‬‫ـ‬‫الش‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫(بورقيب‬ ‫ـتت‬‫ـ‬‫والتش‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االنقس‬ ‫ـوازع‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـود‬‫عقـ‬ ‫ـة‬‫ثالثـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ .‫ـم‬‫زعيـ‬ ‫ـا‬‫دائمـ‬ ‫ـاك‬‫هنـ‬ ‫كان‬ ‫ـن‬‫الحالتـ‬ ‫كال‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـاء‬‫زعمـ‬ 3 ‫ـح‬‫أزيـ‬ )‫ـة‬‫(بورقيبـ‬ ‫ـة‬‫الحزب-الدولـ‬ ‫ـم‬‫زعيـ‬ ‫ـم‬‫حكـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أحم‬ :‫ـلوب‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫وبنف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بتدخ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫مناصبه‬
‫مؤســس‬ ‫إىل‬ ‫إضافــة‬ ‫هــذا‬ ،‫عاشــور‬ ‫والحبيــب‬ ‫التليــي‬ ‫أحمــد‬ ،‫صالــح‬
.‫ـال‬‫االغتيـ‬ ‫ـيلة‬‫بوسـ‬ ‫ـتعمر‬‫املسـ‬ ‫ـه‬‫أزاحـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫طيل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عرفه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـقاقات‬‫ـ‬‫االنش‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املالحظ‬ 2-
‫ـرأت‬‫طـ‬ ‫ـة‬‫قويـ‬ ‫ـة‬‫مهنيـ‬ ‫ـتجدات‬‫مسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫نابعـ‬ ‫ـن‬‫تكـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـرة‬‫الفـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬
‫ـوى‬‫ـ‬‫بالق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عالقت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫أو‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يداف‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫واألج‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـارشة‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقاب‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بالتش‬ ‫ـدأت‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والجمعياتي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬
‫ـي‬‫ينتمـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـذا‬‫بهـ‬ ‫ـه‬‫عالقتـ‬ ‫ـة‬‫طبيعـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـل‬‫بـ‬ ،‫ـة‬‫للحزب-الدولـ‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫قادت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫إلي‬
‫الثمانينات‬ ‫آخر‬ ‫منعرج‬
‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـع‬‫تقطـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـية-اقتصادية‬‫سياسـ‬ ‫ـة‬‫منظومـ‬ ‫ـورت‬‫تبلـ‬ 1987 ‫ـر‬‫نوفمـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬
.‫ـة‬‫الخاصـ‬ ‫ـه‬‫بصمتـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـاف‬‫أضـ‬ ‫ـد‬‫الجديـ‬ ‫ـام‬‫النظـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ ‫ـايض‬‫املـ‬
‫يف‬ ‫املتبعــة‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫للسياســة‬ ‫التنمــوي‬ ‫اللــرايل‬ ‫التوجــه‬ ‫تأكــد‬ 1-
.‫العامــة‬‫التنمويــة‬‫الخيــارات‬‫يف‬‫بالفصــل‬‫انفــردت‬‫اجتماعيــة‬‫أقليــة‬‫صالــح‬
‫الحزبيــة‬ ‫التعدديــة‬ ‫رغــم‬ ‫نفســه‬ ‫عــى‬ ‫الســيايس‬ ‫النظــام‬ ‫انغلــق‬ 2-
‫ـول‬‫ليتحـ‬ ،‫ـة‬‫الديمقراطيـ‬ ‫ـوى‬‫القـ‬ ‫كل‬ ‫ـد‬‫ضـ‬ ‫ـف‬‫العنـ‬ ‫ـتعمل‬‫واسـ‬ ،‫ـكلية‬‫الشـ‬
‫ـوق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اقتص‬ ‫ـوه‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫مافيوزي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عصاب‬ ‫ـبه‬‫ـ‬‫ش‬ ‫إىل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـذون‬‫ـ‬‫املتنف‬
.‫ـة‬‫وممارسـ‬ ‫ـا‬‫مفهومـ‬
‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ )‫ـجن‬‫بالسـ‬ ‫و/أو‬ ‫ـع‬‫(باملنـ‬ ‫ـى‬‫األقـ‬ ‫ـق‬‫التضييـ‬ ‫ـرى‬‫جـ‬ 3-
‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قيم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قاس‬ُ‫ت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـتقلة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والجمعياتي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬
‫ال‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تبل‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫نت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحري‬
.‫ـتبداد‬‫ـ‬‫واالس‬‫ـان‬‫ـ‬‫الحرم‬‫ـة‬‫ـ‬‫حال‬‫ـا‬‫ـ‬‫فعلي‬‫أو‬‫ـلبيا‬‫ـ‬‫س‬‫ـاوم‬‫ـ‬‫تق‬،‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬‫ـم‬‫ـ‬‫يتحك‬‫ـد‬‫ـ‬‫أح‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫بدايـ‬ ‫ـس‬‫تونـ‬ ‫ـراط‬‫وانخـ‬ ،‫ـبعينيات‬‫السـ‬ ‫ـة‬‫سياسـ‬ ‫ـم‬‫تراكـ‬ ‫ـل‬‫بفعـ‬ 4-

26. 24
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـاد‬‫لالقتصـ‬ ‫ـة‬‫البنيويـ‬ ‫ـة‬‫الهيكلـ‬ ‫ـادة‬‫إعـ‬ ‫ـة‬‫سياسـ‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫الثمانينيـ‬ ‫ـف‬‫منتصـ‬
‫إىل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫يصب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ،‫ـراء‬‫ـ‬‫االج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫ب‬ ،‫ـغيل‬‫ـ‬‫والتش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واملؤسس‬
‫أن‬ ‫ـول‬‫تقـ‬ ‫ـرات‬‫التقديـ‬ ‫ـض‬‫(بعـ‬ ‫ـا‬‫وكيفـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ‫ـر‬‫يتغـ‬ ،‫ـم‬‫وتمثيلهـ‬ ‫ـم‬‫ضمهـ‬
‫ـوة‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫مجم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 20% ‫ال‬ ‫ـاوز‬‫ـ‬‫يتج‬ ‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬
‫يف‬ ‫آالف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بضع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫انتق‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫يف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫وع‬ ،‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬
.2015 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـف‬‫ألـ‬ 650 ‫إىل‬ ‫ـتقالل‬‫االسـ‬ ‫ـر‬‫فجـ‬
‫القطاع‬ ‫حسب‬ ‫تونس‬ ‫يف‬ ‫النشطني‬ ‫السكان‬ ‫نسبة‬ ‫تطور‬
‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫األرق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مدن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـزاوي‬‫ـ‬‫التي‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫حم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫للصدي‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫املوص‬ ‫ـكر‬‫ـ‬‫الش‬
. ‫ها‬‫نرش‬
‫الجديد؟‬ ‫السياق‬ ‫هذا‬ ‫مع‬ ‫االتحاد‬ ‫تأقلم‬ ‫كيف‬
‫ـم‬‫ـ‬‫تصمي‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫األص‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫طموح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ -!‫ـا‬‫ـ‬‫نهائي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ربم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫–ولك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تخ‬ -
‫راودت‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كث‬ ‫(يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫للب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنموي‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫الخي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وتحدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬
‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وأظ‬ ،‫ـايل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إنش‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫فك‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬
‫ـوح‬‫ـ‬‫طم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫يخل‬ ‫ال‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫األص‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بمفهوم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬
).‫ـم‬‫ـ‬‫للحك‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫يف‬ ‫ـردة‬‫ـ‬‫املتف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الزعامي‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تراج‬ -
‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـورات‬‫للتطـ‬ ‫ـا‬‫تبعـ‬ ‫ـل‬‫املقابـ‬ ‫ـرف‬‫الطـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫التناظـ‬ ‫ـل‬‫تواصـ‬ ‫ـا‬‫وهنـ‬
%2010
‫األجراء‬ ‫وعدد‬
‫باأللف‬
1990
%
1980
%
1960
%
‫القطاع‬
588 17.9 25.2 31.3 45 ‫البحري‬ ‫والصيد‬ ‫الفالحة‬
598 19.2 20.1 16.0 6.9 ‫التحويلية‬ ‫الصناعات‬
485 14.8 14.5 17.0 17.4 ‫التحويلية‬ ‫غري‬ ‫الصناعات‬
1044 31.9 22.7 19.5 17.1 ‫التجارية‬ ‫الخدمات‬
563 17.2 17.5 16.3 13.3 ‫اإلدارية‬ ‫الخدمات‬

27. 25
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـي‬‫ـ‬‫أمن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بريوقراط‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫رئي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لن‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫إذ‬ .‫ـه‬‫ـ‬‫داخل‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫ج‬
‫عامــون‬ ‫أمنــاء‬ ‫أخــرى‬ ‫جهــة‬ ‫ومــن‬ ،‫الزعامــة‬ ‫مواصفــات‬ ‫لــه‬ ‫ليــس‬
‫«دون‬ ‫ـة‬‫طويلـ‬ ‫ـرات‬‫لفـ‬ ‫ـم‬‫مناصبهـ‬ ‫يف‬ -‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـس‬‫رئيـ‬ ‫ـل‬‫–مثـ‬ ‫ـتمرون‬‫يسـ‬
‫الطــرف‬ ،‫الطلــب‬ ‫وعنــد‬ ‫مــا‬ ‫حــد‬ ‫إىل‬ ،‫سياســيا‬ ‫ويســاندون‬ »‫مشــاكل‬
‫ـزة‬‫ـ‬‫أجه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـيطر‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫البريوقراط‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومثلم‬ .‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬
‫ـدأ‬‫ـ‬‫ب‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الحزب-الدول‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التنظي‬ ‫ـتويات‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحك‬
‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫دوالي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يخي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫النم‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ـعينيات‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬
‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الداخلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديناميكي‬ ‫أن‬ ‫ـنرى‬‫ـ‬‫س‬ .‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـداث‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫نتائ‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫لذل‬ ‫ـتكون‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وأن‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬
.2011
،‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـة‬‫التمثيليـ‬ ‫ـدة‬‫الوحـ‬ ‫ـرة‬‫فكـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـل‬‫يتخـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ -
‫ـر‬‫األخـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫رغـ‬ ،‫ـة‬‫–الدولـ‬ ‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫يف‬ ‫ـرك‬‫يشـ‬ ‫ـي‬‫وبقـ‬
.‫ـه‬‫عليـ‬ ‫ـط‬‫للضغـ‬ ‫ـي‬‫الداخـ‬ ‫ـقاق‬‫االنشـ‬ ‫ـة‬‫آليـ‬ ‫ـا‬‫دائمـ‬ ‫ـتعمل‬‫اسـ‬
.‫االستقاللية‬ ‫عن‬ ‫الرصيح‬ ‫دفاعه‬ ‫من‬ ‫االتحاد‬ ‫ف‬ّ‫خف‬ -
‫يف‬ ‫التحرريــة‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫القــوى‬ ‫الســتيعاب‬ ‫مفتوحــا‬ ‫البــاب‬ ‫تــرك‬ -
.‫علنــا‬ ‫مطالبهــا‬ ‫تبنــي‬ ‫دون‬ ،‫التمثيــي‬ ‫نســيجه‬
‫ـص‬‫ـ‬‫خصائ‬ ‫ويف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الحاص‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التغ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يفك‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫ب‬ -
.)‫ـات‬‫ـ‬‫الدراس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫(قس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قاعدت‬
2011-2010 ‫منعرج‬
‫الجديــد‬ ‫التاريخــي‬ ‫املنعــرج‬ ‫هــذا‬ ‫خصائــص‬ ‫أهــم‬ ‫عليكــم‬ ‫أعــرض‬ ‫أن‬ ‫قبــل‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـل‬‫األقـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ،‫ـدا‬‫تحديـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫واالتحـ‬ ‫ـس‬‫تونـ‬ ‫ـاة‬‫حيـ‬ ‫يف‬
‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫أح‬ ، ‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يضعه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والتحدي‬ ،‫ـري‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وجه‬
‫ـا‬‫ـ‬‫ثناي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مخفي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وبقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫أتع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫أرشح‬
‫ـر‬‫األخـ‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫تركتهـ‬ ‫ـد‬‫لقـ‬ .‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـل‬‫داخـ‬ ‫ـة‬‫الديمقراطيـ‬ :‫ـل‬‫والتحليـ‬ ‫ـخيص‬‫التشـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـتقبل‬‫ـ‬‫ومس‬ ‫ـايض‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مفاتي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ألنن‬
.‫ـزب‬‫ـ‬‫الدولة-الح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫أعن‬ ،‫ـار‬‫ـ‬‫انه‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اآلخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التاريخ‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫القط‬
‫ـام‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املتخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫ق‬ 2011 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مؤتم‬ ‫يف‬
:‫ـي‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قدمه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الالئح‬ ‫يف‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫ج‬

28. 26
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫يف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تأسس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫أن‬ ‫ـوح‬‫ـ‬‫بوض‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫يلم‬ ‫ـخ‬‫ـ‬‫التاري‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫املتأم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ولع‬ «
‫ـراكي‬‫ـ‬‫االش‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وعايش‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫القدي‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـيس‬‫ـ‬‫تأس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫أي‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫العرشيني‬
‫تلــك‬ ‫هــي‬ ‫أيــن‬ ‫ولكــن‬ ،‫الديمقراطــي‬ ‫الدســتوري‬ ‫التجمــع‬ ‫ثــم‬ ،‫الدســتوري‬
‫صامدا‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وظ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جميعه‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫اندث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬ ‫ـزاب؟‬‫ـ‬‫األح‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫صم‬ ‫ـن...إن‬‫ـ‬‫والتدج‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫االحت‬ ‫ـاوالت‬‫ـ‬‫مح‬ ‫كل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وج‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫واقف‬ ‫ـامخا‬‫ـ‬‫ش‬
‫وإىل‬ ‫النقابــي‬ ‫العمــل‬ ‫طبيعــة‬ ‫إىل‬ ‫باألســاس‬ ‫راجــع‬ ‫للشــغل‬ ‫التونــي‬ ‫العــام‬
‫ـدي‬‫تهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـارة‬‫املنـ‬ ‫ـوم‬‫العمـ‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـي‬‫والتـ‬ ،‫ـا‬‫عليهـ‬ ‫ـام‬‫قـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـارات‬‫الخيـ‬
‫الوطنــي‬ ‫البعديــن‬ ‫بــن‬ ‫النضــال‬ ‫يف‬ ‫التــازم‬ :‫الســبيل‬ ‫ضلــوا‬ ‫إذا‬ ‫النقابيــن‬
».11
‫ـاط‬‫النشـ‬ ‫ـة‬‫حريـ‬ ،‫ـرار‬‫القـ‬ ‫ـة‬‫ديمقراطيـ‬ ،‫ـف‬‫املوقـ‬ ‫ـتقاللية‬‫اسـ‬ ،‫ـي‬‫واالجتماعـ‬
‫ـح‬‫ـ‬‫فاللوائ‬ ،‫ـراد‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫عبـ‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫بالس‬ ‫ـا‬‫خاصـ‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التفس‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫أظـ‬
‫ـر‬‫عنـ‬ ‫إىل‬ ‫ـل‬‫قليـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـأعود‬‫سـ‬ .‫ـة‬‫خاصـ‬ ‫ـر‬‫نظـ‬ ‫ـات‬‫وجهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاء‬‫بنـ‬ ‫ـب‬‫تكتـ‬ ‫ال‬
‫الســيد‬ ‫لكــن‬ ،‫ديمومتــه‬ ‫بعيــد‬ ‫حــد‬ ‫إىل‬ ‫ويفــر‬ ‫االتحــاد‬ ‫يف‬ ‫موجــود‬ ‫أســايس‬
‫ـرت‬‫ـ‬‫وظه‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫القيم‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بخس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ربم‬ ‫أو‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫إلي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ينتب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫ج‬
‫ـة‬‫ـ‬‫متان‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫أقي‬ ‫أن‬ ‫ـأحاول‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫لكنن‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫جانف‬ 14 ‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫يف‬ ‫ـيته‬‫ـ‬‫حساس‬
‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫ـة‬‫مواجهـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـة‬‫الفعليـ‬ ‫ـة‬‫التاريخيـ‬ ‫ـات‬‫باملمارسـ‬ ‫ـر‬‫التفسـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬
.‫ـر‬‫ـ‬‫التفس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صدقي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫للتأك‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫رشحته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬
‫ـاطه‬‫نشـ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫تاريخـ‬ ‫ـة‬‫طيلـ‬ ‫ـتقال‬‫مسـ‬ ‫ـن‬‫يكـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫رأينـ‬ ‫أوال‬ -
‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫وخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والثاني‬ ‫األوىل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫العرشيت‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫وخيارات‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫بالحزب-الدول‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عضوي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مرتبط‬ ‫كان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫لنظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العصيب‬
‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مبدئي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مطلب‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫العملي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وهك‬
‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـل‬‫ناضـ‬ ‫ـرة‬‫فـ‬ ‫ـب‬‫أصعـ‬ ‫ـال‬‫وخـ‬ .‫ـة‬‫فعليـ‬ ‫ـة‬‫ممارسـ‬ ‫ـا‬‫منهـ‬
‫ـة‬‫غايـ‬ ‫إىل‬ ‫ـبعينيات‬‫السـ‬ ‫ـف‬‫منتصـ‬ ‫ـد‬‫أقصـ‬ ،‫ـتقاللية‬‫االسـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫جديـ‬
‫ـيلة‬‫بوسـ‬ ‫ـري‬‫يجـ‬ ‫ـتقاللية‬‫االسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـراع‬‫الـ‬ ‫كان‬ ،‫ـات‬‫الثمانينيـ‬ ‫ـف‬‫منتصـ‬
.12
‫ـن‬‫ـ‬‫حميم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫عدوي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫زعيم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املواجه‬
)‫العامة‬ ‫(الالئحة‬ ،2011 ،‫تونس‬ ،‫طربقة‬ ‫مؤتمر‬ ‫وثائق‬ ،‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬ 11
،‫ـر‬‫ـ‬‫للن‬ ‫ـراس‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫األحم‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫مول‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫ح‬ ،‫ـاهد‬‫ـ‬‫والش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفاع‬ ،‫ـاح‬‫ـ‬‫الصي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬ : ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تفاصي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أنظ‬ 12
2011

29. 27
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫االتحاد‬ ‫وأن‬ ،‫ـعارا‬‫ـ‬‫ش‬ ‫إال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تك‬ ‫لم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رأين‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ثاني‬ -
‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫والعمل‬ ‫التنظيم‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫عقي‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫يش‬ ‫كان‬
‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ،‫ـرا‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطب‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫ف‬ ،‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـط‬‫للضغـ‬ ‫ـر‬‫آلخـ‬ ‫ـن‬‫حـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـقاق‬‫االنشـ‬ ‫ـة‬‫آليـ‬ ‫ـتعمل‬‫يسـ‬ ‫كان‬ ‫ـام‬‫النظـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬
‫ـتقالليته‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نابع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديموم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫زاوي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫بحرية‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫إيمان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫وال‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫قط‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحقيقي‬
‫ـزب‬‫ـ‬‫الدولة-الح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التام‬ ‫ـتقالليته‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وربم‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫ـا‬‫مثلمـ‬ ‫ـا‬‫طويـ‬ ‫ـد‬‫صمـ‬ ‫ـا‬‫ملـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـدد‬‫بالتعـ‬ ‫ـا‬‫وعمليـ‬ ‫ـا‬‫فكريـ‬ »‫ـمح‬‫«سـ‬ ‫ـه‬‫أنـ‬ ‫أو‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اندث‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وبق‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫صم‬
‫ـام‬‫ـ‬‫واالهتم‬ ‫ـغالني‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـازم‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫عقي‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫يخ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ -
‫ـن‬‫يمكـ‬ ،‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـرف‬‫طـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـارس‬‫تمـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ،‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـأن‬‫بالشـ‬
،‫ـبي‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫التفس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫العن‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صدقي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التأكي‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫فج‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النضالي‬ ‫ـرته‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫انتق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫أن‬ ‫إذ‬
‫ـم‬‫مصمـ‬ ‫إىل‬ ،‫ـتعمار‬‫االسـ‬ ‫ـد‬‫ضـ‬ )‫أول‬ ‫ـا‬‫(وأحيانـ‬ ‫ـايس‬‫أسـ‬ ‫ـي‬‫وطنـ‬ ‫ـل‬‫مناضـ‬
‫ـرد‬‫ـ‬‫مج‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬ ‫ـرج‬‫ـ‬‫يتدح‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫تعاق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫رشي‬ ‫إىل‬ ،‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للدول‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫أص‬
.‫ـاند‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫رشي‬
‫ـر‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لديموم‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تفس‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بق‬ -
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صالب‬ ‫يف‬ ‫ـرس‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫مرب‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أظ‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬
‫املقابــل‬ ‫القطــب‬ ‫مــع‬ ‫باملقارنــة‬ ‫النضاليــة‬ ‫مســرتها‬ ‫كامــل‬ ‫خــال‬
‫ال‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫الديمقراطيـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـدث‬‫اتحـ‬ ‫ـا‬‫عندمـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ .‫ـة‬‫الحزب-الدولـ‬
‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عضوي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ،‫ـرى‬‫ـ‬‫الك‬ ‫ـؤوليات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـداول‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أتكل‬
‫ـة‬‫ـ‬‫محكوم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الواجه‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫فه‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األمان‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫منص‬ ‫أو‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬
‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ،‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزب-الدول‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بقط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بعالق‬
‫ننىس‬ ‫أن‬ ‫دون‬ ،‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثقاف‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫قي‬
‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ولذل‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫منظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫تخل‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفردي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫املصال‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬
‫ـت‬‫ـ‬‫قل‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بالعن‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫ربطن‬ ‫إذا‬ ‫إال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مكانت‬ ‫كل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يكتس‬ ‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫العن‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـق‬‫املتعلـ‬ ‫ـي‬‫األخالقـ‬ ‫ـر‬‫العنـ‬ ‫ـه‬‫إنـ‬ :‫ـيه‬‫نسـ‬ ‫ـراد‬‫جـ‬ ‫ـام‬‫السـ‬ ‫ـد‬‫عبـ‬ ‫ـيد‬‫السـ‬ ‫أن‬

30. 28
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـع‬‫ـ‬‫توزي‬ ‫ويف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـاواة‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بقي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـبث‬‫ـ‬‫بتش‬
‫ـة‬‫األنثروبولوجيـ‬ ‫ـول‬‫األصـ‬ ‫يف‬ ‫ـدا‬‫بعيـ‬ ‫ـة‬‫منغرسـ‬ ‫ـم‬‫قيـ‬ ‫ـي‬‫وهـ‬ ،‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـار‬‫ثمـ‬
‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـت‬‫رشحـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ،‫ـه‬‫ذاتـ‬ ‫ـد‬‫حـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـور‬‫لظهـ‬ ‫ـة‬‫التاريخيـ‬
‫هيكلتــه‬ ‫بالخصــوص‬ ‫شــملت‬ ‫االتحــاد‬ ‫داخــل‬ ‫فالديمقراطيــة‬ .‫ســابقا‬
‫ـه‬‫تمثيليتـ‬ ‫ـي‬‫يبنـ‬ ‫ـي‬‫كـ‬ ‫ـاع‬‫قطـ‬ ‫ـكل‬‫لـ‬ ‫ـة‬‫الفرصـ‬ ‫ـت‬‫أعطـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫التنظيميـ‬
‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـر‬‫تؤثـ‬ ‫ال‬ ‫ـا‬‫عمومهـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫نزيهـ‬ ‫ـات‬‫انتخابـ‬ ‫ـطة‬‫وبواسـ‬ ‫ـل‬‫الداخـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـح‬‫ـ‬‫للمرتش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫األص‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬ ،‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ،‫ـرا‬‫ـ‬‫كث‬
‫ـض‬‫بعـ‬ ‫يف‬ ‫ـتخدمت‬‫(اسـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـه‬‫وطموحاتـ‬ ‫ـة‬‫االقتصاديـ‬ ‫ـه‬‫ومصلحتـ‬
‫ـب‬‫أغلـ‬ ‫وألن‬ .)‫ـار‬‫األنصـ‬ ‫ـد‬‫حشـ‬ ‫يف‬ ‫ـاع‬‫القطـ‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫الجهـ‬ ‫ـرات‬‫متغـ‬ ‫ـان‬‫األحيـ‬
‫إىل‬ ‫ـوق‬‫تتـ‬ ‫ـطة‬‫متوسـ‬ ‫أو‬ ‫ـرة‬‫فقـ‬ ‫ـاط‬‫أوسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـون‬‫يأتـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـي‬‫منخرطـ‬
‫ـم‬‫ـ‬‫أعينه‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دائم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الكرام‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫وحف‬ ‫ـاواة‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـدل‬‫ـ‬‫الع‬
‫ـب‬‫فحسـ‬ ‫ـم‬‫لهـ‬ ‫ـا‬‫يحققهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـازات‬‫اإلنجـ‬ ‫ـبب‬‫بسـ‬ ‫ـس‬‫ليـ‬ ‫ـا‬‫ومقنعـ‬ ‫ـا‬‫براقـ‬
.‫ـم‬‫ـ‬‫وقيمه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بمعايريه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أخالقي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫اللتقائ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬
،‫الديمقراطــي‬ ‫الدســتوري‬ ‫التجمــع‬ ‫انهيــار‬ ‫ســبب‬ ‫أن‬ ‫اآلن‬ ‫نالحــظ‬ ‫أن‬ ‫يمكــن‬
‫ـان‬‫ـ‬‫لره‬ ‫ـارته‬‫ـ‬‫خس‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ، 1-14/10-17 ‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فاعليت‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫وانكش‬
‫ـاء‬‫ـ‬‫ارتش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ماكين‬ ‫إىل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫حزب‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫تح‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬
‫ـة‬‫العدالـ‬ ‫ـم‬‫لقيـ‬ ‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـكان‬‫مـ‬ ‫ال‬ ‫ـخيص‬‫وشـ‬ ‫ـارش‬‫مبـ‬ ‫ـي‬‫نفعـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ذات‬ ‫ـح‬‫ومصالـ‬
‫ـعارات‬‫شـ‬ ‫ـها‬‫نفسـ‬ ‫ـي‬‫هـ‬ ‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـعارات‬‫شـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـد‬‫ولقـ‬ .‫ـة‬‫والحريـ‬ ‫ـة‬‫والكرامـ‬
.‫ـن‬‫ـ‬‫الزم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قراب‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تأس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫الثورة‬ ‫سياق‬ ‫إىل‬ ‫عودة‬ : ‫القول‬ ‫خالصة‬
‫ـص‬‫ـ‬‫خصائ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قدمته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـارص‬‫ـ‬‫العن‬ ‫كل‬
‫يف‬ ‫اختزالهــا‬ ‫يمكــن‬ ‫الثــورة‬ ‫بعــد‬ ‫الناشــئة‬ ‫السياســية-االجتماعية‬ ‫املنظومــة‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أتكل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫(ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحري‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫واالس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ :‫ـات‬‫ـ‬‫كلم‬ ‫ـاث‬‫ـ‬‫ث‬
‫ـار‬‫ـ‬‫باختص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يعن‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ .)‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـياء‬‫ـ‬‫ألش‬ ‫ـيلة‬‫ـ‬‫الوس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـمل‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ألنه‬
‫ـبية‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وتأخ‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫وتق‬ ‫ـذر‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ندخل‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الع‬ ‫أن‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـيكون‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫وإذا‬ .‫ـات‬‫ـ‬‫واملؤسس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثقاف‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املغروس‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫عقلن‬ُ‫مل‬‫ا‬
‫ـارص‬‫عنـ‬ ‫ـة‬‫ملناقشـ‬ ‫ـو‬‫مدعـ‬ ‫ـو‬‫وهـ‬ ،‫ـا‬‫وتنظيمـ‬ ‫ـة‬‫ثقافـ‬ ‫ـبية‬‫النسـ‬ ‫ـة‬‫ملمارسـ‬ ‫ـأ‬‫يتهيـ‬ ‫أن‬
:‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـوء‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األربع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـكازه‬‫ـ‬‫ارت‬

31. 29
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـر‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قس‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬ ،‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫أي‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫والوطن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫البعدي‬ ‫ـازم‬‫ـ‬‫ت‬ ‫يف‬ -
‫ـدث‬‫ـ‬‫يح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫–إذا‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫العتي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫منظمت‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـيجد‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫قواع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫والواق‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملمارس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رحب‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫فض‬ -‫ـة‬‫ـ‬‫للديمقراطي‬ ‫ـوص‬‫ـ‬‫نك‬
‫ـل‬‫ـ‬‫والفع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الحش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫عج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫حزب‬ ‫ـتت‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫نح‬
‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬ .‫ـد‬‫ـ‬‫والبعي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫املتوس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املدي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫بمنظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ظرفي‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجماع‬
‫ـي‬‫البعدين-النقابـ‬ ‫ـازم‬‫بتـ‬ ‫ـك‬‫التمسـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـتمر‬‫سيسـ‬ ‫ـل‬‫هـ‬ :‫ـو‬‫هـ‬ ‫إذن‬
‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املضم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫نع‬ ‫وإذا‬ ‫ـاطه؟‬‫ـ‬‫نش‬ ‫يف‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫والس‬
،‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫نض‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫منته‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫حش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫جعل‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ،‫ـعب‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫كس‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬
‫مــا‬ ‫ذلــك‬ ‫يف‬ ‫بمــا‬ ،‫بحريــة‬ ‫الســيايس‬ ‫العمــل‬ ‫وممارســة‬ ‫ــم‬ُ‫ظ‬‫التن‬ ‫حــق‬
:‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عمل‬ ‫يف‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـموالت‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دوم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫اعت‬
‫يف‬ ‫ـعب‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫الك‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫املصال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يراع‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املجتمع‬ ‫ـوذج‬‫ـ‬‫النم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تصمي‬
‫ـة؟‬‫ـ‬‫والثقاف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االقتص‬
‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫كث‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫عان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫كان‬ ‫إذا‬ :‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫يف‬ -
‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫ـو‬‫مدعـ‬ ‫ـه‬‫فإنـ‬ ،‫ـة‬‫الداخليـ‬ ‫ـؤونه‬‫شـ‬ ‫يف‬ ‫ـزب‬‫الدولة-الحـ‬ ‫ـل‬‫تدخـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـمى‬‫يسـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫عمليـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـدأ‬‫بـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ ،‫ـزاب‬‫األحـ‬ ‫ـع‬‫جميـ‬ ‫ـة‬‫مواجهـ‬ ‫إىل‬
‫ـن‬‫ـ‬‫الناحيت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ :‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫والس‬ .»‫ـدي‬‫ـ‬‫القاع‬ ‫ـراق‬‫ـ‬‫«االخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫يف‬
‫ـيتوخاها‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ »‫ـة‬‫ـ‬‫«اإليديولوجي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنظيمي‬
‫التأثــر‬ ‫خطــورة‬ ‫مــن‬ ‫وللحــد‬ ‫اســتقالليته‬ ‫عــى‬ ‫للمحافظــة‬ ‫االتحــاد‬
‫ـي؟‬‫النقابـ‬ ‫ـاطه‬‫نشـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـي‬‫الحزبـ‬
‫أن‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫الواض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ :‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫القواع‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫يف‬ -
‫ـا‬‫ـ‬‫واجتماعي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتنظيمي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تقني‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫يختل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫مقبل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الع‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫اآلن‬ ‫إىل‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫-البل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫نح‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫حالي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫نعي‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـتوى‬‫مسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـوري‬‫ثـ‬ ‫ـر‬‫عـ‬ ‫ـر‬‫فجـ‬ ‫يف‬ ‫ـش‬‫نعيـ‬ -‫ـة‬‫الصناعـ‬ ‫ـم‬‫عالـ‬ ‫ـه‬‫عتبـ‬
‫عالم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫انعكاس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وله‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتعلق‬ ‫ـارف‬‫ـ‬‫واملع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫التكنولوجي‬
‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫وتنظيم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـيم‬‫ـ‬‫تقس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫وتحدي‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫عام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬
‫ـل‬‫ـ‬‫الرج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إنم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫فحس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫املنش‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
،‫الوقت‬ ‫يف‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫والت‬ ،‫ـور‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫توزي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأث‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـرأة‬‫ـ‬‫وامل‬
‫ـباب‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أفق‬ ‫يف‬ ‫ـوح‬‫ـ‬‫يل‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫نم‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫ومتطلبات‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫العي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫وباختص‬
‫اآلن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـيطر‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بلدانن‬ ‫يف‬ .‫ـكار‬‫ـ‬‫واالبت‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫والتن‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يح‬

32. 30
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـل‬‫ـ‬‫تمث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ألنه‬ ،‫ـار‬‫ـ‬‫الجب‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـارد‬‫ـ‬‫للم‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التفكيكي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اآللي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫وتخضعه‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـلم‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫لق‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أك‬
‫-إذا‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫امل‬ ‫رأس‬ ‫ـيتوىل‬‫ـ‬‫فس‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫إىل‬
‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫وقيمهـ‬ ‫ـا‬‫مفاهيمهـ‬ ‫ـرض‬‫فـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫اللرباليـ‬ ‫ـت‬‫نجحـ‬
‫ـتربز‬‫ـ‬‫وس‬ ،‫ـكايل‬‫ـ‬‫رادي‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ربم‬ ،‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬ -‫ـه‬‫ـ‬‫برمت‬
‫ـا‬‫ـ‬‫كله‬ ‫ـتيعابها‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يصع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـتى‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬
‫قطــاع‬ ‫يف‬ :‫عمليــا‬ ‫مثــاال‬ ‫ســأعطيكم‬ .‫الحاليــة‬ ‫التنظيميــة‬ ‫هياكلهــا‬ ‫يف‬
‫ـاء‬‫ـ‬‫واألطب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املمرض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـيط‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وظيف‬ ‫ـلك‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصح‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يدمجه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نقابي‬ .‫ـاميون‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫التقني‬ ‫ـمه‬‫ـ‬‫اس‬
‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يعت‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫(ال‬ ‫ـلك‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫املمرض‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـر‬‫ـ‬‫تأث‬ )‫ـلك‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وجمي‬ ‫ـؤالء‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رتب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫أع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مهني‬
‫ـة‬‫ـ‬‫العددي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الغلب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بفع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫أولوي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كب‬
‫الســاحقة‬ ‫الغالبيــة‬ ‫بــأن‬ ‫علمــا‬ ،‫املبارشيــن‬ ‫ومســاعديهم‬ ‫للممرضــن‬
‫يف‬ ‫ـادي‬‫قيـ‬ ‫أي‬ ‫ـاء‬‫النسـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫يوجـ‬ ‫ال‬ ‫و‬ ،‫ـاء‬‫النسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـلك‬‫السـ‬ ‫ـذا‬‫لهـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫دعته‬ ‫ان‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫بمج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النتيج‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬
‫ـج‬‫ـ‬‫نتائ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تقل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ول‬ ،‫ـول‬‫ـ‬‫بالقب‬ ‫ـارعوا‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إليه‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االنضم‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منافس‬
‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ال‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫امليداني‬ ‫ـكات‬‫ـ‬‫التكتي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫التوج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـيتأقلم‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬ .‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫غ‬ .‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫إال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رسه‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫وكيفي‬‫ـا‬‫ـ‬‫كمي‬‫ـه‬‫ـ‬‫مؤرشات‬‫ـرى‬‫ـ‬‫ن‬‫ـا‬‫ـ‬‫أصبحن‬‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬‫ـدي‬‫ـ‬‫التح‬‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬‫ـع‬‫ـ‬‫م‬‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫أن‬ ‫جانفي‬ 14 ‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أثبت‬ ‫لقد‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مرجعي‬ -
‫ـرس‬‫ـ‬‫ك‬ ‫األول‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ألن‬ »‫ـعب‬‫ـ‬‫«االتحاد-الش‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الدولة-الح‬
‫ـا‬‫ـ‬‫أنثروبولوجي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتأصل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النبيل‬ ‫ـانية‬‫ـ‬‫اإلنس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫كل‬
‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫األخري‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـيواجهه‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬ .‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقاف‬ ‫يف‬
‫ـزي؟‬‫ـ‬‫الرم‬ ‫ـمال‬‫ـ‬‫الرأس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـيحافظ‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أك‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـيظل‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫قري‬ ‫ـتقبل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وحت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الراه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫يف‬
‫ـع‬‫ـ‬‫والتجم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫زي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫«ي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫يف‬ ‫ـورت‬‫ـ‬‫تبل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ربم‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫فك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـال‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـم‬‫عالـ‬ ‫يف‬ ‫ـط‬‫ينشـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـرى‬‫نـ‬ ‫ـد‬‫قـ‬ ‫ـط‬‫املتوسـ‬ ‫ـدى‬‫املـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ .»‫ـكل‬‫الـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬
‫أن‬ ‫ـه‬‫عليـ‬ ‫ـزاب‬‫األحـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـر‬‫كبـ‬ ‫ـذب‬‫وجـ‬ ‫ـد‬‫شـ‬ ‫ـه‬‫فيـ‬ ،‫ـن‬‫النقابيـ‬ ‫ـن‬‫الفاعلـ‬ ‫ـدد‬‫متعـ‬
‫ـح‬‫ـ‬‫مالم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صياغ‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫فص‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫أن‬ ‫دون‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫تطرح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫موقف‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫يح‬
‫االتحــاد‬ ‫يطالــب‬ ‫نســائي‬ ‫شــبابي‬ ‫عطــش‬ ‫فيــه‬ ‫عالــم‬ .‫والثقافــة‬ ‫االقتصــاد‬

33. 31
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـائل‬‫ـ‬‫بوس‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫والدف‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الذكوري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثقاف‬ ‫ـونة‬‫ـ‬‫خش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بالتخ‬
‫ـن‬‫لكـ‬ .‫ـاة‬‫الحيـ‬ ‫ـع‬‫ُتـ‬‫م‬‫ب‬ ‫ـة‬‫العالقـ‬ ‫ذات‬ »‫ـة‬‫«املائعـ‬ ‫ـه‬‫مطالبـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـدة‬‫جديـ‬ ‫ـة‬‫تواصليـ‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫م‬ ‫رأس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫تتغ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وحده‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫وخارجي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫داخلي‬ ‫ـها‬‫ـ‬‫مارس‬ ‫إذا‬
‫مخترصة‬ ‫بيبليوغرافيا‬
Allouche, S., UGTT, de Hached à Nobel, témoignage, Tunis, CAEU
Med Ali Editions, 2016
Ben Hmida,A., Le syndicalisme tunisien et la question de l’autono-
mie syndicale, in,ANN, 1982, pp. 15-25
BIT, Pluralisme syndical et prolifération des syndicats en Afrique
francophone, Genève, 2010
Braun, C., A quoi servent les partis tunisiens ? sens et contre sens
d’une libéralisation politique, in, Les partis politiques dans les pays
arabes,T 2,Le Maghreb (Catusse,M.,S/D) Paris,Edisud,2006, pp.
15-61.
Chouikha, l., et Geisser, V., Retour sur la révolte du Bassin Minier,
les cinq leçon politiques d’un conflit social inédit, in, Tunisie : une
révolution démocratique et sociale,Bruxelle,Formation Léon Lesoil
Asbi, 2011, pp. 10-16
Drin, L, Crise ou renforcement du syndicalisme, in, Observations et
diagnostics économiques, N 12, 1985, pp. 185-214
Ennaceur,M,Les syndicats et la mondialisation,le cas de laTunisie,
Genève,IIES-OIT,2000
Gagnon, M.J., Syndicalisme et classe ouvrière, histoire et évolution
d’un malentendu,in,Lien Social et Politique,N 49,2003,pp.15-33
Gerhard Höpp, Muhammed Ali à Berlin, étude complétée par Jo-
shua Rogers et Kathrin Wittler, Tunis, Fondation Friedrich Ebert,
2009. http://festunis.org/media/2010/Publications/10_WEB_

34. 32
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
Pub_FES_Ali.pdf
Gobe, E., Les syndicalismes arabes au prisme de l’autoritarisme et
du corporatisme, in Olivier, D., et autres, Autoritarismes démocra-
tiques et démocraties autoritaires, Convergences Nord-Sud, Paris,
La découverte, 2008, pp. 267-28
Guiza, H., Allocution au 35ème congrès du Conseil Central Mon-
tréal Métropolitain, 13-06-2013
Hamzaoui, S., Champ politique et syndicalisme en Tunisie, in,AAN,
1999, pp. 369-380.
UGTT, Vers un renouveau syndical : diagnostic quantitatif par ses
cadres, Tunis, Département des Etudes et de la Documentation,
2006.
Yousfi, H., L’UGTT une passion tunisienne,Paris, Karthala, 2015
Zammiti, K., La question syndicale : contradictions sociales et ma-
nipulations politique, in Tunisie au présent (Camau, M., S/D),Aix-
en-Provence, 1987, pp. 287-296.
2011 ،‫تونس‬ ،‫طربقة‬ ‫مؤتمر‬ ‫وثائق‬ ،‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـراس‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫األحم‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫مول‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫ح‬ ،‫ـاهد‬‫ـ‬‫والش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفاع‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬ ،‫ـاح‬‫ـ‬‫الصي‬
2011 ،‫ـر‬‫للنـ‬

35. 33
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
2 ‫مداخلة‬
‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫الحزبية‬ ‫التعددية‬ ‫ظل‬ ‫يف‬
‫أحمد‬ ‫بن‬ ‫مصطفى‬
،‫والوقيد‬ ‫التبغ‬ ‫بقطاع‬ ‫نقابي‬
‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫باالتحاد‬ ‫سابق‬ ‫مساعد‬ ‫عام‬ ‫أمني‬
‫ـه‬‫ـ‬‫بجمع‬ 1946 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـأته‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫تمي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ان‬
‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والوظيف‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـزام‬‫ـ‬‫االلت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫الحر‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـكا‬‫ـ‬‫رشي‬ ‫كان‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وبذل‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫واملوظف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالقتصادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫زعام‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وتقاس‬ ‫ـتقالل‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫النض‬ ‫يف‬ ‫ـتوري‬‫ـ‬‫الدس‬
‫ـه‬‫ومؤسسـ‬ ‫ـه‬‫زعيمـ‬ ‫ـهاد‬‫باستشـ‬ ‫ـر‬‫أكثـ‬ ‫ـه‬‫رشعيتـ‬ ‫ـخت‬‫وترسـ‬ ‫ـة‬‫التحريريـ‬ ‫ـة‬‫الحركـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القضي‬ ‫يف‬ 1952 ‫ـمرب‬‫ـ‬‫ديس‬ 5 ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫حش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فرح‬
‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫يف‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫ـكا‬‫ـ‬‫رشي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـك‬‫وذلـ‬ ‫ـاد‬‫واالتحـ‬ ‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـة‬‫ثنائيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬ ‫ـهد‬‫املشـ‬ ‫ـام‬‫قـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ ‫ـة‬‫الثنائيـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القومي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بالجبه‬ ‫ـمى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ ‫ـيا‬‫ـ‬‫رئيس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طرف‬ ‫وكان‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫مل‬
1981 ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجبه‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫يف‬ ‫ـددت‬‫ـ‬‫وتج‬ 1956 ‫ـل‬‫ـ‬‫أفري‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫انتخاب‬ ‫يف‬ ‫ـزت‬‫ـ‬‫ترك‬
.‫ـتقالل‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫األوىل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحكوم‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للدول‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫الفق‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـكلت‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثنائي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬
‫ـاث‬‫ثـ‬ ‫ـا‬‫أبرزهـ‬ ،‫ـات‬‫واألزمـ‬ ‫ـرات‬‫التوتـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫العديـ‬ ‫ـا‬‫ببعضهـ‬ ‫ـا‬‫عالقتهـ‬ ‫ـهدت‬‫شـ‬
،‫الدينــار‬ ‫هبــوط‬ ‫بأزمــة‬ ‫يعــرف‬ ‫فيمــا‬ 1965 ‫ســنة‬ ‫األوىل‬ ،‫حــادة‬ ‫مواجهــات‬
1985 ‫ـة‬‫ـ‬‫الثالث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واألزم‬ ،‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫االرضاب‬ 1978 ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثاني‬
.‫ـز‬‫ـ‬‫الخب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بأزم‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املعادل‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫جع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الطرف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـويات‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االزم‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تعق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وكان‬
‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫بورقيبـ‬ ‫ـب‬‫الحبيـ‬ ‫ـس‬‫الرئيـ‬ ‫ـة‬‫إزاحـ‬ ‫ـدود‬‫حـ‬ ‫اىل‬ ‫ـو‬‫النحـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـتمر‬‫تسـ‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫الرئي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫وحل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحك‬

36. 34
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫ولالتح‬ ‫ـتوري‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تراج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حك‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬
‫ـول‬‫ـ‬‫وتح‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫الرئي‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫بأي‬ ‫ـلط‬‫ـ‬‫الس‬ ‫كل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تجمي‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وباق‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تهيم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫اىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرئاس‬
‫املعارضة‬ ‫وقوى‬ ‫االتحاد‬
‫عــى‬ ‫تقريبــا‬ ‫يقتــر‬ ‫لالتحــاد‬ ‫االنتمــاء‬ ‫كان‬ ‫الســبعينات‬ ‫بدايــة‬ ‫حــدود‬ ‫اىل‬
‫ـات‬‫فئـ‬ ‫ـام‬‫انضمـ‬ ‫ـدأ‬‫بـ‬ ‫ـبعينات‬‫السـ‬ ‫ـة‬‫بدايـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ ،‫ـتوري‬‫الدسـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـر‬‫العنـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫مهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫قطاع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معارض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نزع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تغل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬
....‫ـوك‬‫البنـ‬ ،‫ـوي‬‫الثانـ‬ ‫ـم‬‫التعليـ‬ ،‫ـايل‬‫العـ‬ ‫ـم‬‫التعليـ‬ ،‫ـة‬‫نخبويـ‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معارض‬ ‫ـيا‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫وبع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إيديولوجي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االنضم‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ادخ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬
‫ـة‬‫ـ‬‫للممارس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دفع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫اعط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األحادي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أخرج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
1975 ‫ـوي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫التعليم‬ ‫ارضاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ،‫االرضاب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬
‫ـات‬‫القطاعـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫العديـ‬ ‫اىل‬ ‫ـعت‬‫توسـ‬ ‫ـي‬‫والتـ‬ 1976 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـات‬‫إرضابـ‬ ‫ـلة‬‫وسلسـ‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫وغريه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والصح‬ ‫ـغ‬‫ـ‬‫والتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والعدلي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫كالربي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 1978 ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫االرضاب‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هام‬ ‫دورا‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫التي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫لعب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـط‬‫ـ‬‫برب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫لخط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واملطلب‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املضم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫امليداني‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫وااليديولوج‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫بالس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املطلب‬
‫ـارات‬‫التيـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬ ‫ـاط‬‫نشـ‬ ‫ـع‬‫وتوسـ‬ ‫ـم‬‫تعاظـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫لوحدهـ‬ ‫ـلطة‬‫السـ‬ ‫ـق‬‫تتضايـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬
‫النقابي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بممارس‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تتهمه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬
‫ـت‬‫ـ‬‫راوح‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫االخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫التي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وتل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ان‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـم‬‫ـ‬‫التعلي‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫ط‬ ‫اىل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـراع‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫االلتق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫أخــرى‬ ‫مناســبة‬ ‫ويف‬ ,1975 ‫ارضاب‬ ‫بســبب‬ ‫النقابــي‬ ‫النشــاط‬ ‫مــن‬ ‫الثانــوي‬
‫ـاع‬‫ـ‬‫لقط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلداري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيئ‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أعض‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫كام‬ ,‫ـي‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اط‬ 200 ‫ـة‬‫ـ‬‫قراب‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وق‬
‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـغ‬‫ـ‬‫والتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وامله‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫والبن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الربي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫وإط‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التعلي‬
‫النقابية‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أمضته‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ 1984 ‫ـل‬‫ـ‬‫أفري‬ 13 ‫ـة‬‫ـ‬‫التفاقي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫معارضته‬
.1984 ‫ـاي‬‫ـ‬‫م‬ 1 ‫ـرى‬‫ـ‬‫ذك‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫احي‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫احتف‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫احتجاجاته‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحكوم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـتقاللية‬‫اسـ‬ ‫ـة‬‫نزعـ‬ ‫ـزز‬‫عـ‬ ‫ـارات‬‫التيـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـادة‬‫القيـ‬ ‫ـاء‬‫التقـ‬ ‫ـان‬‫فـ‬ ‫ـل‬‫املقابـ‬ ‫ويف‬

37. 35
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـداءات‬‫ـ‬‫واالعت‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫القم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وج‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وصم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
1978 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫االرضاب‬ ‫ـر‬‫إثـ‬ ‫ـلطة‬‫السـ‬ ‫ـرف‬‫طـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫اليهـ‬ ‫ـوا‬‫تعرضـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫يدهـ‬ ‫ـع‬‫وضـ‬ ‫يف‬ ‫ـلطة‬‫السـ‬ ‫ـات‬‫مخططـ‬ ‫ـال‬‫افشـ‬ ‫اىل‬ ‫ـاء‬‫االلتقـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫أدى‬ ‫ـا‬‫كمـ‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫واجبارهـ‬ ،‫ـا‬‫اليهـ‬ ‫ـة‬‫ومواليـ‬ ‫ـة‬‫صوريـ‬ ‫ـادات‬‫قيـ‬ ‫ـرض‬‫وفـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـاكل‬‫هيـ‬
.‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـتقاللية‬‫اسـ‬ ‫ـدأ‬‫بمبـ‬ ‫ـول‬‫القبـ‬
‫ـاء‬‫ـ‬‫وفض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وجوده‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫للحف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـاذا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعارض‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـم‬‫ـ‬‫التنظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لحري‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مواقفه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫والتعب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أفكاره‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫لن‬
‫ـارات‬‫التيـ‬ ‫ـور‬‫حضـ‬ ‫ـع‬‫توسـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ .1981 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫اىل‬ 1962 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـي‬‫الحزبـ‬
‫ـدة‬‫املتواجـ‬ ‫ـيات‬‫الحساسـ‬ ‫كل‬ ‫ـا‬‫تقريبـ‬ ‫ـمل‬‫ليشـ‬ ‫ـات‬‫الثمانينـ‬ ‫ـر‬‫أواخـ‬ ‫يف‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬
....‫ـامية‬‫وإسـ‬ ‫ـة‬‫وقوميـ‬ ‫ـارية‬‫يسـ‬ ،‫ـاحة‬‫السـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
‫ومعطى‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرتكيب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مكون‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫مك‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫التي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وأصبح‬
.‫الجهوي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫املعط‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫اىل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫انتخاب‬
‫النقابية‬ ‫والتعددية‬ ‫االتحاد‬
‫ـد‬‫فلقـ‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـا‬‫حقيقيـ‬ ‫ـدا‬‫تهديـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫التعدديـ‬ ‫ـكل‬‫تشـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـة‬‫الحقيقـ‬ ‫يف‬
‫ـاءت‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـتقالل‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫اب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫يف‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫باالندم‬ CGTT ‫ـة‬‫ـ‬‫وريث‬ USTT ‫ـارعت‬‫ـ‬‫س‬
‫ـل‬‫بالفشـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـب‬‫جانـ‬ ‫اىل‬ ‫ـية‬‫تونسـ‬ ‫ـة‬‫نقابيـ‬ ‫ـات‬‫منظمـ‬ ‫ـاء‬‫انشـ‬ ‫ـاوالت‬‫محـ‬ ‫كل‬
‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ,‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـاوالت‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫الن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬
‫الداخلية‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خالفاته‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫ارب‬ ‫اىل‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ترم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬
‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمالي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ FO ‫و‬ 1957 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ UTT ‫ـة‬‫ـ‬‫تجرب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لفائ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫حركي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تنبث‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـاوالت‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫كل‬ ‫وإن‬ 1984 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ UNTT ‫و‬ 1978
‫ـة‬‫ـ‬‫مدفوع‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فئ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫املصال‬ ‫يف‬ ‫ـارب‬‫ـ‬‫تض‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫داخلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقابي‬
.‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـب‬‫ـ‬‫الصل‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫املفه‬ ‫ـراق‬‫ـ‬‫اخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للتعددي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحديث‬ ‫ـارب‬‫ـ‬‫والتج‬
‫واملطلبية‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املرشوعي‬ ‫اىل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تفتق‬ ‫ـارب‬‫ـ‬‫التج‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ألن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لألحادي‬
‫مطالــب‬ ‫عــن‬ ‫والدفــاع‬ ‫للتعبــر‬ ‫األمثــل‬ ‫اإلطــار‬ ‫مــازال‬ ‫االتحــاد‬ ‫أن‬ ‫حيــث‬
‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫يمتل‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫االن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫اىل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الفئ‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬

38. 36
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـكل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التعلي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫ورج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املوظف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متناقض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬ ‫ـدو‬‫ـ‬‫تب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فئ‬
‫ـان‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املرشوعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫العلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلداري‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫واإلط‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫واألطب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أصنافه‬
‫ـات‬‫ـ‬‫منظم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملراهن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اتجاهاته‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫باخت‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫كل‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـرب‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تدع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقابي‬
‫ـوع‬‫والتنـ‬ ‫ـدد‬‫التعـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫كل‬ ‫ـان‬‫احتضـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـه‬‫قدرتـ‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫تكمـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـوة‬‫قـ‬ ‫إن‬
‫ـذي‬‫الـ‬ ‫النقابــي‬ ‫ـه‬‫ـ‬ّ‫ط‬‫خ‬ ‫يف‬ ‫ذلــك‬ ‫ـس‬‫يمـ‬ ‫أن‬ ‫دون‬ ‫ـا‬‫أحيانـ‬ ‫ـض‬‫واملتناقـ‬ ‫املتصــارع‬
.‫ـل‬‫الداخـ‬ ‫ـه‬‫ونظامـ‬ ‫ـايس‬‫األسـ‬ ‫ـه‬‫قانونـ‬ ‫ـه‬‫يرتجمـ‬
‫الحزبية‬ ‫التعددية‬ ‫مواجهة‬ ‫يف‬ ‫االتحاد‬
‫ـات‬‫ـ‬‫االنف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انهي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يواج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫إث‬
‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـاحة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫وظه‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـوىض‬‫ـ‬‫والف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬
‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عاتق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫ملق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫االن‬ ‫ويف‬ .‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تجم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ح‬
‫ـان‬‫احتضـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـك‬‫بذلـ‬ ‫ـا‬‫معنويـ‬ ‫ـا‬‫التزامـ‬ ‫ـذ‬‫أخـ‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـداف‬‫أهـ‬
.‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫رفع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املطال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وتبن‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬
‫ـار‬‫ـ‬‫انهي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـؤولية‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تحم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
‫ودعــم‬ ‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫بشــعارات‬ ‫ـزام‬‫وااللتـ‬ ‫الشــاملة‬ ‫ـوىض‬‫الفـ‬ ‫يف‬ ‫ـقوط‬‫والسـ‬ ‫الدولــة‬
.‫ـا‬‫مطالبهـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وجمعي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫األط‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاون‬‫ـ‬‫وبالتع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وله‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الهيئ‬ ‫ـداث‬‫ـ‬‫بإح‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫الربمل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫خلف‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـراغ‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـايف‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬
‫ـي‬‫الديمقراطـ‬ ‫ـال‬‫واالنتقـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬ ‫ـاح‬‫واإلصـ‬ ‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـداف‬‫اهـ‬ ‫ـق‬‫لتحقيـ‬ ‫ـا‬‫العليـ‬
‫ـاء‬‫ـ‬‫وبإنش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واإلعالمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫لتنظي‬ ‫ـيم‬‫ـ‬‫املراس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫بوض‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫قام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬
‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫األوىل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫لتنظي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫مه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لالنتخاب‬ ‫ـتقلة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫العلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيئ‬
.2011 ‫ـر‬‫ـ‬‫أكتوب‬ ‫يف‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬
‫ـا‬‫ـ‬‫رشخ‬ 2011 ‫ـات‬‫ـ‬‫انتخاب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنتجته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخارط‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أحدث‬
‫ـق‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وحلفاؤه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النهض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫ـوده‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عميق‬
‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫كان‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وجمعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املدني‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬

39. 37
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـوازن‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫اخت‬ ‫ـدارك‬‫ـ‬‫وت‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫موازي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعدي‬ ‫إىل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫باالتح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عالقت‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أحدثت‬
‫ـط‬‫ـ‬‫برواب‬ ‫ـمى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫وظه‬ ‫ـددة‬‫ـ‬‫متش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديني‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫تي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عرفت‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬
،‫ـدة‬‫ـ‬‫الولي‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫لتل‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫والعني‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫امليدان‬ ‫ـذراع‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تعت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حماي‬
‫ـط‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫عث‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫كحج‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫اىل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تنظ‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الصاع‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬
‫ـه‬‫ـ‬‫اخرتاق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فراح‬ ,‫ـاحة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واأليديولوجي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هيمنته‬
‫ـف‬‫ـ‬‫العني‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الهج‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫أب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ,‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تحركات‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وعرقل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـرى‬‫ـ‬‫ذك‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫احي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫ي‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـزي‬‫ـ‬‫املرك‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حماي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لرابط‬
‫ـه‬‫بينـ‬ ‫ـة‬‫القطيعـ‬ ‫ـق‬‫عمـ‬ ,2012 ‫ـمرب‬‫ديسـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫حشـ‬ ‫ـات‬‫فرحـ‬ ‫ـم‬‫الزعيـ‬ ‫ـهاد‬‫استشـ‬
‫القوى‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعام‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منعرج‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫لكن‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الصاع‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وب‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫رشائ‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫وام‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ,‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـاور‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫رصاع‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وضع‬ ‫ورضورة‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫دور‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أهمي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الجمي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫فه‬
‫ـيات‬‫الحساسـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـل‬‫التواصـ‬ ‫ـان‬‫لضمـ‬ ‫ـه‬‫تعديليـ‬ ‫ـوة‬‫كقـ‬ ‫ـه‬‫بـ‬ ‫ـول‬‫والقبـ‬
‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ،‫ـاد‬‫ـ‬‫بالب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـتقرار‬‫ـ‬‫واالس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬
‫ـرب‬‫للتقـ‬ ‫ـعى‬‫تسـ‬ ‫ـارت‬‫صـ‬ ‫ـه‬‫لـ‬ ‫ـا‬‫بعدائهـ‬ ‫ـر‬‫تجاهـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـزاب‬‫األحـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬
.‫وده‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫وكس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫من‬
‫ـدد‬‫ـ‬‫ته‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫بات‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ودخ‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الوض‬ ‫ـأزم‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫وام‬
‫ـكري‬‫ـ‬‫وش‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫نق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫لطف‬ ‫ـهداء‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫طال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫االغتي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫األه‬ ‫ـلم‬‫ـ‬‫الس‬
‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متوازي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـتويني‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الرباهم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ومحم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بلعي‬
‫ـه‬‫ـ‬‫خالل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫طالب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الرحي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اعتص‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وتنظي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجماهريي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأط‬
‫ذلك‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ،‫ـكا‬‫ـ‬‫الرتوي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫برحي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫ملجتم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ومنظم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وجمعي‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫أح‬
‫اىل‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫الدع‬ ‫هو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫واملس‬ ،‫ـف‬‫ـ‬‫العن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مرب‬ ‫يف‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـزالق‬‫ـ‬‫ان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫اتح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـراك‬‫ـ‬‫باالش‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫أداره‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفرق‬ ‫كل‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫بمش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وطن‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫ح‬
‫ـادة‬‫ـ‬‫وعم‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫االنس‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫للدف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والرابط‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫والتج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصناع‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫توافقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫االنتق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أزم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ,‫ـن‬‫ـ‬‫املحام‬
‫انتخابــات‬ ‫بتنظيــم‬ ‫وســمح‬ ‫الدســتور‬ ‫صياغــة‬ ‫إلتمــام‬ ‫العقبــات‬ ‫ذلــل‬ ‫كمــا‬
.2014 ‫أكتوبــر‬ ‫يف‬ ‫نجــاح‬ ‫بــكل‬ ‫ديمقراطيــة‬

40. 38
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ودخلت‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫لل‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫اعط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـهد‬‫املشـ‬ ‫ـة‬‫خصوصيـ‬ ‫ـس‬‫يعكـ‬ ‫ـي‬‫تونـ‬ ‫ـكار‬‫ابتـ‬ ‫ـد‬‫جديـ‬ ‫ـوم‬‫كمفهـ‬ »‫ـق‬‫توافـ‬ ‫ـة‬‫«كلمـ‬
‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـات‬‫النزاعـ‬ ‫إدارة‬ ‫ـة‬‫ثقافـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫إضافـ‬ ‫ـكل‬‫ويشـ‬ ‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬
.‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخالف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وح‬
‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫يف‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫معط‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـداث‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫بين‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوظيف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫تهميش‬ ‫او‬ ‫ـاوزه‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫وال‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬
.‫ـر‬‫ـ‬‫التغي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـتتجه‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬
‫املوضوعي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تط‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وف‬ ‫االتحاد‬ ‫دور‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تحي‬ ‫ـروري‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫املض‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫يتح‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫دور‬ ‫ان‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ،‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬
‫املدني‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وجمعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعارض‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫والدف‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫احتض‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تمثل‬
‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحافظ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املراق‬ ‫دور‬ ‫اىل‬ ،‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـتبداد‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حقب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬
‫ملنع‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تعديلي‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫وأن‬ ،‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـداف‬‫ـ‬‫وأه‬
‫ـكل‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املرحل‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫موازي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫اخت‬ ‫ألن‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫بينه‬ ‫ـوازن‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫اخت‬
‫نزعــة‬ ‫لعــودة‬ ‫املجــال‬ ‫ويفســح‬ ‫الديمقراطــي‬ ‫االنتقــال‬ ‫نجــاح‬ ‫عــى‬ ‫خطــرا‬
.‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫واحت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيمن‬
‫ـوة‬‫قـ‬ ‫ـى‬‫يبقـ‬ ‫ـأن‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫االنتقاليـ‬ ‫ـة‬‫املرحلـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـب‬‫مطالـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫كمـ‬
‫ـة‬‫واالقتصاديـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـات‬‫والسياسـ‬ ‫ـورات‬‫التصـ‬ ‫ـع‬‫وضـ‬ ‫يف‬ ‫ـكا‬‫ورشيـ‬ ‫ـراح‬‫اقـ‬
‫ـاد‬‫الفسـ‬ ‫ـة‬‫ومقاومـ‬ ‫ـيدة‬‫الرشـ‬ ‫ـة‬‫والحوكمـ‬ ‫ـة‬‫التنميـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـود‬‫املجهـ‬ ‫ـز‬‫لتعزيـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫قدرته‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫وبتط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫بازده‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫مرتب‬ ‫ـتمراره‬‫ـ‬‫واس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫الحض‬ ‫ألن‬
.‫ـية‬‫والتنافسـ‬ ‫ـة‬‫اإلنتاجيـ‬
‫النقابي‬ ‫والتنظيم‬ ‫التعددية‬
‫ـاعد‬‫ـ‬‫والس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بالفك‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫لجمي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مفتوح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫يف‬ ‫ـراط‬‫ـ‬‫االنخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بق‬ ‫األن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لح‬
.‫ـراط‬‫ـ‬‫االنخ‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫دون‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫تح‬ ‫رشوط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫توج‬ ‫وال‬
‫واالنتمــاء‬ ‫تأسيســه‬ ‫منــذ‬ ‫االتحــاد‬ ‫يف‬ ‫ســاد‬ ‫الــذي‬ ‫الجماهــري‬ ‫املفهــوم‬ ‫هــذا‬
‫ـر‬‫ـ‬‫تأث‬ ‫أي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واالتح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أحزابه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫للعدي‬ ‫ـزدوج‬‫ـ‬‫امل‬

41. 39
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
.‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـاط‬‫للنشـ‬ ‫ـتقلة‬‫املسـ‬ ‫ـة‬‫املمارسـ‬ ‫يف‬
‫ـرح‬‫ـ‬‫يط‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـزدوج‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫االنتم‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحزب‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫التع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واق‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التفك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـكاليات‬‫ـ‬‫اإلش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬
‫بــاب‬ ‫بفتــح‬ ‫وذلــك‬ ‫الشــغيلة‬ ‫املنظمــة‬ ‫جماهرييــة‬ ‫مفهــوم‬ ‫حــول‬ 1-
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وقوان‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تحم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫قواع‬ ‫دون‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـراط‬‫ـ‬‫االنخ‬
‫التي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الفئ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫أالف‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تدف‬ ‫ألن‬ ،‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وخط‬
‫ـاءت‬‫وجـ‬ ،‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـل‬‫قبـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫بالعمـ‬ ‫ـق‬‫عميـ‬ ‫ـان‬‫ايمـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـن‬‫يكـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬
،‫ـط‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خصوصي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مهني‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مطال‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫اىل‬ ‫ـعي‬‫ـ‬‫بالس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مدفوع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بعده‬
‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫االنضب‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنف‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫ظاه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تطوي‬ ‫يف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫قد‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫التدف‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ .‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫بالخ‬
‫ـح‬‫ـ‬‫ويفس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وملبادئ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معادي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫لق‬ ‫ـراق‬‫ـ‬‫االخ‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫يفت‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التقدمي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫صبغت‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تغي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬
‫الحزبيــة‬ ‫املســؤولية‬ ‫ازدواجيــة‬ ‫حــول‬ ‫واضحــة‬ ‫قوانــن‬ ‫غيــاب‬ 2-
‫ـي‬‫الحزبـ‬ ‫ـف‬‫التوظيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـة‬‫حمايـ‬ ‫ـل‬‫اجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫والنقابيـ‬
‫ـد‬‫التأكيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫بـ‬ ‫ال‬ ‫ـاه‬‫االتجـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫يف‬ ،‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـف‬‫الصـ‬ ‫ـدة‬‫وحـ‬ ‫ـة‬‫وصيانـ‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫والنش‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫أح‬ ‫اىل‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫االنتم‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـاص‬‫ـ‬‫االختص‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فان‬ ‫ـؤوليات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تحم‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬
‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫والنش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحزب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التداخ‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫لك‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الجم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫الصع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كثاف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫ويف‬
.‫ـؤوليتني‬‫املسـ‬
،‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫تعقي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫املس‬ 3-
‫املواعيد‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مصلح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يبق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫والس‬
‫مســاندة‬ ‫وعــدم‬ ،‫االنتخابــات‬ ‫يف‬ ‫املشــاركة‬ ‫عــدم‬ ‫بمعنــى‬ ‫االنتخابيــة؟‬
‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـف‬‫كيـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫حقيقيـ‬ ‫ـكاال‬‫اشـ‬ ‫ـرح‬‫يطـ‬ ‫ـذا‬‫وهـ‬ ،‫ـرف‬‫طـ‬ ‫أي‬
‫ـح‬‫وملصالـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـة‬‫معاديـ‬ ‫ـون‬‫تكـ‬ ‫ـية‬‫سياسـ‬ ‫ـج‬‫لربامـ‬ ‫ـدي‬‫التصـ‬
‫يف‬ ‫التأثــر‬ ‫لالتحــاد‬ ‫يمكــن‬ ‫وكيــف‬ ،‫سياســيني‬ ‫حلفــاء‬ ‫دون‬ ‫العمــال‬
‫ان‬ ‫دون‬ ‫واالجتماعيــة‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫باملســائل‬ ‫العالقــة‬ ‫ذات‬ ‫الترشيعــات‬
‫ـي؟‬‫الترشيعـ‬ ‫ـس‬‫املجلـ‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫يتمثـ‬

42. 40
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫يف‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املطل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫لوض‬ ‫ـوات‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫هنال‬
‫واملعنوي‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بثقل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫أن‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التاريخ‬ ‫ـاره‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫يتناق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬
‫ـرى‬‫الكـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـوالت‬‫والتحـ‬ ‫ـد‬‫املواعيـ‬ ‫يف‬ ‫ـارش‬‫مبـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫او‬ ‫ـارش‬‫مبـ‬ ‫ـر‬‫تأثـ‬ ‫ـه‬‫لـ‬
‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مطالب‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تغ‬ ‫أو‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫وان‬ ،‫ـاد‬‫ـ‬‫بالب‬
‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫األدوار‬ ‫ـع‬‫توزيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـوع‬‫ولنـ‬ ‫ـة‬‫الحزبيـ‬ ‫ـة‬‫التعدديـ‬ ‫ـال‬‫املجـ‬ ‫ـح‬‫لفسـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـده‬‫ـ‬‫يبع‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التقدمي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫صبغت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـزع‬‫ـ‬‫ين‬ ‫ان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ال‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬
‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تقاس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومدني‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الطبيعي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫حلفائ‬
.‫ـية‬‫ـ‬‫والسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫املصال‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وتربط‬ ‫ـداف‬‫ـ‬‫وااله‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫املب‬

43. 41
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ .‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تجاب‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دائم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫ق‬ ‫أن‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املبالغ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬
‫ـب‬‫ـ‬‫صع‬ ‫ـاض‬‫ـ‬‫مخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناجم‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـأة‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وجوده‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫واجه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العراقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نتيج‬
‫إىل‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫تقلي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫فك‬ ‫ـيطرة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـاطها‬‫ـ‬‫لنش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رشعي‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫واكتس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والنجاع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنافس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقتضي‬ ‫ـرام‬‫ـ‬‫اح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بداع‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مهامه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرشوعي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نف‬
‫بــن‬ ‫العالقــة‬ ‫ضبــط‬ ‫تقتــي‬ ‫التعاقديــة‬ ‫الحريــة‬ ‫أن‬ ‫بداعــي‬ ‫أو‬ ‫االقتصاديــة‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫خارج‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأث‬ ‫أي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫بعي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫واألج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫صاح‬
‫ـة‬‫منظومـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـزأ‬‫يتجـ‬ ‫ال‬ ‫ـزءا‬‫جـ‬ ‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫ـر‬‫يعتـ‬ ‫ـار‬‫صـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـق‬‫الحـ‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫ورغـ‬
‫ـر‬‫املعايـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫العديـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫رصيحـ‬ ‫ـة‬‫بصفـ‬ ‫ـراره‬‫إقـ‬ ‫ـع‬‫وقـ‬ ‫إذ‬ ،‫ـان‬‫اإلنسـ‬ ‫ـوق‬‫حقـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والعدال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقوم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫لتحقي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رضوري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رشط‬ ‫ـاره‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫يتج‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫انف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫املناه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الفك‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫متوحش‬ ‫جديدة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ليربالي‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫وب‬ ‫بالعوملة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املقرتن‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـيطرة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬
‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫واملهن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫واإلقص‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫التهمي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مخاط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يحمل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬
‫التقليديــة‬ ‫وظائفهــا‬ ‫ممارســة‬ ‫يف‬ ‫حقيقيــة‬ ‫صعوبــات‬ ‫أمــام‬ ‫النقابــات‬ ‫جعــل‬
.1
‫ـابقا‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـبته‬‫ـ‬‫اكتس‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـعاعها‬‫ـ‬‫إش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملحافظ‬
‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تواج‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ومازال‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫واجه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وإضاف‬
‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ،‫ـدة‬‫ـ‬‫عدي‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بالدن‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـهدت‬‫ـ‬‫ش‬ ،‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬
‫ـلطة‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اصطدم‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تاريخي‬ ‫ـأتها‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـروف‬‫ـ‬‫بظ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ارتبط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬
3 ‫مداخلة‬
‫النقابي‬ ‫للعمل‬ ‫القانوني‬ ‫اإلطار‬
‫الراهنة‬ ‫التحديات‬ ‫مواجهة‬ ‫يف‬
‫مزيد‬ ‫النوري‬
‫بصفاقس‬ ‫الحقوق‬ ‫بكلية‬ ‫الخاص،أستاذ‬ ‫القانون‬ ‫يف‬ ‫دكتور‬
»‫االقتصادية‬ ‫والتحوالت‬ ‫االجتماعي‬ ‫القانون‬ : ‫البحث‬ ‫وحدة‬ ‫«رئيس‬
،‫ـغالني‬‫الشـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـات‬‫واالنعكاسـ‬ ‫ـات‬‫الخلفيـ‬ ،‫ـة‬‫العوملـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـة‬‫تكوينيـ‬ ‫ـدوات‬‫نـ‬ ،‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ :‫ـر‬‫أنظـ‬ 1
2001 ،‫للتكويــن‬ ‫النقابــي‬ ‫املركــز‬ ‫منشــورات‬

44. 42
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـل‬‫ـ‬‫جع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وطن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫كل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫من‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بطبيعته‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـتعمارية‬‫ـ‬‫اس‬
‫يف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تحري‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫النض‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ينصه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـهم‬‫ـ‬‫رأس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫تبن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫التوج‬
‫ـتقالل‬‫االسـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـا‬‫الحقـ‬ ‫ـرزت‬‫بـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـات‬‫التحديـ‬ ‫أو‬ ،2
‫ـاد‬‫حشـ‬ ‫ـات‬‫فرحـ‬ ‫ـم‬‫الزعيـ‬
‫تحكمها‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫س‬ ‫إزاء‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫بح‬ ‫طرحت‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬
‫متنوعــة‬ ‫بأســاليب‬ ‫النقابــي‬ ‫النشــاط‬ ‫شــل‬ ‫و‬ ‫املجتمــع‬ ‫عــى‬ ‫الهيمنــة‬ ‫نزعــة‬
‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـيات‬‫ـ‬‫وميليش‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫الجي‬ ‫ـتخدام‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ذروته‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫بلغ‬
‫ـيطرة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫نحو‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـعي‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تواص‬ ‫و‬ . 3
1978 ‫ـي‬‫ـ‬‫جانف‬ 26 ‫يف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫اإلرضاب‬
‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ،1978 ‫ـة‬‫ـ‬‫ألزم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الالحق‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـن‬‫لكـ‬ ،‫ـي‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـام‬‫لنظـ‬ ‫ـتبدادي‬‫االسـ‬ ‫ـم‬‫الحكـ‬ ‫ـة‬‫مرحلـ‬ ‫يف‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫البورقيبـ‬ ‫ـم‬‫الحكـ‬
‫ـعاعها‬‫ـ‬‫وإش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وجوده‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحافظ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تمكن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬
‫مفتوحــة‬ ‫مقاومــة‬ ‫جبهــة‬ ‫بمثابــة‬ ‫للشــغل‬ ‫التونــي‬ ‫العــام‬ ‫االتحــاد‬ ‫وصــار‬
‫ـة‬‫الديمقراطيـ‬ ‫ـاء‬‫بإرسـ‬ ‫ـادي‬‫تنـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫والفكريـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـيات‬‫الحساسـ‬ ‫ـكل‬‫لـ‬
‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذر‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الطري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫مه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وتحقي‬
2011 ‫ـي‬‫جانفـ‬ 14 ‫يف‬ ‫ـتبدادي‬‫االسـ‬ ‫ـام‬‫النظـ‬ ‫ـقاط‬‫إسـ‬ ‫إىل‬ ‫أدت‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫االحتجاجيـ‬
. 4
‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـها‬‫ـ‬‫نعيش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االنتق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫يف‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫والدخ‬
‫االنتقال‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأط‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫رئي‬ ‫دور‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫كان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬
‫يف‬ ‫ـزة‬‫املتميـ‬ ‫ـه‬‫مبادرتـ‬ ‫ـر‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ‫ـة‬‫بصفـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـى‬‫تجـ‬ ‫ـا‬‫مثلمـ‬ ،‫ـي‬‫الديمقراطـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخانق‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األزم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجابه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬
‫ـتور‬‫الدسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫املصادقـ‬ ‫ـهل‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـو‬‫وهـ‬ ،2013 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـاد‬‫البـ‬ ‫ـزت‬‫هـ‬
.2014 ‫ـي‬‫ـ‬‫جانف‬ 27 ‫يف‬ ‫ـييس‬‫ـ‬‫التأس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املجل‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬
،‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫والحق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مكان‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ورغ‬
،‫ـع‬‫ـ‬‫واملجتم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـدوة‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـغال‬‫ـ‬‫أش‬ ،‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحرك‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تط‬ ،‫ـوش‬‫ـ‬‫البك‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫الطي‬ 3
11 .‫ص‬ ،1989 ،‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـاث‬‫ـ‬‫واألبح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الدراس‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫مرك‬
:‫خاصة‬ ‫يراجع‬ 4
:‫خاصة‬ ‫يراجع‬ 2
Abdesslem BEN HAMIDA, Le syndicalisme tunisien. De la deuxième guerre mondiale à l’autonomie in-
terne,publication de l’Université deTunis 1, 1989 ; Mustapha KRAIEM,Nationalisme et syndicalisme en
Tunisie, éd. UGTT, 1976.
Héla YOUSSFI, Une passion tunisienne, enquête sur les syndicalistes en révolution, éd. Med Ali-IRMC,
Tunis 2015

45. 43
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫بنــاء‬ ‫لــكل‬ ‫رئيســية‬ ‫دعامــة‬ ‫باعتبارهــا‬ ‫النقابيــة‬ ‫الحريــة‬ ‫ضمنهــا‬ ‫ومــن‬
‫ـط‬‫ترتبـ‬ ‫ـدة‬‫جديـ‬ ‫ـات‬‫تحديـ‬ ‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫ـه‬‫يواجـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـإن‬‫فـ‬ ،‫ـي‬‫ديمقراطـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والعدال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقوم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬
‫ويمكــن‬ .‫بالدنــا‬ ‫بهــا‬ ‫تمــر‬ ‫التــي‬ ‫الحاســمة‬ ‫املرحلــة‬ ‫هــذه‬ ‫يف‬ ‫االجتماعيــة‬
‫ـات‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬ ،‫أوىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫فم‬ : ‫ـن‬‫ـ‬‫اثن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫صنف‬ ‫إىل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـيم‬‫ـ‬‫تقس‬
‫ـع‬‫ـ‬‫جمي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتف‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بالعم‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫يحي‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫بالوض‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ترتب‬
‫ـة‬‫ـ‬‫عميق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيكلي‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ناج‬ ‫ـأزم‬‫ـ‬‫مت‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وض‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املحلل‬
‫ـاملة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يضم‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫اختي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بفش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ارتبط‬
‫ـا‬‫ـ‬‫رافقه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نتيج‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الوض‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وتفاق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫والعادل‬ ‫ـتديمة‬‫ـ‬‫واملس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫واضح‬ ‫ـراتيجية‬‫ـ‬‫إس‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫غي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ،‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫يف‬ ‫ـاش‬‫ـ‬‫انكم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـر‬‫ـ‬‫ملظاه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فاعل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التص‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قدرته‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للدول‬
‫ـة‬‫معضلـ‬ ‫ـم‬‫وتفاقـ‬ ‫ـم‬‫املنظـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـاع‬‫القطـ‬ ‫ـار‬‫وانتشـ‬ ‫ـي‬‫الجبائـ‬ ‫ـرب‬‫والتهـ‬ ‫ـاد‬‫الفسـ‬
‫ـاب‬‫ـ‬‫بغي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وثيق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ارتباط‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ترتب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـؤرشات‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وغريه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫والفق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البطال‬
‫ـة‬‫والعدالـ‬ ‫ـادي‬‫االقتصـ‬ ‫ـو‬‫النمـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫الرضوريـ‬ ‫ـة‬‫املعادلـ‬ ‫ـق‬‫يحقـ‬ ‫ـوي‬‫تنمـ‬ ‫ـط‬‫نمـ‬
‫ـهد‬‫باملشـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ‫ـات‬‫تحديـ‬ ‫ـا‬‫أيضـ‬ ‫ـد‬‫توجـ‬ ،‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـة‬‫ناحيـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ .‫ـة‬‫االجتماعيـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تحمل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوص‬‫ـ‬‫بالخص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومرتتب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬
.‫ـة‬‫املهنيـ‬ ‫ـات‬‫العالقـ‬ ‫ـة‬‫منظومـ‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫التوتـ‬ ‫ـاد‬‫ازديـ‬ ‫و‬ ‫ـتت‬‫التشـ‬ ‫ـر‬‫مخاطـ‬
‫دور‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـدة‬‫بحـ‬ ‫ـاؤل‬‫التسـ‬ ‫ـرح‬‫يطـ‬ ،‫ـأزم‬‫املتـ‬ ‫ـع‬‫الوضـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـات‬‫إرهاصـ‬ ‫ـام‬‫أمـ‬
‫تحقيق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫قص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الراهن‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجابه‬ ‫يف‬ ‫ـاهمة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وقدرته‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫إىل‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـوف‬‫ـ‬‫وس‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫والحري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكرام‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أجله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫قام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫املب‬
‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـي‬‫القانونـ‬ ‫ـار‬‫لإلطـ‬ ‫ـة‬‫نقديـ‬ ‫ـة‬‫مقاربـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـوع‬‫املوضـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـاول‬‫تنـ‬
‫ـرات‬‫ـ‬‫وثغ‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫نقائ‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـكو‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـازال‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـزل‬‫ـ‬‫يتن‬
،‫ـات‬‫التحديـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬ ‫ـة‬‫مجابهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـدرة‬‫قـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫تحـ‬ ‫أن‬ ‫شــأنها‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االنتق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫متطلب‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫تجس‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بدوره‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬
‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫بمس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫أو‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫عام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫لتأطريه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ضواب‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫غي‬ ‫ويف‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـهدها‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬

46. 44
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫الديمقراطي؟‬ ‫االنتقال‬ ‫استحقاقات‬ ‫أمام‬ ‫النقابي‬ ‫للحق‬ ‫مكانة‬ ‫أية‬ -I
،‫بالدنــا‬ ‫يف‬ ‫الديمقراطــي‬ ‫االنتقــال‬ ‫مســار‬ ‫يشــهدها‬ ‫التــي‬ ‫الصعوبــات‬ ‫أمــام‬
‫ـة‬‫ـ‬‫مرشوعي‬ ‫يف‬ ‫ـكيك‬‫ـ‬‫التش‬ ‫إىل‬ ‫ـدف‬‫ـ‬‫يه‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫متج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قدي‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫نالح‬
‫ـأزم‬‫تـ‬ ‫ـؤولية‬‫مسـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫تحميـ‬ ‫يف‬ ‫ـردد‬‫يـ‬ ‫وال‬ ‫ـه‬‫ومصداقيتـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
‫ـتثمار‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫رك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يرتت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الوض‬
‫مجرد‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫قائما‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يبق‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫البطال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وتفاق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وغل‬
‫ـل‬‫ـ‬‫يتغاف‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫وموضوع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫علم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تحلي‬ ‫أي‬ ‫إىل‬ ‫ـتند‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إيديولوجي‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫مق‬
‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـق‬‫الحـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫الوثيقـ‬ ‫ـة‬‫العالقـ‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫تتمثـ‬ ‫ـة‬‫ثابتـ‬ ‫ـة‬‫حقيقـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫تمامـ‬
.‫ـة‬‫واالجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫واالقتصاديـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـا‬‫أبعادهـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫والديمقراطيـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـدرج‬‫ـ‬‫تن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫أن‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫البديه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـي‬‫ـ‬‫ديمقراط‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫غي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فف‬ .‫ـامل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مفهومه‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقوم‬
،‫اإلنســان‬ ‫حقــوق‬ ‫واحــرام‬ ‫العامــة‬ ‫الحريــات‬ ‫وممارســة‬ ‫تكريــس‬ ‫يضمــن‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫لجدواه‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫فاق‬ ‫أو‬ ‫ـلولة‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫تصب‬
‫إىل‬ ،‫ـاهم‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫للبن‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دعام‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫تش‬
‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأط‬ ‫يف‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـلطات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬
‫ـا‬‫ـ‬‫مكم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫باعتباره‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫جوه‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫والتف‬
.‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للديمقراطي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رضوري‬
‫النقابية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫متالئم‬ ‫ـدو‬‫ـ‬‫يب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ورغ‬
‫ـتنتاج‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يمن‬ ‫ال‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ،‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أقرت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫طب‬
‫ـة‬‫مكانـ‬ ‫ـز‬‫تعزيـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫إصالحهـ‬ ‫ـن‬‫يتعـ‬ ‫ـة‬‫قانونيـ‬ ‫ـرات‬‫وثغـ‬ ‫ـص‬‫نقائـ‬ ‫ـدة‬‫عـ‬
‫ـر‬‫ـ‬‫املعاي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫متالئم‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الترشي‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬
‫يف‬ ‫النقابــات‬ ‫دور‬ ‫تفعيــل‬ ‫أجــل‬ ‫مــن‬ ‫أيضــا‬ ‫رضوري‬ ‫إصــاح‬ ‫وهــو‬ .‫الدوليــة‬
.‫ـي‬‫الديمقراطـ‬ ‫ـال‬‫االنتقـ‬ ‫ـتحقاقات‬‫السـ‬ ‫ـتجابة‬‫االسـ‬

47. 45
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫املعايــر‬ ‫ضــوء‬ ‫عــى‬ ‫النقابيــة‬ ‫الحريــات‬ ‫تعزيــز‬ ‫مقتضيــات‬ )‫أ‬
‫للعمــل‬ ‫الدوليــة‬
‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املعاي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫رئيس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مكان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـوأ‬‫ـ‬‫تتب‬
‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـا‬‫أصدرتهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬ ‫أو‬ ،‫ـدة‬‫املتحـ‬ ‫ـم‬‫األمـ‬ ‫ـة‬‫منظمـ‬ ‫ـا‬‫أقرتهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬
‫ـوق‬‫ـ‬‫والحق‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـدرج‬‫ـ‬‫تن‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫أن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ش‬ ‫وال‬ .‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬
‫اإلعــان‬ ‫وأكــده‬ ‫املنظمــة‬ ‫هــذه‬ ‫دســتور‬ ‫أقــره‬ ‫مثلمــا‬ ،‫العمــل‬ ‫يف‬ ‫األساســية‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االتفاقي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫صادق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .1998 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـادر‬‫ـ‬‫الص‬
‫ـا‬‫مقدمتهـ‬ ‫ويف‬ ،‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫الحريـ‬ ‫ـال‬‫مجـ‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـة‬‫الدوليـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـا‬‫أقرتهـ‬
‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫إىل‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وحماي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫بش‬ 87 ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االتفاقي‬
‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالتفاقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملفاوض‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التنظي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫بش‬ 98 ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االتفاقي‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ملمث‬ ‫ـهيالت‬‫ـ‬‫والتس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحماي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توف‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫بش‬ 135
‫مبــادئ‬ ‫واســعة‬ ‫بصفــة‬ ‫يقــر‬ ‫التونــي‬ ‫الترشيــع‬ ‫أن‬ ‫عومــا‬ ‫القــول‬ ‫ويمكــن‬
‫ـي‬‫ـ‬‫فه‬ ،‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وجماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فردي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫باعتباره‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬
‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يتج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثابت‬ ‫ـتورية‬‫ـ‬‫دس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مكان‬ ‫ـوأ‬‫ـ‬‫تتب‬
‫ـص‬‫ونـ‬ 35 ‫ـل‬‫الفصـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـن‬‫تكويـ‬ ‫ـة‬‫حريـ‬ ‫ـر‬‫أقـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـد‬‫الجديـ‬
‫كما‬ .36 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫يف‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫مضم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـاءم‬‫ـ‬‫تت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫أح‬ ‫أن‬
‫ـة‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االنضم‬ ‫يف‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫األف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫إق‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املعاي‬
‫ـص‬‫ـ‬‫ترخي‬ ‫ألي‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫الخض‬ ‫دون‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تكوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بحري‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫اإلق‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫أو‬
‫ـتقلة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـيريها‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
.5
‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫أي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
:‫ـر‬‫ـ‬‫أنظ‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الترشي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مكان‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫و‬ .‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 257 ‫إىل‬ 242 ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أنظ‬ 5
Nouri MZID, La liberté syndicale en droit tunisien, thèse de Doctorat d’Etat, Faculté de droit et des
sciences politiques de Tunis, 1995

48. 46
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حاج‬ ‫يف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يبق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بممارس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املتعل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الترشي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬
‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتمث‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫عدي‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫إخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مل‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـاملة‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراجع‬
: ‫ـي‬‫ـ‬‫ي‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتنتج‬‫ـ‬‫نس‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫املنظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ،‫أوال‬ -
‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـدرج‬‫ـ‬‫ين‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 65 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الترشي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـية‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫قوان‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تتخ‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫املس‬
‫ـت‬‫أدرجـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ،‫ـوع‬‫املوضـ‬ ‫ـذا‬‫بهـ‬ ‫ـق‬‫يتعلـ‬ ‫ـايس‬‫أسـ‬ ‫ـون‬‫قانـ‬ ‫إىل‬ ‫ـر‬‫يفتقـ‬ ‫زال‬ ‫ـا‬‫مـ‬
‫ـدرت‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫صل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القانوني‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ج‬
‫ـابع‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الكت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـاءت‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـادي‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫بمقت‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،»‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫«أح‬ ‫ـوان‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يحم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املجل‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫وال‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تناس‬ ‫أو‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫تراب‬ ‫أي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بينه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫ـتى‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫بمس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متفرق‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫أح‬
‫ـار‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ .‫ـات‬‫ـ‬‫بالنقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخاص‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ضمنه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ألن‬ ‫ـرر‬‫ـ‬‫م‬ ‫أي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يوج‬
‫ـي‬‫القانونـ‬ ‫ـام‬‫بالنظـ‬ ‫ـة‬‫املتعلقـ‬ ‫ـكام‬‫األحـ‬ ‫ـم‬‫تنظيـ‬ ‫ـادة‬‫إعـ‬ ‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫ـروري‬‫الـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
65 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقتضي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـيا‬‫ـ‬‫تماش‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫يف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬
.‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـل‬‫داخـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـور‬‫بحضـ‬ ‫ـق‬‫يتعلـ‬ ‫ـي‬‫ترشيعـ‬ ‫ـار‬‫إطـ‬ ‫ـاب‬‫غيـ‬ ‫ـظ‬‫نالحـ‬ ،‫ـا‬‫ثانيـ‬ -
‫يف‬ ‫العمــال‬ ‫لتمثيــل‬ ‫كهيــاكل‬ ‫القانونيــة‬ ‫بصالحياتهــا‬ ‫ويقــر‬ ‫العمــل‬ ‫أماكــن‬
‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫صدوره‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫أن‬ ‫إذ‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫املؤج‬ ‫ـوذ‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬
‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـوع‬‫ـ‬‫املوض‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫إزاء‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمام‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الصم‬ ‫ـزم‬‫ـ‬‫تلت‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫زال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫خمس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـة‬‫ـ‬‫اقتصادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خلي‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وكأنه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للمؤسس‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫تقلي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫موق‬
‫ـارض‬‫يتعـ‬ ‫ـف‬‫املوقـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ .‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـوق‬‫الحقـ‬ ‫ـة‬‫ملمارسـ‬ ‫ـاء‬‫فضـ‬ ‫ـت‬‫وليسـ‬
‫ـات‬‫العالقـ‬ ‫ـر‬‫تأطـ‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـدور‬‫بـ‬ ‫ـر‬‫يقـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـه‬‫نفسـ‬ ‫ـرع‬‫املـ‬ ‫ـه‬‫توجـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬
‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫ـيا‬‫ـ‬‫رئيس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طرف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اعتباره‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فض‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫عام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬
‫ـل‬‫ـ‬‫لتمثي‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫كهي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حضوره‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يمتن‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫لكن‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫للدول‬
‫تضمنت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـر‬‫ـ‬‫املؤج‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫مصالحه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫والتعب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـر‬‫ـ‬‫بتأط‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـواة‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـركة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االتفاقي‬
‫ـأن‬‫بـ‬ ‫ـر‬‫املؤجـ‬ ‫ـزام‬‫إلـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـت‬‫نصـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ،‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫أماكـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـور‬‫الحضـ‬
‫ـر‬‫ـ‬‫يوف‬ ‫وأن‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املخاط‬ ‫ـاره‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بالهي‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬
‫ـة‬‫ممارسـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫الرضوريـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـائل‬‫ووسـ‬ ‫ـهيالت‬‫التسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫جملـ‬ ‫ـه‬‫لـ‬

49. 47
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫إزاء‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫تميي‬ ‫ـأي‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املؤج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫التنصي‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫مهام‬
‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـاطهم‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫انتمائه‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬
‫أن‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القانوني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وقيمته‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫محتواه‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدودة‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تبق‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫األح‬
‫ـط‬‫ـ‬‫مرتب‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫مص‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـون‬‫ـ‬‫للقان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ثانوي‬ ‫ـدرا‬‫ـ‬‫مص‬ ‫إال‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ليس‬ ‫ـركة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االتفاقي‬
‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـايل‬‫بالتـ‬ ‫ـي‬‫يغنـ‬ ‫وال‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـراف‬‫األطـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـوى‬‫القـ‬ ‫ـزان‬‫بميـ‬ ‫ـه‬‫بطبيعتـ‬
‫عرصي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وض‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫رضورة‬
‫ـات‬‫ـ‬‫الضمان‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ويوف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أماك‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫الهي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫حض‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يدع‬
‫العمــال‬ ‫مصالــح‬ ‫عــن‬ ‫التعبــر‬ ‫يف‬ ‫مهامــه‬ ‫ملمارســة‬ ‫الرضوريــة‬ ‫والتســهيالت‬
‫ـا‬‫ـ‬‫تضمنته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وخاص‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املعاي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تقتضي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬
.2007 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫صادق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ 135 ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االتفاقي‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـات‬‫آليـ‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫عمومـ‬ ‫ـر‬‫يفتقـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـون‬‫القانـ‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫أيضـ‬ ‫ـظ‬‫نالحـ‬ ،‫ـا‬‫ثالثـ‬ -
‫ـال‬‫ـ‬‫األفع‬ ‫أو‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الترصف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناجع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حماي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توف‬ ‫أن‬ ‫ـأنها‬‫ـ‬‫ش‬
‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫توج‬ ‫ال‬ ‫إذ‬ .‫ـته‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعطي‬ ‫أو‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـداء‬‫ـ‬‫االعت‬ ‫إىل‬ ‫ـدف‬‫ـ‬‫ته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫ـة‬‫ممارسـ‬ ‫ـأن‬‫بشـ‬ ‫ـم‬‫ممثليهـ‬ ‫أو‬ ‫ـراء‬‫األجـ‬ ‫ـدة‬‫لفائـ‬ ‫ـة‬‫جزائيـ‬ ‫ـة‬‫حمايـ‬ ‫ـة‬‫أيـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬
‫ـق‬‫ـ‬‫تتعل‬ ‫ـكلية‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫إج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وض‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اقت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حرياته‬
‫ـر‬‫ـ‬‫املدي‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫استش‬ ‫رضورة‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫التنصي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ممث‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫بط‬
166 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫أق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ،‫ـرد‬‫ـ‬‫الط‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـبقا‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لتفقدي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
‫ـرا‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تبق‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫اإلج‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـان‬‫ـ‬‫بط‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫اإلخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املرتت‬ ‫ـزاء‬‫ـ‬‫الج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملحدودي‬
‫ـع‬‫ـ‬‫دف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يرتت‬ ‫ـفيا‬‫ـ‬‫تعس‬ ‫ـردا‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـاره‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫واكتف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحال‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫الط‬
‫ـدود‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ممث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لفائ‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫تعوي‬
‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـند‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـغ‬‫ـ‬‫املبل‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫الح‬ ‫كل‬ ‫يف‬ ‫ـاوز‬‫ـ‬‫يتج‬ ‫ال‬ ‫ـغ‬‫ـ‬‫مبل‬
‫يمثل‬ ‫ال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ش‬ ‫وال‬ .‫ـفيا‬‫ـ‬‫تعس‬ ‫ـرده‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫ووق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصف‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ليس‬
‫ـه‬‫ـ‬‫لتعويض‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قاب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـيا‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـاره‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناجع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حماي‬
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاءم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ .‫ـض‬‫ـ‬‫التعوي‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قيم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫نق‬
‫إرســاء‬ ‫تســتوجب‬ ‫والتــي‬ 135 ‫رقــم‬ ‫للعمــل‬ ‫الدوليــة‬ ‫االتفاقيــة‬ ‫مقتضيــات‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التع‬ ‫ـأنها‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫واألفع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الترصف‬ ‫كل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ »‫ـة‬‫ـ‬‫فعلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫«حماي‬
‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـأي‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫مهامه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫منعه‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ممث‬
.‫كان‬

50. 48
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـظ‬‫ـ‬‫نالح‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناجع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حماي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تضم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫غي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫رابع‬ -
‫ـا‬‫فيمـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ،‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـاط‬‫نشـ‬ ‫ـل‬‫تكبـ‬ ‫ـة‬‫قانونيـ‬ ‫ـل‬‫عراقيـ‬ ‫ـدة‬‫عـ‬ ‫ـود‬‫وجـ‬ ‫ـك‬‫كذلـ‬
‫النقابــي‬ ‫للحــق‬ ‫طبيعيــا‬ ‫امتــدادا‬ ‫باعتبــاره‬ ‫اإلرضاب‬ ‫حــق‬ ‫بممارســة‬ ‫يتعلــق‬
‫املــرع‬ ‫أن‬ ‫إىل‬ ‫بالخصــوص‬ ‫نشــر‬ ‫اإلطــار‬ ‫هــذا‬ ‫ويف‬ .‫الدســتور‬ ‫يقــره‬ ‫مثلمــا‬
‫األشــخاص‬ ‫مــن‬ ‫الفئــات‬ ‫لبعــض‬ ‫بالنســبة‬ ‫اإلرضاب‬ ‫حــق‬ ‫ممارســة‬ ‫يحجــر‬
‫التابعــة‬ ‫النقابيــة‬ ‫الحريــات‬ ‫لجنــة‬ ‫تقــره‬ ‫مــا‬ ‫مــع‬ ‫تمامــا‬ ‫تتــاءم‬ ‫ال‬ ‫بصفــة‬
‫ـر‬‫ـ‬‫ينح‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التحج‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تعت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للمنظم‬
‫أو‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األم‬ ‫أو‬ ‫ـيادة‬‫ـ‬‫بالس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتص‬ ‫ـتثنائية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫صالحي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـخاص‬‫ـ‬‫األش‬ ‫يف‬
‫ـدق‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫توق‬ ‫ـؤدي‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحيوي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫باملراف‬
‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتضم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .6
‫ـامتهم‬‫ـ‬‫س‬ ‫أو‬ ‫ـخاص‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـا‬‫ـ‬‫تحدده‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الضواب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫خ‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تحج‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫أح‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يمن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 36 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ،‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬
‫األعوان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫التميي‬ ‫دون‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫مطلق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديوان‬ ‫ـوان‬‫ـ‬‫ألع‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
‫والفصــل‬ ،‫الســلك‬ ‫لهــذا‬ ‫التابعــن‬ ‫األعــوان‬ ‫مــن‬ ‫وغريهــم‬ ‫للســاح‬ ‫الحاملــن‬
‫ـق‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫األوىل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فقرت‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يمن‬ ‫ـازال‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجزائي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املجل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 107
‫نــص‬ ‫بمثابــة‬ ‫صــار‬ ‫الفصــل‬ ‫هــذا‬ ‫أن‬ ‫رغــم‬ ‫العموميــة‬ ‫الوظيفــة‬ ‫يف‬ ‫اإلرضاب‬
‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫واملعاي‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫واض‬ ‫ـارض‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ويف‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫مهج‬
‫ـوء‬‫ـ‬‫اللج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وتحج‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫القض‬ ‫ـلك‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫تخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫لألح‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬
‫ـر‬‫ـ‬‫املعاي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـارض‬‫ـ‬‫تتع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫اإلرضاب‬ ‫إىل‬
.‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تقره‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫ـخري‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـتعمال‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يقي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ملصلح‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بالس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يخ‬ ‫أن‬ ‫ـأنه‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫«م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫التوق‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كلم‬
‫موقــف‬ ‫لكــن‬ .‫الشــغل‬ ‫مجلــة‬ ‫مــن‬ 389 ‫الفصــل‬ ‫يف‬ ‫جــاء‬ ‫مثلمــا‬ »‫أساســية‬
‫ـة‬‫ـ‬‫قائم‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫يح‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫غي‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫الغم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يكتنف‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬
1994 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـت‬‫نصـ‬ ‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـة‬‫مجلـ‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫رغـ‬ ،‫ـية‬‫األساسـ‬ ‫ـح‬‫املصالـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬
‫إىل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يفتق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫أن‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫وباعتب‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫بأم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القائم‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫تضب‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كآلي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخدم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫األدن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بالح‬ ‫ـمى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫أح‬
156 .‫ص‬ ،1996 ،‫الرابعة‬ ‫الطبعة‬ ،‫الدولية‬ ‫العمل‬ ‫منظمة‬ ‫منشورات‬ ،‫النقابية‬ ‫الحريات‬ :‫خاصة‬ ‫أنظر‬ 6

51. 49
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـية‬‫األساسـ‬ ‫ـق‬‫املرافـ‬ ‫ـتمرارية‬‫اسـ‬ ‫ـان‬‫وضمـ‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـق‬‫حـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـق‬‫بالتوفيـ‬ ‫ـمح‬‫تسـ‬
‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واملنظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاور‬‫ـ‬‫التش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫األجنبي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القوان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫يف‬
‫ـراءات‬‫ـ‬‫إج‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لع‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫ُخض‬‫ي‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬
‫ورضورة‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املركزي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مصادق‬ ‫رضورة‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتمث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬
‫ـخ‬‫تاريـ‬ ‫ـد‬‫تحديـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ،‫ـل‬‫األقـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـام‬‫أيـ‬ ‫ـرة‬‫بعـ‬ ‫ـر‬‫املؤجـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـبق‬‫املسـ‬ ‫ـه‬‫التنبيـ‬
‫بمحاولــة‬ ‫القيــام‬ ‫رضورة‬ ‫إىل‬ ‫باإلضافــة‬ ،‫وأســبابه‬ ‫ومكانــه‬ ‫ومدتــه‬ ‫اإلرضاب‬
‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫ويرت‬ .‫اإلرضاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫التصال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـزاع‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـوية‬‫ـ‬‫لتس‬
‫يحــرض‬ ‫مــن‬ ‫كل‬ ‫ضــد‬ ‫صارمــة‬ ‫جزائيــة‬ ‫عقوبــات‬ ‫اإلجــراءات‬ ‫تلــك‬ ‫احــرام‬
‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متفرع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫بأفع‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫يق‬ ‫أو‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫يش‬ ‫أو‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫اللجــوء‬ ‫هــذا‬ ‫لكــن‬ .‫ســلمية‬ ‫بطريقــة‬ ‫ذلــك‬ ‫كان‬ ‫لــو‬ ‫حتــى‬ ‫العمــل‬ ‫بأماكــن‬
‫ـارا‬‫ـ‬‫اختي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫بالنش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يتص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجزائ‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫للقان‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫املكث‬
‫للمنظمــة‬ ‫التابعــة‬ ‫النقابيــة‬ ‫الحريــات‬ ‫لجنــة‬ ‫أن‬ ‫ونعلــم‬ ،‫مجديــا‬ ‫وال‬ ‫صائبــا‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجزائي‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫األح‬ ‫إىل‬ ‫ـوء‬‫ـ‬‫اللج‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تجن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دائم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تؤك‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬
‫ـاركته‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫ملج‬ ‫ـجن‬‫ـ‬‫للس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معرض‬ ‫ـخص‬‫ـ‬‫ش‬ ‫أي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وأن‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬
‫ـروري‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ .7
‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مصالح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫للدف‬ ‫ـلمي‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫تح‬ ‫يف‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املتفرع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫األفع‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫أو‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بتجري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتعلق‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراجع‬
‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـاخ‬‫املنـ‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫التوتـ‬ ‫ـد‬‫مزيـ‬ ‫إىل‬ ‫ـؤدي‬‫تـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـرا‬‫كثـ‬ ‫ـا‬‫أنهـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ،‫ـه‬‫عنـ‬
‫إىل‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـلم‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقوم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاعد‬‫ـ‬‫تس‬ ‫وال‬
‫ـس‬‫ـ‬‫تكري‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫دور‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تدعي‬ ‫ـروري‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬ ‫ويف‬ .‫ـائها‬‫ـ‬‫إرس‬
‫ـر‬‫ـ‬‫املعاي‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫والتف‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫قاع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬
‫الديمقراطيــة‬ ‫تكريــس‬ ‫يف‬ ‫النقابــات‬ ‫دور‬ ‫تدعيــم‬ ‫مقتضيــات‬ )‫ب‬
‫االجتماعيــة‬
‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫املتمث‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـارص‬‫ـ‬‫املع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مفهومه‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقت‬ ‫ال‬
،‫ـفافة‬‫ـ‬‫وش‬ ‫حرة‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫انتخاب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـها‬‫ـ‬‫وتنافس‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تكوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬
‫ـك‬‫ترشيـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ‫ـى‬‫يتجـ‬ ‫ـا‬‫اجتماعيـ‬ ‫ـدا‬‫بعـ‬ ‫ـا‬‫أيضـ‬ ‫ـن‬‫تتضمـ‬ ‫ـا‬‫وإنمـ‬
173 .‫ص‬ ،‫سابقا‬ ‫املذكور‬ ‫املرجع‬ ،‫الدولية‬ ‫العمل‬ ‫منظمة‬ ‫منشورات‬ ،‫النقابية‬ ‫الحريات‬ :‫خاصة‬ ‫أنظر‬ 7

52. 50
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫يف‬ ‫ـاهمتها‬‫ومسـ‬ ‫ـاج‬‫اإلنتـ‬ ‫ـراف‬‫أطـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـات‬‫العالقـ‬ ‫ـر‬‫تأطـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫املهنيـ‬ ‫ـات‬‫املنظمـ‬
‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫بالش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للدول‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫االختي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مناقش‬
‫الدولــة‬ ‫بــن‬ ‫إســراتيجية‬ ‫عالقــات‬ ‫إقامــة‬ ‫يســهل‬ ‫مــا‬ ‫وهــذا‬ .‫واالجتماعــي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والعدال‬ ‫ـتديمة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقوم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركاء‬‫ـ‬‫وال‬
.‫ـة‬‫االجتماعيـ‬
‫إحــدى‬ ‫باعتبارهــا‬ ‫حيويــا‬ ‫يبقــى‬ ‫املجــال‬ ‫هــذا‬ ‫يف‬ ‫النقابــات‬ ‫دور‬ ‫أن‬ ‫شــك‬ ‫وال‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـع‬‫ـ‬‫الواس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مفهومه‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للديمقراطي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫الركائ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تناوله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫بمس‬ ‫ـحونة‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تبق‬
‫ـا‬‫ـ‬‫أنهم‬ ‫إذ‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫البعدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـروري‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـازم‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتغاف‬
.8
‫ـدة‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لعمل‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫وجه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التحلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نهاي‬ ‫يف‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تجرب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واضح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يتج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـادئ‬‫مبـ‬ ‫ـس‬‫تكريـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫يخوضهـ‬ ‫ـك‬‫انفـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـاالت‬‫والنضـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املدني‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التكام‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يكف‬ ‫ـوازن‬‫ـ‬‫مت‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مجتم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وإقام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬
‫ـن‬‫مـ‬ ،‫ـة‬‫والثقافيـ‬ ‫ـة‬‫واالجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫االقتصاديـ‬ ‫ـوق‬‫والحقـ‬ ،‫ـة‬‫جهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ،‫ـية‬‫والسياسـ‬
‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الرئي‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ولع‬ .‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬
2013 ‫يف‬ ‫ـاد‬‫البـ‬ ‫ـزت‬‫هـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـة‬‫األزمـ‬ ‫ـة‬‫مجابهـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫الوطنـ‬
‫ـد‬‫الجديـ‬ ‫ـتور‬‫الدسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫املصادقـ‬ ‫ـهل‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫ممـ‬ ،‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـال‬‫مثـ‬ ‫ـر‬‫خـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ترشيعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫انتخاب‬ ‫أول‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الطري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ومه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واضح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫توافقي‬ ‫ـروح‬‫ـ‬‫ب‬
.‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫ألح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تطبيق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للجمهوري‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫ورئاس‬
‫ـل‬‫ظـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ،‫ـدة‬‫متزايـ‬ ‫ـة‬‫أهميـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـأن‬‫بالشـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـام‬‫اهتمـ‬ ‫ـي‬‫ويكتـ‬
‫ـه‬‫ـ‬‫يحمل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يتفاق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫انف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الوض‬ ‫ـأزم‬‫ـ‬‫ت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫البطال‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫وانتش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫إهم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مضاعف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫يف‬ ‫منصبــا‬ ‫النقابــي‬ ‫العمــل‬ ‫يجعــل‬ ‫مــا‬ ‫وهــو‬ ،‫الضعيفــة‬ ‫الفئــات‬ ‫وتهميــش‬
‫ـود‬‫ـ‬‫موج‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحافظ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫قص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املطلب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫الجان‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫األحي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬
‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫بالت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ويح‬ ،‫ـزوال‬‫ـ‬‫بال‬ ‫ـددة‬‫ـ‬‫مه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مكاس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـاءم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مجتمع‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إرس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الراه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
2016 ،‫بصفاقس‬ ‫الحقوق‬ ‫كلية‬ ،‫مزيد‬ ‫النوري‬ ‫إرشاف‬ ‫تحت‬ ‫جماعي‬ ‫مؤلف‬ ،‫الديمقراطي‬ ‫واالنتقال‬ ‫النقابات‬ :‫يراجع‬ 8

53. 51
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
:‫خاصة‬ ‫يراجع‬ 9
MongiTARCHOUNA,La négociation collective enTunisie,thèse de Doctorat d’Etat,
Université Paris 1,1986
‫ـع‬‫توسـ‬ ‫أن‬ ‫ـات‬‫للنقابـ‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫وال‬ .‫ـة‬‫الديمقراطيـ‬ ‫ـو‬‫نحـ‬ ‫ـال‬‫االنتقـ‬ ‫ـات‬‫مقتضيـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬
‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـأن‬‫بالشـ‬ ‫ـر‬‫فأكثـ‬ ‫ـر‬‫أكثـ‬ ‫ـام‬‫االهتمـ‬ ‫ـر‬‫عـ‬ ‫إال‬ ‫ـه‬‫وتدعيمـ‬ ‫ـاطها‬‫نشـ‬ ‫ـق‬‫أفـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انطالق‬ ‫ـادرات‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تقدي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـادرة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وتغي‬ ‫ـراح‬‫ـ‬‫اق‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬
.‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـها‬‫ـ‬‫يعيش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫للتح‬ ‫ـتباقية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رؤي‬
‫ـل‬‫يمثـ‬ ‫ـاره‬‫باعتبـ‬ ‫ـية‬‫رئيسـ‬ ‫ـة‬‫أهميـ‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـوار‬‫الحـ‬ ‫ـي‬‫يكتـ‬ ‫ـار‬‫اإلطـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫يف‬
‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التجرب‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫جوه‬
‫ملمارســة‬ ‫القانونــي‬ ‫اإلطــار‬ ‫فــإن‬ ،‫نســبيا‬ ‫ثريــة‬ ‫تعتــر‬ ‫االجتماعــي‬ ‫الحــوار‬
‫ـوار‬‫ـ‬‫بالح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫نقائ‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـكو‬‫ـ‬‫يش‬ ‫زال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الثنائ‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫بالح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ ‫أو‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫اإلنت‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫أط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وممث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الثالث‬
‫ـا‬‫أساسـ‬ ‫ـص‬‫النقائـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـط‬‫وترتبـ‬ .‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـاب‬‫وأصحـ‬ ‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـات‬‫منظمـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬
‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تنظيم‬ ‫أي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بمأسس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫بغي‬
‫ـذات‬‫الـ‬ ‫ـة‬‫قائمـ‬ ‫ـة‬‫مؤسسـ‬ ‫ـه‬‫منـ‬ ‫ـل‬‫تجعـ‬ ‫ـة‬‫مضبوطـ‬ ‫ـة‬‫وإجرائيـ‬ ‫ـة‬‫موضوعيـ‬ ‫ـد‬‫قواعـ‬
،‫أوىل‬ ‫ـة‬‫ناحيـ‬ ‫ـن‬‫فمـ‬ .‫ـدوى‬‫وجـ‬ ‫ـة‬‫فاعليـ‬ ‫ـر‬‫أكثـ‬ ‫ـه‬‫ويعطيـ‬ ‫ـه‬‫ديمومتـ‬ ‫ـن‬‫يضمـ‬ ‫ـا‬‫ممـ‬
‫ـاره‬‫ـ‬‫إط‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ويح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫إىل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يفتق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الثالث‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫زال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬
‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـد‬‫العقـ‬ ‫ـب‬‫صلـ‬ ‫ـاق‬‫اتفـ‬ ‫ـود‬‫وجـ‬ ‫ـم‬‫رغـ‬ ‫ـده‬‫وقواعـ‬ ‫ـه‬‫ومجاالتـ‬ ‫ـكيل‬‫الهيـ‬
‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واالتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحكوم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ 2013 ‫ـي‬‫ـ‬‫جانف‬ 14 ‫يف‬ ‫ـرم‬‫ـ‬‫امل‬
‫ـاء‬‫إرسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـات‬‫والصناعـ‬ ‫ـارة‬‫والتجـ‬ ‫ـة‬‫للصناعـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـاد‬‫واالتحـ‬
‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـداد‬‫ـ‬‫إع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ورغ‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املجل‬
‫ـعب‬‫الشـ‬ ‫ـواب‬‫نـ‬ ‫ـس‬‫مجلـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـه‬‫إحالتـ‬ ‫ـت‬‫ووقعـ‬ ‫ـكل‬‫الهيـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـداث‬‫بإحـ‬ ‫ـق‬‫يتعلـ‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عرض‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انتظ‬ ‫يف‬ ‫زال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ .2015 ‫ـوان‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬
.‫ـة‬‫الترشيعيـ‬ ‫ـلطة‬‫للسـ‬ ‫ـة‬‫العامـ‬ ‫ـة‬‫الجلسـ‬
‫ـار‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بدق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ينظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫غي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫يالح‬ ،‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬
‫يتعــن‬ ‫التــي‬ ‫والقواعــد‬ ‫وإجراءاتــه‬ ‫ودوريتــه‬ ‫الثنائــي‬ ‫الجماعــي‬ ‫التفــاوض‬
‫ـد‬‫فقـ‬ .‫ـا‬‫وديمومتهـ‬ ‫ـات‬‫املفاوضـ‬ ‫ـاح‬‫نجـ‬ ‫ـان‬‫ضمـ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـاء‬‫أثنـ‬ ‫ـا‬‫إتباعهـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يرتت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـركة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لالتفاقي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫بوض‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫اكتف‬
‫املفاوضات‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يعتن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫بنتائ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يهت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ان‬ ‫أي‬ ،‫ـار‬‫ـ‬‫آث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫أو‬ ‫ـا‬‫إلبرامهـ‬ ‫ء‬ّ‫ـي‬‫هـ‬ُ‫ت‬‫و‬ ‫ـة‬‫االتفاقيـ‬ ‫ـام‬‫قيـ‬ ‫ـبق‬‫تسـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫التمهيديـ‬ ‫ـة‬‫املرحلـ‬ ‫ـاء‬‫أثنـ‬
‫ال‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫للمفاوضــات‬ ‫قانونــي‬ ‫تنظيــم‬ ‫غيــاب‬ ‫أن‬ ‫شــك‬ ‫وال‬ .9
‫مراجعتهــا‬

54. 52
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـى‬‫ـ‬‫يبق‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫مس‬ ‫أن‬ ‫يف‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫يتس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تط‬ ‫يف‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫يس‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـهده‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫اإلنت‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫أط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـزان‬‫ـ‬‫ملي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خاضع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬
‫أن‬ ‫ـأنها‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫نزاع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫األحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الكث‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫تقلب‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مخاط‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـاخ‬‫ـ‬‫املن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـلبا‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تؤث‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منظوم‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يرتت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬
‫؟‬ ‫النقابية‬ ‫التعددية‬ ‫مخاطر‬ ‫أمام‬ ‫للنقابات‬ ‫تمثيلية‬ ‫أية‬ -II
‫تمثيلية‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫يط‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫املش‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تعددي‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كلم‬
‫ـذا‬‫لهـ‬ ‫ـرع‬‫املـ‬ ‫ـس‬‫تكريـ‬ ‫ـم‬‫رغـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ .‫ـة‬‫التعدديـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬ ‫ـيد‬‫لرتشـ‬ ‫كأداة‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬
‫ـق‬‫يتعلـ‬ ‫ـا‬‫فيمـ‬ ‫ـواء‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫واضحـ‬ ‫ـا‬‫قانونيـ‬ ‫ـارا‬‫إطـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـع‬‫يضـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـه‬‫فإنـ‬ ،‫ـوم‬‫املفهـ‬
‫األكثــر‬ ‫النقابيــة‬ ‫املنظمــات‬ ‫تعيــن‬ ‫بــروط‬ ‫أو‬ ‫النقابيــة‬ ‫التمثيليــة‬ ‫بمعايــر‬
.‫ـا‬‫تمثيـ‬
‫النقابية‬ ‫التعددية‬ ‫لرتشيد‬ ‫أداة‬ ‫النقابات‬ ‫تمثيلية‬ )‫أ‬
‫ـال‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫نقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تعددي‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫بوج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫يق‬
‫ـد‬‫الصعيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـر‬‫تعتـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫التعدديـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫وإذا‬ .‫ـس‬‫تونـ‬ ‫يف‬ ‫ـوم‬‫اليـ‬
‫يف‬ ‫ـرع‬‫املـ‬ ‫ـره‬‫يقـ‬ ‫ـا‬‫مثلمـ‬ ،‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـن‬‫تكويـ‬ ‫ـة‬‫حريـ‬ ‫ـدأ‬‫ملبـ‬ ‫ـيدا‬‫تجسـ‬ ‫ـي‬‫القانونـ‬
‫ـو‬‫ـ‬‫تخل‬ ‫ال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فإنه‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 242 ‫ـل‬‫ـ‬‫والفص‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 35 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬
‫ـس‬‫نفـ‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫تـ‬ ‫أن‬ ‫ـأنها‬‫شـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـرة‬‫كثـ‬ ‫ـاوئ‬‫مسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫العمـ‬ ‫ـتوى‬‫املسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
‫يف‬ ‫ـتت‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يرتت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نتيج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واملؤسس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫بمصال‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬
‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يحت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منظوم‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وتوت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫املش‬
‫ـب‬‫تجنـ‬ ‫ـد‬‫قصـ‬ ،‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫التعدديـ‬ ‫ـيد‬‫برتشـ‬ ‫ـمح‬‫تسـ‬ ‫ـط‬‫ضوابـ‬ ‫ـع‬‫لوضـ‬ ‫ـرع‬‫املـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫تخت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهام‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الصالحي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫بإق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ،‫ـلبية‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫آثاره‬
.‫ـرى‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫غريه‬ ‫دون‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬
‫ـند‬‫تسـ‬ ‫ـة‬‫صفـ‬ ‫ـا‬‫بأنهـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـة‬‫تمثيليـ‬ ‫ـف‬‫تعريـ‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـاس‬‫األسـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـى‬‫وعـ‬
‫النقابــي‬ ‫املشــهد‬ ‫يف‬ ‫غريهــا‬ ‫مــن‬ ‫أكثــر‬ ‫وزن‬ ‫لهــا‬ ‫التــي‬ ‫للمنظمــات‬ ‫قانونيــا‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لغريه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهام‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الصالحي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫باحت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫وتس‬
‫ـاواة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الح‬ ‫إىل‬ ‫ـرورة‬‫ـ‬‫بال‬ ‫ـؤدي‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـتها‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬

55. 53
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـند‬‫ـ‬‫تس‬ ‫أن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يعق‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الصالحي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أهمي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بحك‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـرام‬‫ـ‬‫إب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫املهن‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الوس‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـعاع‬‫ـ‬‫إش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ضعيف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لنقاب‬
‫ـن‬‫ضمـ‬ ‫ـدر‬‫مصـ‬ ‫ـم‬‫أهـ‬ ‫ـر‬‫تعتـ‬ ‫ـي‬‫والتـ‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـركة‬‫املشـ‬ ‫ـات‬‫االتفاقيـ‬ ‫ـة‬‫ومراجعـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫مكمل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫قواع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تحتوي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫لقان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـادر‬‫ـ‬‫املص‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـادر‬‫ـ‬‫الص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫للترشي‬
‫الديمقراطية‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫بمفه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وثيق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ارتباط‬ ‫يرتبط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
.‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫الديمقراطية‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫لتدعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رضوري‬ ‫أداة‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تعت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
‫ـادي‬‫االقتصـ‬ ‫ـا‬‫محيطهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـح‬‫تفتـ‬ ‫ـد‬‫تجسـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫فالديمقراطيـ‬
‫األكثــر‬ ‫املهنيــة‬ ‫املنظمــات‬ ‫لفائــدة‬ ‫اإلقــرار‬ ‫خــال‬ ‫مــن‬ ‫وذلــك‬ ‫واالجتماعــي‬
‫بتدخل‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الصالحي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫يف‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬
‫ـة‬‫املهنيـ‬ ‫ـات‬‫للعالقـ‬ ‫ـي‬‫القانونـ‬ ‫ـر‬‫التأطـ‬ ‫ـتوى‬‫مسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـواء‬‫سـ‬ ،‫ـة‬‫العامـ‬ ‫ـلطة‬‫السـ‬
‫ـات‬‫ـ‬‫الهيئ‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـيري‬‫ـ‬‫تس‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ترشيكه‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫أو‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫الجماع‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬
‫االقتصــادي‬ ‫املجالــن‬ ‫يف‬ ‫للدولــة‬ ‫األساســية‬ ‫االختيــارات‬ ‫وضبــط‬ ‫العموميــة‬
.‫ـي‬‫واالجتماعـ‬
‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـدويل‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الصعي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تكري‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬
‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫عب‬ ‫وردت‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ،‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـأة‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫أي‬ ،1919
‫ـت‬‫ـ‬‫نص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫دس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 3 ‫ـادة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬
‫ـد‬‫قصـ‬ ،‫ـن‬‫الحكوميـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـن‬‫املندوبـ‬ ‫ـن‬‫بتعيـ‬ ‫ـاء‬‫األعضـ‬ ‫ـدول‬‫الـ‬ ‫ـد‬‫تتعهـ‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫عـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫باالتف‬ ،‫ـورة‬‫ـ‬‫املذك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للمنظم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املؤتم‬ ‫يف‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫املش‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫وألصح‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬
‫ـوص‬‫ـ‬‫نص‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـرس‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫ويف‬
‫ـص‬‫تختـ‬ ‫ـات‬‫صالحيـ‬ ‫ـدة‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫تمثيـ‬ ‫ـر‬‫األكثـ‬ ‫ـات‬‫للمنظمـ‬ ‫ـند‬‫أسـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ،‫ـة‬‫قانونيـ‬
‫ـات‬‫ـ‬‫االتفاقي‬ ‫ـرام‬‫ـ‬‫إلب‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫غريه‬ ‫دون‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬
‫العمل‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫أصح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وممث‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ممث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لتعي‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫أو‬ ،10
‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـركة‬‫ـ‬‫املش‬
‫ـر‬‫ـ‬‫بدوائ‬ ‫ـارين‬‫ـ‬‫املستش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تعي‬ ‫أو‬ ،11
‫ـة‬‫ـ‬‫اقتصادي‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫ألس‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫الط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراقب‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫لج‬ ‫يف‬
.‫الشغل‬ ‫مجلة‬ ‫من‬ 39 ‫و‬ 38 ‫الفصلني‬ ‫خاصة‬ ‫أنظر‬ 10
.‫الشغل‬ ‫مجلة‬ ‫من‬ 5-21 ‫و‬ 4-21 ‫الفصالن‬ 11
.1977 ‫سبتمرب‬ 30 ‫يف‬ ‫املؤرخ‬ 813 ‫عدد‬ ‫األمر‬ ‫من‬ 1 ‫الفصل‬ 12

56. 54
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـي‬‫ـ‬‫ممث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لتعي‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫أو‬ ،12
‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫وأصح‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫لتمثي‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬
‫ـق‬‫ـ‬‫لصنادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التابع‬ ‫اإلدارة‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مجال‬ ‫يف‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫كأعض‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫وأصح‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـؤالء‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـى‬‫ـ‬‫بمقت‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املضم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫األدن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ .13
‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫الضم‬
‫ـر‬‫األكثـ‬ ‫ـال‬‫والعمـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـاب‬‫ألصحـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـارة‬‫استشـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـر‬‫أمـ‬
. 14
‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬
‫ـي‬‫ـ‬‫ترشيع‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تكري‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـتنتج‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـوص‬‫ـ‬‫النص‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬
‫ـوع‬‫املوضـ‬ ‫ـذا‬‫بهـ‬ ‫ـق‬‫املتعلـ‬ ‫ـي‬‫القانونـ‬ ‫ـار‬‫اإلطـ‬ ‫ـإن‬‫فـ‬ ،‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫التمثيليـ‬ ‫ـوم‬‫ملفهـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يحت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ،‫ـرات‬‫ـ‬‫والثغ‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫النقائ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫ـوبه‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫مازال‬
‫ـن‬‫ـ‬‫تعي‬ ‫ورشوط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫معاي‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫يح‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إلرس‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬
‫؟‬ ‫النقابات‬ ‫لتمثيلية‬ ‫قانوني‬ ‫نظام‬ ‫أي‬ )‫ب‬
‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫كل‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاده‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يوج‬ ‫ال‬
‫بحكــم‬ ‫وذلــك‬ ‫متنوعــة‬ ‫قانونيــة‬ ‫أنظمــة‬ ‫توجــد‬ ‫وإنمــا‬ ،‫النقابــات‬ ‫بتمثيليــة‬
‫ـأنها‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دول‬ ‫كل‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫األوض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خصوصي‬
‫ـة‬‫املهنيـ‬ ‫ـات‬‫العالقـ‬ ‫ـة‬‫منظومـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـارشة‬‫مبـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫أو‬ ‫ـارشة‬‫مبـ‬ ‫ـة‬‫بصفـ‬ ‫ـر‬‫تؤثـ‬ ‫أن‬
.‫ـا‬‫داخلهـ‬
‫ـع‬‫ـ‬‫وض‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫الح‬ ‫كل‬ ‫يف‬ ‫ـتوجب‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لتمثيلي‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إرس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬
‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـس‬‫املقاييـ‬ ‫ـد‬‫تحديـ‬ ‫ـت‬‫الوقـ‬ ‫ـس‬‫نفـ‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫تتضمـ‬ ‫ـة‬‫واضحـ‬ ‫ـة‬‫قانونيـ‬ ‫ـد‬‫قواعـ‬
‫ـن‬‫تعيـ‬ ‫ـات‬‫وآليـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـة‬‫تمثيليـ‬ ‫ـدى‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫لتقديـ‬ ‫ـا‬‫اعتمادهـ‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬
‫النقابية‬ ‫التمثيلية‬ ‫مقاييس‬ -
‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـادرة‬‫ـ‬‫الص‬ 163 ‫ـم‬‫ـ‬‫رق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التوصي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫نص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مل‬ ‫ـتنادا‬‫ـ‬‫اس‬
‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التابع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لجن‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أقرت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬
‫ـا‬‫ـ‬‫قائم‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقدي‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫قراراته‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
.1960 ‫ديسمرب‬ 14 ‫يف‬ ‫املؤرخ‬ 30 ‫عدد‬ ‫القانون‬ ‫من‬ 6 ‫الفصل‬ 13
.‫الشغل‬ ‫مجلة‬ ‫من‬ 134 ‫الفصل‬ 14

57. 55
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـاز‬‫ـ‬‫انحي‬ ‫كل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫لتجن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ،‫ـبقة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـددة‬‫ـ‬‫ومح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫موضوعي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مقايي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـر‬‫األكثـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـن‬‫لتعيـ‬ ‫ـة‬‫املؤهلـ‬ ‫ـلطة‬‫السـ‬ ‫ـرف‬‫طـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـف‬‫تعسـ‬ ‫أو‬
‫وال‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املقايي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫أي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتضم‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬
‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـاخ‬‫ـ‬‫املن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توت‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يزي‬ ‫أن‬ ‫ـأنه‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬ ‫ـراغ‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ش‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منظوم‬ ‫يف‬ ‫ـتقرار‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫وع‬
‫ـاس‬‫ـ‬‫مقي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االعتم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـتنتج‬‫ـ‬‫نس‬ ،‫ـارن‬‫ـ‬‫املق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫إىل‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫وبالرج‬
‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتكامل‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املقايي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجموع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وإنم‬ ،‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫واح‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫نوعي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫ومقايي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كمي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مقايي‬ ‫إىل‬ ‫ـيمها‬‫ـ‬‫تقس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يكم‬
‫ـا‬‫ـ‬‫ف‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملنظم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكمي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املقايي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ترتب‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫ضعيفـ‬ ‫ـبة‬‫نسـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـة‬‫نقابيـ‬ ‫ـة‬‫ملنظمـ‬ ‫ـة‬‫التمثيليـ‬ ‫ـة‬‫بصفـ‬ ‫ـراف‬‫االعـ‬ ‫ـل‬‫يعقـ‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـادرة‬‫قـ‬ ‫ـون‬‫تكـ‬ ‫ـي‬‫لكـ‬ ،‫ـة‬‫النقابـ‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫البديهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـه‬‫أنـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ .‫ـن‬‫املنخرطـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫تربه‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫تمثله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـخاص‬‫ـ‬‫لألش‬ ‫ـركة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫املصال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬
.‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـن‬‫املنخرطـ‬ ‫ـدد‬‫عـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـك‬‫لذلـ‬ ‫ـروري‬‫الـ‬ ‫ـوزن‬‫الـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫عـ‬
‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معين‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توف‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫يش‬ ،‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كث‬ ‫ويف‬
‫كأن‬ ،‫ـدة‬‫ـ‬‫موح‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫تكون‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صف‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تكتس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫مجم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 50% ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ال‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫حص‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫يش‬
‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ .‫ـاطها‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـارس‬‫ـ‬‫تم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املهن‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫للمج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫التابع‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بتقدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تعل‬ ‫إذا‬ ‫ـبما‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تتغ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫نس‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬
‫تقديم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بتمثيليته‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫باالع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تطال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتع‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫الح‬ ‫كل‬ ‫ويف‬
‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـول‬‫يخـ‬ ‫ـن‬‫املنخرطـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـددا‬‫عـ‬ ‫ـم‬‫تضـ‬ ‫ـا‬‫أنهـ‬ ‫ـات‬‫إلثبـ‬ ‫ـة‬‫الرضوريـ‬ ‫ـدات‬‫املؤيـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫التثب‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫نق‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الصف‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫التمت‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫للتحق‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫إج‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ،‫ـان‬‫ـ‬‫األحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الكث‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هين‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬
‫ـح‬‫الترصيـ‬ ‫ـدم‬‫عـ‬ ‫يف‬ ‫ـخص‬‫شـ‬ ‫كل‬ ‫ـة‬‫حريـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـارض‬‫يتعـ‬ ‫ـد‬‫قـ‬ ‫ـدد‬‫العـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـر‬‫توفـ‬
.‫ـخصية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املعطي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يعت‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بانتمائ‬
‫ترشيعات‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫أق‬ ،‫دقيقة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراقب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لصعوب‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫ونظ‬

58. 56
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫يف‬ ‫يتمثل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫ملقي‬ ‫ـتناد‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫املقي‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تدعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أجنبي‬
.‫املهنية‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تحصل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫النتائ‬
‫ـتوجب‬‫ـ‬‫يس‬ ‫حيث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تقليدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بآلي‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫املقي‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ويرتب‬
.‫النقابات‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫لتقدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫موضوعي‬ ‫كأداة‬ ‫ـراع‬‫ـ‬‫االق‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫صنادي‬ ‫إىل‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫الرج‬
‫ـر‬‫ـ‬‫لتقدي‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫كمقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بآلي‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫يأخ‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬
،15
‫املغربــي‬ ‫املــرع‬ ،‫مثــا‬ ،‫أقــره‬ ‫مــا‬ ‫عكــس‬ ‫عــى‬ ‫وذلــك‬ ،‫النقابــات‬ ‫وزن‬
.17
‫االسباني‬ ‫املرشع‬ ‫أو‬ ،16
‫الفرنيس‬ ‫املرشع‬ ‫أو‬
‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقدي‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االعتم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يق‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫إليه‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكمي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫للمقايي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫هام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نوعي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مقايي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬
‫باســتقاللية‬ ‫املتعلــق‬ ‫املعيــار‬ ‫خاصــة‬ ‫نذكــر‬ ‫املقاييــس‬ ‫هــذه‬ ‫ضمــن‬ ‫ومــن‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بجوه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وثيق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫يرتب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬
‫مصالح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫مصداقية‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملتمثل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وبالوظيف‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫باالس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫املعي‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وغالب‬ .‫ـم‬‫ـ‬‫تمثله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـخاص‬‫ـ‬‫األش‬
. 18
‫ـة‬‫ـ‬‫للنقاب‬
‫يف‬ ‫ـا‬‫وزنهـ‬ ‫ـم‬‫لتدعيـ‬ ‫ـة‬‫عماليـ‬ ‫ـة‬‫نقابـ‬ ‫ـاط‬‫نشـ‬ ‫ـول‬‫يمـ‬ ‫ـر‬‫املؤجـ‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫مثـ‬ ‫ـت‬‫ثبـ‬ ‫ـإذا‬‫فـ‬
،‫ـتقالليتها‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫عىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حج‬ ‫يكون‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ،‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عمالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬
‫ـة‬‫ـ‬‫باملائ‬ 6 ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حصوله‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الصعي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صف‬ ‫ـناد‬‫ـ‬‫إلس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املغرب‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫يش‬ 15
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بتحدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تعل‬ ‫وإذا‬ .‫ـاص‬‫ـ‬‫والخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنتخب‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مندوب‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫مجم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫مجم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملائ‬ 35 ‫ـبة‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حصوله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فإن‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬
.) ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مدون‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 425 ‫ـادة‬‫ـ‬‫امل‬ ( ‫ـة‬‫ـ‬‫املعني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنتخب‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مندوب‬
10 ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫حصل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫لإلق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الفرن‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫يش‬ 16
‫ـل‬‫الفصـ‬ ( ‫ـة‬‫املعنيـ‬ ‫ـة‬‫املؤسسـ‬ ‫ـل‬‫داخـ‬ ‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـي‬‫ملمثـ‬ ‫ـات‬‫انتخابـ‬ ‫ـر‬‫ألخـ‬ ‫األوىل‬ ‫ـدورة‬‫الـ‬ ‫يف‬ ‫ـوات‬‫األصـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـل‬‫األقـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫باملائـ‬
‫ـرع‬‫املـ‬ ‫ـرط‬‫يشـ‬ ،‫ـي‬‫القطاعـ‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـتوى‬‫املسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـة‬‫لتمثيليـ‬ ‫ـبة‬‫وبالنسـ‬ .)‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـة‬‫مجلـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ 1-L. 2122
‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـوات‬‫ـ‬‫األص‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫مجم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملائ‬ 8 ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫حصل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الفرن‬
.)‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـة‬‫مجلـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ 9-L. 2122 ‫ـل‬‫والفصـ‬ 5-L. 2122 ‫ـل‬‫الفصـ‬ ( ‫ـة‬‫املهنيـ‬
‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫لحص‬ ‫ـباني‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫5891،اش‬ ‫أوت‬ 2 ‫يف‬ ‫ـؤرخ‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫بمقت‬ 17
.‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ممث‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫انتخاب‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫املقاع‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫مجم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملائ‬ 10 ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫حصل‬
‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫بأح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫التزامه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫إىل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـفافية‬‫ـ‬‫بالش‬ ‫ـزم‬‫ـ‬‫تلت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 35 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أق‬ 18
.‫ـف‬‫ـ‬‫العن‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫ونب‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫والقان‬

59. 57
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صف‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫انتف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قرين‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يعت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬
‫أن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مصداقيته‬ ‫يف‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫يف‬ ‫ـكك‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫الط‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتع‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫يدعي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تؤك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـارص‬‫ـ‬‫بعن‬ ‫اإلدالء‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫يثب‬
‫أن‬ ،‫ـة‬‫للنقابـ‬ ‫ـة‬‫التمثيليـ‬ ‫ـة‬‫بصفـ‬ ‫ـرار‬‫لإلقـ‬ ،‫ـدان‬‫بلـ‬ ‫ـدة‬‫عـ‬ ‫يف‬ ‫ـرع‬‫املـ‬ ‫ـرط‬‫يشـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متالئم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫توجهاته‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬
،‫ـا‬‫ـ‬‫وأملاني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فرنس‬ ‫يف‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قي‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجمهوري‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بقي‬
‫والحقــوق‬ ‫العامــة‬ ‫للحريــات‬ ‫النقابــة‬ ‫احــرام‬ ‫خاصــة‬ ‫يقتــي‬ ‫مــا‬ ‫وهــذا‬
‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫والتميي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العنرصي‬ ‫ـكال‬‫أشـ‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رفضه‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫لإلنس‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬
.‫ـي‬‫الرشعـ‬
‫تمثيليــة‬ ‫لتقديــر‬ ‫النوعيــة‬ ‫املقاييــس‬ ‫ضمــن‬ ‫مــن‬ ‫كذلــك‬ ‫نذكــر‬ ‫أن‬ ‫ويمكــن‬
‫ـا‬‫وخربتهـ‬ ‫ـة‬‫النقابـ‬ ‫ـة‬‫بتجربـ‬ ‫ـق‬‫تتعلـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـرى‬‫األخـ‬ ‫ـر‬‫املعايـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬
‫إذ‬ ،‫ـا‬‫بأقدميتهـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـط‬‫يرتبـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫وغالبـ‬ ،‫ـي‬‫املهنـ‬ ‫ـط‬‫الوسـ‬ ‫يف‬ ‫ـعاعها‬‫إشـ‬ ‫ـدى‬‫ومـ‬
‫ـر‬‫ـ‬‫أك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بتجرب‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تتمت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫غريه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أقدمي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫أن‬
19
‫ـاطها‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـارس‬‫ـ‬‫تم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املهن‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الوس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫أوس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫ويك‬
.
‫تمثيال‬ ‫األكثر‬ ‫املنظمات‬ ‫تعيني‬ ‫آليات‬ -
‫ـن‬‫ـ‬‫فم‬ .‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫الغم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الكث‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫موق‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫يكتن‬
‫عــى‬ ‫النقابيــة‬ ‫التمثيليــة‬ ‫صفــة‬ ‫تمنــح‬ ‫هــل‬ :‫التســاؤل‬ ‫يطــرح‬ ،‫أوىل‬ ‫ناحيــة‬
‫ـند‬‫ـ‬‫تس‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األغلبي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ويقت‬ ‫؟‬ ‫ـبية‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫قاع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫أم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األغلبي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫قاع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫بممارس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫تنف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بحي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملنظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬
‫ـند‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـبية‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املرتتب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الصالحي‬
.‫ـبية‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ل‬ ‫أن‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫أو‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ملنظمت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬
‫ـة‬‫صفـ‬ ‫ـب‬‫تكتسـ‬ ‫ـي‬‫لكـ‬ ‫ـة‬‫النقابـ‬ ‫ـة‬‫ألقدميـ‬ ‫ـى‬‫أدنـ‬ ‫ـد‬‫كحـ‬ ‫ـة‬‫معينـ‬ ‫ـة‬‫زمنيـ‬ ‫ـدة‬‫مـ‬ ‫ـرع‬‫املـ‬ ‫ـدد‬‫يحـ‬ ‫ـة‬‫األجنبيـ‬ ‫ـن‬‫القوانـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫يف‬ 19
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـهر‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـتة‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ،‫ـري‬‫ـ‬‫الجزائ‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫الجماع‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وخاص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬
‫ـدة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الفرن‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ،)1990 ‫ـوان‬‫ـ‬‫ج‬ 2 ‫يف‬ ‫ـؤرخ‬‫ـ‬‫امل‬ 90-14 ‫ـم‬‫ـ‬‫رق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 34 ‫ـادة‬‫ـ‬‫امل‬ ( ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬
.)‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 1-L. 2121 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ( ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تكوي‬ ‫ـخ‬‫ـ‬‫تاري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـداء‬‫ـ‬‫ابت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫كاملت‬ ‫ـنتني‬‫ـ‬‫بس‬

60. 58
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـدة‬‫قاعـ‬ ‫ـى‬‫تتبنـ‬ ‫ـة‬‫األنظمـ‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫أن‬ ‫ـتنتج‬‫ـ‬‫نس‬ ،‫ـة‬‫األجنبيـ‬ ‫ـارب‬‫التجـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬
،‫ـونية‬‫سكسـ‬ ‫ـو‬‫أنغلـ‬ ‫ـدان‬‫بلـ‬ ‫ـدة‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫بهـ‬ ‫ـذت‬‫أخـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـدة‬‫القاعـ‬ ‫ـي‬‫وهـ‬ ،‫ـة‬‫األغلبيـ‬
‫األمريكي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫يف‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫الجماع‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وخاص‬
‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـراع‬‫ـ‬‫االق‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫صن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫أن‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬
‫مدة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طيل‬ ‫العمال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تحتك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫بالتف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعني‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬
‫ـبية‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫قاع‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫بل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تبن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫العك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫معين‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نيابي‬
،‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صف‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تكتس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إمكاني‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يفي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬
.‫ـبانيا‬‫ـ‬‫واس‬ ‫ـكا‬‫ـ‬‫وبلجي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فرنس‬ ‫يف‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬
‫ـد‬‫ـ‬‫يعتم‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫فه‬ ،‫ـألة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫غامض‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫موق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـتعمال‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الجم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صيغ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬
‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـرد‬‫املفـ‬ ‫ـة‬‫صيغـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـد‬‫يعتمـ‬ ‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـان‬‫أحيـ‬ ‫ويف‬ ،20
‫ـا‬‫تمثيـ‬ ‫ـر‬‫األكثـ‬
.21
‫ـل‬‫ـ‬‫التمثي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أفضلي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫أو‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـتعمال‬‫ـ‬‫اس‬
‫ـق‬‫ـ‬‫يعم‬ ‫أن‬ ‫ـأنه‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـبية‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫قاع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ونعتق‬
‫أخذنــا‬ ‫إذا‬ ‫خاصــة‬ ،‫الجماعيــة‬ ‫املفاوضــات‬ ‫ويعيــق‬ ‫النقابــي‬ ‫املشــهد‬ ‫تشــتت‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يتك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـيج‬‫ـ‬‫النس‬ ‫أن‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫االعتب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫بع‬
‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يتبن‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫األنس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لن‬ ‫ـدو‬‫ـ‬‫يب‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ .‫ـم‬‫ـ‬‫الحج‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫صغ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬
‫ـار‬‫ـ‬‫االختي‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ألن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجماع‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األغلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬
‫االتفاقيــات‬ ‫أحــكام‬ ‫بــن‬ ‫التجانــس‬ ‫مــن‬ ‫أدنــى‬ ‫حــدا‬ ‫يكفــل‬ ‫أن‬ ‫شــأنه‬ ‫مــن‬
.‫ـة‬‫املهنيـ‬ ‫ـطة‬‫واألنشـ‬ ‫ـتويات‬‫املسـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫يف‬ ‫ـركة‬‫املشـ‬
‫ـار‬‫اإلطـ‬ ‫ـد‬‫بتحديـ‬ ‫ـق‬‫يتعلـ‬ ‫ـا‬‫فيمـ‬ ‫ـا‬‫قائمـ‬ ‫ـاؤل‬‫التسـ‬ ‫ـى‬‫يبقـ‬ ،‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـة‬‫ناحيـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬
‫يقــع‬ ‫فهــل‬ ،‫تمثيــا‬ ‫األكثــر‬ ‫النقابيــة‬ ‫املنظمــات‬ ‫لتعيــن‬ ‫واملهنــي‬ ‫الجغــرايف‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫أو‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقدي‬
‫؟‬ ‫ـة‬‫املؤسسـ‬ ‫ـتوى‬‫مسـ‬
‫ـمرب‬‫ديسـ‬ 14 ‫يف‬ ‫ـؤرخ‬‫املـ‬ 30 ‫ـدد‬‫عـ‬ ‫ـون‬‫القانـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ 6 ‫ـل‬‫الفصـ‬ ‫ـك‬‫وكذلـ‬ .‫م.ش‬ ‫ـن‬‫مـ‬ 134 ‫ـل‬‫والفصـ‬ 38 ‫ـل‬‫الفصـ‬ ‫ـا‬‫مثـ‬ ‫ـر‬‫أنظـ‬ 20
.1960
.‫م.ش‬ ‫من‬ 39 ‫و‬ 5-21 ‫و‬ 4-21 ‫الفصول‬ ‫أنظر‬ 21

61. 59
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـألة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫واضح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫موقف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫يح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬
‫ـاف‬‫ـ‬‫باخت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مبدئي‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫تختل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلجاب‬ ‫إن‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املقارن‬ ‫ـارب‬‫ـ‬‫التج‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬
‫ـاف‬‫ـ‬‫باخت‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للمنظم‬ ‫ـندة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫امله‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬
‫يف‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ،‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ .‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيكل‬
‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫واالع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقدي‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يعن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫التناس‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫إق‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫فرنس‬
‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـد‬‫الصعيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ( ‫ـاوض‬‫تفـ‬ ‫ـدة‬‫وحـ‬ ‫أو‬ ‫ـتوى‬‫مسـ‬ ‫ـكل‬‫لـ‬ ‫ـبة‬‫بالنسـ‬ ‫ـان‬‫يقعـ‬
‫بصفــة‬ ‫النقابــة‬ ‫تتمتــع‬ ‫أن‬ ‫يمكــن‬ ‫بحيــث‬ ) ‫املؤسســة‬ ‫أو‬ ‫املهنــي‬ ‫القطــاع‬ ‫أو‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫بتل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تتمت‬ ‫وال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بتمثيليته‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫أن‬ ‫دون‬
‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لتعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤهل‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معرف‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫يط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـاز‬‫ـ‬‫انحي‬ ‫أي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫لتجن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إقراره‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والضمان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األكث‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬
‫ـى‬‫ـ‬‫اكتف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نفوذه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫يف‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـال‬‫ـ‬‫بمج‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫املوض‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقتضب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إجاب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بتقدي‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬
‫نــص‬ ‫حيــث‬ ،‫القطاعيــة‬ ‫املشــركة‬ ‫االتفاقيــات‬ ‫إلبــرام‬ ‫الجماعــي‬ ‫التفــاوض‬
‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ص‬ ‫يف‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 39 ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لتعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـؤون‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وزي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫يص‬ ،‫ـألة‬‫ـ‬‫املس‬
‫ـاب‬‫غيـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ،‫ـا‬‫منقوصـ‬ ‫ـى‬‫يبقـ‬ ‫ـل‬‫الحـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ .‫ـة‬‫االتفاقيـ‬ ‫ـرام‬‫إبـ‬ ‫ـوىل‬‫تتـ‬
.‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـدار‬‫ـ‬‫إص‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إليه‬ ‫ـتناد‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتع‬ ‫ـددة‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫موضوعي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مقايي‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقت‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوص‬‫ـ‬‫بالخص‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التأكي‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الخت‬ ‫يف‬
‫ـي‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫وإنمـ‬ ،‫ـردة‬‫مجـ‬ ‫ـة‬‫قانونيـ‬ ‫ـد‬‫قواعـ‬ ‫ـكل‬‫شـ‬ ‫يف‬ ‫ـاغ‬‫تصـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـادئ‬‫املبـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫رضوري‬ ‫وأداة‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫البن‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫ركائ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫ركي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جوهره‬ ‫يف‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تبق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وتحقي‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫اإلنس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كرام‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫لضم‬
‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منفصل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بحك‬ ‫ـددا‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وظيف‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تط‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وبحك‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـزل‬‫ـ‬‫تتن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫واالقتص‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬
.‫ـر‬‫ـ‬‫املتغ‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يفرزه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫ـة‬‫ـ‬‫حاج‬ ‫يف‬ ‫زال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بالعم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املتعل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬
‫الدوليــة‬ ‫املعايــر‬ ‫مــع‬ ‫تالؤمــا‬ ‫أكثــر‬ ‫يكــون‬ ‫حتــى‬ ‫جوهريــة‬ ‫إصالحــات‬ ‫إىل‬

62. 60
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـاركة‬‫واملشـ‬ ‫ـات‬‫التحديـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬ ‫ـة‬‫ملجابهـ‬ ‫ـة‬‫الرضوريـ‬ ‫ـات‬‫املقومـ‬ ‫ـات‬‫للنقابـ‬ ‫ـر‬‫ويوفـ‬
.‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أجله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫قام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫تجس‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفعلي‬
،‫ـمل‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مجتمع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫ره‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التحلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نهاي‬ ‫يف‬ ‫ـدرج‬‫ـ‬‫تن‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫إصالح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـرر‬‫ـ‬‫ومتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫متضام‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مجتم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إرس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫ره‬ ‫أي‬
‫أن‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫الره‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫وال‬ .‫ـاء‬‫ـ‬‫واإلقص‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫التهمي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ومظاه‬ ‫ـتغالل‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫براث‬
‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ملقتضي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األولوي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تعط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قائم‬ ‫كان‬ ‫إذا‬ ‫إال‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتحق‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـي‬‫وتضفـ‬ ‫ـات‬‫النقابـ‬ ‫ـود‬‫لوجـ‬ ‫ـية‬‫األساسـ‬ ‫ـة‬‫الغايـ‬ ‫ـكل‬‫تشـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫دائم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرشوعي‬ ‫ـاطها‬‫ـ‬‫نش‬

63. 61
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
4 ‫مداخلة‬
‫االقتصادية‬ ‫واملسألة‬ ‫االتحاد‬
‫العوّادي‬ ‫سامي‬
‫املنار‬ ‫تونس‬ ‫بجامعة‬ ‫االقتصادية‬ ‫للعلوم‬ ‫العايل‬ ‫التعليم‬ ‫أستاذ‬
»‫وتنمية‬ ‫اسرتاتيجيا‬ ،‫«استرشاف‬ ‫بحث‬ ‫مخرب‬ ‫رئيس‬
‫الفـــــــــهرس‬
.)1956 ‫السادس‬ ‫القومي‬ ‫(املؤتمر‬ ‫واالجتماعي‬ ‫االقتصادي‬ ‫الربنامج‬ .1
‫التضامني‬ ‫االجتماعي‬ ‫واالقتصاد‬ ‫االتحاد‬ .2
1984 – ‫واالجتماعي‬ ‫االقتصادي‬ ‫التقرير‬ .3
1986 ‫لسنة‬ ‫الهيكيل‬ ‫التقويم‬ ‫وبرنامج‬ ‫االتحاد‬ .4
2001 – ‫واالجتماعي‬ ‫االقتصادي‬ ‫التقرير‬ .5
‫األورومتوسطية‬ ‫الرشاكة‬ ‫واتفاق‬ ‫االتحاد‬ .6
‫الجهوية‬ ‫والتنمية‬ ‫االتحاد‬ .7
2013/-2011 ‫االجتماعي‬ ‫والعقد‬ ‫االتحاد‬ .8
‫الثورة‬ ‫بعد‬ ‫االقتصادية‬ ‫واالصالحات‬ ‫امللفات‬ ‫يف‬ ‫االتحاد‬ ‫تدخالت‬ .9
‫قرطاج‬ ‫واعالن‬ ‫االتحاد‬ .10
‫واالشكاليات‬ ‫اآلفاق‬ .11

64. 62
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫مقدمة‬
‫ال‬ ‫ـالة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫التونيس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملكان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التاريخ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الثق‬ ‫ان‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬
‫ـرات‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراوح‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫التوه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫بف‬ ‫ت‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫م‬ ‫إن‬ ‫و‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اليه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يرتق‬
‫دولة‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ازم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـكو‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كلم‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بغلب‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫تتمي‬
‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يغل‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫و‬ ،‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بدول‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫انته‬ ‫ـتبداد‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دول‬ ‫اىل‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االحت‬
‫ذات‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بدائ‬ ‫ـراح‬‫ـ‬‫اق‬ ‫او‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتبع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫انتق‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ال‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاغ‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـتعمار‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫واجتماع‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫اقتص‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬
‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـايل‬‫الحـ‬ ‫ـه‬‫نزاعـ‬ ‫اىل‬ ‫ـتقالل‬‫االسـ‬ ‫ـة‬‫لدولـ‬ ‫ـتعدادا‬‫اسـ‬ ‫ـة‬‫تنميـ‬ ‫ـوال‬‫منـ‬ ‫ـروع‬‫مـ‬
،‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫قوان‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اقتصادي‬ ‫ـرارات‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫حكوم‬
‫الثمانينــات‬ ‫فــرة‬ ‫يف‬ ‫اقتصاديــة‬ ‫باختيــارات‬ ‫مــرورا‬ ‫الرشاكــة‬ ‫و‬ ‫االســتثمار‬ ‫و‬
‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫الحـ‬ ‫ـادل‬‫التبـ‬ ‫ـاق‬‫واتفـ‬ 1986 ‫ـنة‬‫لسـ‬ ‫ـكيل‬‫الهيـ‬ ‫ـم‬‫التقويـ‬ ‫ـج‬‫برامـ‬ ‫ـا‬‫اهمهـ‬
‫ـق‬‫ـ‬‫املعم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـادل‬‫ـ‬‫التب‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫اتف‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫اخ‬ ‫و‬ 1996 ‫ـنة‬‫ـ‬‫لس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫األوروب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫األورب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـامل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫و‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـالة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تعاط‬ ‫ـراز‬‫ـ‬‫اب‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫اذا‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬
‫القــدرة‬ ‫عــن‬ ‫الدفــاع‬ ‫مثــل‬ ‫الــرف‬ ‫االجتماعــي‬ ‫دوره‬ ‫عــن‬ ‫النظــر‬ ‫بــرف‬
...‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـق‬‫الحـ‬ ‫او‬ ‫ـغلية‬‫الشـ‬ ‫ـات‬‫العالقـ‬ ‫او‬ ‫ـراء‬‫لألجـ‬ ‫ـة‬‫الرشائيـ‬
‫ـأته‬‫نشـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ان‬ ‫ـي‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫تبليغهـ‬ ‫ـة‬‫الورقـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـاول‬‫تحـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـرة‬‫الفكـ‬
‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـنني‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫تح‬ ‫و‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بجدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـالة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫تن‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫بدائ‬ ‫ـراح‬‫ـ‬‫اق‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫اىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رصف‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫احتج‬
‫ـادس‬‫السـ‬ ‫ـره‬‫مؤتمـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـز‬‫انجـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ 1955 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫اىل‬ ‫ـدا‬‫تحديـ‬ ‫ـنعود‬‫سـ‬
‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كاف‬ ‫يف‬ ‫ـتينات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حكوم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫طري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خارط‬ ‫ـتصبح‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوثيق‬
‫ـج‬‫الربامـ‬ ‫و‬ ‫ـراءات‬‫االجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـف‬‫مواقـ‬ ‫ـم‬‫اهـ‬ ‫اىل‬ ‫ـرض‬‫نتعـ‬ ‫و‬ ،‫ـة‬‫االقتصاديـ‬
‫ـف‬‫منتصـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـة‬‫الحكومـ‬ ‫ـتنتهجها‬‫سـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـرايل‬‫اللـ‬ ‫ـى‬‫املنحـ‬ ‫ذات‬ ‫ـة‬‫االقتصاديـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الحالي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القوان‬ ‫ـاريع‬‫ـ‬‫مش‬ ‫اىل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الثمانين‬

65. 63
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
.)1956 ‫السادس‬ ‫القومي‬ ‫(املؤتمر‬ ‫واالجتماعي‬ ‫االقتصادي‬ ‫الربنامج‬ .1
‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـده‬‫واعتمـ‬ ‫ـع‬‫الرابـ‬ ‫ـر‬‫املؤتمـ‬ ‫ـبة‬‫بمناسـ‬ 1951 ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـه‬‫عليـ‬ ‫ـتغال‬‫االشـ‬ ‫ـدأ‬‫بـ‬
‫التصورات‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تضم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ولق‬ .1955 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫مؤتم‬ ‫يف‬ ‫ـتوري‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الح‬
: ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫االركان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التقري‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تضم‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬
←←‫صالح‬ ‫بن‬ ‫احمد‬ ‫بقلم‬ »‫«مذهبنا‬ ‫عنوان‬ ‫تحت‬ ‫توطئة‬
←←‫االقتصادية‬ ‫الجهود‬ ‫نجاعة‬ ‫لضمان‬ ‫لتونس‬ ‫رضوري‬ ‫املرشوع‬
←←‫اشرتاكية‬ ‫اوضاع‬ ‫إلقامة‬ ‫أداة‬ ‫املرشوع‬
←←‫املرشوع‬ ‫رشوط‬
‫ـر‬‫ـ‬‫نذك‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫نق‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحاجي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـوان‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫االول‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫القس‬ ‫يف‬ ‫ورد‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ولق‬
: ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جوانبه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬
✤✤‫التونيس‬ ‫للشعب‬ ‫املادية‬ ‫العيش‬ ‫أحوال‬
✤✤)‫(املعييش‬ ‫الحيوي‬ ‫املستوى‬
✤✤)‫الغذائي‬ ‫االستهالك‬ /‫السنوي‬ ‫(الدخل‬ ‫األجر‬
✤✤‫العمل‬ ‫ضمان‬ ‫و‬ ‫الشغل‬
✤✤‫التونسية‬ ‫بالبالد‬ ‫االقتصادية‬ ‫البنية‬
✤✤‫املضطرب‬ ‫التونيس‬ ‫االقتصاد‬
✤✤‫التوازن‬ ‫عدم‬ ‫من‬ ‫عديدة‬ ‫بحاالت‬ ‫مصاب‬ ‫التونيس‬ ‫االقتصاد‬
✤✤‫التجاري‬ ‫امليزان‬
✤✤‫الدفوعات‬ ‫ميزان‬ ‫يف‬ ‫الخسارة‬
✤✤‫لالدخار‬ ‫القومي‬ ‫الصندوق‬
✤✤‫األموال‬ ‫رؤوس‬ ‫تحويل‬
✤✤‫التأمني‬ ‫رشكات‬
✤✤‫للتصدير‬ ‫املعدة‬ ‫الزراعة‬ ‫إغراءات‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫القس‬ ‫يف‬ ‫ورد‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتخصيص‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫و‬
: ‫ـي‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـداف‬‫ـ‬‫االه‬ ‫اىل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحاجي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املعن‬

66. 64
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫الزراعة‬
✤✤‫التعاضدية‬ ‫االساسية‬ ‫الرشوط‬
✤✤‫التعاضدية‬ ‫القرى‬
✤✤‫الزراعية‬ ‫للتعاضدية‬ ‫االقتصادي‬ ‫الوضع‬
✤✤‫املشرتكة‬ ‫االرايض‬
✤✤‫الدولة‬ ‫إعانة‬
✤✤‫املنتوج‬ ‫اساس‬ ‫يف‬ ‫النظر‬
‫التصنيع‬
✤✤‫التصنيع‬ ‫اماكن‬
✤✤‫طبيعية‬ ‫موارد‬ /‫املنتوجات‬ ‫لبيع‬ ‫اسواق‬ /‫مستعدة‬ ‫عاملة‬ ‫يد‬
✤✤‫الشمسية‬ ‫الطاقة‬
✤✤‫الرياح‬ ‫طاقة‬
✤✤‫الذرية‬ ‫الطاقة‬
✤✤‫البالد‬ ‫يف‬ ‫الصناعية‬ ‫املراكز‬ ‫توزيع‬
✤✤‫امللكية‬ ‫نظام‬
✤✤‫بنزرت‬ ‫ميناء‬ ‫مزايا‬ ‫و‬ ‫الخارج‬ ‫مع‬ ‫التجارة‬
✤✤‫البحري‬ ‫الصيد‬ ‫و‬ ‫التقليدية‬ ‫الصناعات‬
: ‫تتضمن‬ ‫خاتمة‬ ‫املرشوع‬ ‫يف‬ ‫وردت‬ ‫كما‬
←←‫نصفني‬ ‫بني‬ ‫لتونس‬ ‫الفاحش‬ ‫االنقسام‬ ‫إزالة‬ ‫تونس‬ ‫استقالل‬ ‫رشط‬
←←»‫االجتماعية‬ ‫و‬ ‫االقتصادية‬ ‫«االسس‬ ‫ثابتة‬ ‫اسس‬ ‫عىل‬ ‫الوطن‬ ‫وحدة‬ ‫بناء‬
←←‫يف‬ ‫ـة‬‫الحكومـ‬ ‫ـرف‬‫طـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ 1961 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـج‬‫الربنامـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـاد‬‫اعتمـ‬ ‫ـم‬‫تـ‬ ‫ـد‬‫ولقـ‬
-1962 : ‫واالجتماعيــة‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫للتنميــة‬ ‫العرشيــة‬ ‫“اآلفــاق‬ ‫وثيقــة‬
‫اىل‬ )‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫(ام‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫صال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫احم‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وقع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عندم‬ ”1971
‫ـة‬‫الحكومـ‬ ‫ـة‬‫عضويـ‬
‫التضامني‬ ‫االجتماعي‬ ‫واالقتصاد‬ ‫االتحاد‬ .2
‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اهتمام‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ع‬

67. 65
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫تعاونية‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫أرشف‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التلي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أحم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الفقي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ابرزه‬
‫البحري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫والصي‬ )‫ـكار‬‫ـ‬‫اميل‬ ‫ـزل‬‫ـ‬‫(ن‬ ‫ـياحة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫قطاع‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬
‫ـام‬‫ـ‬‫االهتم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تراج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ولق‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫وغريه‬ ‫ـوك‬‫ـ‬‫والبن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫والتأم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫البح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والنق‬
‫ـايس‬‫أسـ‬ ‫ـون‬‫قانـ‬ ‫ـروع‬‫مـ‬ ‫ـرا‬‫مؤخـ‬ ‫ـز‬‫انجـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـن‬‫ولكـ‬ ‫ـرا‬‫كثـ‬ ‫ـاع‬‫القطـ‬ ‫ـذا‬‫بهـ‬
‫ـه‬‫ـ‬‫ومجاالت‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫تعري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتضم‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫والتضامن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالقتص‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫وانتقالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مالي‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫اح‬ ‫اىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اضاف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وهياكل‬
1984 – ‫واالجتماعي‬ ‫االقتصادي‬ ‫التقرير‬ .3
: ‫وهي‬ ‫اقتصادي‬ ‫محتوى‬ ‫ذات‬ 4 ‫منها‬ ‫ملفا‬ 11 ‫عىل‬ ‫احتوى‬ ‫وقد‬
←←‫الفالحة‬
←←‫العمومية‬ ‫والرشكات‬ ‫الصناعة‬
←←‫املهني‬ ‫والتكوين‬ ‫والهجرة‬ ‫التشغيل‬
←←‫والجباية‬ ‫االسعار‬ ،‫االنتاجية‬ ،‫املداخيل‬ ‫توزيع‬
1986 ‫لسنة‬ ‫الهيكيل‬ ‫التقويم‬ ‫وبرنامج‬ ‫االتحاد‬ .4
‫ليــرايل‬ ‫النيــو‬ ‫االنــزالق‬ ‫مخاطــر‬ ‫اىل‬ ‫نــدوة‬ ‫مــن‬ ‫اكثــر‬ ‫يف‬ ‫االتحــاد‬ ‫نبــه‬ ‫لقــد‬
‫ـي‬‫العاملـ‬ ‫ـك‬‫البنـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫بتوصيـ‬ ‫ـج‬‫الربنامـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـاد‬‫اعتمـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـاد‬‫البـ‬ ‫ـاد‬‫القتصـ‬
: ‫ب‬ ‫يتعلــق‬ ‫فيمــا‬ ‫ســيما‬ ،‫العاملــي‬ ‫النقــد‬ ‫وصنــدوق‬
←←‫العمومية‬ ‫املنشآت‬ ‫يف‬ ‫التفويت‬ ‫مقاومة‬
←←‫العمال‬ ‫ترسيح‬ ‫مقاومة‬
←←‫الشغلية‬ ‫العالقات‬ ‫تليني‬ ‫مقاومة‬
←←‫األسعار‬ ‫بتحرير‬ ‫املهددة‬ ‫لألجراء‬ ‫الرشائية‬ ‫القدرة‬ ‫عن‬ ‫الدفاع‬ ‫تجذير‬

68. 66
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
2001 – ‫واالجتماعي‬ ‫االقتصادي‬ ‫التقرير‬ .5
‫ـر‬‫املؤتمـ‬ ‫ـبة‬‫بمناسـ‬ ‫ـاد‬‫باالتحـ‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫والتوثي‬ ‫ـات‬‫الدراسـ‬ ‫ـم‬‫بقسـ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التقري‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫انج‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجموع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ورقات‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تحري‬ ‫يف‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ 2001‫ـنة‬‫ـ‬‫لس‬ ‫ـتثنائي‬‫ـ‬‫االس‬
‫ـي‬‫وهـ‬ ‫ـادي‬‫اقتصـ‬ ‫ـوى‬‫محتـ‬ ‫ذات‬ 5 ‫ـا‬‫منهـ‬ ‫ـا‬‫بحثـ‬ 11 ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـوى‬‫واحتـ‬ ‫ـن‬‫الجامعيـ‬
: ‫ـة‬‫ـ‬‫اآلتي‬
←←‫آفاقها‬ ‫و‬ ‫تطورها‬ :‫التونيس‬ ‫لالقتصاد‬ ‫النافعة‬ ‫األنشطة‬
←←‫اآلفاق‬ ‫و‬ ‫الواقع‬ :‫الخارجية‬ ‫التجارة‬
←←‫تونس‬ ‫يف‬ ‫االستثمار‬ ‫و‬ ‫الخوصصة‬
←←‫االفاق‬ ‫و‬ ‫التطورات‬ :‫تونس‬ ‫يف‬ ‫الجباية‬
←←‫تونس‬ ‫يف‬ ‫املداخيل‬ ‫توزيع‬ ‫تطور‬ ‫و‬ ‫الرشائية‬ ‫القدرة‬
‫األورومتوسطية‬ ‫الرشاكة‬ ‫واتفاق‬ ‫االتحاد‬ .6
‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النظم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫وتغيي‬ ‫ـاور‬‫ـ‬‫التش‬ ‫ـدام‬‫ـ‬‫انع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫احتج‬ ‫اىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اضاف‬
‫ـة‬‫الفكريـ‬ ‫ـه‬‫وألرضيتـ‬ ‫ـاق‬‫لالتفـ‬ ‫ـامل‬‫شـ‬ ‫ـد‬‫بنقـ‬ ‫ـرة‬‫تظاهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫اكثـ‬ ‫يف‬ ‫ـام‬‫قـ‬ ‫ـه‬‫فانـ‬
:‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديواني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحماي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫لتفكي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوخيم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫العواق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذر‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النيوليربالي‬
←←‫الدولة‬ ‫مليزانية‬ ‫الذاتية‬ ‫املداخيل‬
←←‫العمومية‬ ‫االستثمارات‬
←←‫االجتماعية‬ ‫التحويالت‬
‫الجهوية‬ ‫الدراسات‬ ‫برنامج‬ ‫انطالق‬ :‫الجهوية‬ ‫والتنمية‬ ‫االتحاد‬ .7
←←2006 ‫الكاف‬
←←2008 ‫بوزيد‬ ‫سيدي‬
←←2008 ‫قفصة‬
←←2009 ‫القرصين‬

69. 67
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
2013/-2011 ‫االجتماعي‬ ‫والعقد‬ ‫االتحاد‬ .8
←←‫االجتماعي‬ ‫العقد‬ ‫أطراف‬
✤✤‫الحكومة‬
✤✤‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
✤✤‫والتجارة‬ ‫للصناعة‬ ‫التونيس‬ ‫االتحاد‬
←←‫االجتماعي‬ ‫العقد‬ ‫محاور‬
✤✤‫االجتماعية‬ ‫الحماية‬
✤✤‫املهني‬ ‫والتكوين‬ ‫التشغيل‬ ‫سياسات‬
✤✤‫الجهوية‬ ‫والتنمية‬ ‫االقتصادي‬ ‫النمو‬
✤✤‫ئـق‬ّ‫ال‬‫ال‬ ‫والعمل‬ ‫املهنية‬ ‫العالقات‬
←←‫ـل‬‫ـ‬‫بدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تنمي‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫وأس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والتنمي‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫النم‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫مح‬
: ‫ـة‬‫ـ‬‫التالي‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫يتمح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العق‬ ‫يف‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫ال‬
✤✤‫ذو‬ ‫ـاد‬‫اقتصـ‬ ‫ـجيع‬‫تشـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ inclusif ‫ـي‬‫ادماجـ‬ ‫ـو‬‫نمـ‬ ‫ـق‬‫تحقيـ‬
‫اإلجتماعــي‬ ‫ماســك‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫مــن‬ ‫مزيــدا‬ ‫ــر‬ّ‫يوف‬ ‫عاليــة‬ ‫تشــغيلية‬ ‫طاقــة‬
.‫والجهــوي‬
✤✤‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫تنافس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وأكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نجاع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اقتص‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تطوي‬
.‫ـتدامة‬‫مسـ‬ ‫ـة‬‫تنميـ‬
✤✤.‫واإلبتكار‬ ‫املعرفة‬ ‫عىل‬ ‫مبني‬ ‫اقتصاد‬ ‫تطوير‬
✤✤‫ـات‬‫الجهـ‬ ‫ـاط‬‫نشـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ادماجهـ‬ ‫ـل‬‫وجعـ‬ ‫ـة‬‫ّاخليـ‬‫د‬‫ال‬ ‫ـات‬‫الجهـ‬ ‫ـة‬‫عزلـ‬ ّ‫ك‬‫ـ‬‫فـ‬
.‫ـة‬‫نميـ‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـوال‬‫ملنـ‬ ‫ـة‬‫الجوهريـ‬ ‫ـارص‬‫العنـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـرا‬‫عنـ‬ ‫ـة‬‫هـ‬ّ‫املرف‬
✤✤: ‫وبالخصوص‬ ‫عديدة‬ ‫تدابري‬ ‫خاذ‬ّ‫ت‬‫ا‬ ‫املنوال‬ ‫هذا‬ ‫إرساء‬ ‫ب‬ّ‫ل‬‫ويتط‬
✤✤‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجبائ‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الضغ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫خفي‬ّ‫ت‬‫وال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجبائي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراجع‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫الدخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ضعيف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلجتماعي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫والرشائ‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫األج‬
✤✤‫ـي‬‫ـ‬‫تراع‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ورس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نمي‬ّ‫ت‬‫لل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حقيقي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقوّم‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تكري‬
‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫التفاضلي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وميزاته‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وثرواته‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـدرات‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـوص‬‫ـ‬‫بالخص‬
‫واملشــاركة‬ ‫املحليــة‬ ‫الديمقراطيــة‬ ‫س‬ّ‫ر‬‫تكــ‬ ‫جديــدة‬ ‫مقاربــة‬ ‫ضمــن‬
.‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫الح‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ّ‫ل‬‫ـك‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـعة‬‫ـ‬‫الواس‬
✤✤‫وذات‬ ‫ـكار‬‫واإلبتـ‬ ‫ـد‬‫التجديـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫القائمـ‬ ‫ـدة‬‫الواعـ‬ ‫ـات‬‫القطاعـ‬ ‫ـر‬‫تطويـ‬

70. 68
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ألصحــاب‬ ‫الهامــة‬ ‫التشــغيلية‬ ‫والقــدرة‬ ‫العاليــة‬ ‫املضافــة‬ ‫القيمــة‬
‫الشــهادات‬
✤✤‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫دور‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫(تفعي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثالث‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫دع‬
ّ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫والقط‬ )‫ـي‬‫ـ‬‫التناف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫اإلنت‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫قط‬ ‫ـيط‬‫ـ‬‫وتنش‬ ‫ـاهمة‬‫ـ‬‫املس‬
‫التضامنــي‬ ‫والقطــاع‬ )‫الشــغل‬ ‫مواطــن‬ ‫وخلــق‬ ‫اإلســتثمار‬ ‫(دفــع‬
)‫اإلجتماعية‬ ‫ـوارق‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫الح‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫(دور‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واإلجتماع‬
ّ‫ـاص‬‫ـ‬‫والخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رشاك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أرضي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والعم‬
.‫ـر‬‫ـ‬‫األصغ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫موي‬ّ‫ت‬‫وال‬ ّ‫ل‬‫ـتق‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ودع‬
✤✤‫التحتيــة‬ ‫البنيــة‬ ‫وتحســن‬ ‫للــركات‬ ‫نافســية‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫القــدرة‬ ‫تعزيــز‬
‫ـة‬‫ـ‬‫(مقاوم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناجع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منافس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واعتم‬ ‫ـتيكية‬‫ـ‬‫وجس‬ّ‫ل‬‫ال‬ ‫ـدرات‬‫ـ‬‫والق‬
‫ـب‬‫التهريـ‬ ‫ـة‬‫وخاصـ‬ ‫ـة‬‫املرشوعـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـارة‬‫جـ‬ّ‫ت‬‫وال‬ ‫ـة‬‫ـ‬ ّ‫الخاص‬ ‫ـكارات‬‫اإلحتـ‬
.)‫ـة‬‫املوازيـ‬ ‫ـارة‬‫والتجـ‬
✤✤‫منــاخ‬ ‫وتحســن‬ ‫شــيدة‬ّ‫ر‬‫ال‬ ‫الحوكمــة‬ ‫بــات‬ّ‫ل‬‫ملتط‬ ‫حقيقــي‬ ‫تكريــس‬
‫نظــام‬ ‫وضبــط‬ ‫اإلســتثمار‬ ‫تشــجيع‬ ‫منظومــة‬ ‫ومراجعــة‬ ‫األعمــال‬
‫ـر‬‫وتصديـ‬ ‫ـغيل‬‫(تشـ‬ ‫ـة‬‫مرشوطـ‬ ‫ـازات‬‫امتيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـوم‬‫يقـ‬ ‫ـد‬‫جديـ‬ ‫ـز‬‫حوافـ‬
.)‫مضافــة‬ ‫وقيمــة‬
✤✤‫ـة‬‫وخدماتيـ‬ ‫ـة‬‫وفالحيـ‬ ‫ـة‬‫صناعيـ‬ ‫ـة‬‫وطنيـ‬ ‫ـة‬‫قطاعيـ‬ ‫ـراتجيات‬‫اسـ‬ ‫ـم‬‫رسـ‬
‫مشــاريع‬ ‫إلنجــاز‬ ‫الخارجــي‬ ‫االســتثمار‬ ‫اســتقطاب‬ ‫عــى‬ ‫والعمــل‬
.‫ومهيكلــة‬ ‫مندمجــة‬
✤✤‫ـن‬‫كويـ‬ّ‫ت‬‫لل‬ ‫ـدة‬‫جديـ‬ ‫ـة‬‫منظومـ‬ ‫ـن‬‫ضمـ‬ ‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫الش‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫الباحثـ‬ ‫ـل‬‫تأهيـ‬
‫بــات‬ّ‫ل‬‫ملتط‬ ‫ومســتجيبة‬ ‫اإلقتصــاد‬ ‫حاجيــات‬ ‫عــى‬ ‫منفتحــة‬ ‫املهنــي‬
.‫ــغل‬ ّ‫الش‬ ‫عــروض‬
✤✤‫ـتديمة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تنمي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫املحي‬ ‫ـتدامة‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحافظ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والقادم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحالي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االجي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تنتف‬
: ‫الثورة‬ ‫بعد‬ ‫االقتصادية‬ ‫واالصالحات‬ ‫امللفات‬ ‫يف‬ ‫االتحاد‬ ‫تدخالت‬ .9
‫الجهويــة‬ ‫الدراســات‬ ‫اســتئناف‬ .‫الثــورة‬ ‫بعــد‬ ‫لالتحــاد‬ ‫الدراســية‬ ‫املبــادرات‬
‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وأولوي‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫تأجي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الداخلي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للجه‬ ‫ـوري‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باعتب‬
‫اســتثمار‬ ‫وبرنامــج‬ ‫عمليــة‬ ‫باقرتاحــات‬ ‫والتقــدم‬ 2012 ‫ســليانة‬ :‫الجهويــة‬

71. 69
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـدور‬‫ولـ‬ ‫ـة‬‫الجهويـ‬ ‫ـة‬‫التنميـ‬ ‫ـة‬‫لسياسـ‬ ‫ـل‬‫بديـ‬ ‫ـور‬‫وتصـ‬ ‫ـي‬‫قطاعـ‬
←←‫الجهوية‬ ‫التنمية‬ ‫دراسات‬
✤✤2012 ‫سليانة‬
✤✤2016 ‫الكاف‬
✤✤2016 ‫قفصة‬
←←‫اقتصادية‬ ‫دراسات‬
✤✤‫بديل‬ ‫تنمية‬ ‫ومنوال‬ ‫االقتصادي‬ ‫النمو‬
✤✤‫الشغلية‬ ‫والعالقات‬ ‫الشغل‬ ‫سوق‬
✤✤‫االجتماعي‬ ‫الحوار‬
←←‫مذكرات‬
←←‫املالية‬ ‫قوانني‬
←←‫االستثمار‬ ‫قانون‬
←←‫خاص‬ ‫عام‬ ‫الرشاكة‬ ‫قانون‬
‫قرطاج‬ ‫واعالن‬ ‫االتحاد‬ .10
‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حكوم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مبادئ‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـكلت‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫الوف‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬
‫ـان‬‫ـ‬‫االع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقرتح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تعلق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬
: ‫ـة‬‫ـ‬‫التالي‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫بالنق‬
←←‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫واإلج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لإلصالح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مفص‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫برنام‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وأولوياته‬ 2017 ‫ـة‬‫ـ‬‫ميزاني‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مالم‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫القص‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
←←‫ـادي‬‫العـ‬ ‫ـر‬‫بالسـ‬ ‫ـاس‬‫املسـ‬ ‫دون‬ ‫ـح‬‫املصالـ‬ ‫ـائل‬‫وسـ‬ ‫ـة‬‫ميزانيـ‬ ‫ـيد‬‫ترشـ‬ ‫ـد‬‫مزيـ‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫له‬
←←‫ـوص‬‫بخصـ‬ ‫ـغيل‬‫التشـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـوار‬‫الحـ‬ ‫ـات‬‫مخرجـ‬ ‫ـل‬‫بتفعيـ‬ ‫اإلرساع‬
‫ـراءات‬‫اإلجـ‬
←←‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـد‬‫العقـ‬ ‫ـار‬‫إطـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫عليهـ‬ ‫ـاق‬‫االتفـ‬ ‫ـم‬‫تـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫واآلجلـ‬ ‫ـة‬‫العاجلـ‬
‫ـول‬‫الحلـ‬ ‫ـاد‬‫وإيجـ‬
←←.‫االنتاج‬ ‫وتعطيل‬ ‫االعتصامات‬ ‫لوقف‬ ‫والوفاقية‬ ‫املالئمة‬

72. 70
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
←←‫املستقلة‬ ‫الدستورية‬ ‫الهيئات‬ ‫بتفعيل‬ ‫اإلرساع‬
←←:‫ـة‬‫ـ‬‫األربع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحيوي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـوص‬‫ـ‬‫بخص‬ ‫ـتعجلة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـراتيجيات‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ضب‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وفاقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقارب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والفالح‬ )‫ـط‬‫ـ‬‫(النف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الطاق‬ ،‫ـياحة‬‫ـ‬‫الس‬ ،‫ـفاط‬‫ـ‬‫الفس‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫األط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاركية‬‫ـ‬‫وتش‬
←←‫إطار‬ ‫يف‬ ‫مبدئيا‬ ‫عليه‬ ‫االتفاق‬ ‫وقع‬ ‫الذي‬ ‫الجبائي‬ ‫اإلصالح‬ ‫مرشوع‬ ‫تفعيل‬
←←.‫ملسؤولياتها‬ ‫املعطلة‬ ‫األطراف‬ ‫وتحميل‬ ‫الجباية‬ ‫حول‬ ‫الوطنية‬ ‫االستشارة‬
←←)2020-2016( ‫ـوي‬‫التنمـ‬ ‫ـط‬‫للمخطـ‬ ‫ـاوري‬‫التشـ‬ ‫ـار‬‫املسـ‬ ‫ـة‬‫مراجعـ‬ ‫رضورة‬
‫ـدور‬‫الـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـص‬‫ينـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـد‬‫العقـ‬ ‫ـات‬‫مقتضيـ‬ ‫ـار‬‫اطـ‬ ‫يف‬ ‫ـك‬‫وذلـ‬
‫األطــراف‬ ‫بــن‬ ‫الوفــاق‬ ‫ضمــان‬ ‫يف‬ ‫االجتماعــي‬ ‫الحــوار‬ ‫ملجلــس‬ ‫املوكــول‬
.‫ـة‬‫التنمويـ‬ ‫ـات‬‫املخططـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬
‫ورشــة‬ 2016 ‫جــوان‬ ‫يف‬ ‫باالتحــاد‬ ‫والتوثيــق‬ ‫الدراســات‬ ‫قســم‬ ‫نظــم‬ ‫ولقــد‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االصالح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وأه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حكوم‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫مق‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الحارق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫امللف‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ـدارس‬‫ـ‬‫لت‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫بحض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫باألوض‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫للنه‬ ‫ـورات‬‫ـ‬‫والتص‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املقرتح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وتقدي‬
‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـاركون‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تداوله‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واملقرتح‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫األف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ .‫ـس‬‫ـ‬‫لتون‬
: ‫ـر‬‫ـ‬‫نذك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للورش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التأليف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التقري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تضمنه‬
←←‫ـاب‬‫ـ‬‫اإلره‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومقاوم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األم‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وواجباته‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫مه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫رضورة‬
‫التفــاوت‬ ‫عــى‬ ‫والقضــاء‬ ‫االقتصــادي‬ ‫النمــو‬ ‫يف‬ ‫املحــوري‬ ‫دورهــا‬ ‫وبــن‬
‫كبرييــن‬ ‫محوريــن‬ ‫عــى‬ ‫الجديــدة‬ ‫الرؤيــة‬ ‫ترتكــز‬ ‫ان‬ ‫ورضورة‬ ‫الجهــوي‬
‫الدولــة‬ ‫وعــى‬ ‫االســتثمار‬ ‫دعــم‬ ‫عــر‬ ‫الجهويــة‬ ‫بالتنميــة‬ ‫األول‬ ‫يتعلــق‬
‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫يف‬ ‫األول‬ ‫ـتثمر‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـتثمار‬‫ـ‬‫لالس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الداف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ان‬
‫ـق‬‫ـ‬‫ويتعل‬ .‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫اله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫ويقل‬ ‫ـرص‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـؤ‬‫ـ‬‫تكاف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يضم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫بالجباي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫يف‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫الك‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلصالح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حزم‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫بإق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املح‬
. ‫العموميــة‬ ‫واملؤسســات‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫والصناديــق‬
←←‫ـائل‬‫الوسـ‬ ‫ـد‬‫وتحديـ‬ ‫ـة‬‫الراهنـ‬ ‫ـة‬‫للمرحلـ‬ ‫ـية‬‫الرئيسـ‬ ‫ـداف‬‫األهـ‬ ‫ـد‬‫تحديـ‬ ‫رضورة‬
‫النمــو‬ ‫بدفــع‬ ‫الرئيســية‬ ‫األهــداف‬ ‫وتتعلــق‬ .‫اإلصالحــات‬ ‫أهــم‬ ‫وإقــرار‬
‫ـغيل‬‫ـ‬‫والتش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬ ‫ـوارق‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومقاوم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والعدال‬
‫ـم‬‫ـ‬‫والتعلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجباي‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلصالح‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫فتتمث‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫للوس‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬

73. 71
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫اإلنف‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫وترش‬
←←‫ـباب‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـغيل‬‫ـ‬‫بتش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العاجل‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫اإلج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫اتخ‬ ‫رضورة‬
‫ـن‬‫ـ‬‫التكوي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تأهي‬ ‫و‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اقتصادي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـهيل‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تم‬
‫مجاالت‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عاجل‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫اج‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫اتخ‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يتوج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ . ‫ـل‬‫ـ‬‫العاط‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املهن‬
‫ـر‬‫ـ‬‫الفق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫والقض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشائي‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫والحف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬
‫ـايل‬‫املـ‬ ‫ـز‬‫العجـ‬ ‫ـض‬‫وخفـ‬ ‫ـي‬‫الرضيبـ‬ ‫ـرب‬‫والتهـ‬ ‫ـب‬‫التهريـ‬ ‫ـة‬‫ومكافحـ‬ ‫ـع‬‫املدقـ‬
‫الضمان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منظوم‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫وإص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنش‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫واص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫والدي‬
. ‫ـة‬‫ـ‬‫الخارجي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التوازن‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫وإع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬
←←‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫اإلدارة‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تعص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تقت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فإنه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اآلجل‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫اإلج‬ ‫ـوص‬‫ـ‬‫بخص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
‫والتضامني‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫ودف‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫اإلنت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫منظوم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيكل‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫وإع‬
‫ـم‬‫التعليـ‬ ‫ـة‬‫منظومـ‬ ‫ـاح‬‫وإصـ‬ ‫ـي‬‫املهنـ‬ ‫ـن‬‫التكويـ‬ ‫ـز‬‫ملراكـ‬ ‫ـي‬‫النوعـ‬ ‫ـل‬‫والتأهيـ‬
‫توافقــي‬ ‫وإصــاح‬ ‫التجاريةالدوليــة‬ ‫العالقــات‬ ‫يف‬ ‫النظــر‬ ‫وإعــادة‬ ‫العــايل‬
.‫ـم‬‫ـ‬‫الدع‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫وإع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجباي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملنظوم‬
‫االستنتاجات‬ .11
←←‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫تريد‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مرب‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫للتقوق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫رف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬
‫ـة‬‫واالجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫االقتصاديـ‬ ‫ـات‬‫السياسـ‬ ‫ـة‬‫صياغـ‬ ‫يف‬ ‫ـاركة‬‫املشـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫وارصاره‬
‫ـر‬‫ـ‬‫يث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتبع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫القرتاحات‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫آث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫توج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قلي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ان‬ ‫اال‬
‫ـة‬‫ـ‬‫واملطالب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتابع‬ ‫يف‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫النق‬ ‫ـايف‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ورضورة‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التدخ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النجاع‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬
‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫يف‬ ‫ـدرايس‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫باملجه‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫التعري‬ ‫يف‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫والنق‬ ‫ـاءلة‬‫ـ‬‫باملس‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫االط‬ ‫ـن‬‫ـ‬ُ‫ك‬‫تم‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وتدعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحالف‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ورضورة‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقرتح‬
←←‫كــرى‬ ‫تذبذبــات‬ ‫تخللتهــا‬ ‫لالتحــاد‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫املســرة‬ ‫ان‬ ‫ويالحــظ‬
‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـركة‬‫ومشـ‬ ‫ـدة‬‫موحـ‬ ‫ـة‬‫اقتصاديـ‬ ‫ـة‬‫رؤيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـات‬‫الثبـ‬ ‫ـدم‬‫بعـ‬ ‫ـزت‬‫وتميـ‬
.‫واضحــة‬ ‫فكريــة‬ ‫مرجعيــة‬ ‫وذات‬ ‫مناضليــه‬
←←‫ـة‬‫ـ‬‫طموح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ورؤي‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫صاح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫كان‬ ‫ـتينات‬‫ـ‬‫والس‬ ‫ـينات‬‫ـ‬‫الخمس‬ ‫يف‬

74. 72
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫اقنــاع‬ ‫يف‬ ‫نجــح‬ ‫قطاعيــة‬ ‫واصالحــات‬ ‫لتونــس‬ ‫االقتصــادي‬ ‫للمســتقبل‬
،‫ـا‬‫بهـ‬ ‫ـة‬‫الحكومـ‬
←←‫يكتفــي‬ ‫ال‬ ‫االتحــاد‬ ‫كان‬ ‫وان‬ .‫األحــداث‬ ‫يالحــق‬ ‫املواليــة‬ ‫الفــرة‬ ‫يف‬ ‫اصبــح‬
‫خالل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعاقدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اط‬ ‫يف‬ ‫ـيما‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫احيان‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫طغ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انه‬ ‫اال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملطلبي‬
.‫ـعينيات‬‫ـ‬‫والتس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الثمانين‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫عرشيت‬
←←‫ـف‬‫ـ‬‫منتص‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الصعوب‬ ‫ـتداد‬‫ـ‬‫اش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬
‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـدارك‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األلف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عرشي‬
←←‫ـدرايس‬‫الـ‬ ‫ـود‬‫املجهـ‬ ‫ـح‬‫اصبـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ‫ـرة‬‫األخـ‬ ‫ـرة‬‫الفـ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫التوجـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـم‬‫تدعـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ملواقف‬ ‫روح‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫نج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ولق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫برمج‬ ‫اىل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يخض‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العق‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـجاما‬‫ـ‬‫وانس‬ ‫ـكا‬‫ـ‬‫تماس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اكث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وجعله‬

75. 73
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
5 ‫مداخلة‬
‫الشغلية‬ ‫العالقات‬ ‫و‬ ‫الجديدة‬ ‫املهن‬
‫نصريي‬ ‫السالم‬ ‫عبد‬ ‫االستاذ‬
‫بتونس‬ ‫السياسية‬ ‫والعلوم‬ ‫الحقوق‬ ‫بكلية‬ ‫الخاص‬ ‫القانون‬ ‫أستاذ‬
‫االجتماعي‬ ‫القانون‬ ‫يف‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬ ‫مع‬ ‫متعاون‬ ‫خبري‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫رقم‬ ‫ـونامي‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ان‬ ‫اىل‬ ‫ـؤرشات‬‫ـ‬‫امل‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التوقع‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الدراس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫جمي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تش‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحالي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تصوراتن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يغ‬ ‫و‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يغم‬ ‫ان‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وش‬
‫ـن‬‫مياديـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـعة‬‫واسـ‬ ‫ـاالت‬‫مجـ‬ ‫ـة‬‫الذكيـ‬ ‫ـا‬‫التكنولوجيـ‬ ‫ـزو‬‫تغـ‬ ‫ـوم‬‫يـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـا‬‫يومـ‬
‫ـاء‬‫ـ‬‫اختف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عميق‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫تغي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫محدث‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫الصناع‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخدم‬
‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملمارس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫ب‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حديث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مله‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫ظه‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تقليدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مله‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫امله‬
‫اآلن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العلم‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلبه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫ـاوزت‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫األبع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالثي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الطباع‬ ‫ـآالت‬‫ـ‬‫ف‬
.‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صناعي‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـداث‬‫ـ‬‫إح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عتب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ميادي‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫وول‬ ‫ـيارات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مصان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫خرج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والروبوت‬
‫العنايــة‬ ‫و‬ ‫األمــراض‬ ‫تشــخيص‬ ‫و‬ ‫الصكــوك‬ ‫و‬ ‫الوثائــق‬ ‫تحريــر‬ ‫و‬ ‫الرتجمــة‬
.‫ـنني‬‫باملسـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ،‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫العق‬ ‫يف‬ ، ‫ـا‬‫ـ‬‫عاملن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫األوىل‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وليس‬
‫والعلــوم‬ ‫بالتكنولوجيــا‬ ‫ارتباطــا‬ ‫الشــغل‬ ‫عالــم‬ ‫يف‬ ‫العميقــة‬ ‫التحــوالت‬ ‫هــذه‬
. ‫ـة‬‫الحديثـ‬
‫ـت‬‫ـ‬‫عم‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عميق‬ ‫ـاؤالت‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـارت‬‫ـ‬‫ث‬ ، ‫ـايض‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الثمانين‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫فم‬
‫ـور‬‫ـ‬‫ظه‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلعالمي‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انتش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـغاالت‬‫ـ‬‫انش‬
.‫لكمبيوتر‬‫ا‬
‫ـة‬‫موجـ‬ ‫ـدأت‬‫،بـ‬ ‫ـت‬‫اإلنرتنـ‬ ‫ـار‬‫انتشـ‬ ‫ـة‬‫بدايـ‬ ‫،و‬ ‫ـد‬‫الجديـ‬ ‫ـرن‬‫القـ‬ ‫ـات‬‫بدايـ‬ ‫ـع‬‫ومـ‬ ‫ـم‬‫ثـ‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـي‬‫التكنولوجـ‬ ‫ـور‬‫التطـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـر‬‫تأثـ‬ ‫ـدى‬‫مـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـاؤالت‬‫التسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـدة‬‫جديـ‬
.‫ـه‬‫فيـ‬ ‫ـية‬‫األساسـ‬ ‫ـم‬‫املفاهيـ‬ ‫ـى‬‫وعـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـوق‬‫سـ‬

76. 74
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـد‬‫ـ‬‫التعقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بالغ‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫التطوي‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االخرتاع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اث‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ، ‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫و‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫النانوتكنولوجي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ويف‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫التدف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اإلنرتن‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدق‬ ‫و‬
‫يف‬ ‫ـات‬‫العمليـ‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫املعلومـ‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫املعطيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫هائلـ‬ ‫ـات‬‫كميـ‬ ‫ـة‬‫بمعالجـ‬ ‫ـمح‬‫تسـ‬
‫ال‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رحب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫آفاق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫افرتاضي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عوال‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إنش‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫أت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ، ‫ـايس‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وق‬
.‫ـان‬‫ـ‬‫لإلنس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلبداعي‬ ‫ـدرات‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متناهي‬
‫ـل‬‫ـ‬‫تمث‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـياء‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫بإنرتن‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االخرتاع‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫اه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ولع‬
‫باملستشــعرات‬ ‫املــزودة‬ ‫و‬ ‫الذكيــة‬ ‫املعــدات‬ ‫تكنولوجيــا‬ ‫اســتخدام‬ ‫يف‬ ‫تطــورا‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـعار‬‫ـ‬‫االستش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تكنولوجي‬ ‫و‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املوق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫وأجه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفعال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الربمجي‬ ‫و‬
‫مــن‬ ‫مكــن‬ ‫مــا‬ ‫وهــو‬ ،‫والالســلكي‬ ‫الســلكي‬ ‫التواصــل‬ ‫و‬ ‫قــرب‬ ‫عــن‬ ‫و‬ ‫بعــد‬
‫بعضها‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫أجه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اإلنرتن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التواص‬ ‫و‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫التخاط‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫ظاه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تطوي‬
‫اي‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫تعري‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫املت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫اصب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ان‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫للب‬ ‫ـارش‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫دون‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫ببع‬
‫ـيارة‬‫كالسـ‬ ، ‫ـه‬‫بـ‬ ‫ـت‬‫انرتنـ‬ ‫ـوان‬‫عنـ‬ ‫ـاق‬‫الصـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـت‬‫اإلنرتنـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاز‬‫جهـ‬
‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫او‬ ‫ـاري‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مح‬ ‫يف‬ ‫ـلع‬‫ـ‬‫س‬ ‫او‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثالج‬ ‫او‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫التكيي‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫جه‬ ‫او‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫الكام‬ ‫او‬
‫ـه‬‫ـ‬‫تعريف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫يشء‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫،ف‬ ‫ـياء‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـواع‬‫ـ‬‫أن‬ ‫كل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫غريه‬ ‫او‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫نبات‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫حيوان‬
‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫يتحكم‬ ‫ان‬ ‫ـياء‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫إنرتن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫لإلنس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫وبالت‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اإلنرتن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫آل‬ ‫ـغيل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـتطيع‬‫ـ‬‫فيس‬ ، ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـرب‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـياء‬‫ـ‬‫باألش‬ ‫ـهل‬‫ـ‬‫س‬ ‫و‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫فع‬
‫ـا‬‫ـ‬‫بعضه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتواص‬ ‫ان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ذاته‬ ‫ـياء‬‫ـ‬‫لألش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫،ب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـتخدامها‬‫ـ‬‫اس‬ ‫و‬
‫ســيارات‬ ‫نشــاهد‬ ‫ان‬ ‫املمكــن‬ ‫مــن‬ ‫،واصبــح‬ ‫اإلنســان‬ ‫واســطة‬ ‫دون‬ ‫مبــارشة‬
‫ـحنها‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـاحنات‬‫ـ‬‫ش‬ ‫و‬ ‫ـائق‬‫ـ‬‫لس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حاج‬ ‫دون‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ذاتي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طريقه‬ ‫ـعرة‬‫ـ‬‫ُستش‬‫م‬‫تسري‬
‫ـرغ‬‫تفـ‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫غايتهـ‬ ‫اىل‬ ‫ـل‬‫تصـ‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫طريقهـ‬ ‫ـلك‬‫تسـ‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫وجهتهـ‬ ‫ـد‬‫تأخـ‬ ‫و‬ ‫ـع‬‫بالبضائـ‬
.‫ـان‬‫ـ‬‫االنس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫اي‬ ‫دون‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫كل‬ ‫و‬ ‫ـحنتها‬‫ـ‬‫ش‬
‫ـوب‬‫ـ‬‫حاس‬ ‫ـتعمل‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تكنولوجي‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫األبع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالثي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الطباع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتمث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـا‬‫بأحجامهـ‬ ‫ـياء‬‫األشـ‬ ‫ـخ‬‫بنسـ‬ ‫ـوم‬‫تقـ‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫طابعـ‬ ‫ـة‬‫آلـ‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ضوئـ‬ ‫ـح‬‫مسـ‬ ‫ـاز‬‫جهـ‬ ‫و‬
‫فــرة‬ ‫التكنولوجيــا‬ ‫هــذه‬ ‫تجــاوزت‬ ‫وقــد‬ . ‫الطبيعيــة‬ ‫أبعادهــا‬ ‫يف‬ ‫و‬ ‫العاديــة‬
‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـكاد‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عامل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مفتتح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الصناع‬ ‫ـتغالل‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫دخل‬ ‫و‬ ‫ـارب‬‫ـ‬‫التج‬
‫ـانية‬‫ـ‬‫اإلنس‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫املق‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعرف‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫بعي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫ويدف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العلم‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫الخي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
.‫ـداع‬‫ـ‬‫اإلب‬ ‫و‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫االبت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫متفرقـ‬ ‫ـات‬‫مكونـ‬ ‫ـع‬‫تجميـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـج‬‫تنتـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـياء‬‫األشـ‬ ‫ـت‬‫باتـ‬ ‫و‬
‫ـب‬‫الرتكيـ‬ ‫و‬ ‫ـع‬‫التجميـ‬ ‫ـة‬‫مرحلـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـي‬‫يغنـ‬ ‫ـا‬‫بمـ‬ ‫ـدة‬‫وحيـ‬ ‫ـة‬‫مرحلـ‬ ‫يف‬ ‫اآلن‬ ‫ـع‬‫تصنـ‬

77. 75
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫الوقت‬ ‫و‬ ‫العاملة‬ ‫اليد‬ ‫عن‬ ‫يغني‬ ‫بالتايل‬ ‫و‬
‫ورشــات‬ ‫إقامــة‬ ‫املمكــن‬ ‫مــن‬ ‫اصبــح‬ ‫و‬ . ‫املرحلــة‬ ‫لتلــك‬ ‫الالزمــة‬ ‫الكلفــة‬ ‫و‬
‫ـل‬‫بالتعامـ‬ ‫ـمح‬‫يسـ‬ ‫ـا‬‫بمـ‬ ‫ـع‬‫التوزيـ‬ ‫و‬ ‫ـع‬‫البيـ‬ ‫ـن‬‫ألماكـ‬ ‫ـة‬‫مالصقـ‬ ‫ـة‬‫صناعيـ‬ ‫ـة‬‫طباعـ‬
‫املســتهلكني‬ ‫لطلبــات‬ ‫الحينيــة‬ ‫االســتجابة‬ ‫و‬ ‫الســوق‬ ‫متغــرات‬ ‫مــع‬ ‫الرسيــع‬
‫مطردا‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تنامي‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫اه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طبق‬ ‫ـوج‬‫ـ‬‫املنت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعدي‬ ‫و‬
‫لــآالت‬ ‫الغيــار‬ ‫قطــع‬ ‫صناعــة‬ ‫نجــد‬ ‫األبعــاد‬ ‫ثالثيــة‬ ‫الطباعــة‬ ‫لتكنولوجيــا‬
....‫والسيارات‬ ‫املختلفة‬ ‫األجهزة‬ ‫و‬
‫ـة‬‫هائلـ‬ ‫ـة‬‫برسعـ‬ ‫ـائرة‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫التكنولوجيـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـان‬‫بـ‬ ‫ـن‬‫املتدخلـ‬ ‫ـع‬‫جميـ‬ ‫ـع‬‫يجمـ‬ ‫و‬
‫التجميــع‬ ‫و‬ ‫اإلنتــاج‬ ‫مســتويات‬ ‫عــى‬ ‫حقيقيــة‬ ‫صناعيــة‬ ‫ثــورة‬ ‫إلحــداث‬
...‫املراقبة‬ ‫و‬ ‫التوزيع‬ ‫و‬ ‫النقل‬ ‫و‬ ‫اللوجستية‬ ‫و‬ ‫والتخزين‬
، ‫ـا‬‫ـ‬‫بالدن‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تكتم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫وان‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مظاه‬ ‫ان‬
‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الصناعي‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫ـائر‬‫ـ‬‫س‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اورب‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫املعال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واضح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اصبح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انه‬ ‫اال‬
‫ـو‬‫،وهـ‬ ‫ـا‬‫بالدنـ‬ ‫ـا‬‫بينهـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ ، ‫ـدان‬‫البلـ‬ ‫ـة‬‫بقيـ‬ ‫ـر‬‫تغمـ‬ ‫ان‬ ‫ـث‬‫تلبـ‬ ‫ـن‬‫لـ‬ ، ‫ـة‬‫محالـ‬ ‫ال‬
‫ـم‬‫املفاهيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫نتائجهـ‬ ‫و‬ ‫ـبابها‬‫اسـ‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ابعادهـ‬ ‫ـم‬‫فهـ‬ ‫ـة‬‫محاولـ‬ ‫ـتدعي‬‫يسـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬
. ‫الشغلية‬ ‫العالقات‬ ‫و‬ ‫للعمل‬ ‫القائمة‬ ‫التصورات‬ ‫و‬
‫يف‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدقيق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املعطي‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االحصائي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تعوزن‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ول‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫منعدم‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـكاد‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدراس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فانه‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫عام‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬
‫القطع‬ ‫ودون‬ ‫ـذر‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـالة‬‫ـ‬‫للمس‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫التط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املوضوع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫املعط‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـم‬‫ـ‬ّ‫ت‬‫ح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫و‬
‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـتئناس‬‫ـ‬‫باالس‬ ‫ـمويل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مبدئ‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫بتن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ‫ـمة‬‫ـ‬‫حاس‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫بنتائ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـددات‬‫ـ‬‫مح‬ ‫و‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫التاث‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصناعي‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫البل‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫االم‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫بالدن‬ ‫يف‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫املتواج‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫غريب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫و‬
:‫التالية‬ ‫للنقاط‬ ‫التطرق‬ ‫خالل‬ ‫من‬ ‫للموضوع‬ ‫نتعرض‬
,‫العمل‬ ‫أشكال‬ ‫عىل‬ ‫التكنولوجية‬ ‫التحوالت‬ ‫تأثري‬
, ‫املستقل‬ ‫العمل‬ ‫و‬ ‫املأجور‬ ‫العمل‬ ‫بني‬ ‫للعمل‬ ‫هجينة‬ ‫أشكال‬ ‫نمو‬
,‫املستحدثة؟‬ ‫العمل‬ ‫أشكال‬ ‫يف‬ ‫شغلية‬ ‫عالقة‬ ‫اي‬
‫للعمل؟‬ ‫الجديدة‬ ‫األشكال‬ ‫ظل‬ ‫يف‬ ‫االجتماعي‬ ‫للحوار‬ ‫جديدة‬ ‫أشكال‬ ‫أي‬

78. 76
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫العمل‬ ‫أشكال‬ ‫عىل‬ ‫التكنولوجية‬ ‫التحوالت‬ ‫:تأثري‬ ‫أوّال‬
،‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مرجعي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫كام‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫لوق‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يمث‬
‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ . ‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫العق‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتتالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهشاش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫موج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـهده‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التفرق‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـاؤل‬‫ـ‬‫التس‬ ‫اىل‬ ‫ـغيل‬‫ـ‬‫للتش‬ ‫ـتحدثة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫دفع‬
‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫و‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫و‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬
.‫ـغيل‬‫ـ‬‫للتش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املرجع‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫الش‬
‫املأجور‬ ‫العمل‬ ‫هشاشة‬ )1
‫الثانيــة‬ ‫العامليــة‬ ‫الحــرب‬ ‫اثــر‬ ‫االنتشــار‬ ‫و‬ ‫التوســع‬ ‫يف‬ ‫املأجــور‬ ‫العمــل‬ ‫بــدا‬
.‫ـرة‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرفي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫األعم‬ ‫و‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التقلي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الفالح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انحس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫بالرتاف‬
،‫ـغيل‬‫التشـ‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫املرجـ‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫األصـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـدودة‬‫محـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـدة‬‫ملـ‬ ‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـد‬‫عقـ‬ ‫كان‬ ‫و‬
‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫مجم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 90% ‫ـبة‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـبعينات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ان‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫التح‬ ‫و‬ ‫ـدل‬‫ـ‬‫التب‬ ‫اىل‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اتجه‬ ، ‫ـات‬‫ـ‬‫الثمانين‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ )1(
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـارها‬‫ـ‬‫انتش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنام‬ ‫و‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـدودة‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫لعق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املوس‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫االلتج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تمث‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أصبح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬
)2( ‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫أرب‬
‫ـدة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫اىل‬ ‫ـدودة‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫و‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫بالحق‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هشاش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫،عن‬ ‫ـدودة‬‫ـ‬‫املح‬
‫ـهدته‬‫شـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـرد‬‫املطـ‬ ‫ـي‬‫التنامـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫الهشاشـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـت‬‫تعمقـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ .‫ـال‬‫للعمـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫جزئ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫لوق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫لعق‬ ، ‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬
‫ـات‬‫للعامـ‬ ‫ـبة‬‫بالنسـ‬
‫ـب‬‫ـ‬‫لنس‬ ‫ـواز‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنام‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لهشاش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التنام‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تزام‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬
‫ـل‬‫قبـ‬ ‫ـائدا‬‫سـ‬ ‫كان‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـط‬‫النمـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ان‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ . ‫ـتقل‬‫املسـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫التجاري‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخدم‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفالح‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫و‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫الثاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العاملي‬ ‫ـرب‬‫ـ‬‫الح‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـينات‬‫ـ‬‫الخمس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫التقل‬ ‫و‬ ‫ـدار‬‫ـ‬‫االنح‬ ‫و‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫لالنكس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫اتج‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫،و‬
‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫يف‬ ‫ـأزم‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـوادر‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫ظه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ . ‫ـايض‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫الق‬
‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـاع‬‫االرتفـ‬ ‫اىل‬ ‫ـتقل‬‫املسـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـب‬‫نسـ‬ ‫ـاودت‬‫عـ‬ ،‫ـة‬‫البطالـ‬ ‫ـب‬‫نسـ‬ ‫ـاع‬‫ارتفـ‬ ‫و‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫الخدم‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫و‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫بداي‬

79. 77
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫املستقل‬ ‫العمل‬ ‫و‬ ‫املأجور‬ ‫العمل‬ ‫بني‬ ‫التفرقة‬ ‫انحسار‬ )2
‫ـتقل‬‫املسـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـوع‬‫رجـ‬ ‫و‬ ‫ـور‬‫املأجـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـة‬‫هشاشـ‬ ‫ـرة‬‫ظاهـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـوازي‬‫بالتـ‬
‫ـع‬‫ـ‬‫تجم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثالثي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫ظاه‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫تنم‬ ‫ـدأت‬‫ـ‬‫ب‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫لل‬
‫ـر‬‫ـ‬‫ومؤج‬ ،‫ـداب‬‫ـ‬‫باالنت‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مؤج‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مؤج‬ ، ‫ـر‬‫ـ‬‫أج‬ : ‫ـراف‬‫ـ‬‫أط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
.‫ـابه‬‫ـ‬‫لحس‬ ‫و‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تنفي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـتعمل‬‫ـ‬‫مس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املناول‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تتجس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثالثي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫و‬
‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـتحدثة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫اتخ‬ ‫اىل‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اتجه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فإنه‬ ،
‫ـل‬‫ـ‬‫يتمث‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫و‬ Portage Salarial ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يطل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ )3(‫ـة‬‫ـ‬‫املحمول‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫اإلج‬
‫ـل‬‫العمـ‬ ‫و‬ ‫ـور‬‫املأجـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـع‬‫يجمـ‬ ‫ـة‬‫الثالثيـ‬ ‫ـة‬‫للعالقـ‬ ‫ـتحدث‬‫مسـ‬ ‫ـكل‬‫شـ‬ ‫يف‬
:‫ـراف‬‫ـ‬‫أط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يتك‬ ‫و‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫املس‬
-Le porté ‫املحمول‬ :
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتفادة‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـابه‬‫ـ‬‫لحس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يعم‬ ‫ان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يري‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫صاح‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬
‫ـر‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫وبع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وضعي‬
- Le porteur ‫الحامل‬ :
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتفادة‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يري‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫و‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫املحم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫تتوس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬
‫ـه‬‫ـ‬‫خدمات‬
.‫املقابل‬ ‫دفع‬ ‫يتوىل‬ ‫و‬ ‫لفائدته‬ ‫الخدمة‬ ‫تنفيذ‬ ‫يتم‬ ‫الذي‬ ‫وهو‬ : ‫الحريف‬ -
‫يصبــح‬ ‫و‬ ‫الحاملــة‬ ‫املؤسســة‬ ‫مــع‬ ‫عقــد‬ ‫إبــرام‬ ‫املحمــول‬ ‫األجــر‬ ‫يتــوىل‬ ‫و‬
‫الرشكــة‬ ‫تــرم‬ ‫و‬ .‫محــددة‬ ‫مهمــة‬ ‫إلنجــاز‬ ‫او‬ ‫معينــة‬ ‫ملــدة‬ ‫عندهــا‬ ‫أجــرا‬
‫شــخص‬ ‫بتوفــر‬ ‫فيــه‬ ‫تتعهــد‬ ‫الحريــف‬ ‫مــع‬ ‫تجاريــا‬ ‫عقــدا‬ ‫الحاملــة‬
،‫عليــه‬ ‫متفــق‬ ‫ســعر‬ ‫مقابــل‬ ‫املطلوبــة‬ ‫املهمــة‬ ‫ينجــز‬ ‫بذاتــه‬ ‫محــدد‬
‫الحريــف‬ ‫لحســاب‬ ‫املحــددة‬ ‫املهمــة‬ ‫بتنفيــذ‬ ‫املحمــول‬ ‫األجــر‬ ‫يقــوم‬ ‫و‬
‫األجــر‬ ‫يكــون‬ ‫ان‬ ‫بعــد‬ ‫هــذا‬ ‫كل‬ ،‫الحاملــة‬ ‫املؤسســة‬ ‫مــن‬ ‫أجــره‬ ‫يقبــض‬ ‫و‬
‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫اي‬ ‫دون‬ ‫ـئ‬‫ـ‬‫ش‬ ‫كل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫اتف‬ ‫و‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أوج‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫املحم‬
‫ـر‬‫األجـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـاق‬‫االتفـ‬ ‫ـام‬‫إتمـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫اال‬ ‫ـل‬‫تتدخـ‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫الحاملـ‬ ‫ـة‬‫املؤسسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
. ‫الحريف‬ ‫و‬

80. 78
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـذي‬‫الـ‬ ‫و‬ ‫ـن‬‫مؤجريـ‬ ‫ـع‬‫تجمـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫الثالثيـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـة‬‫عالقـ‬ ‫ـل‬‫تتمثـ‬ ‫ان‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬
‫عمــال‬ ‫انتــداب‬ ‫بهــدف‬ ‫مؤجريــن‬ ‫عــدة‬ ‫فيــه‬ ‫يتجمــع‬ ‫هيــكل‬ ‫مــن‬ ‫يتكــون‬
‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـع‬‫املجمـ‬ ‫ـون‬‫يكـ‬ ‫و‬ . ‫ـم‬‫حاجاتهـ‬ ‫ـب‬‫بحسـ‬ ‫ـه‬‫أعضائـ‬ ‫ـة‬‫ذمـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـم‬‫وضعهـ‬ ‫و‬
‫رشوط‬ ‫ـط‬‫يضبـ‬ ‫ـوب‬‫مكتـ‬ ‫ـغل‬‫شـ‬ ‫ـد‬‫عقـ‬ ‫ـق‬‫طريـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫للعامـ‬ ‫ـي‬‫القانونـ‬ ‫ـر‬‫املؤجـ‬
.‫ـع‬‫املجمـ‬ ‫ـاء‬‫أعضـ‬ ‫ـن‬‫املؤجريـ‬ ‫ـدى‬‫لـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـذ‬‫تنفيـ‬ ‫ـم‬‫يتـ‬ ‫ـا‬‫بينمـ‬ ،‫ـل‬‫العمـ‬
‫العمــل‬ ‫و‬ ‫املأجــور‬ ‫العمــل‬ ‫بــن‬ ‫للعمــل‬ ‫هجينــة‬ ‫أشــكال‬ ‫نمــو‬ :‫ثانيــا‬
‫املســتقل‬
‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫توج‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫الثالثي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫و‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫اله‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫لنم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬
‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـوارق‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـوح‬‫ـ‬‫وض‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـاؤالت‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تث‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬
‫ـر‬‫ـ‬‫األج‬ ‫و‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املؤج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القانوني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التبعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫و‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫و‬
)4(
‫ـارات‬‫اإلطـ‬ ‫ـة‬‫وخاصـ‬ ، ‫ـتقاللية‬‫االسـ‬ ‫ـراءاىل‬‫األجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـزء‬‫جـ‬ ‫ـزوع‬‫نـ‬ ‫ـياق‬‫سـ‬ ‫ـي‬‫ففـ‬
‫االلتزامــات‬ ‫مــن‬ ‫بــدال‬ ‫محــددة‬ ‫نتائــج‬ ‫بتحقيــق‬ ‫التزامــات‬ ‫ضبــط‬ ‫و‬ ،‫منهــم‬
‫وأمــام‬ ‫املتنقــل‬ ‫العمــل‬ ‫بنظــام‬ ‫او‬ ‫شــبكة‬ ‫ضمــن‬ ‫العمــل‬ ‫و‬ ‫عنايــة‬ ‫ببــذل‬
‫،فــان‬ ‫املســتقلني‬ ‫العمــال‬ ‫مــن‬ ‫مهــم‬ ‫لجــزء‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫التبعيــة‬ ‫تنامــي‬
،‫الخدمــة‬ ‫إســداء‬ ‫منطــق‬ ‫اىل‬ ‫اقــرب‬ ‫أصبحــت‬ ‫املأجــورة‬ ‫األنشــطة‬ ‫بعــض‬
‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫اىل‬ ‫ـنادها‬‫ـ‬‫إس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املمك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫اصب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫مه‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫نج‬ ، ‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬ ‫يف‬ ‫و‬
.‫ـن‬‫ـ‬‫الطرف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التبعي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بدرج‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫االحتف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫للقي‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫أج‬
‫ـون‬‫كـ‬ ‫يف‬ ‫ـتقل‬‫املسـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫و‬ ‫ـور‬‫املأجـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫التفرقـ‬ ‫ـة‬‫أهميـ‬ ‫ـن‬‫تكمـ‬ ‫و‬
‫ـان‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫و‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫اح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تطبي‬ ‫رضورة‬ ‫اىل‬ ‫ـؤدي‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬
.‫ـر‬‫ـ‬‫لالج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحماي‬
‫ـض‬‫لبعـ‬ ‫ـة‬‫فعالـ‬ ‫ـة‬‫حمايـ‬ ‫ـان‬‫ولضمـ‬ ، ‫ـرع‬‫املـ‬ ‫ان‬ ‫ـد‬‫نجـ‬ ، ‫ـاس‬‫األسـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫و‬
‫ـة‬‫ـ‬‫درج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫املأجوررغ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫بنظ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫إلحاقه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫ين‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الفئ‬
‫ـم‬‫بمنازلهـ‬ ‫ـتقلني‬‫املسـ‬ ‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـة‬‫حالـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ، ‫ـم‬‫مهامهـ‬ ‫ـذ‬‫تنفيـ‬ ‫يف‬ ‫ـتقاللية‬‫االسـ‬
‫اىل‬ 397 ‫مــن‬ ‫الفصــول‬ ( ‫الصناعيــن‬ ‫الصحافيــن‬ ‫او‬ ) ‫ش‬ ‫م‬ 159 ‫الفصــل‬ (
409 ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـول‬‫الفصـ‬ ( ‫ـون‬‫التجاريـ‬ ‫ـوكالء‬‫والـ‬ ‫ـن‬‫املتجولـ‬ ‫ـواب‬‫النـ‬ ‫او‬ ) ‫ش‬ ‫م‬ 408
)5(‫الفرنــي‬ ‫القانــون‬ ‫يف‬ ‫األزيــاء‬ ‫عــروض‬ ‫يف‬ ‫املشــتغلني‬ ‫و‬ ) ‫ش‬ ‫م‬ 425 ‫اىل‬

81. 79
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـق‬‫ـ‬‫املنط‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫نج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ .)6( ‫ـول‬‫ـ‬‫املحم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التأج‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـطني‬‫ـ‬‫الناش‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫و‬
2014 ‫ســنة‬ ‫فرنســا‬ ‫يف‬ ‫الصــادر‬ ‫التضامنــي‬ ‫االقتصــادي‬ ‫القانــون‬ ‫يف‬ ‫فاعــا‬
،‫ـس‬‫تونـ‬ ‫يف‬ ‫ـان‬‫الربملـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـروض‬‫املعـ‬ ‫ـروع‬‫املـ‬ ‫ـتوى‬‫مسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـازال‬‫مـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫و‬
‫ـارة‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ، ‫ـغيل‬‫ـ‬‫التش‬ ‫و‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫للنش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تعاوني‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إنش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫ين‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬
Entrepreneurs ‫ـتقلني‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـطني‬‫ـ‬‫ناش‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تضامن‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫اقتص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تجم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـن‬‫ـ‬‫يضم‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يربطه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫طري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعاضدي‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫اج‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يكون‬
‫مــن‬ ‫أدنــى‬ ‫بحــد‬ ‫يمتعهــم‬ ‫و‬ ‫الشــغل‬ ‫قانــون‬ ‫احــكام‬ ‫بعــض‬ ‫تطبيــق‬ ‫لهــم‬
.‫ـل‬‫العمـ‬ ‫يف‬ ‫ـتقالليتهم‬‫اسـ‬ ‫ـم‬‫األجررغـ‬
‫ـتقلة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫أنش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تعت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫نج‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫العك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬
‫يف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ، ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫صاح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراقب‬ ‫و‬ ‫إرشاف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫تنج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫الصحف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الفن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬
‫ـتقل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فاصل‬ ‫ـدودا‬‫ـ‬‫ح‬ ‫و‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫معاي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يض‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫و‬
)7( ‫ـي‬‫ـ‬‫الفرن‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫يف‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫و‬
‫ـل‬‫عمـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـل‬‫هـ‬ ‫ـاط‬‫النشـ‬ ‫ـة‬‫طبيعـ‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫للفصـ‬ ‫ـاء‬‫للقضـ‬ ‫ـر‬‫األمـ‬ ‫ـى‬‫يبقـ‬ ‫ـايل‬‫بالتـ‬ ‫و‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تنفي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مالبس‬ ‫و‬ ‫ـروف‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بحس‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫أم‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫مأج‬
‫تختفي‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـكاد‬‫ـ‬‫ت‬ ‫حيث‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫الرمادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنطق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫،تتس‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يوم‬ ‫و‬
‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫ظه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـتقل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫و‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫مأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحديث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بالتكنولوجي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫املرتب‬ ‫ـاري‬‫ـ‬‫التج‬ ‫و‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬
Les Plateformes Numériques ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫باملنص‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حال‬
‫؟‬ ‫مستقلون‬ ‫أم‬ ‫أجراء‬ :‫الرقمية‬ ‫املنصات‬ ‫مع‬ ‫الناشطون‬
،‫املايض‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أواخ‬ ‫يف‬ ‫ـكا‬‫ـ‬‫أمري‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫باملنص‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫ظه‬
‫ـري‬‫الحـ‬ ‫ـل‬‫النقـ‬ ‫ـاط‬‫نشـ‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ثـ‬ ‫ـياحي‬‫السـ‬ ‫ـواء‬‫اإليـ‬ ‫ـاط‬‫نشـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫أساسـ‬ ‫ـدأت‬‫بـ‬ ‫و‬
AirBnB Uber ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـى‬‫حتـ‬ ‫وال‬ ،‫ـة‬‫مالكـ‬ ‫ـون‬‫تكـ‬ ‫ان‬ ‫دون‬ ‫ـاء‬‫لحرفـ‬ ‫ـات‬‫خدمـ‬ ‫ـدي‬‫تسـ‬ ‫ـات‬‫املنصـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫و‬
‫عــى‬ ‫تعتمــد‬ ‫هــي‬ ‫بــل‬ ،‫تنفيذهــا‬ ‫او‬ ‫الخدمــة‬ ‫إنتــاج‬ ‫لوســائل‬ ، ‫مســتأجرة‬
‫ـا‬‫غريهـ‬ ‫او‬ ‫ـل‬‫نقـ‬ ‫او‬ ‫ـواء‬‫إيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫املطلوبـ‬ ‫ـات‬‫الخدمـ‬ ‫ـدون‬‫يسـ‬ ‫ـن‬‫الذيـ‬ ‫ـواص‬‫الخـ‬
‫مقابل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخدم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتفادة‬‫ـ‬‫لالس‬ ‫ـارشة‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تربطه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حرفائه‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لفائ‬
.)8( ‫ـددة‬‫محـ‬ ‫ـبة‬‫نسـ‬ ‫ـي‬‫هـ‬ ‫ـه‬‫منـ‬ ‫ـع‬‫وتقتطـ‬ ‫ـه‬‫يدفعونـ‬ ‫ـوم‬‫معلـ‬

82. 80
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـطني‬‫ـ‬‫الناش‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنص‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فم‬
‫ـذون‬‫ـ‬‫ينف‬ ‫ـتقلني‬‫ـ‬‫مس‬ ‫أم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لديه‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا؟‬‫ـ‬‫لحرفائه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخدم‬ ‫ـدون‬‫ـ‬‫يس‬
‫ـوم؟‬‫ـ‬‫معل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫مه‬
‫ـا‬‫مـ‬ ،‫ـا‬‫تنظمهـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ‫ـات‬‫ترشيعـ‬ ‫ـود‬‫وجـ‬ ‫ـدم‬‫وعـ‬ ‫ـرة‬‫الظاهـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـة‬‫حداثـ‬ ‫ـام‬‫أمـ‬
،‫ـات‬‫ـ‬‫املنص‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫انت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األوربي‬ ‫ـدول‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫يف‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫القض‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫لب‬
‫يفصــل‬ ‫ان‬ ‫وضــوح‬ ‫بــكل‬ ‫فيهــا‬ ‫منــه‬ ‫مطلــوب‬ ‫قضايــا‬ ‫عليــه‬ ‫عرضــت‬ ‫ان‬
‫ـدي‬‫ـ‬‫ومس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بطبيع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتعلق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القانوني‬ ‫ـكالية‬‫ـ‬‫اإلش‬
.‫خدماتهالحرفائهــا‬
‫املؤسسة؟‬ ‫عند‬ ‫أجراء‬ ‫أم‬ ‫الخاص‬ ‫لحسابهم‬ ‫مقاولون‬ ‫هم‬ ‫هل‬
‫ـل‬‫النقـ‬ ‫ـال‬‫مجـ‬ ‫يف‬ ‫ـط‬‫تنشـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ )Uber( ‫ـة‬‫األمريكيـ‬ ‫ـة‬‫للمؤسسـ‬ ‫ـبة‬‫بالنسـ‬ ‫ـا‬‫فمثـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وفق‬ ‫ـاحنات‬‫ـ‬‫ش‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫حاف‬ ‫و‬ ‫ـيارات‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫أصح‬ ‫ـواق‬‫ـ‬‫س‬ ،‫ـداب‬‫ـ‬‫بانت‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فه‬
‫ـوع‬‫ـ‬‫ن‬ ‫و‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رخص‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أقدمي‬ ‫و‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معين‬ ‫ـروط‬‫ـ‬‫ل‬
‫ـه‬‫ـ‬‫بتوجي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫تق‬ ‫و‬ ‫ـبكتها‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تربطه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ... ‫ـديل‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـجل‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نظاف‬ ‫و‬ ‫ـيارة‬‫ـ‬‫الس‬
‫ـل‬‫مقابـ‬ ‫ـا‬‫بهـ‬ ‫ـون‬‫يرغبـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـل‬‫النقـ‬ ‫ـات‬‫خدمـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـول‬‫للحصـ‬ ‫ـم‬‫اليهـ‬ ‫ـا‬‫حرفائهـ‬
‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫املنصـ‬ ‫ـاب‬‫حسـ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫تنزيلـ‬ ‫ـف‬‫الحريـ‬ ‫ـوىل‬‫يتـ‬ ، ‫ـبقا‬‫مسـ‬ ‫ـدده‬‫تحـ‬ ‫ـوم‬‫معلـ‬
..‫ـل‬‫ـ‬‫النق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـائق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫لحس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـزء‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بتحوي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫تق‬
‫ـن‬‫ـ‬‫املتعامل‬ ‫ـواق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫القضاي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عدي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫رف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ت‬ 2015 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ويف‬
Uber ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـكام‬‫ألحـ‬ ‫ـا‬‫طبقـ‬ ‫ـراء‬‫لألجـ‬ ‫إال‬ ‫ـون‬‫تكـ‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـوق‬‫الحقـ‬ ‫ـض‬‫ببعـ‬ ‫ـع‬‫التمتـ‬ ‫ـن‬‫طالبـ‬
.‫ـة‬‫املنصـ‬ ‫ـد‬‫عنـ‬ ‫ـراء‬‫أجـ‬ ‫ـم‬‫أنهـ‬ ‫ـاس‬‫أسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـك‬‫وذلـ‬ ‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـون‬‫قانـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫دعوي‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قضائ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حك‬ 2016 ‫ـر‬‫ـ‬‫أكتوب‬ ‫ـهر‬‫ـ‬‫ش‬ ‫يف‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫ص‬ ، ‫ـرا‬‫ـ‬‫انقل‬ ‫ويف‬ Uber
‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رفعهم‬
‫ـر‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خالص‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بالعط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمتيعهم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫طالب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫يتعام‬ ‫ـاحنتني‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـائقا‬‫ـ‬‫س‬
‫ـون‬‫ـ‬‫لقان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طبق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫أدن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اج‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحص‬ ‫و‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫التعوي‬ ‫و‬
‫ـراء‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـواق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـدن‬‫ـ‬‫لن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫محاك‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫إح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫قض‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الربيطان‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫بالتــايل‬ ‫و‬ ‫كاملــة‬ ‫شــكلية‬ ‫بعالقــة‬ ‫معهــا‬ ‫مرتبطــن‬ ‫الرقميــة‬ ‫املنصــة‬ ‫عنــد‬
‫ـة‬‫املخولـ‬ ‫ـوق‬‫الحقـ‬ ‫ـع‬‫بجميـ‬ ‫ـع‬‫التمتـ‬ ‫ـم‬‫حقهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـون‬‫لقانـ‬ ‫ـون‬‫يخضعـ‬
)9(. ‫ـراء‬‫لألجـ‬

83. 81
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـائق‬‫سـ‬ ‫ـف‬‫الـ‬ ‫ـن‬‫ثالثـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫ألكثـ‬ ‫ـة‬‫فرصـ‬ ‫ـر‬‫يوفـ‬ ‫ان‬ ‫ـم‬‫الحكـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـان‬‫شـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫و‬
‫ـراء‬‫ـ‬‫اج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫العتباره‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنص‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يتعامل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وحده‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بريطاني‬ ‫يف‬
.‫الشغل‬ ‫قانون‬ ‫يضمنها‬ ‫التي‬ ‫االجتماعية‬ ‫بالحقوق‬ ‫تمتيعهم‬ ‫و‬
‫ـواق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـؤالء‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ان‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫معت‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املذك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحك‬ ‫ـتئناف‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫قام‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬
‫ـاطهم‬‫نشـ‬ ‫رشوط‬ ‫ـد‬‫تحديـ‬ ‫ـهم‬‫بأنفسـ‬ ‫ـون‬‫يتولـ‬ ‫و‬ ‫ـاص‬‫الخـ‬ ‫ـابهم‬‫لحسـ‬ ‫ـطون‬‫ينشـ‬
.‫ـة‬‫املؤسسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـل‬‫تدخـ‬ ‫دون‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫حريـ‬ ‫ـكل‬‫بـ‬
‫ـان‬‫ـ‬‫الضم‬ ‫إلدارة‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تاب‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫هي‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتمث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫قام‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ ، ‫ـا‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ف‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
‫ـراء‬‫لألجـــ‬ URSSAF ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـاهمات‬‫املسـ‬ ‫ـل‬‫بتحصيـ‬ ‫ـف‬‫ومكلـ‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬
‫ان‬ ‫فيها‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫معت‬ Uber ‫ـة‬‫ـ‬‫مـؤسـسـ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ضـ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قـضائـيـ‬ ‫ـدعوى‬‫ـ‬‫بـ‬ ،‫ـرين‬‫ـ‬‫واملـؤجـ‬
‫ـاال‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫ليس‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لديه‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫اج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنص‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املتعامل‬ ‫ـواق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫جمي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـاهمات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫بدف‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫بالت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مطالب‬ ‫و‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـابهم‬‫ـ‬‫لحس‬ ‫ـتقلني‬‫ـ‬‫مس‬
)10( ،‫أورو‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مالي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫واملق‬
‫ـك‬‫ـ‬‫بتحري‬ ،‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إخف‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫،ع‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫الهي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ Uber
‫ـة‬‫قانونيـ‬ ‫ـة‬‫تركيبـ‬ ‫ـاء‬‫بإنشـ‬ ‫ـت‬‫قامـ‬ ‫ـد‬‫قـ‬ ‫ـا‬‫باعتبارهـ‬ Uber ‫ـد‬‫ضـ‬ ‫ـة‬‫جزائيـ‬ ‫ـوى‬‫دعـ‬
‫اإلدارة‬ ‫مــن‬ ‫املطلــوب‬ ‫و‬ ‫الشــغلية‬ ‫للعالقــات‬ ‫املنظمــة‬ ‫القواعــد‬ ‫مــن‬ ‫للتهــرب‬
‫ـواق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ترب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تبعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الدلي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تقي‬ ‫ان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املدعي‬
‫ـا‬‫إرشافهـ‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫أوامرهـ‬ ‫ـت‬‫تحـ‬ ‫و‬ ‫ـابها‬‫لحسـ‬ ‫ـا‬‫عمـ‬ ‫ـذون‬‫ينفـ‬ ‫ـم‬‫أنهـ‬ ‫اي‬ ،‫ـة‬‫باملؤسسـ‬
. ‫رقابتها‬ ‫و‬
‫ـوى‬‫ـ‬‫الدع‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـتصدر‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القضائي‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تمث‬ ‫ان‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املنتظ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬
‫ـات‬‫ـ‬‫املنص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القائم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للعالق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫توضيح‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫املماثل‬ ‫ـاوى‬‫ـ‬‫الدع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫غريه‬ ‫و‬ ،
‫ـم‬‫ـ‬‫طريقه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أعماله‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خدماته‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تنف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخدم‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫مس‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬
‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫ـر‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫باملاليـ‬ ‫ـدون‬‫يعـ‬ ‫ـة‬‫قليلـ‬ ‫ـنوات‬‫سـ‬ ‫ـرف‬‫ظـ‬ ‫يف‬ ‫ـوا‬‫اصبحـ‬ ‫ـن‬‫الذيـ‬ ‫و‬
)11(.‫ـم‬‫العالـ‬ ‫ـدان‬‫بلـ‬
‫املستحدثة؟‬ ‫العمل‬ ‫أشكال‬ ‫يف‬ ‫شغلية‬ ‫عالقات‬ ‫اي‬ :‫ثالثا‬
‫ـق‬‫ـ‬‫طري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫لالج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املمنوح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحماي‬ ‫ـرر‬‫ـ‬‫تت‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫النظري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫عىل‬ ‫و‬ .‫ـره‬‫ـ‬‫بمؤج‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ترب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القانوني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التبعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بعالق‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬

84. 82
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـاطه‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـارس‬‫ـ‬‫يم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحماي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫بتل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يتمت‬ ‫ال‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫ف‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬
.‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ألي‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫س‬ ‫كل‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫خ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫او‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫مأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـاؤل‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التفرق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـض‬‫ـ‬‫البع‬ ‫كان‬ ‫إذا‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫ان‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ . ‫ـة‬‫ـ‬‫إرادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اختياري‬ ‫ـالة‬‫ـ‬‫مس‬ً‫ا‬‫ـ‬‫ـ‬‫دائم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ليس‬ ، ‫ـتقل‬‫ـ‬‫مس‬
‫ـن‬‫اآلخريـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫العديـ‬ ‫ـان‬‫فـ‬ ،‫ـتقال‬‫مسـ‬ ‫ـاطا‬‫نشـ‬ ‫ـارس‬‫يمـ‬ ‫ان‬ ‫ـا‬‫إراديـ‬ ‫ـار‬‫اختـ‬ ‫ـد‬‫قـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫والبطال‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوط‬‫ـ‬‫بضغ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مدفوع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬
‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التفرق‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـاؤل‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬
.‫املستقل‬ ‫العمل‬ ‫و‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الفاصل‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دق‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـالة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باالعتب‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫يأخ‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ان‬ ‫ـابقا‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رأين‬
‫ـام‬‫ـ‬‫بنظ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بينهم‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الواقع‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫األنش‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يلح‬ ‫و‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النظام‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـتقلة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫األنش‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تأم‬ ‫اىل‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫و‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لإلجاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يكف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الترشيع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التعام‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ه‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬
‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫للعالقات‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫األش‬ ‫و‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫االنش‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تثريه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫؟‬
‫ـل‬‫العمـ‬ ‫و‬ ‫ـور‬‫املأجـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـدود‬‫الحـ‬ ‫ـط‬‫ضبـ‬ ‫ـرد‬‫مجـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـوب‬‫املطلـ‬ ‫ـل‬‫فهـ‬
‫للمســألة؟‬ ‫صارمــة‬ ‫مراجعــة‬ ‫أم‬ ‫املســتقل‬
:‫زوايا‬ ‫عدة‬ ‫من‬ ‫املسالة‬ ‫لهذه‬ ‫النظر‬ ‫املمكن‬ ‫من‬
‫ـتقل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ / ‫ـور‬‫ـ‬‫مأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التفرق‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫يف‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫البق‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تطوي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫أم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النظام‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بأح‬ ‫ـتجدة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الوضعي‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫و‬
‫؟‬
‫ـط‬‫مرتبـ‬ ‫ـر‬‫اخـ‬ ‫ـار‬‫بمعيـ‬ ‫ـة‬‫القانونيـ‬ ‫ـة‬‫التبعيـ‬ ‫ـة‬‫عالقـ‬ ‫ـتبدال‬‫اسـ‬ ‫ـن‬‫املمكـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـل‬‫هـ‬
، ‫االقتصاديــة‬ ‫بالتبعيــة‬
‫ـذون‬‫ينفـ‬ ‫ـن‬‫الذيـ‬ ‫ـراء‬‫اإلجـ‬ ‫ـات‬‫وضعيـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـار‬‫االعتبـ‬ ‫ـن‬‫بعـ‬ ‫ـذ‬‫باألخـ‬ ‫ـمح‬‫يسـ‬ ‫و‬

85. 83
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـر؟‬‫أوامـ‬ ‫ـدي‬‫بمسـ‬ ‫ـون‬‫مرتبطـ‬ ‫ـم‬‫لكنهـ‬ ‫ـتقلة‬‫مسـ‬ ‫ـة‬‫بطريقـ‬ ‫ـم‬‫أعمالهـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الثالثي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫املعتم‬ ‫ـكام‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫مقبول‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫اي‬ ‫اىل‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫يجي‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ،‫ـول‬‫ـ‬‫املحم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التأج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬
‫يف‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تمنح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القانوني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التبعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫و‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األوام‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعام‬
)12( ‫؟‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫بالحق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫التمت‬
‫ـا‬‫ـ‬‫تجاوزه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التفرق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫و‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ابع‬ ‫اىل‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الذه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫او‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫مأج‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ :‫ـطي‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إنش‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫بالت‬ ‫و‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الزم‬
‫ـباني؟‬‫ـ‬‫اإلس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫و‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫اإليط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الترشي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫اىل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫ذه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬ ،‫ـتقل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫مأج‬
.)13(
‫ـر‬‫ـ‬‫تطوي‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫مي‬ ‫يف‬ ‫ـورات‬‫ـ‬‫التط‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫نتبن‬ ‫ان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـواب‬‫ـ‬‫الج‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫و‬
:‫ـة‬‫ـ‬‫القانوني‬ ‫ـئلة‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تث‬ ، ‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـارة‬‫املثـ‬ ‫ـاؤالت‬‫آلتسـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـور‬‫املأجـ‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـايل‬‫الحـ‬ ‫ـار‬‫اإلطـ‬ ‫ـم‬‫نالئـ‬ ‫ـف‬‫كيـ‬
‫ـة؟‬‫الهيكليـ‬ ‫ـارصه‬‫عنـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬
‫يف‬ ‫او‬ ، ‫ـة‬‫الرقميـ‬ ‫ـات‬‫املنصـ‬ ‫ـاط‬‫نشـ‬ ‫ـو‬‫نمـ‬ ‫ـار‬‫إطـ‬ ‫يف‬ ‫ـواء‬‫سـ‬ ، ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ان‬
.‫ـدة‬‫عديـ‬ ‫ـباب‬‫ألسـ‬ ‫ـور‬‫بالتطـ‬ ‫ـه‬‫عليـ‬ ‫ـوم‬‫محكـ‬ ‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـات‬‫عالقـ‬ ‫ـار‬‫إطـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أمكن‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مصاري‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلنتاجي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تحس‬ ‫اىل‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫فاملؤج‬
‫ـة‬‫الخاصـ‬ ‫ـاة‬‫الحيـ‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـن‬‫الزمـ‬ ‫ـيد‬‫ترشـ‬ ‫اىل‬ ‫ـعون‬‫يسـ‬ ‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـا‬‫بينمـ‬
.‫العمل‬ ‫أماكن‬ ‫اىل‬ ‫و‬ ‫من‬ ‫التنقل‬ ‫زمن‬ ‫اقتصاد‬ ‫و‬
‫ـل‬‫ـ‬‫يتص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تنفي‬ ‫ـكان‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يث‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫املحت‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫التط‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـن‬‫ـ‬‫زم‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫و‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوادث‬‫ـ‬‫ح‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫رشوط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـؤولية‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـرق‬‫طـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـه‬‫بـ‬ ‫ـل‬‫يتصـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫الخاصـ‬ ‫ـاة‬‫الحيـ‬ ‫ـن‬‫زمـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـزه‬‫تمييـ‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫قياس‬
‫؟‬ ‫املأجور‬ ‫العمل‬ ‫لهشاشة‬ ‫حلول‬ ‫اي‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫ألش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املتنام‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫الظه‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوقت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـتمر‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫االلتج‬ ‫إزاء‬

86. 84
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـث‬‫ـ‬‫البح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الب‬ ).... ‫ـي‬‫ـ‬‫جزئ‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫لوق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ، ‫ـة‬‫ـ‬‫مناول‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫(عق‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫اله‬ ‫ـغيل‬‫ـ‬‫التش‬
‫ـرة‬‫ـ‬‫الظاه‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنام‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وجه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلجاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
:‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بحس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخصوصي‬ ‫اىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫،بالنظ‬
‫ـق‬‫ـ‬‫خل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـجيع‬‫ـ‬‫للتش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫محاول‬ ‫يف‬ ‫ـرع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يضعه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لآللي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تقيي‬ ّ‫أي‬
‫ـكان‬‫ـ‬‫م‬ ّ‫أي‬ ‫ـة؟‬‫ـ‬‫القائم‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مواط‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫او‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مواط‬
ّ‫اي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫يف‬ ‫او‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫يف‬ ‫ـاؤالت‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ملث‬
‫ـاؤالت؟‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫لط‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬
‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫أي‬ :‫ـا‬‫ـ‬‫رابع‬
‫ـل؟‬‫ـ‬‫للعم‬
‫يف‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الجماعي‬ ‫ـاكل‬‫ـ‬‫الهي‬ ‫ـكيل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫تس‬ ، ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ان‬
‫ـم‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املمثل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الهيئ‬ ‫و‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـاؤالت‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫إث‬
.‫ـن‬‫ـ‬‫املؤجري‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫و‬
‫الجديــدة‬ ‫األنشــطة‬ ‫و‬ ‫العمــل‬ ‫ميــدان‬ ‫يف‬ ‫الحاصلــة‬ ‫التطــورات‬ ‫تكشــف‬ ‫و‬
‫حــدود‬ ‫عــن‬ ،‫الرقميــة‬ ‫بالتكنولوجيــا‬ ‫املتصلــة‬ ‫للعمــل‬ ‫الجديــدة‬ ‫األشــكال‬ ‫و‬
‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫و‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتداخل‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫األط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كاف‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫تدع‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬
.‫ـا‬‫عملهـ‬ ‫ـرق‬‫طـ‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫دورهـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـر‬‫التفكـ‬ ‫ـادة‬‫إعـ‬ ‫اىل‬
‫تصبــح‬ ‫أن‬ ‫إىل‬ ‫الرقمــي‬ ‫التطــور‬ ‫عــن‬ ‫الناتجــة‬ ‫التحــوالت‬ ‫ترتــق‬ ‫لــم‬ ،‫فمثــا‬
‫ـاد‬‫إيجـ‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫األزمـ‬ ‫ـتباق‬‫اسـ‬ ‫اىل‬ ‫ـادف‬‫الهـ‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـوار‬‫للحـ‬ ‫ـة‬‫جديـ‬ ‫ـع‬‫مواضيـ‬
‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقتضي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫املتغ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مالءم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تضم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرضوري‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحل‬
.‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـن‬‫مواطـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاظ‬‫الحفـ‬ ‫و‬ ‫ـه‬‫رشوطـ‬ ‫ـر‬‫توفـ‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
‫ـتفادت‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫أي‬ ‫إىل‬ ، ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التواص‬ ‫ـائط‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنام‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫و‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬
‫ـد‬‫مزيـ‬ ‫ـاء‬‫إلضفـ‬ ‫ـاءات‬‫الفضـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـوار‬‫للحـ‬ ‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـوات‬‫القنـ‬
‫ـا؟‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفاعلي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املرشوعي‬ ‫و‬ ‫ـفافية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫فه‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنام‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬

87. 85
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـر‬‫ـ‬‫مظاه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األمث‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـزال‬‫ـ‬‫ت‬
‫هــي‬ ‫مــا‬ ‫و‬ ‫االجتماعيــة؟‬ ‫و‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫حدودهــا‬ ‫بــن‬ ‫املتنامــي‬ ‫االنفصــال‬
‫ـي؟‬‫االجتماعـ‬ ‫ـوار‬‫للحـ‬ ‫ـة‬‫البديلـ‬ ‫ـاءات‬‫الفضـ‬
‫ـرد‬‫ـ‬ّ‫ط‬‫امل‬ ‫ـار‬‫االنتشـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ، ‫ـة‬‫الهجينـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـكال‬‫أشـ‬ ‫ـي‬‫تنامـ‬ ‫ـل‬‫يمثـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬
‫ـارشة‬‫ـ‬‫مب‬ ّ‫ـس‬‫ـ‬‫تم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كونه‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ّي‬‫د‬‫ج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ّي‬‫د‬‫تح‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنص‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫لنش‬
‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجماع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫التضام‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تتأس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمالي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬
‫مفاوضــات‬ ‫مــن‬ ‫التقليــدي‬ ‫االجتماعــي‬ ‫الحــوار‬ ‫أشــكال‬ ‫حولهــا‬ ‫تتمحــور‬
...‫ـة‬‫جماعيـ‬ ‫ـات‬‫منازعـ‬ /‫ـاورات‬‫مشـ‬ /‫ـات‬‫للمعلومـ‬ ‫ـادل‬‫تبـ‬ /‫ـة‬‫جماعيـ‬
‫تأســيس‬ ‫و‬ ‫العمــال‬ ‫موقــف‬ ‫عــن‬ ‫الجماعــي‬ ‫التعبــر‬ ‫تنظيــم‬ ‫يمكــن‬ ‫كيــف‬
،‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حال‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫،كم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تتج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الجماعي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حقوقه‬
‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املعاي‬ ‫ـاوز‬‫ـ‬‫تج‬ ‫و‬ ‫ـتقلني‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـطني‬‫ـ‬‫ناش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تجزئ‬ ‫اىل‬
‫ـر‬‫املخاطـ‬ ‫ـم‬‫تقاسـ‬ ،‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـكان‬‫مـ‬ ‫ـدة‬‫وحـ‬ ،‫ـة‬‫دائمـ‬ ‫ـغلية‬‫شـ‬ ‫ـات‬‫(عالقـ‬ .‫ـور‬‫املأجـ‬
‫العمالــة‬ ‫هــذه‬ ‫شــأن‬ ‫تنظيــم‬ ‫يمكــن‬ ‫كيــف‬ ،‫املقابــل‬ ‫يف‬ ‫و‬ ‫االقتصاديــة...)؟‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تنفي‬ ‫يف‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫تبح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهجين‬
./. ‫ـرى؟‬‫أخـ‬ ‫ـة‬‫ناحيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫الجماعيـ‬ ‫ـة‬‫الحمايـ‬

88. 86
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
(1) Marchand.O,« Salariat et non- Salariat dans une pers
pective historique», Économie et Statistiques, n°319/320,1998.
(2) Cahuc P et Prost .C,«Améliorer l’assurance chômage»,Les notes
duConseild›analyseéconomique,n°24,Septembre,2015.
(3) O’Malek. L et Rioux. L. «emploi et revenus indépendant », IN-
SEE, 2015 Voir aussi، Le portage salarial ou l›émergence d›une
nouvelle forme d’emploi, francestrategie1727.fr/.../presena-
tion-portage-salarial-france-strategie-3.pdf
(4) Document duTravail n° 2016-04 ,France Stratégie ,Mars 2016,
p 36.
(5) Articles L. 763-1 (L. 7123-1) et suivants du code du travail re-
latifs à l’emploi des mannequins et aux agences de mannequins
(6) Ordonnance n° 2015-380 du 2 avril 2015 relative au portage
salarial
(7) Winston. M et Thierry. P « La régulation des Plateformes numé-
riques en Europe, 2015
(8) Article L 8221-6 code du travail
(9) www. 20 minute. fr/ monde
(10) L’Urssaf poursuit Uber pour requalifier ses chauffeurs en sa-
lariés
www.lemonde.fr/.../l-urssaf-poursuit-uber-pour-requalifier-ses-
chauffeurs-en-salaries
(11) www. france24. com/2016517- urssaf
(12) Supiot. A « Les nouveaux visages de la subordination» ,Droit
Social,n° 2,2000.
(13) Chantal Rey, « Travail à domicile , salarié où indépendant? in-
cidences des NTIC, Revue Innovation, 2001, n°1 , p173 et ss.
:‫البحث‬ ‫مراجع‬ ّ‫م‬‫أه‬

89. 87
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
6 ‫مداخلة‬
‫النقابية‬ ‫غري‬ ‫املطلبية‬ ‫االحتجاجية‬ ‫والتحركات‬ ‫النقابية‬ ‫الحركة‬
2011 ‫بعد‬ ‫ما‬ ‫تونس‬ ‫يف‬
‫السعيداني‬ ‫منري‬
‫املنار‬ ‫جامعة‬ /‫بتونس‬ ‫اإلنسانية‬ ‫للعلوم‬ ‫العايل‬ ‫باملعهد‬ ‫االجتماع‬ ‫علم‬ ‫أستاذ‬
:‫مقدمة‬
‫ـس‬‫تونـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـي‬‫واملطلبـ‬ ‫ـي‬‫االحتجاجـ‬ ‫ـال‬‫املجـ‬ ‫ـدأ‬‫بـ‬ ،2008 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫التحالي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ول‬ .‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يوم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أهميته‬ ‫ازدادت‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عالم‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫يش‬
‫ـة‬‫منطقـ‬ ‫يف‬ 2008 ‫ـنة‬‫سـ‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫واضحـ‬ ‫ـة‬‫عالقـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـف‬‫تقـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ـردان‬‫ـ‬‫بنق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منطق‬ ‫يف‬ 2010 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫املنجم‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫الح‬
،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أرج‬ ‫كل‬ ‫إىل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫انت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بوزي‬ ‫ـيدي‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ 2010 ‫ـمرب‬‫ـ‬‫ديس‬
‫ـا‬‫ـ‬‫أرشن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـداث‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املمك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فإن‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫إليه‬
‫ـارعا‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫فأكث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توات‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الزمن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫التتاب‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫حيث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاعها‬‫ـ‬‫واتس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫عم‬ ‫يف‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫تصاع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وثم‬
‫ـا‬‫ـ‬‫بدأن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدل‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫واالتس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫التتاب‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫إن‬ .‫ـر‬‫ـ‬‫األث‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحج‬
‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اتجه‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بحي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـياقا‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ندخ‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫إىل‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫ـيتني‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫قضيت‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫طرح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫ـاره‬‫ـ‬‫اعتب‬
‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ : ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
‫ـرك‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫وأش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بينه‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫العالقـ‬ ‫ـة‬‫وطبيعـ‬ ،‫أوال‬ ‫ـادة‬‫املعتـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـي‬‫واالحتجاجـ‬ ‫ـي‬‫املطلبـ‬
‫ـب‬‫واملطلـ‬ ‫ـعاري‬‫الشـ‬ ‫ـون‬‫املضمـ‬ ‫و‬ ‫ـكل‬‫الشـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـركات‬‫التحـ‬ ‫ـك‬‫تلـ‬ ‫ـا‬‫تبنيهـ‬
‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املطلب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ...‫ـادة‬‫ـ‬‫والقي‬
.‫ـخ‬‫ـ‬‫إل‬ ...‫ـيايس‬‫ـ‬‫بالس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والعالق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واإلمكاني‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫االتس‬

90. 88
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫بحيــث‬ )‫(أوال‬ ‫أوىل‬ ‫مفهوميــة‬ ‫تمييــزات‬ ‫باعتمــاد‬ ‫املســألتني‬ ‫يف‬ ‫البحــث‬ ‫يمكــن‬
‫ـع‬‫توضـ‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـركات‬‫التحـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫دراسـ‬ ‫إىل‬ ‫ـال‬‫االنتقـ‬ ‫ـر‬‫يتيـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫التحلي‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫يفت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ )‫ـا‬‫ـ‬‫(ثاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املوضوع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاهيمي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫العناوي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬
‫ـد‬‫قـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ )‫ـا‬‫(ثالثـ‬ ‫ـزات‬‫التمايـ‬ ‫ـتخالص‬‫السـ‬ ‫ـة‬‫األمثلـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـز‬‫الرتكيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
.)‫ـا‬‫(رابعـ‬ ‫ـتقبل‬‫املسـ‬ ‫ـاق‬‫آفـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـترشاف‬‫باسـ‬ ‫ـمح‬‫تسـ‬
:‫أوىل‬ ‫تعريفات‬ : ‫أوال‬
‫االجتماعية‬ ‫الحركة‬ 1-
‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ »‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫«التح‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املرك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يحي‬
‫ـاس‬‫النـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـدد‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫يبذلهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـود‬‫«الجهـ‬ ‫ـي‬‫هـ‬ ‫ـذه‬‫وهـ‬ .‫ـة‬‫االجتماعيـ‬
‫ـية‬‫املاركسـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫أمـ‬ .»‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫التغيـ‬ ‫ـة‬‫مقاومـ‬ ‫أو‬ ‫ـر‬‫التغيـ‬ ‫ـدف‬‫بهـ‬ ‫ـن‬‫املؤثريـ‬
.»‫ـددة‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مادي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬ ‫وراء‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ذات‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ذات‬ ‫ـتقلة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫«حرك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فه‬
‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫أف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـأ‬‫ـ‬‫ينش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اجتماع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫فع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـكوت‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فه‬ّ‫ر‬‫ويع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الجماعي‬ ‫ـارص‬‫ـ‬‫العن‬ ‫كل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فه‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫وبالت‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هوي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫ويدرك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عام‬
‫بمصالــح‬ ‫ترتبــط‬ ‫مميــزة‬ ‫بهويــة‬ ‫املرتبــط‬ ‫الوعــي‬ ‫ومســتوى‬ ،‫واالســتقاللية‬
‫ـم‬‫ـ‬‫يض‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫النط‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫أكان‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫ويص‬ . 1
‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫نط‬
‫ـعى‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ولكنه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والغاي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املنط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متطابق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫أم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متجانس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فئ‬
‫ـاب‬‫إكسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـد‬‫تعتمـ‬ ‫ـة‬‫رشعيـ‬ ‫ـلطة‬‫سـ‬ ‫ـاق‬‫نطـ‬ ‫ـيع‬‫بتوسـ‬ ‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫التأثـ‬ ‫إىل‬
‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ويت‬ .‫ـعا‬‫ـ‬‫واس‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واألخالقي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫والقي‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫واملب‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫األف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجموع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الفئ‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مواق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تحس‬ ‫إىل‬ ‫ـعي‬‫ـ‬‫والس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫جماه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تعبئ‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫أو‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫التواف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بباق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عالقاته‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫والتأث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعني‬
‫إىل‬ ‫ـعى‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـمات‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ولك‬ .‫ـن‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـزاع‬‫ـ‬‫الن‬
.2
‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـيطرة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫وال‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـراز‬‫ـ‬‫إح‬
.3
‫أهمية‬ ‫واألكثر‬ ‫األقرب‬ ‫املثال‬ .‫كثرية‬ ‫معارصة‬ ‫عربية‬ ‫أمثلة‬ ‫ثمة‬
1
Eithan Orkibi, « Critique et engagement dans la rhétorique des mouvements sociaux », Argumentation
et Analyse du Discours [En ligne], 11-2013, mis en ligne le 15 octobre 2013, Consulté le 17 novembre
2016. URL : http://aad.revues.org/1559
2
Scott, Robert L. & Donald K. Smith (1969). « The Rhetoric of Confrontation », Quarterly Journal of
Speech 55 : 1, 1-8
3
Sarah Ben Nefissa et Blandine Destremau (dir.), Protestations sociales, révolutions civiles.Transforma-
tion du politique dans la Méditerranée arabe, Paris, Revue Tiers-Monde, hors-série numéro 2, Armand
Colin, mai 2011, 240 p.

91. 89
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫قفص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منطق‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املنجم‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫الح‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتتالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنتفاض‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬
‫يف‬ ‫ـيج‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وإرضاب‬ ‫ـرب‬‫ـ‬‫املغ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫أيفن‬ ‫ـيدي‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وانتفاض‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬
:‫ـيتان‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـمتان‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ .‫ـر‬‫ـ‬‫م‬
‫بعــد‬ ‫مــا‬ ‫الــدول‬ ‫عاشــتها‬ ‫اجتماعيــة‬ ‫وتجنــدات‬ ‫تعبئــات‬ ‫هــي‬ -
‫ـة‬‫ـ‬‫أنظم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫طرح‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بحي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العربي‬ ‫ـتعمارية‬‫ـ‬‫االس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫إمكاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ألي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫القص‬ ‫ـارصة‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫معن‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫القم‬ ‫ـديدة‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دكتاتوري‬
.‫ـة‬‫تضامنيـ‬ ‫ـات‬‫صـ‬ ‫ـج‬‫نسـ‬ ‫ـق‬‫طريـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـات‬‫لالحتجاجـ‬ ‫ـيع‬‫توسـ‬
‫يف‬ ‫وعاملــي‬ ‫دويل‬ ‫العــام‬ ‫ســياقها‬ ‫اجتماعيــة‬ ‫وتجنــدات‬ ‫تعبئــات‬ ‫هــي‬ -
‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫إىل‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫اإلش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫معول‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫معن‬
‫القــرن‬ ‫مــن‬ ‫األول‬ ‫العقــد‬ ‫مــن‬ ‫الثانــي‬ ‫(النصــف‬ ‫واملتزامنــة‬ ‫الشــبيهة‬
.‫ـم‬‫العالـ‬ ‫ـاع‬‫بقـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫العديـ‬ ‫يف‬ )2005 ‫ـد‬‫(بعـ‬ ‫ـن‬‫والعرشيـ‬ ‫ـد‬‫الواحـ‬
‫الجديدة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫بالح‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التحالي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـمي‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ولذل‬
‫ـات‬‫االحتجاجـ‬ ‫ـمها‬‫ترسـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫القديمـ‬ ‫ـياقات‬‫السـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـت‬‫خرجـ‬ ‫ـا‬‫ألنهـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫نقابي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫أم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقابي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أكان‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الطبيع‬ ‫ذات‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
:‫مستويني‬ ‫ذو‬ ‫التحاليل‬ ‫هذه‬ ‫مثل‬ ‫إليه‬ ‫تصل‬ ‫الذي‬ ‫العمق‬ ‫إن‬
‫ـياق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ويف‬ ‫حيث‬ : ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ -
‫ـل‬‫بديـ‬ ‫ـي‬‫اجتماعـ‬ ‫ـي‬‫احتجاجـ‬ ‫ـاء‬‫فضـ‬ ‫ـأ‬‫ينشـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـركات‬‫الحـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـاء‬‫بنـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫مغاي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هندس‬ ‫يف‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التقلي‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫للفض‬
‫ـوذج‬‫ـ‬‫األنم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يتب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مجتم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تخلي‬ ‫أو‬ ‫ـيئ‬‫ـ‬‫تنش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫اعتي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مل‬
‫ـوذج‬‫األنمـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ ‫ـزاب‬‫باألحـ‬ ‫ـط‬‫املحيـ‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫الحزبـ‬ ‫ـبه‬‫شـ‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫الحزبـ‬ ‫ـي‬‫التنظيمـ‬
‫التنظيمــي‬ ‫لألنمــوذج‬ ‫وجهــان‬ ‫األنموذجــن‬ ‫كال‬ ‫إن‬ .‫الجمعياتــي‬ ‫التنظيمــي‬
‫ـم‬‫الباراديغـ‬ ‫ـن‬‫ضمـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـه‬‫يجعلـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـو‬‫وهـ‬ ‫ـة‬‫عامـ‬ ‫ـاء‬‫البنـ‬ ‫ـل‬‫مكتمـ‬ ‫ـقي‬‫النسـ‬
.‫ـي‬‫االنتخابـ‬ ‫ـوي‬‫التعبـ‬ ‫ـي‬‫البريوقراطـ‬
:‫التاريخية‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫واآلف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫األعم‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التحلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ -
‫مقوالت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫االبتعاد‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـأة‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ترتب‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬
‫ـارلز‬‫ـ‬‫«تش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫كل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يحبذه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ »‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـرص‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫«بني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقول‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قبي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬

92. 90
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـل‬‫ـ‬‫التحالي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تالمس‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫العمي‬ ‫ـاؤل‬‫ـ‬‫التس‬ ‫إن‬ .»‫ـارو‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـيدني‬‫ـ‬‫و«س‬ »4
‫ـي‬‫ـ‬‫تيل‬
‫ـات‬‫ـ‬‫واملجتمع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املجتمع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫جوه‬ ‫ـارق‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫بوج‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـاتها‬‫ـ‬‫وسياس‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بني‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوده‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫أو‬ ‫ـتبدادية‬‫ـ‬‫االس‬
‫ـا‬‫نفوذهـ‬ ‫ـاالت‬‫بمجـ‬ ‫ـط‬‫تحيـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫واالحتجاجيـ‬ ‫ـة‬‫الديمقراطيـ‬ ‫ـش‬‫الهوامـ‬ ‫ـاه‬‫تجـ‬
»‫ـو‬‫ـ‬‫كام‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫«ميش‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫إىل‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫يدع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫االنتب‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫امله‬ ‫إن‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫الفع‬
‫ـش‬‫هوامـ‬ ‫ـى‬‫وعـ‬ ‫ـية‬‫سياسـ‬ ‫ـلطة‬‫سـ‬ ‫ـة‬‫أيـ‬ ‫ـواز‬‫أحـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫رماديـ‬ ‫ـق‬‫مناطـ‬ ‫ـود‬‫وجـ‬ ‫إىل‬
‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املمارس‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يعن‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املناط‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫إن‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫الفع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نفوذه‬
‫إن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫أب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعارض‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫أم‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أكان‬
.»‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫«التهج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قاعدته‬
‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـل‬‫والتحاليـ‬ ‫ـل‬‫التحليـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـل‬‫مثـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـارق‬‫الفـ‬ ‫ـر‬‫تقديـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬
‫إىل‬ ‫تعــود‬ ‫عربيــة‬ ‫كتابــات‬ ‫عــى‬ ‫نظــرة‬ ‫إلقــاء‬ ‫يمكــن‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫للحــركات‬
‫ـادت‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ 5
‫ـن‬‫ـ‬‫والعرشي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الواح‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫للق‬ ‫األوىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العرشي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫األول‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫النص‬
‫ـرى‬‫ـ‬‫وأخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عمالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االعتيادي‬ ‫ـيمات‬‫ـ‬‫التقس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫باعتم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫تبح‬ ‫أن‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ديني‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫وأخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مدني‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫وأخ‬ ...‫ـن‬‫ـ‬‫للمثقف‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫وأخ‬ ‫ـوية‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫وأخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طالبي‬
‫ـل‬‫مراحـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـي‬‫التاريخـ‬ ‫ـيم‬‫التقسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـوع‬‫نـ‬ ‫ـاد‬‫باعتمـ‬ ‫أو‬ ‫ـن‬‫للمثقفـ‬ ‫ـرى‬‫وأخـ‬
‫ـال‬‫ـ‬‫النض‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ومراح‬ ‫ـتعماري‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫البن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ومراح‬ ‫ـتعمار‬‫ـ‬‫االس‬
‫صالحة‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التحالي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاذج‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كله‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫وه‬ ....‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
:‫ـا‬‫ـ‬‫ألنه‬
‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫خرائ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ترس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القديم‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫التماي‬ ‫ـوط‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تعتم‬ -
.‫ـة‬‫ـ‬‫عوملي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تقليدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫احتجاجي‬
‫ـا‬‫ـ‬‫تنضيده‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وكيفي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العربي‬ ‫ـتعمارية‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫بوج‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ترتب‬ -
‫ـات‬‫تحالفـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫بينهـ‬ ‫ـوم‬‫يقـ‬ ‫ـا‬‫ومـ‬ ‫ـة‬‫واملعارضـ‬ ‫ـاندة‬‫املسـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـوى‬‫للقـ‬
.‫ـادات‬‫وتضـ‬
:‫االجتماعية‬ ‫املفاوضة‬ 2-
‫ـاطا‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫املعن‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫ـتخدم‬‫ـ‬‫نس‬
.2005 ،‫القاهرة‬ ،‫للثقافة‬ ‫األعىل‬ ‫املجلس‬ ،‫وهبة‬ ‫ربيع‬ ‫ترجمة‬ ،2004-1768 ‫االجتماعية‬ ‫الحركات‬ ، ‫تشارلز‬ ،‫تيليل‬ 4
‫ـي‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫املنت‬ – ‫ـة‬‫ـ‬‫واإلفريقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العربي‬ ‫ـوث‬‫ـ‬‫البح‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫مرك‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫العال‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ،)‫ـررة‬‫ـ‬‫خليل(مح‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫ع‬ 5
.‫ص‬ 552 ،2006 ‫ـرة‬‫ـ‬‫القاه‬ ،‫ـويل‬‫ـ‬‫مدب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مكتب‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـمري‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تقدي‬ ،‫ـل‬‫ـ‬‫للبدائ‬

93. 91
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وجوده‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وبفع‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الفاعل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ًا‬‫د‬َ‫د‬‫ـ‬‫ـ‬َ‫ع‬ ٍ‫ـات‬‫ـ‬‫تفاع‬ ‫يف‬ ُ‫ل‬‫ـ‬‫ـ‬ ِ‫ْخ‬‫د‬ُ‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اجتماعي‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدون‬‫ـ‬‫يج‬ ‫أو‬ ‫ـارون‬‫ـ‬‫يخت‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫تجمعه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وترابط‬ ‫ـقهم‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تباين‬ ‫إزاء‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫مع‬ ‫آن‬
‫ـارات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تحلي‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ . 6
‫ـول‬‫ـ‬‫القب‬ ‫ـادل‬‫ـ‬‫متب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الطوع‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫البح‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫األنس‬
‫ـم‬‫ـ‬‫رس‬ ‫عىل‬ ‫ـوّل‬‫ـ‬‫ُع‬‫ي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـياقات‬‫ـ‬‫س‬ ‫ل‬ّ‫ك‬‫ـ‬‫ـ‬‫لتش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬
‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحتضن‬ ‫ـياقات‬‫ـ‬‫وللس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الخائض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫للفاعل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫أدق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خريط‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املتبع‬ ‫ـراتيجيات‬‫ـ‬‫ولالس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـرورات‬‫ـ‬‫وللس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املرعي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وللقواع‬
»‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ب»نظ‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ُع‬‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إليه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫وللنتائ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خالله‬
.)‫ـج‬‫ـ‬‫نتائ‬ + ‫ـراتيجيات‬‫ـ‬‫اس‬ + ‫ـرورات‬‫ـ‬‫س‬ + ‫ـد‬‫ـ‬‫قواع‬ + ‫ـوارد‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـياقات‬‫ـ‬‫س‬ + ‫ـون‬‫ـ‬‫(فاعل‬
‫للحركــة‬ ‫بمجــال‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫املفاوضــة‬ ‫يف‬ ‫الخائضــون‬ ‫الفاعلــون‬ ‫يتمتــع‬
‫يف‬ ‫ـوع‬‫للوقـ‬ ‫ـون‬‫معرضـ‬ ‫ـم‬‫أنهـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ،‫ـر‬‫غـ‬ ‫ال‬ ‫ـدودة‬‫محـ‬ ‫ـة‬‫معقوليـ‬ ‫ذي‬ ‫ـاورة‬‫واملنـ‬
‫الثقة‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫مناس‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـيخ‬‫ـ‬‫الرتس‬ ‫ـراتيجيات‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫نج‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫وع‬ ،‫التأطري‬ ‫ـوء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـأ‬‫ـ‬‫خط‬
‫ـول‬‫ـ‬‫للحل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رؤيته‬ ‫ـواب‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتاح‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫وامل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخاص‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫إمكانياته‬ ‫يف‬
‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫واقع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫كل‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لحظ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لحظ‬ ‫كل‬ ‫ويف‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫املمكن‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مجري‬ ‫يف‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫تأث‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫وط‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫مف‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املوق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أث‬
‫ـاو‬‫ـ‬‫مس‬ ‫حاصل‬ ‫ذات‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لعب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫س‬ -‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫لعبة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـاوض‬‫مفـ‬ ‫ـدى‬‫لـ‬ ‫ـة‬‫التفاوضيـ‬ ‫ـوّة‬‫القـ‬ ‫يف‬ ‫ـادث‬‫حـ‬ ‫ـر‬‫تغيـ‬ ّ‫ل‬‫ك‬ ‫ـار‬‫اعتبـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـر‬‫للصفـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫بدي‬ ّ‫ل‬‫ـ‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أفض‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫البح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬ 7
‫ـاوض‬‫ـ‬‫املف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫لعم‬ ‫ًا‬‫ب‬ ِ‫ْج‬‫و‬َ‫ت‬‫ـ‬‫ـ‬ ْ‫ُس‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬
‫ـو‬‫ـ‬‫(وه‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫البني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هم‬ ‫ـتويني‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫يتح‬ .8
‫ـن‬‫ـ‬‫ممك‬
.)‫حــادث‬ ‫ًى‬‫و‬‫ــ‬ُ‫ق‬ ‫بميــزان‬ ‫مخصــوص‬ ‫(وهــو‬ ‫والخــاص‬ )‫اجتماعــي‬ ‫تاريخــي‬
‫ـم‬‫ـ‬‫يرتج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫وامل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلكراه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ويف‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫أي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التوزيعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫املمكن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫نوع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫التميي‬ ‫يف‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنبن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلدماجي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملفاوض‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫للصف‬ ‫ـادل‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫حاص‬ ‫إىل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنته‬
‫ـرورة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫وباعتب‬ .‫ـركة‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫غاي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ببلوغه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املتفاوض‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫اقتن‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـلة‬‫ـ‬‫وسلس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ثاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وحرك‬ ‫أوال‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مقاط‬ َ‫يل‬‫ـا‬‫ـ‬‫تت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اعتباره‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املمك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬
‫ـارشة‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يؤث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وبم‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بعضه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫متوال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتبع‬ ‫ـراتيجيات‬‫ـ‬‫االس‬
. 9
‫ـا‬‫ـ‬‫إليه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫النتائ‬ ‫يف‬
6
Christophe Dupont,La Négociation.Conduite,théorie,applications,Paris,Dalloz,1994,cité in,Reynald
Bourque, Christian Thuderoz, Sociologie de la négociation. Nouvelle édition, avec études de cas, Rennes,
Presses universitaires de Rennes, coll. « Didact Sociologie », 2011, 274 p.
7
Ibid.
8
Anselm Strauss, Negotiations. Varieties, Contexts, Processes and Social Order, Jossey-Bass, San Fran-
cisco, 1978.
9
Reynald Bourque, Christian Thuderoz, Sociologie de la négociation..., op.cité.

94. 92
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫وتــذرر‬ ‫االحتجاجــي‬ ‫تنــوع‬ :‫اجتماعيــا‬ ‫الســيايس‬ ‫تهجــن‬ 3-
:‫التفــاويض‬
‫ـاف‬‫ـ‬‫االخت‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يقل‬ ‫أن‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫التهج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقول‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يعتم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الفه‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫فض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـكاك‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يعتق‬ ‫كان‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬
‫ـي‬‫االحتجاجـ‬ ‫ـل‬‫الفعـ‬ ‫ـاء‬‫وفضـ‬ )‫ـدود‬‫محـ‬ ‫ـر‬‫وغـ‬ ‫ـح‬‫(منفتـ‬ ‫ـي‬‫الديمقراطـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬
‫ـج‬‫ـ‬‫النتائ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنته‬ ‫وال‬ .)‫ـدود‬‫ـ‬‫ومح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫(منغل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬
‫النقاء‬ ‫أن‬ ‫إىل‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫االنتب‬ ‫رضورة‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يعن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫إن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫فحس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عن‬
‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ّ‫أي‬ ‫يف‬ ‫وال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تعبئ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أي‬ ‫يف‬ ‫وال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أي‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أص‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫موج‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التعبئ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬
‫ـي‬‫ـ‬‫املطلب‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫االحتج‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫بعم‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫املتمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـياقات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫وع‬
‫ـاذج‬‫النمـ‬ ‫ـدرة‬‫قـ‬ ‫ـدى‬‫مـ‬ ‫ـور‬‫لظهـ‬ ‫ـبة‬‫مناسـ‬ 10
‫ـورة‬‫فالثـ‬ ‫ـاض‬‫االنتفـ‬ ‫ـد‬‫حـ‬ ‫ـه‬‫ووصولـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الرقاب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تعتم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديمقراطي‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـية-االجتماعية‬‫ـ‬‫السياس‬
‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تغل‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫ي‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ .‫ـلطة‬‫ـ‬‫للس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحقيقي‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫واملحاس‬ ‫ـاءلة‬‫ـ‬‫واملس‬
‫أن‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـا‬‫بمـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـع‬‫خاضـ‬ ‫أو‬ ‫ـلطة‬‫السـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـب‬‫قريـ‬ ،‫ـش‬‫هـ‬ ‫ـه‬‫ولكنـ‬ ‫ـة‬‫الحزبيـ‬
‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـزداد‬‫ـ‬‫وي‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫الديموقراط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫محتواه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االنتخابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للرشعي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إفراغ‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫يس‬
‫ٌّد‬‫ي‬‫ـ‬‫تسـ‬ ‫ـل‬‫مقابـ‬ ‫يف‬ ‫ـاس‬‫النـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـعة‬‫واسـ‬ ‫ـات‬‫فئـ‬ ‫ـل‬‫األمـ‬ ‫ـة‬‫خيبـ‬ ‫ـت‬‫أصابـ‬ ‫إذا‬ ‫ـا‬‫عمقـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االنتخابي‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫الحش‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫وبن‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وصناع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫وامل‬ ‫ـوذ‬‫ـ‬‫للنف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مجموع‬
،‫االنتخاب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وحت‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫واإلع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫والتعب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التنظي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتفادة‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫احت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املفاوض‬ ‫ـتحيل‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بحي‬
‫الحــاالت‬ ‫هــذه‬ ‫مثــل‬ ‫ويف‬ .‫والتســويات‬ ‫املقايضــات‬ ‫يف‬ ‫االنخــراط‬ ‫خــال‬ ‫مــن‬
‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فئ‬ ‫ـوات‬‫ـ‬‫أص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫إيص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫عاج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديموقراطي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تظه‬
‫ـغيل‬‫ـ‬‫والتش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫والتعلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مصريي‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مطالبه‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تتمح‬
‫لالحتجــاج‬ ‫ينضــب‬ ‫ال‬ ‫معينــا‬ ‫هــذه‬ ‫تكــون‬ ‫بحيــث‬ ‫للــرب‬ ‫الصالــح‬ ‫واملــاء‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املطلب‬
‫ـة‬‫واملطالبـ‬ ‫ـاج‬‫االحتجـ‬ ‫ـع‬‫ملواقـ‬ ‫ـتمرة‬‫مسـ‬ ‫ـع‬‫توزيـ‬ ‫ـادة‬‫إلعـ‬ ‫ـا‬‫مدخـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫ويعطينـ‬
14-04-( 188 ‫ـدد‬‫ـ‬‫الع‬ ،)‫ـة‬‫ـ‬‫(صحيف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـفري‬‫ـ‬‫الس‬ ،‫يف‬ ،»‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـراك‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رافع‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫“الهوام‬ ،‫ـوم‬‫ـ‬‫ملل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ألف‬ 10
‫ـط‬‫ـ‬‫الراب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ http://arabi.assafir.com/Article/25/4852 ،)2016

95. 93
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مواجهته‬ ‫يف‬ ‫أو‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وضده‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫واالصطف‬
‫ـان‬‫الحرمـ‬ ‫أو‬ ‫ـتفادة‬‫االسـ‬ ‫ـع‬‫مواقـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـم‬‫املغانـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـة‬‫ثانيـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫التهج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يعن‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ويف‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫ودرجاتهم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬
.‫ـاويض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـذرر‬‫ـ‬‫وت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫تن‬
:‫الجديدة‬ ‫االجتماعية‬ ‫الحركة‬ ‫منظور‬ ‫من‬ ‫االجتماعية‬ ‫املسألة‬ :‫ثانيا‬
:‫املرصي‬ ‫املثال‬ 1-
‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وأعم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫أوس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لرواف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫انفت‬ 11
‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫يف‬
‫بلــغ‬ ‫أن‬ ‫فبعــد‬ .‫الجديــدة‬ ‫األلفيــة‬ ‫وبدايــات‬ 1990 ‫الســنوات‬ ‫نهايــة‬ ‫يف‬ ‫عليــه‬
‫والنيابية‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫الرئاس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫باالنتخاب‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫ارتب‬ ‫يف‬ 2005 ‫ـام‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ذروت‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والقانوني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملدني‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫انته‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعدي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ومقرتح‬
‫ـداث‬‫ـ‬‫إح‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفش‬ ‫إىل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ - ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـورت‬‫ـ‬‫تمح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـتورية‬‫ـ‬‫والدس‬
.‫ـوس‬‫ـ‬‫ملم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تغي‬
‫التحــركات‬ ‫مجــال‬ ‫ليأخــذ‬ ‫الســيايس‬ ‫املجــال‬ ‫انكمــاش‬ ‫بــدأ‬ 2006 ‫عــام‬ ‫ويف‬
‫ـي‬‫ـ‬‫عام‬ ‫ـداد‬‫ـ‬‫امت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ونوع‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫وش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫التط‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
.2008‫و‬ 2007
‫ـة‬‫ـ‬‫املوقعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تتصاع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ )‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫(االقتص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ويف‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املطالب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للفئ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحركي‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تتزاي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ول‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫فق‬
/ ‫ـع‬‫ـ‬‫(مصان‬ ‫األوىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مواقعه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تنت‬ ‫ـذت‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫إن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫فحس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫قطاعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫لتص‬ ).... ،‫ـة‬‫ـ‬‫حكومي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫ومصال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ / ‫ـرى‬‫ـ‬‫/ق‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أحي‬
‫حدودهــا‬ ‫تعــر‬ ‫ذلــك‬ ‫كل‬ ‫يف‬ ‫كانــت‬ ‫وقــد‬ ‫واســعة‬ ‫مناطقيــة‬ ‫أو‬ ‫مثــا‬ ‫عامــة‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وفيه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واإلقليم‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اتجاه‬ ‫يف‬ ‫األوىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املوقعي‬
‫ـب‬‫ـ‬‫تتطل‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـاعاتها‬‫ـ‬‫واتس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بأحجامه‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـارت‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حاالته‬ ‫ويف‬
.‫ـد‬‫ـ‬‫وأعق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫أوس‬ ‫ـيق‬‫ـ‬‫التنس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـكاال‬‫ـ‬‫أش‬
‫ـب‬‫ـ‬‫املطال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ترافق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحل‬ ‫يف‬ ‫ـيج‬‫ـ‬‫والنس‬ ‫ـزل‬‫ـ‬‫الغ‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬
‫ـة‬‫ـ‬‫القائم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمالي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـاوز‬‫ـ‬‫بتج‬ )‫ـيا‬‫ـ‬‫رئيس‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫األج‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫(الرتفي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
‫ـب‬‫الكاتـ‬ .‫ـر‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫عمـ‬ ‫ـق‬‫بالتطبيـ‬ :‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـراك‬‫الحـ‬ ‫ـة‬‫عمليـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ودورهـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـركات‬‫الحـ‬ ،‫ـرم‬‫مكـ‬ ‫ـد‬‫أحمـ‬ ‫ـاد‬‫نهـ‬ 11
،‫ـة‬‫والسياسـ‬ ‫ـون‬‫القانـ‬ ‫ـة‬‫كليـ‬ ،‫ـارك‬‫بالدنمـ‬ ‫ـة‬‫املفتوحـ‬ ‫ـة‬‫العربيـ‬ ‫ـة‬‫األكاديميـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـاون‬‫املتعـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـوم‬‫العمـ‬ ‫ـدرس‬‫مـ‬

96. 94
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـقا‬‫نسـ‬ ‫ـرة‬‫األخـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـت‬‫فرضـ‬ )‫ـتقلة‬‫مسـ‬ ‫ـر‬‫وغـ‬ ‫ـة‬‫بريوقراطيـ‬ ‫ـا‬‫(باعتبارهـ‬
‫عدد‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫ـارت‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫املحل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مدين‬ ‫كل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أصبح‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫تصاعدي‬
‫ـات‬‫ـ‬‫الزي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وكف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنوفي‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـيج‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫قط‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كب‬
‫يف‬ ‫ـي‬‫القطاعـ‬ ‫إىل‬ ‫ـي‬‫املوقعـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـول‬‫التحـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـر‬‫ويظهـ‬ .‫ـا‬‫وغريهـ‬ ‫ـدوار‬‫الـ‬ ‫ـر‬‫وكفـ‬
‫يف‬ ‫االحتجاجــات‬ ‫حركــة‬ ‫«عــن‬ ‫األرض‬ ‫مركــز‬ »‫تقريــر‬ ‫أوردهــا‬ ‫التــي‬ ‫األرقــام‬
.2007 ‫ـام‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫األول‬ ‫ـف‬‫النصـ‬
‫ـا‬‫احتجاجـ‬ 283 ‫ب‬ ‫ـرة‬‫الفـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـات‬‫احتجاجـ‬ ‫ـوع‬‫مجمـ‬ ‫ـر‬‫التقريـ‬ ‫ـورد‬‫يـ‬ ‫ـا‬‫وبينمـ‬
‫ـرات‬‫عـ‬ ‫ـار‬‫باعتبـ‬ ‫أي‬ ،‫ـي‬‫قطاعـ‬ ‫ـكل‬‫بشـ‬ ‫ـم‬‫تـ‬ ‫ـاس‬‫القيـ‬ ‫أن‬ ‫إىل‬ ‫ـه‬‫التنبيـ‬ ‫إىل‬ ‫ـارع‬‫يسـ‬
،‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫ط‬ ‫أو‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫ي‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املعلم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االحتجاج‬
‫ـاج‬‫ـ‬‫االحتج‬ ‫إىل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املوقع‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫االحتج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ .‫ـد‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫احتج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بمثاب‬
‫بــل‬ ،‫فحســب‬ ‫املطلبيــة‬ ‫النزاعــات‬ ‫نطــاق‬ ‫بالحركــة‬ ‫يتجــاوز‬ ‫لــم‬ ،‫القطاعــي‬
‫أســاليب‬ ‫واســتخدام‬ ‫والتنظيــم‬ ‫الوعــي‬ ‫مــن‬ ‫أعــى‬ ‫مســتوى‬ ‫كذلــك‬ ‫وعكــس‬
.‫ـيات‬‫السياسـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫إيجابـ‬ ‫ـر‬‫تغيـ‬ ‫ـداث‬‫إلحـ‬ ‫ـط‬‫والضغـ‬ ‫ـة‬‫التعبئـ‬
‫إلرضاب‬ ‫ـاندة‬‫املسـ‬ »‫ـل‬‫أبريـ‬ 6 ‫ـة‬‫«حركـ‬ ‫و‬ »‫ـة‬‫كفايـ‬ ‫ـة‬‫«حركـ‬ ‫ـات‬‫لتدخـ‬ ‫ـن‬‫يكـ‬ ‫ـم‬‫ولـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫ينق‬ ‫أن‬ ‫إال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعبوي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ومجاالت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنظيمي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قدرات‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫للرف‬ ‫ـيج‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫عم‬
‫حيــث‬ ‫مختلفــة‬ ‫كثــرة‬ ‫أخــرى‬ ‫قطاعــات‬ ‫إىل‬ ‫املطلبيــة‬ ‫االحتجاجيــة‬ ‫العــدوى‬
‫ـاع‬‫للدفـ‬ ‫ـاة‬‫القضـ‬ ‫ـال‬‫نضـ‬ ‫ـة‬‫صيغـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـد‬‫تصاعـ‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫التغيـ‬ ‫ـب‬‫مطالـ‬ ‫ـت‬‫أصبحـ‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـردة‬‫ـ‬‫منف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الكام‬ ‫اإلرشاف‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وحقه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القضائي‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
‫تبعيــة‬ ‫وضــد‬ ‫الطــوارئ‬ ‫قانــون‬ ‫قاعــدة‬ ‫عــى‬ ‫الحكــم‬ ‫ورفــض‬ ‫االنتخابــات‬
‫ـاع‬‫ـ‬‫للدف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫حم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صيغ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنفيذي‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫للس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القضائي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الهيئ‬
‫للجامعــات‬ ‫األمــر‬ ‫وانتقــل‬ .‫الصحفيــن‬ ‫قمــع‬ ‫وضــد‬ ‫الحــرة‬ ‫الصحافــة‬ ‫عــن‬
‫ـد‬‫ـ‬‫وض‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجامع‬ ‫ـتقالل‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ »‫ـارس‬‫ـ‬‫م‬ 9 ‫ـة‬‫ـ‬‫«حرك‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مطال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ليع‬
‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـاء‬‫األطبـ‬ ‫ـام‬‫اعتصـ‬ ‫كان‬ ‫ـم‬‫ثـ‬ .‫ـة‬‫الجامعـ‬ ‫ـؤون‬‫شـ‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫واألمـ‬ ‫اإلدارة‬ ‫ـل‬‫تدخـ‬
»‫ـة‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫«معلم‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وكان‬ »‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أطب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫«حرك‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تصدرت‬
)‫ـم‬‫ـ‬‫(عمادته‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫نقابته‬ ‫ـزاع‬‫ـ‬‫انت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ »‫ـة‬‫ـ‬‫الحراس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫«مهندس‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫وتح‬
‫املنحــى‬ ‫هــذا‬ ‫واتســق‬ .‫العــام‬ ‫واملتــرف‬ ‫القضائــي‬ ‫الحــارس‬ ‫وصايــة‬ ‫مــن‬
‫ـمل‬‫ـ‬‫وش‬ »‫ـاء‬‫ـ‬‫الغ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومكافح‬ ‫ـتهلك‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫«حماي‬ ‫و‬ »‫ـن‬‫ـ‬‫املواط‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫«حق‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫لج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
.»‫ـر‬‫التغيـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـباب‬‫«شـ‬ ‫و‬ ‫ـن‬‫والفنانـ‬ ‫ـاب‬‫الكتـ‬ ‫ـل‬‫مثـ‬ ‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـات‬‫قطاعـ‬
‫أو‬ ‫الجهــوي‬ ‫القطاعــي‬ ‫أو‬ ‫املوقعــي‬ ‫اإلرضاب‬ ‫التحــركات‬ ‫هــذه‬ ‫يف‬ ‫امتــزج‬ ‫لقــد‬

97. 95
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الوقف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بعينه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫محل‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قري‬ ‫يف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
‫الصحــف‬ ‫أعمــدة‬ ‫عــى‬ ‫التقاريــر‬ ‫ونــر‬ ‫العرائــض‬ ‫وإمضــاء‬ ‫واالعتصــام‬
‫األشــكال‬ ‫مــن‬ ‫العديــد‬ ‫اســتخدام‬ ‫مــع‬ ‫للمحاكمــات‬ ‫الجماعــي‬ ‫والحضــور‬
.‫وغريهــا‬ ‫واألدبيــة‬ ‫الفنيــة‬ ‫والتعبويــة‬ ‫التضامنيــة‬
‫ـاب‬‫ـ‬‫اكتس‬ ‫آخر‬ ‫إىل‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫إىل‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫انتق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ويعن‬
‫ـر‬‫أكـ‬ ‫ـة‬‫تفاوضيـ‬ ‫أو‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫احتجاجيـ‬ ‫ـوارد‬‫ومـ‬ ‫ـع‬‫أرفـ‬ ‫ـة‬‫تعبويـ‬ ‫ـدرات‬‫قـ‬ ‫ـركات‬‫التحـ‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫تغيريي‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫أث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أبع‬ ‫ـراتيجيات‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫فأكث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫واقرتاب‬
:‫التونيس‬ ‫املثال‬ 2-
‫الحــوض‬ ‫انتفاضــة‬ ‫انــدالع‬ ‫منــذ‬ ‫انقضــت‬ ‫التــي‬ ‫التاريخيــة‬ ‫املرحلــة‬ ‫تتســم‬
‫إىل‬ ‫تحولــت‬ ‫التــي‬ ‫املطلبيــة‬ ‫االحتجاجيــة‬ ‫التحــركات‬ ‫مجمــل‬ ‫ثــم‬ ‫املنجمــي‬
‫االجتماعيــة‬ ‫املطلبيــة‬ ‫بانفجــار‬ )2015-2010( ‫تونــس‬ ‫يف‬ ‫فثــورة‬ ‫انتفاضــة‬
.‫وســياقا‬ ‫واتســاعا‬ ‫وكثافــة‬ ‫عــددا‬
‫ـات‬‫واملؤسسـ‬ ‫ـن‬‫واملرضبـ‬ ‫ـات‬‫اإلرضابـ‬ ‫ـدد‬‫عـ‬ ‫ـور‬‫تطـ‬ ‫ـان‬‫التاليـ‬ ‫ـدوالن‬‫الجـ‬ ‫ـن‬‫ويبـ‬
‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ »‫ـا‬‫ـ‬‫«قانوني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعني‬
‫ورصف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـروف‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تحس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫موزع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫وأس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫املمت‬
. 12
2013 ‫إىل‬ 2010 ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ...‫ـايل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫والتضام‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫األج‬
12
http://www.social.tn/fileadmin/user1/doc/statistique2013.pdf

98. 96
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
2013 2010- ‫إرضابات‬ :1 ‫رقم‬ ‫الجدول‬
2013 2010- ‫إرضابات‬ ‫أسباب‬ :2 ‫رقم‬ ‫الجدول‬
‫(نسبة‬ ‫التطور‬ ‫نسبة‬
)‫مائوية‬
2013 2012 2011 2010 ‫املؤرشات‬
2012
2013
2011
2013
30 24 399 524 567 255 ‫اإلرضابات‬ ‫عدد‬
15 35 266 411 314 170 ‫املؤسسات‬ ‫عدد‬
269
256 55640
8
15614
0
14061
5
13434
1
‫العمال‬ ‫عدد‬
‫الجميل‬
23
9 79667 87217 10404
2
49910 ‫العمال‬ ‫عدد‬
‫املشاركني‬
- 14 56 74 37
‫العمال‬ ‫نسبة‬
)‫مائوية‬ ‫(نسبة‬
27 7 224658 241212 309343 74763
‫العمل‬ ‫أيام‬ ‫عدد‬
‫املقضاة‬ ‫غري‬
2013
‫نسية‬
‫مائوية‬
2012
‫نسية‬
‫مائوية‬
2011
‫نسية‬
‫مائوية‬
2010
‫نسية‬
‫مائوية‬
‫اإلرضابات‬ ‫أسباب‬
55 49 43 40 ‫العمل‬ ‫ظروف‬ ‫تحسني‬
32 35 34 29 ‫وتوابعها‬ ‫األجور‬ ‫رصف‬
9 7,5 13 18 ‫العمايل‬ ‫التضامن‬
4 8,5 10 13 ‫مهنية‬ ‫عالقات‬
100 100 100 100 ‫املجموع‬

99. 97
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫وك‬ ،2012-2010 ‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫يف‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تصاع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثم‬
‫(يف‬ ‫ـاركني‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـمولة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫يف‬
‫إىل‬ ‫ـة‬‫الهادفـ‬ ‫ـات‬‫اإلرضابـ‬ ‫ـبة‬‫نسـ‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫تزايـ‬ ‫ـة‬‫وثمـ‬ ،‫ـة‬‫جهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ )1 ‫ـم‬‫رقـ‬ ‫ـدول‬‫الجـ‬
‫ـات‬‫اإلرضابـ‬ ‫ـبة‬‫نسـ‬ ‫ـص‬‫تناقـ‬ ‫ـل‬‫مقابـ‬ ‫ـور‬‫األجـ‬ ‫ورصف‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـروف‬‫ظـ‬ ‫ـن‬‫تحسـ‬
‫ـرة‬‫الفـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـع‬‫الربـ‬ ‫إىل‬ ‫ـدار‬‫(انحـ‬ ‫ـايل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫التضامـ‬ ‫ـاق‬‫نطـ‬ ‫يف‬ ‫ت‬ّ‫ن‬‫ـ‬‫ـ‬ ُ‫ش‬ ‫ـي‬‫التـ‬
‫يف‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ارتفاع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلحصائي‬ ‫ـجلت‬‫ـ‬‫وس‬ .)2 ‫ـم‬‫ـ‬‫رق‬ ‫ـدول‬‫ـ‬‫الج‬ ‫يف‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫املعني‬
‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـؤون‬‫ـ‬‫الش‬ ‫وزارة‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ّته‬‫د‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـص‬‫ـ‬‫تناق‬ ‫وإن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعني‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األولي‬ ‫ـنتني‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫ل‬ّ‫ـج‬‫ـ‬ ُ‫س‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫االرتف‬
.13
‫ـن‬‫ـ‬‫املواليت‬ ‫ـنتني‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـداد‬‫ـ‬‫امت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـآت‬‫ـ‬‫املنش‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـز‬‫ـ‬ّ‫ك‬‫تر‬ ‫إىل‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫اإلش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫امله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬
‫ـق‬‫املناطـ‬ ‫ويف‬ )‫ـة‬‫الحكوميـ‬ ‫ـآت‬‫باملنشـ‬ ‫ـة‬‫(مقارنـ‬ ‫ـة‬‫الخاصـ‬ ‫ـة‬‫َميـ‬‫د‬َ‫والخ‬ ‫ـة‬‫الصناعيـ‬
‫ـارة‬‫اإلشـ‬ ‫ـدر‬‫تجـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ...)‫ـس‬‫وصفاقـ‬ ‫ـروس‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـل‬‫(مثـ‬ ‫ـة‬‫املعروفـ‬ ‫ـة‬‫الصناعيـ‬
‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مطلب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫احتجاج‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـوازي‬‫ـ‬‫ت‬ ‫إىل‬
.14
‫ـام‬‫االعتصـ‬
‫ـنتي‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تضاعف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ ،‫ّة‬‫ي‬‫ـم‬‫ـ‬‫الرس‬ ‫ـات‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫اإلحصائ‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬ ‫و‬
،‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ويف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تقريب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ّ‫ل‬‫ك‬ ‫يف‬ ،% 105 ‫ـبة‬‫ـ‬‫بنس‬ 2012‫و‬ 2010
‫اإلرضابات‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ّت‬‫د‬‫أ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ،‫ـة‬‫ـ‬ ّ‫وخاص‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫عموم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫س‬ ّ‫مؤس‬ 411 ‫ـارب‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـمل‬‫ـ‬‫لتش‬
‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫األجنب‬ ... )‫ـال‬‫ـ‬ّ‫العم‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫اآلالف‬ ‫ـل‬‫(وفصـ‬ ‫ـات‬‫سـ‬ ّ‫املؤس‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫العديـ‬ ‫ـاق‬‫إغـ‬ ‫إىل‬
‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫رشك‬ 160 ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يزي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ 2012 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عدده‬ ‫ـاوز‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫واملحل‬
‫وموضوعة‬ ‫ـددة‬‫ـ‬‫مح‬ ‫تراتيب‬ ‫ـرم‬‫ـ‬‫يح‬ ‫ال‬ ‫إرضاب‬ ‫كل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـؤون‬‫ـ‬‫الش‬ ‫وزارة‬ ‫ـادت‬‫ـ‬‫اعت‬ 13
‫ـة‬‫ـ‬‫وزاري‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ممكن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لحي‬ ُ‫ص‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫جلس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وفش‬ ‫ـررة‬‫ـ‬‫متك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تفاوضي‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـتيفاء‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قانون‬
‫(يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوزاري‬ ‫اإلرشاف‬ ‫ـلط‬‫ـ‬‫س‬ ‫إىل‬ ‫أو‬ )‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫(يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املعني‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫األع‬ ‫إىل‬ ‫ـاإلرضاب‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تنبي‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫وص‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وك‬ ،‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬
»‫ـة‬‫ـ‬‫الالقانوني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ل»إلرضاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املائوي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫وبالنس‬ ...‫ـا‬‫ـ‬‫فعلي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تنفيذي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫موع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أي‬ 10 ‫ـه‬‫ـ‬‫تفصل‬ )‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬
،44 :2012 ،67 :2011 ،69 :2010 :‫ـع‬‫ـ‬‫التتاب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫األوىل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ،‫ـع‬‫ـ‬‫األرب‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـنت‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
http://www.social.tn/fileadmin/user1/doc/statistique2013.pdf :‫املصــدر‬ ‫نفس‬ .41 :2013
‫أو‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫موق‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫األغل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـكان‬‫ـ‬‫م‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بلياليه‬ ‫ـابيع‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وحت‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ألي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫متجمع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوث‬‫ـ‬‫مك‬ :‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ 14
‫اإلرضاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومخاصم‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫توت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫أع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اجتماع‬ ‫ـتباك‬‫ـ‬‫اش‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫الواض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الفرعي‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املركزي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫إدارت‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مق‬
‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االعتصام‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توات‬ ‫كان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫وبالق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بالكام‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫واإلنت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـرورة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يعط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ألن‬
http://www.social.tn/ :‫ـدر‬‫املصـ‬ ‫ـس‬‫نفـ‬ .13 :2013 ،25 :2012 ،37 :2011 ،23 :2010 :‫ـوايل‬‫التـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫املعنيـ‬ ‫ـع‬‫األربـ‬
fileadmin/user1/doc/statistique2013.pdf

100. 98
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وكال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫إحصائي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البطال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـخصا‬‫ـ‬‫ش‬ 12370 ‫ـارب‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬
. 15
‫ـة‬‫ـ‬‫بالصناع‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫النه‬
‫ـور‬‫منظـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫ومصداقيتهـ‬ ‫ـات‬‫اإلحصائيـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـة‬‫دقـ‬ ‫ـر‬‫أمـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـن‬‫يكـ‬ ‫ـا‬‫ومهمـ‬
‫ال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فإنه‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـغالني‬‫ـ‬‫وللش‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لعام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬
.16
‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أوج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وجه‬ ‫إال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تمث‬
‫ـة‬‫واالجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫االقتصاديـ‬ ‫ـوق‬‫للحقـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـد‬‫املرصـ‬ ‫ـى‬‫أحـ‬ ‫ـد‬‫فقـ‬ ‫ـل‬‫وبالفعـ‬
‫واالجتماعيــة‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫للحقــوق‬ ‫التونــي‬ ‫للمنتــدى‬ ‫التابــع‬ 17
)‫اج‬ ‫اق‬ ‫ح‬ ‫(م‬
‫ـع‬‫ـ‬‫أرب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫أي‬ ،‫ـده‬‫ـ‬‫لوح‬ 2015 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫األول‬ ‫ـهر‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ )‫اج‬ ‫اق‬ ‫ح‬ ‫ت‬ ‫(م‬
‫يف‬ 608 ‫منهــا‬ ‫احتجاجيــا‬ ‫تحــركا‬ 708 ‫الســلطة‬ ‫رأس‬ ‫ســقوط‬ ‫مــن‬ ‫ســنوات‬
‫ـهر‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫وخ‬ ،‫ـخ‬‫ـ‬‫التاري‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـهر‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـتة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ 18
‫ـوي‬‫ـ‬‫الرتب‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تراج‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫احتجاجي‬ ‫ـركا‬‫ـ‬‫تح‬ 272 ‫اج‬ ‫اق‬ ‫ح‬ ‫م‬ ‫ـجل‬‫ـ‬‫س‬ ،2015 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 07
)‫ـا‬‫ـ‬‫احتجاج‬ 398( ‫ـاع‬‫ـ‬‫االرتف‬ ‫إىل‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫ليع‬ 19
‫ـبقه‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـهر‬‫ـ‬‫الش‬
.20
‫ـها‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـنة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 09 ‫ـهر‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملائ‬ 45 ‫ـبة‬‫ـ‬‫بنس‬
https://nawaat. ‫الرابــط‬ ‫عــى‬ ،»‫الشــغيلة‬ ‫الطبقــة‬ ‫أكتــاف‬ ‫عــى‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫اجتماع‬ ‫«تهدئــة‬ ،‫عــكاز‬ ‫الباجــي‬ ‫و‬ ‫ســميح‬ ‫محمــد‬ 15
87%D8%AF%D8%A6%D8%A9-%D8%A5%D8%AC%%D8%AA%D9%/01/04/org/portail/2014
89-%84%D9%91%D8%A9-%D8%B9%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%D8%AA%D9
82%D8%84%D8%B7%D8%A8%D9%81-%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%A7%D9%%D8%A3%D9
/84%D8%B4%D8%BA%%A9-%D8%A7%D9
‫ـدا‬‫ـ‬‫«مرص‬ ‫ـأ‬‫ـ‬‫أنش‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ »‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫«املنت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دوري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يصدره‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ونوعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إحصائي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقاري‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫للمقارن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أنظ‬ 16
86%D8%B4%D8%B7%D8%http://ftdes.net/ar/category/%D8%A3%D9 .»‫واالجتماعيــة‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫للحقــوق‬
‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقدي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقاري‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫املنت‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ين‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ . /8A%D8%B1%82%D8%A7%D8%B1%D9%%A9-%D8%AA%D9
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـراط‬‫ـ‬‫التكنوق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حكوم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫لتعاط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقدي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قراءت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أنظ‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫معين‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قضاي‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫تج‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معين‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫ف‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحكومي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫السياس‬
http://ftdes.net/rapports/critique-technocrate.pdf ‫ـة‬‫واالجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫االقتصاديـ‬ ‫ـات‬‫امللفـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫«املنت‬ :‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫تتع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثالث‬ ‫ـماء‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصحفي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التقاري‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحكومي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـميات‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ترتب‬ 17
‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫مرص‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وينبث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ومنت‬ )‫ـمي‬‫ـ‬‫الرس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫(االس‬ »‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫للحق‬
‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ 2014-01 ‫يف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫بالفرنس‬ ‫ـرر‬‫ـ‬‫(ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجمعي‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫أنش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تقاري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتفاد‬‫ـ‬‫ويس‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬
‫ـا‬‫ـ‬‫انبعاثه‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫ومن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ )http://www.ftdes.net/rapports/rap2013.pdf ،2013-12 ‫ـهر‬‫ـ‬‫ش‬ ‫إىل‬ 2012-09 ‫ـهر‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫املمت‬
‫ـرض‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوىل‬‫ـ‬‫لتت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واجتماع‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫وزي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ميداني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تحقيق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انطالق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والتحلي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫والتوثي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بالرص‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫تق‬ 2011-03 ‫ـهر‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬
‫ـتديرة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫واملوائ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ورش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫زي‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـهرية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصحفي‬ ‫ـدوات‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫باعتم‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫النتائ‬
.2015-05-31‫و‬ 30 ‫ـي‬‫ـ‬‫يوم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العاصم‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫بتون‬ ‫األول‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫مؤتم‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫املنت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـات‬‫ـ‬‫واملنتدي‬
82%D8%B1%D%86%D8%B3/%D8%AA%D9%88%D9%http://www.tunisien.tn/%D8%AA%D9 18
83-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%%708-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9-8A%D8%B1%9
8A-%81%D9%608-%D9-87%D8%A7%86%D9%85%D9%8A-%D9%AC%D8%A7%D8%AC%D9
84%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%%D8%A7%D9
%85%D9%84%D9%86%D8%B3/%D8%A7%D9%88%D9%http://www.tunisien.tn/%D8%AA%D9 19
8A-%86%D8%B3%D9%88%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AF%D9
82%D8%A%84%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%88%D9%82%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%%D9
3-88%D8%A7%8A%D8%A9-%D9%A%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9
https://www.facebook.com/ftdes :‫الفايسبوك‬ ‫عىل‬ ‫املنتدى‬ ‫صفحة‬ ‫أنظر‬ 20

101. 99
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫االجتماعــي‬ ‫االحتجــاج‬ ‫مظاهــر‬ ‫وتعــدد‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫املطلبيــة‬ ‫تفجــر‬ ‫يمثــل‬
.‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـس‬‫تونـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـألة‬‫املسـ‬ ‫ـر‬‫مظاهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـارزا‬‫بـ‬ ‫ـر‬‫مظهـ‬
‫ـال‬‫حيـ‬ ‫ـة‬‫املتعاقبـ‬ ‫ـات‬‫الحكومـ‬ ‫ـات‬‫توجهـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـروق‬‫الفـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـر‬‫النظـ‬ ‫ـرف‬‫وبـ‬
‫ـات‬‫السياسـ‬ ‫ـاع‬‫صنـ‬ ّ‫ل‬‫ك‬ ‫ـام‬‫أمـ‬ ‫ـل‬‫املاثـ‬ ‫األوّل‬ ‫ـدي‬‫التحـ‬ ‫ـل‬‫ـ‬ّ‫ث‬‫م‬ ‫ـه‬‫فإنـ‬ ،‫ـر‬‫التفجـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬
‫ـة‬‫العماليـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫باملركزيـ‬ ‫أم‬ ‫ـة‬‫بالحكومـ‬ ‫ـر‬‫األمـ‬ ‫ـق‬‫أتعلـ‬ ‫ـواء‬‫سـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والصناع‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫والتج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للصناع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫(االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمالي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وغ‬
،‫ـل‬‫ـ‬‫وبالفع‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫وغريه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والجمعي‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فض‬ )‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ )‫ت‬ ‫ص‬ ‫ت‬ ‫ص‬ ‫ت‬ ‫ا‬ (
‫واالعتصامات‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫املظاه‬ ‫ـررت‬‫ـ‬‫تك‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫تقريب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫للح‬ ‫قابل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫وبق‬
‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫أو‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫اإلنت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫إيق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫وأش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واإلرضاب‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـراب‬‫االضطـ‬ ‫ـال‬‫وإدخـ‬ ‫ـرور‬‫املـ‬ ‫ـة‬‫حركـ‬ ‫ـل‬‫وتعطيـ‬ ‫ـة‬‫العموميـ‬ ‫ـق‬‫املرافـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـؤولني‬‫مسـ‬ ‫ـات‬‫اجتماعـ‬ ‫ـر‬‫سـ‬ ‫ـاك‬‫وإربـ‬ ‫ـة‬‫الحرضيـ‬ ‫ـاة‬‫الحيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـر‬‫مظاهـ‬
‫الرغم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ .‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫يف‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العاصم‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عمله‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫مق‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وطني‬ ‫أو‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫جهوي‬
‫ـا‬‫وعملهـ‬ ‫ـا‬‫وجودهـ‬ ‫ـد‬‫تأكيـ‬ ‫ـة‬‫املختلفـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫املركزيـ‬ ‫ـاوالت‬‫محـ‬ ‫ر‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫تكـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالحتجاجي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مركزه‬ ‫ـزاز‬‫ـ‬‫اهت‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـتعمال‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫لذل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫راص‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تدب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أحيان‬ ‫اج‬ ‫اق‬ ‫ح‬ ‫ت‬ ‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬
.»‫ـة‬‫ـ‬‫العفوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫«الح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تعب‬
‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫موق‬ :‫ـا‬‫ـ‬‫ثالث‬
:‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬
‫ال‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـات‬‫االحتجاجـ‬ ‫يف‬ ‫ـراط‬‫االنخـ‬ ‫يف‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ‫ـادة‬‫قيـ‬ ‫ـدى‬‫لـ‬ ‫ـود‬‫املعهـ‬ ‫ّد‬‫د‬‫ـر‬‫بالـ‬
‫ـتحالت‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـاندة‬‫ـ‬‫بمس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫التحاقه‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يؤطره‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املحلي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هياكله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قواعده‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫متأخ‬ )2011-2010( ‫ـورة‬‫ـ‬‫فث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫انتفاض‬
‫هــذه‬ ‫مثــل‬ ‫يف‬ ‫االنخــراط‬ ‫تقليديــة‬ ‫القطاعيــة‬ ‫الهيــاكل‬ ‫وبعــض‬ ‫فالجهويــة‬
‫ـف‬‫موقـ‬ ‫ـب‬‫ينقلـ‬ ‫ـم‬‫ولـ‬ .)..،‫ـي‬‫االبتدائـ‬ ‫ـم‬‫التعليـ‬ ،‫ـوي‬‫الثانـ‬ ‫ـم‬‫(التعليـ‬ ‫ـات‬‫االحتجاجـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وازن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جهوي‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫اتح‬ ‫ـراط‬‫ـ‬‫بانخ‬ ‫إال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للحرك‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫رصي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫إىل‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخمس‬ ‫ـهر‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يزي‬ ‫ال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أث‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ .‫ـس‬‫ـ‬‫صفاق‬ ‫ـها‬‫ـ‬‫رأس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬
‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫يف‬ ‫ـداول‬‫ـ‬‫للت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وطني‬ ‫ـدوة‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫رأس‬ ‫ـقوط‬‫ـ‬‫س‬
‫كان‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫انعق‬ ‫ـدوة‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ول‬ .21
‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫األوض‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يفعل‬
http://www.turess.com/echaab/14835 ‫التايل‬ ‫الرابط‬ ‫عىل‬ ‫الندوة‬ ‫حول‬ ‫ضافيا‬ ‫صحفيا‬ ‫تقريرا‬ ‫أنظر‬ 21

102. 100
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
»‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لحماي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫«للمجل‬ ‫األوىل‬ ‫ـكيلة‬‫ـ‬‫التش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تكوي‬ ‫يف‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬
‫ـاح‬‫ـ‬‫واإلص‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـداف‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫لتحقي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫العلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ب«الهيئ‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫التحاق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ 22
)‫ث‬ ‫ح‬ ‫و‬ ‫(م‬
‫ـاور‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ 23
)‫د‬ ‫ا‬ ‫س‬ ‫إ‬ ‫ث‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫(ه‬ »‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫واالنتق‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬
‫ـناد‬‫ـ‬‫إس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تعتم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قيادات‬ ‫ـراتيجية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدل‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـداول‬‫ـ‬‫املت‬
‫ـاملة‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحقيق‬ ‫(ويف‬ ‫ـرة‬‫ـ‬ّ‫ط‬‫مؤ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مكاس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫ـيا‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحك‬
‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫انفت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫أن‬ ‫ـدوة‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫بين‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ولق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫ممكن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ )‫ـة‬‫ـ‬‫عادل‬ ‫وال‬
‫ـاه‬‫عرضنـ‬ ‫ـا‬‫بمـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـألة‬‫املسـ‬ ‫ـا‬‫همـ‬ ‫ـيني‬‫أساسـ‬ ‫ـن‬‫مكونـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـون‬‫متكـ‬ ‫ش‬
‫ـئتني‬‫ـ‬‫الناش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والديمقراطي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫بتحدي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫واملس‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫وجوهه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫األوىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القيادي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وجوه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ّ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ،‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ذات‬ ‫ويف‬ .24
‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫انعق‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ 25
)‫ـرون‬‫ـ‬‫والع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫(املؤتم‬ 2011 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مؤتم‬ ‫يف‬
‫ـات‬‫انتخابـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـق‬‫املنبثـ‬ )‫وت‬ ‫(م‬ »‫ـييس‬‫التأسـ‬ ‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـس‬‫«املجلـ‬ ‫ـكيل‬‫تشـ‬ ‫ـر‬‫أثـ‬
»‫«الربملانــي‬ ‫الســيايس‬ ‫التحالــف‬ ‫إىل‬ ‫أفضــت‬ ‫التــي‬ ‫بنتائجهــا‬ 2011-10-23
‫«التعديــل‬ ‫يف‬ ‫األوىل‬ ‫الخطــوات‬ ‫هــذه‬ ‫ومنــذ‬ .‫بالرتويــكا‬ ‫املســمى‬ ‫والحكومــي‬
‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫انتخاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫ومن‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـلوك‬‫ـ‬‫لس‬ »‫ـي‬‫ـ‬‫التكتيك‬
‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ )‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫(القي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لتغليبه‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫انتق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وجه‬ ‫ت‬ ‫و‬
. 26
‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ –
‫السياســات‬ ‫تغــر‬ ‫وجــوه‬ ‫مــن‬ ‫وجــه‬ ‫(وهــو‬ ‫التغليــب‬ ‫ذلــك‬ ‫بعــض‬ ‫يعــود‬
‫نحــو‬ ‫معلــن‬ ‫وأحيانــا‬ ‫واضــح‬ ‫اتجــاه‬ ‫وجــود‬ ‫إىل‬ )‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫لــا‬ ‫التفاوضيــة‬
‫وت‬ ‫م‬ ‫ـادق‬‫ـ‬‫ص‬ ‫أن‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تجري‬
‫ـة‬‫االنتقاليـ‬ ‫ـة‬‫بالعدالـ‬ ‫ـق‬‫يتعلـ‬ ‫ـايس‬‫أسـ‬ ‫ـون‬‫قانـ‬ ‫ـرح‬‫مقـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫األول‬ ‫ـل‬‫الفصـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
2011 ‫فيفــري‬ ‫أواخــر‬ ‫انتهــت‬ ‫الثــورة‬ ‫أن‬ ‫يعتقــدون‬ ‫النــواب‬ ‫أن‬ ‫بــدا‬ ‫حيــث‬
‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـداف‬‫أهـ‬ ‫ـق‬‫لتحقيـ‬ ‫ـا‬‫العليـ‬ ‫ـة‬‫الهيئـ‬ ‫ـكيل‬‫تشـ‬ ‫ـل‬‫مراحـ‬ ‫يف‬ ‫ـول‬‫بالدخـ‬ ‫ـك‬‫وذلـ‬
.‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حماي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫ملجل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تعويض‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫واالنتق‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫واإلص‬
http://www. ‫ـط‬‫الرابـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ،‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـراءة‬‫القـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـر‬‫النظـ‬ ‫ـرف‬‫بـ‬ ،‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـل‬‫تفاصيـ‬ ‫ـض‬‫لبعـ‬ ‫ـا‬‫تأريخيـ‬ ‫رسدا‬ ‫ـر‬‫أنظـ‬ 22
turess.com/echaab/13265
،‫ـر‬‫ـ‬‫للن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬ ،‫ـس‬‫ـ‬‫بتون‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االنتق‬ ‫يف‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫الش‬ ...‫ـد‬‫ـ‬‫يري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدع‬‫ـ‬‫ويب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يري‬ ،‫ـعيداني‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫من‬ 23
.2012 ،‫ـس‬‫تونـ‬ -‫ـس‬‫صفاقـ‬
http://www.turess.com/echaab/14835 ‫التايل‬ 24
82%D8%%84%D8%AA%D9%http://www.ugtt.org.tn/%D8%A7%D9 ‫ـط‬‫ـ‬‫الراب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫تقري‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أنظ‬ 25
/85%84%D8%B9%D8%A7%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%B1%D9
les-/19/02/https://nawaat.org/portail/2013 )‫(بالفرنســية‬ ‫الرابــط‬ ‫عــى‬ ‫االتجــاه‬ ‫هــذا‬ ‫يف‬ ‫تحليــا‬ ‫أنظــر‬ 26
/luttes-sociales-en-tunisie-malediction-ou-opportunite-revolutionnaire

103. 101
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـارا‬‫مسـ‬ ‫ـكل‬‫تشـ‬ ‫ـة‬‫واالحتجاجيـ‬ ‫ـة‬‫املطلبيـ‬ ‫ـركات‬‫التحـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـخ‬‫التاريـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬
‫ـر‬‫ـ‬‫التغي‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الكث‬ ‫يف‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫التناق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫إىل‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫يتخال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تغيريي‬
‫آلياته‬ ‫ويف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬ ‫ـكله‬‫ـ‬‫ش‬ ‫يف‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫يرك‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والتدريج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬
‫ـري‬‫ـ‬‫الجماه‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫الحض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والتمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االنتخابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االنتقالي‬
‫ـوى‬‫القـ‬ ‫أن‬ ‫ـف‬‫التخالـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـي‬‫ويعنـ‬ .‫ـة‬‫ومراقبـ‬ ‫ـا‬‫وتنظيمـ‬ ‫ـرارا‬‫وقـ‬ ‫ـاركة‬‫مشـ‬ ‫ـه‬‫فيـ‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫(االتح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يمثل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومنه‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يمثل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومنه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصل‬ ‫ذات‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫إىل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مثلت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومنه‬ )‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والصناع‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫والتج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للصناع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬
‫ـة‬‫ـ‬‫التفاوضي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مواقعه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تغي‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫بص‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتعاقب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحكوم‬ ‫ذاك‬ ‫أو‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الح‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫ولي‬ .‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫للحص‬
‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫موازي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لحتمي‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫الخض‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ناتج‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التغي‬
‫ـاويض‬‫ـ‬‫تف‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫س‬ ‫إىل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الصف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحصيل‬ ‫ذي‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـرج‬‫ـ‬‫تخ‬
‫ـو‬‫وهـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬ ‫ـن‬‫تهجـ‬ ‫ـق‬‫عمـ‬ ‫يف‬ ‫كان‬ ‫ـه‬‫ألنـ‬ ‫ـراتيجيا‬‫اسـ‬ ‫ـا‬‫انقالبـ‬ ‫ـل‬‫بـ‬ ‫ـي‬‫توزيعـ‬
.‫ـرا‬‫ـ‬‫صف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حصيلته‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نتيج‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أيض‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫يق‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تهج‬
.‫ّا‬‫د‬‫ـا‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تصادمي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـراتيجي‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫االنق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫اتخ‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ولذل‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وقضاي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وتتبع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫إيقاف‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫ينت‬ ‫أن‬ ‫إال‬ ‫ـارين‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـارب‬‫ـ‬‫لتض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وبالفع‬
‫ـم‬‫ـ‬‫بأنه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫اقتناعه‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫األي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تصاع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫حركي‬ ‫ـطاء‬‫ـ‬‫نش‬ ‫أو‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مناضل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬
. 27
‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫واإلقص‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫التهمي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مرب‬ ‫إىل‬ ‫ـادوا‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫إخباري‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫ومواق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التواص‬ ‫ـبكات‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نلق‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ويكف‬
‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وغريه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫القضاي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـتاغ‬‫ـ‬‫هاش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وحم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬ ْ‫َص‬‫و‬ ‫ذات‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعبوي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫موارده‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫خيض‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫االحتج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫حم‬ ‫إىل‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬ ‫ـودة‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫وسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واتصالي‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫كلي‬ 2010 ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫وإىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جزئي‬ 2008 ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـائدة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬
،‫ـهداء‬‫الشـ‬ ‫ـات‬‫عائـ‬ ‫ـا‬‫قضايـ‬ ،‫ـايس‬‫املكنـ‬ ‫يف‬ 2011 ‫ـل‬‫أفريـ‬ 12 ‫ـداث‬‫أحـ‬ ‫يف‬ ‫ـكرية‬‫عسـ‬ ‫ـات‬‫(محاكمـ‬ ‫ـض‬‫املنتفـ‬ ‫ـباب‬‫الشـ‬ ‫ـا‬‫قضايـ‬ 27
‫ـج‬‫ـ‬‫بنتائ‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫والتالع‬ ‫ـغيل‬‫ـ‬‫التش‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫تح‬ ،)2012 ‫وأوت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫(جويلي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫مناط‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫يف‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫قط‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أث‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫العط‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫تح‬
‫ـاق‬‫ـ‬‫وف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫«تكوي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫القضاي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الته‬ ‫ـوزع‬‫ـ‬‫وتت‬ ...‫ـاوة‬‫ـ‬‫اإلت‬ ‫ـداث‬‫ـ‬‫أح‬ ،)2014 ‫ـري‬‫ـ‬‫وفيف‬ 2012 ‫ـاي‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫(قفص‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫املناظ‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـداء‬‫ـ‬‫و»االعت‬ »)‫ـز‬‫ـ‬‫مرك‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫(ح‬ ‫ـكون‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بمح‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫الن‬ ‫و»إرضام‬ »‫ـخاص‬‫ـ‬‫واألش‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـداء‬‫ـ‬‫االعت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لغاي‬
)‫ـز‬‫ـ‬‫مرك‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫(رئي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫القت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫و»محاول‬ »‫ـق‬‫ـ‬‫الطري‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫و»قط‬ »‫ـر‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫و»تعطي‬ »‫ـه‬‫ـ‬‫بوظيفت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قيام‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫اثن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫موظ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أنظ‬ .»‫ـلح‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تجمه‬ ‫يف‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫و»املش‬ »‫ـي‬‫ـ‬‫الجنائ‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫العق‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يوج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫و»التهدي‬ »‫ـي‬‫ـ‬‫العلن‬ ‫ـذف‬‫ـ‬‫و»الق‬

104. 102
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
https://nawaat.org/portail/2014/06/03/%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A
C%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%83-%D%A7
%D9%84%D8%A5%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A-%D9%88%D8%A7%
D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81/
‫وكذلك‬
http://www.essahafa.info.tn/index.php?id=24&tx_ttnews%5Btt_news%5D=58530&tx_ttnews%5B-
backPid%5D=6&cHash=0eff76ff1a
‫وكذلك‬
http://nawaat.org/portail/2014/12/24/%D9%85%D9%86-
%D8%AD%D9%82%D9%91%D9%8A-%D9%86%D8%B9%D9%8A%D8%B4-%D8%A8%D9%83%
D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D8%AA%D8%AC/
2011 ‫ﻓﻴﻔﺮي‬ 28 ‫ﻗﺒﻞ‬
86 ‫اﻤﻟﺘﻬﻤﻦﻴ‬ ‫ﻋﺪد‬ ‫إﺟﻤﺎﱄ‬
2011 ‫ﻓﻴﻔﺮي‬ 28 ‫ﺑﻌﺪ‬ ‫ﻻﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‬
110 ‫اﻤﻟﺘﻬﻤﻦﻴ‬ ‫ﻋﺪد‬ ‫ﻤﺎﱄ‬
‫اﻤﻟﺘﻬﻤﻦﻴ‬ ‫ﻋﺪد‬
‫اﻤﻟﺘﻬﻤﻦﻴ‬ ‫ﻋﺪد‬
‫ﻗﺒﲇ‬
‫اﻤﻟﻜﻨﺎﳼ‬ ‫اﻟﻘﻄﺎر‬‫ﺣﺎﻣﺔ‬
‫ﺗﻮزر‬
‫ﺳﻮق‬
‫اﻟﺠﺪﻳﺪ‬
‫ﻣﻨﺰل‬
‫ﺑﻮزﻳﺎن‬
‫أم‬
‫اﻟﻌﺮاﻳﺲ‬
‫ﺗﺎﻟﺔ‬
‫ﻗﺒﻼط‬‫اﻟﻬﻴﴩﻳﺔ‬
‫اﻤﻟــﺪﻳــﻨــﺔ‬
‫اﻤﻟــﺪﻳــﻨــﺔ‬
‫ﺟﺮﺑﺔ‬ ‫أﺟﻴﻢ‬‫ﺷﺎﻛﺮ‬ ‫ﻣﻨﺰل‬ ‫ﺗﻮﻧﺲ‬
0
10
20
30
40
50
60
52
12 10 10
30
23
20
11 10 9
3
1 1
0
5
10
15
20
25
30

105. 103
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـي‬‫االحتجاجـ‬ ‫ـوع‬‫تنـ‬ ‫ـى‬‫معنـ‬ ‫يف‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬ ‫ـن‬‫تهجـ‬ ‫ـوه‬‫وجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـان‬‫ثـ‬ ‫ـه‬‫وجـ‬ ‫ويف‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الطاغ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واملطلب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الطاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الرغ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ،‫ـاويض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـذرر‬‫ـ‬‫وت‬
‫مــرة‬ ‫كل‬ ‫يف‬ ‫كانــت‬ ‫فإنهــا‬ ‫التحــركات‬ ‫هــذه‬ ‫مــن‬ ‫الســاحقة‬ ‫األغلبيــة‬ ‫عــى‬
‫مــع‬ ‫التعاطــي‬ ‫يف‬ ‫الحكوميــة‬ ‫بالسياســات‬ ‫تتعلــق‬ ‫مســائل‬ ‫طــرح‬ ‫إىل‬ ‫تفــي‬
‫قضايــا‬ ‫تطــرح‬ ‫التــي‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫الحركــة‬ ‫ســمات‬ ‫مــن‬ ‫وهــذا‬ .‫االحتجــاج‬
‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ .‫ـارشة‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫تط‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫وإن‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫سياس‬
‫ـر‬‫ـ‬‫والتعب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التظاه‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تطرحه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قضاي‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫ينض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املص‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وتقري‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫واملش‬
‫ـركات‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬ ،‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والحري‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬
‫ـرص‬‫الفـ‬ ‫ـيع‬‫وتوسـ‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـاف‬‫واإلنصـ‬ ‫ـغيل‬‫والتشـ‬ ‫ـة‬‫التنميـ‬ ‫ـوق‬‫حقـ‬ ‫ـرح‬‫تطـ‬
‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫ينض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫ـروف‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وتجوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحياتي‬
‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تهج‬ ‫ـوه‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والحري‬
‫ـر‬‫ـ‬‫تغ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ناحي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـخها‬‫ـ‬‫وترس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـأة‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫املتول‬
.‫ـة‬‫ثانيـ‬ ‫ـة‬‫ناحيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـن‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـن‬‫للفاعلـ‬ ‫ـة‬‫التفاوضيـ‬ ‫ـراتيجيات‬‫االسـ‬
2011 ‫ﻓﻴﻔﺮي‬ 28 ‫ﺑﻌﺪ‬ ‫اﻻﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‬ ‫اﻟﺤﺮاك‬ ‫ﻗﻀﺎﻳﺎ‬
110 ‫اﻤﻟﺘﻬﻤﻦﻴ‬ ‫ﻋﺪد‬ ‫إﺟﻤﺎﱄ‬
‫اﻤﻟﺘﻬﻤﻦﻴ‬ ‫ﻋﺪد‬
‫ﻗﺒﲇ‬
‫ﺑﻨﺰرت‬‫اﻟﺸﺎﺑﺔ‬‫اﻤﻟﻜﻨﺎﳼ‬ ‫اﻟﻘﻄﺎر‬‫ﺣﺎﻣﺔ‬
‫ﺗﻮزر‬
‫ﺳﻮق‬
‫اﻟﺠﺪﻳﺪ‬
‫ﻣﻨﺰل‬
‫ﺑﻮزﻳﺎن‬
‫أم‬
‫اﻟﻌﺮاﻳﺲ‬
‫ﺗﺎﻟﺔ‬ ‫ﺟﻠﻤﺔ‬ ‫ﺳﻠﻴﺎﻧﺔ‬
‫ﻗﺒﻼط‬‫اﻟﻬﻴﴩﻳﺔ‬
‫اﻤﻟــﺪﻳــﻨــﺔ‬
‫اﻤﻟــﺪﻳــﻨــﺔ‬
‫ﺟﺮﺑﺔ‬ ‫أﺟﻴﻢ‬‫ﺷﺎﻛﺮ‬ ‫ﻣﻨﺰل‬ ‫ﺗﻮﻧﺲ‬
12 10 10
30
23
20
11 10 9
3
1 1 1 1
1 1
0
5
10
15
20
25
30

106. 104
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
:‫تحليلية‬ ‫أمثلة‬ :‫رابعا‬
:‫االعتصام‬ :‫النضالية‬ ‫األشكال‬ ‫يف‬ 1-
‫ـن‬‫ـ‬‫الحركي‬ ‫ـطني‬‫ـ‬‫الناش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وجه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يمث‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التداخ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫تأكي‬
‫قــوة‬ ‫وتأكيــد‬ ‫الطاقــات‬ ‫تحشــيد‬ ‫عــى‬ ‫تســاعد‬ ‫نضاليــة‬ ‫خطــوة‬ ‫واملناضلــن‬
‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مكاني‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الخص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتحكم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الفعالي‬
‫يف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫النش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫درج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بتأث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مصحوب‬
‫ـتوجب‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫فع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجزائ‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ولكن‬ .‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ ‫ـكان‬‫ـ‬‫م‬
‫ـة‬‫ـ‬‫تهم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تعطي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تهمت‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كيف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫إذا‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫العق‬
»‫ـي‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫موظ‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫«هض‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قبي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ته‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫تفت‬
‫وهــذه‬ ...»‫العمومــي‬ ‫املرفــق‬ ‫ســر‬ ‫و»تعطيــل‬ »‫العمومــي‬ ‫بامللــك‬ ‫و»اإلرضار‬
‫إىل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫واملطالب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املحتج‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نضالي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫توج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ته‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫يف‬ ‫األصغر‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ :‫ـتويني‬‫ـ‬‫مس‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫القائ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫للنظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مخاصم‬
. 28
‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األك‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ويف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعني‬
‫فعــل‬ ‫أســلوب‬ ،‫فيــه‬ ‫الخــوض‬ ‫ســبب‬ ‫كان‬ ‫ومهمــا‬ ،‫االعتصــام‬ ‫يكــون‬ ‫بذلــك‬
‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عنيف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بطريق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جماع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫احت‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يتمث‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ألن‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫بامتي‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫س‬
‫ـر‬‫ـ‬‫بتغي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملطالب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ممدي‬ ‫أو‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جلوس‬ ‫أو‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وقوف‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫لالحتج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫لفض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عنيف‬
‫أو‬ ‫ـوة‬‫بالقـ‬ ‫ـا‬‫إجالؤهـ‬ ‫ـم‬‫يتـ‬ ‫أن‬ ‫إىل‬ ‫ـايف‬‫ثقـ‬ ‫أو‬ ‫ـادي‬‫اقتصـ‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫اجتماعـ‬ ‫او‬ ‫ـيايس‬‫سـ‬
‫يف‬ ‫ـارش‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التدخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫مطالبه‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تتمك‬ ‫أو‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بغريه‬
‫أو‬ ‫ـا‬‫اجتماعيـ‬ ‫ـأن‬‫الشـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫كان‬ ‫وإن‬ ‫ـى‬‫حتـ‬ ‫ـي‬‫العمومـ‬ ‫ـأن‬‫للشـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫اإلدارة‬
‫ـه‬‫ـ‬‫هدف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يتمث‬ ‫إذ‬ ‫ـيا‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫اإلدارة‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بتدخل‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫اقتصادي‬
‫أو‬ ‫ـأة‬‫منشـ‬ ‫أو‬ ‫إدارة‬ ‫ـت‬‫أكانـ‬ ‫ـواء‬‫سـ‬ ‫ـتهدفة‬‫املسـ‬ ‫ـة‬‫املؤسسـ‬ ‫ـاط‬‫نشـ‬ ‫ـاف‬‫إيقـ‬ ‫يف‬ ‫األول‬
‫أو‬ ‫املســتهدفة‬ ‫البنــاءات‬ ‫الحتــال‬ ‫ويمكــن‬ .‫اشــتغاله‬ ‫يتعطــل‬ ‫بحيــث‬ ‫هيــكال‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الحديدي‬ ‫ـكك‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـوط‬‫ـ‬‫خط‬ ‫أو‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الطرق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وقط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـاحات‬‫ـ‬‫بالس‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫االنتص‬
‫ـة‬‫ـ‬‫قرقن‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫القبي‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫بأنش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫للقائم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫محاكم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫انتظم‬ 2016-04-04 ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ 2016--03 28 ‫ـبوع‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ 28
‫ـة‬‫حريـ‬ ‫ـل‬‫«تعطيـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـم‬‫إليهـ‬ ‫ـة‬‫املوجهـ‬ ‫ـم‬‫التهـ‬ ‫ـت‬‫وتوزعـ‬ .‫ـص‬‫والفحـ‬ )‫ـكاف‬‫بالـ‬ ‫ـة‬‫االبتدائيـ‬ ‫ـة‬‫(املحكمـ‬ ‫ـور‬‫والقصـ‬ ‫ـي‬‫والدهمانـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫و»تعطي‬ ،»‫ـدي‬‫ـ‬‫البل‬ ‫ـتودع‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـارس‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫بالعن‬ ‫ـداء‬‫ـ‬‫و»االعت‬ »‫ـة‬‫ـ‬‫عمومي‬ ‫ـكات‬‫ـ‬‫ممتل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫و»رسق‬ »‫ـة‬‫ـ‬‫عصاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫و»تكوي‬ »‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـات‬‫ـ‬‫إيقاف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫واملحاكم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املوقوف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حصيل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وكان‬ .»‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫و»تألي‬ ...»‫ـي‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫مرف‬ ‫يف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫األعم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫س‬
.‫ـخ‬‫ـ‬‫التاري‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـابقة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫األرب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫متهم‬ 300 ‫ـة‬‫ـ‬‫قراب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عدده‬ ‫كان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫محتج‬ ‫ـتني‬‫ـ‬‫س‬

107. 105
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـكال‬‫األشـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫يعـ‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫الخاصـ‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫العموميـ‬ ‫ـاءات‬‫الفضـ‬ ‫ـذ‬‫منافـ‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫سـ‬ ‫أو‬
‫ـد‬‫ترافـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫املطلبـ‬ ‫ـي‬‫االحتجاجـ‬ ‫ـكل‬‫الشـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـة‬‫فعاليـ‬ ‫ـى‬‫وتتأتـ‬ .‫ـة‬‫االعتصاميـ‬
‫ـل‬‫بفعـ‬ ‫ـعبي‬‫الشـ‬ ‫ـف‬‫التعاطـ‬ ‫ـتثارة‬‫واسـ‬ ‫ـق‬‫املرافـ‬ ‫ـل‬‫عمـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـراب‬‫االضطـ‬ ‫ـال‬‫إدخـ‬
‫ـرض‬‫ـ‬‫وتع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املطال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بأحقي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وامللتحق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫واملتوقف‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫اقتن‬
.‫العنــف‬ ‫متفــاوت‬ ‫التضييــق‬ ‫أو‬ ‫للمحــارصة‬ ‫أو‬ ‫للقمــع‬ ‫باالعتصــام‬ ‫القائمــن‬
‫ـارش‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للفع‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ترتاف‬ ‫أن‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لالعتصام‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ويمك‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املقاطع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وحم‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫لإلمض‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫العرائ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تمري‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫العني‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬
‫ـاركة‬‫املشـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫نوعـ‬ ‫ـق‬‫يحقـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـو‬‫وهـ‬ ‫ـا‬‫إلصاقهـ‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫الدعائيـ‬ ‫ـواد‬‫املـ‬ ‫ـع‬‫وتوزيـ‬
‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـاكل‬‫الهيـ‬ ‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫تمـ‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫أي‬ ‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬
.‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـة‬‫النضاليـ‬ ‫ـكال‬‫واالشـ‬
:‫العمومي‬ ‫الفضاء‬ ‫هندسة‬ ‫إعادة‬ :‫السياسية‬ ‫اآلثار‬ ‫يف‬ 2-
‫آرالت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤرخ‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫تعت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـأة‬‫ـ‬‫نش‬ ‫إذا‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ملث‬ ‫ـارشة‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اآلث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫الفكر‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواس‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫الجمه‬ ‫ـداع‬‫ـ‬‫ابت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫فض‬ 29
‫ـارج‬‫ـ‬‫ف‬
‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـددة‬‫ـ‬‫متج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هوي‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ذات‬ ‫يف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يبن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـعب‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـيادة‬‫ـ‬‫وس‬
‫ـح‬‫توضيـ‬ ‫يف‬ ‫ـرى‬‫األخـ‬ ‫ـات‬‫املناقشـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـد‬‫تفيـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ . 30
‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـات‬‫املناقشـ‬
‫ـات‬‫ـ‬‫األمريكي‬ ‫ـويات‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فف‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـأة‬‫ـ‬‫نش‬ ‫دالالت‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫ح‬
‫ويف‬ ،31
‫والعائليــة‬ ‫املنزليــة‬ ‫غــر‬ ‫الفضــاءات‬ ‫كل‬ ‫هــو‬ ‫العمومــي‬ ‫الفضــاء‬ ‫مثــا‬
‫كل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ومن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫بالتالق‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫للجمه‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫كل‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫االعتب‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬
‫ـو‬‫وهـ‬ 32
‫ـس‬‫والكنائـ‬ ‫ـي‬‫واملقاهـ‬ ‫ـات‬‫الجامعـ‬ ‫ـل‬‫مثـ‬ ‫ـوم‬‫للعمـ‬ ‫ـة‬‫املفتوحـ‬ ‫ـات‬‫املؤسسـ‬
29
Arlette Farge, Dire et mal dire. L›opinion publique au XVIIIe siècle, Le seuil, « La librairie du XXe
siècle », Paris, 1992, 318 p.
Les ( ‫ـه‬‫ـ‬‫كتاب‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ) Roger Chartier ( ‫ـارتيي‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫روج‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫والسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثقافي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـؤرخ‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتعمل‬‫ـ‬‫اس‬ 30
La( ‫كتابــه‬ ‫يف‬ )Bernard Miège( ‫ميــاج‬ ‫برنــار‬ ‫ّــز‬‫ي‬‫م‬ ‫كمــا‬ Origines culturelles de la Révolution française، (1990
( ‫الــرأي‬ ‫صحافــة‬ : ‫أوروبــا‬ ‫يف‬ ‫العمومــي‬ ‫الفضــاء‬ ‫نمــاذج‬ ‫مــن‬ ‫أربعــة‬ ‫بــن‬ ) société conquise par la communication
‫ـف‬‫ـ‬‫(منتص‬ ‫ـموع‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املرئ‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫الجماه‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلع‬ ‫ـائط‬‫ـ‬‫وس‬ ،)19 ‫ـرن‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫(منتص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التجاري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصحاف‬ ،)18 ‫ـرن‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫منتص‬
.)1970 ‫ـذ‬‫ـ‬‫(من‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعمم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والعالق‬ )‫ـن‬‫ـ‬‫العرشي‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫الق‬
31
Nancy Fraser, “Rethinking the Public Sphere: A Contribution to the Critique of Actually Existing
Democracy”, in, Social Text, No. 251990( 26/), pp. 5680-.
32
Pierre Frankignoulle et Edith Bodson, « Le campus universitaire comme espace public : des
représentations aux pratiques », in, Etudes de Communication, Bulletin du Certeic, Espaces publics de la
vie ordinaire, Université de Lille 3, 2ème trimestre 1996, pp. 6188-.
Thierry Pacot,L›espace de la parole. Réflexion sur deux modèles historiques d›espace public,in,Hermès,
19921/ n° 10, pp 5769-.

108. 106
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـحه‬‫ـ‬‫يفس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والتعاون‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التضامن‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالقتص‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫الرئي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املك‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫العن‬
‫ترصف‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 33
‫ـرورة‬‫ـ‬‫بال‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ملنط‬ ‫ـتجيب‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـادل‬‫ـ‬‫للتب‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬
‫ـة‬‫ـ‬‫أطروح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫واج‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫النق‬ ‫ويف‬ .34
‫ـي‬‫ـ‬‫الفردان‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫الجماه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تناقض‬ ‫يف‬
‫ـه‬‫ـ‬‫تحكم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ 35
‫ـوه‬‫ـ‬‫مناقش‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫رك‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫هابرم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يورغ‬
‫ـؤدي‬‫ـ‬‫وي‬ .‫ـط‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تاريخي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يوج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والعقالني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املتفاعل‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫واالنعكاس‬ ‫ـاواة‬‫ـ‬‫املس‬
‫ـر‬‫ـ‬‫بنظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والوطني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخصوصي‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫رضورة‬ ‫إىل‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬
‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫س‬ّ‫ن‬‫ال‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫وتجس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمييزي‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وك‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫االعتب‬
‫ـأن‬‫ـ‬‫بالش‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫لالعتن‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫للرج‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫لينفس‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫بركنه‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫س‬
،‫جمعيات‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫(ودادي‬ ‫ـعبية‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عمومي‬ ‫ـاءات‬‫ـ‬‫فض‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫إىل‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفردي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للعقالني‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫جماع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫منط‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـتغلت‬‫ـ‬‫اش‬ )،‫ـات‬‫ـ‬‫نقاب‬
.36
‫ـة‬‫ـ‬‫الربجوازي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـاءات‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫يف‬ ‫ـادت‬‫ـ‬‫س‬
‫ـار‬‫اعتبـ‬ ‫ـن‬‫املمكـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـار‬‫صـ‬ ‫ـار‬‫االعتبـ‬ ‫ـر‬‫بنظـ‬ ‫ـادات‬‫االنتقـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـذت‬‫أخـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫إذا‬
‫جموع‬ ‫ـازع‬‫ـ‬‫تتن‬ ‫وفيه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املعان‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـاحة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫كل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬
‫ـض‬‫البعـ‬ ‫ـه‬‫منـ‬ ‫ـون‬‫يكـ‬ ‫ـال‬‫مجـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـيطرة‬‫للسـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫ومتعارضـ‬ ‫ـة‬‫مختلفـ‬
،‫املدن‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫فق‬ ،‫ـعبية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الطبق‬ ،‫ـدة‬‫ـ‬‫املضطه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫القومي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الغرب‬ ،‫ـاء‬‫ـ‬‫(النس‬
‫ـف‬‫نضيـ‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ويمكـ‬ .37
‫ـا‬‫تمامـ‬ ‫ـا‬‫مقصيـ‬ )‫ـاف‬‫األريـ‬ ‫ـو‬‫فالحـ‬ ،‫ـة‬‫العماليـ‬ ‫ـات‬‫الطبقـ‬
‫ـكان‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـتعمرات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـباه‬‫ـ‬‫وأش‬ ‫ـتعمرات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـاءات‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫إىل‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بالنس‬
33
Jean-Louis Laville, Une troisième voie pour le travail, Paris, Desclée de Brouwer, 1999.
34
Dominique Wolton, Les contradictions de l’espace public médiatisé, in, Hermès, 1992/1 n° 10, pp
95-114.
35
Peter Hohendahl, «Critical Theory, Public Sphere and Culture: Habermas and His Critics», in, New
German Critique, 16 (winter), 1979, pp 89-118.
Michael Schudson, “The Public Sphere and Its Problems: Bringing the State (Back) In”, in, Notre Dame
Journal of Law, Ethics & Public Policy,Volume 8, Issue 2, Symposium on Voice in Government, 2012.
36
Charles Tilly,The Contentious French, Harvard University Press, Harvard, 1986.
Nicholas Garnham,»The media and the public sphere», in, Calhoun, Craig (Ed), Habermas and the Public
Sphere, Cambridge, 1992, pp359-376.
37
Geoff Eley, «Nations, Publics, and Political Cultures: Placing Habermas in the Nineteenth Century,» in,
Habermas and the Public Sphere, ed. Craig Calhoun.

109. 107
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫العس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ 38
...‫ـن‬‫ـ‬‫املجان‬ ،‫ـرىض‬‫ـ‬‫امل‬ ،‫ـاء‬‫ـ‬‫الغرب‬ ،‫ـيني‬‫ـ‬‫الخالس‬ ،‫ـايل‬‫ـ‬‫األه‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫األصلي‬
‫ـخ‬‫ـ‬‫ترس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـمل‬‫ـ‬‫يش‬ ‫أن‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬
‫ـة‬‫ـ‬‫منظم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بوصف‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ‫ـاكل‬‫ـ‬‫هي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قبي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنظيمي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫مركزي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقابي‬
:‫التلقائي‬ ‫الجماهريي‬ ‫التنظم‬ :‫التنظيمي‬ ‫البناء‬ ‫يف‬ 3-
،‫ـخ‬‫ـ‬‫ومرتس‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫الوج‬ ‫ـابق‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫متماس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنظيم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وفض‬
‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـتقرة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫والتنظي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعبئ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫إىل‬ ‫ـزع‬‫ـ‬‫ين‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فإن‬
‫ـه‬‫ـ‬‫تلي‬ ‫ذاك‬ ‫أو‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫إىل‬ ‫ـعة‬‫ـ‬‫موس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قاعدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مفاوض‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫طري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املطل‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬
‫ـرار‬‫ـ‬‫االضط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫اإلدارات‬ ‫أو‬ ‫ـؤولني‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تعبئ‬
‫ـوال‬‫ـ‬‫وص‬ )‫ـارات‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫(حم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرمزي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫باالحتجاج‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫تب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫نض‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫خ‬ ‫إىل‬
‫تدرجهــا‬ ‫ورســوخ‬ ‫املغلقــة‬ ‫بدوريتهــا‬ ‫التحــركات‬ ‫هــذه‬ ‫وتتســم‬ .‫اإلرضاب‬ ‫إىل‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫تطورات‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫لتوق‬ ‫ـبية‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وقابليت‬
))Congress of Racial Equality (CORE( ‫العنرصيــة‬ ‫املســاواة‬ ‫مؤتمــر‬ ‫منتســبي‬ ‫قبــل‬ ‫مــن‬ ‫االعتصــام‬ ‫اســتخدم‬ 38
‫يف‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ 1940 ‫ـنوات‬‫السـ‬ ‫ـل‬‫قبـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ))Fellowship of Reconciliation (FOR( ‫ـي‬‫التوافقـ‬ ‫ـح‬‫الصلـ‬ ‫ـة‬‫زمالـ‬ ‫ـة‬‫ومجموعـ‬
‫اعتصام‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫ومث‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫املطاع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اعتصام‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تكتي‬ »‫«أم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تعت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ )Bernice Fisher( ‫ـر‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫برني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املناضل‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اعتص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مث‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫املحت‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫ومث‬ )‫ـم‬‫ـ‬‫معتص‬ 100 ‫إىل‬ 75( 1939 ‫ـبتمرب‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـورك‬‫ـ‬‫نيوي‬ ‫يف‬ Shack Sandwich Shops ‫ـم‬‫ـ‬‫مطع‬
‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫تكس‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫نجح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االعتصام‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ .)1939 ‫(أوت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فرجيني‬ ‫يف‬ ‫ـندريا‬‫ـ‬‫ألكس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مكتب‬ ‫يف‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫العن‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫التميي‬
)‫ـمالية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫(كارولين‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫دوره‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اعتص‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ 1950 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قانوني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تنقيح‬ ‫إىل‬ ‫ّى‬‫د‬‫وأ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫العلي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الدراس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طلب‬ ‫ـنه‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬
‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ .‫ـال‬‫ـ‬‫رج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وأربع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـاث‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تكون‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجموع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وه‬ »‫ـون‬‫ـ‬‫امللكي‬ ‫ـبعة‬‫ـ‬‫«الس‬ ‫ـنه‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ 1957 ‫ـوان‬‫ـ‬‫ج‬ ‫يف‬
‫ـن‬‫ـ‬‫وش‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫أوكالهوم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مدين‬ ‫يف‬ 1958 ‫أوت‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اعتص‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تبع‬ 1958 ‫ـة‬‫ـ‬‫جويلي‬ ‫يف‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫الكنس‬ ‫يف‬ ‫ـيتا‬‫ـ‬‫بفيش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بمطع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اعتص‬
‫ـوب‬‫جنـ‬ ‫كل‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫االعتصامـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـلة‬‫سلسـ‬ ‫ـح‬‫افتتـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ 1960-02-01 ‫ـوم‬‫يـ‬ ‫ـمالية‬‫الشـ‬ ‫ـا‬‫كارولينـ‬ ‫يف‬ ‫ـبورو‬‫غرنسـ‬ ‫ـام‬‫اعتصـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مئ‬ ‫ـملت‬‫ـ‬‫وش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تجاري‬ ‫ـاحات‬‫ـ‬‫ومس‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـازات‬‫ـ‬‫مغ‬ ‫ـتهدفة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـدن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االمريكي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫املتح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الوالي‬
‫قادة‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫ترأس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الطلب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ .‫ـم‬‫ـ‬‫املطاع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫يف‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫التميي‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إنه‬ ‫إىل‬ ‫وأدت‬ ‫ـاركني‬‫ـ‬‫املش‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ،1960 ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املدني‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حمل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كوّن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الالحق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االعتصام‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫ه‬ّ‫وج‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫متمرس‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫واملراف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األماك‬ ‫يف‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫العن‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫التميي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منهي‬ 1964 ‫ـنة‬‫ـ‬‫لس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املدني‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـدار‬‫ـ‬‫إص‬ ‫إىل‬ ‫أدت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الجنوبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكوري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجامع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طلب‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األمريكي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫املتح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الوالي‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االعتصام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أمثل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ .‫ـدة‬‫ـ‬‫املتح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الوالي‬
‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األمريكي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫املتح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الوالي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫رئي‬ ‫ـاور‬‫ـ‬‫إيزنه‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫زي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الياباني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجامع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طلب‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫وتح‬ )1960( ‫ـة‬‫ـ‬‫الحكوم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫للعل‬ ‫ـدن‬‫ـ‬‫لن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طلب‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫وتح‬ 1966 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫برل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جامع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طلب‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ )1960 ‫ـوان‬‫ـ‬‫(ج‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫الياب‬
‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫وبانتق‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الرتكي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجامع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طلب‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ 1967 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ )London School of Economics(
،‫ـة‬‫ـ‬‫الطالبي‬ ‫ـاحات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫وخ‬ .1968 ‫ـاي‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ ‫إىل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫أف‬ ‫ـدن‬‫ـ‬‫ولن‬ ،‫ـس‬‫ـ‬‫وباري‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫برل‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نضالي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بوصف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واملطلب‬
1981 ‫ـبتمرب‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫افتتاح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وت‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫بأنقل‬ ‫ـاير‬‫ـ‬‫بريكش‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الواقع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنطق‬ ‫يف‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫انتص‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫للنس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫غرينه‬ ‫ـكر‬‫ـ‬‫معس‬ ‫ويف‬
‫ـة‬‫الحكومـ‬ ‫ـرار‬‫قـ‬ ‫ـد‬‫ضـ‬ ‫ـاج‬‫لالحتجـ‬ )‫األرض‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاة‬‫الحيـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـاء‬‫(نسـ‬ ‫ـكتلنديات‬‫االسـ‬ ‫ـاء‬‫النسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫مجموعـ‬ ‫ـت‬‫حلـ‬
.1982 ‫ـاي‬‫ـ‬‫م‬ ‫يف‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫م‬ ‫ألول‬ ‫ـكرية‬‫ـ‬‫العس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬ ‫ـارصة‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وتم‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫املنطق‬ ‫يف‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـخ‬‫ـ‬‫صواري‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫برتكي‬ ‫ـماح‬‫ـ‬‫بالس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الربيطاني‬
‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املناض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـتخدمته‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االعتصام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫خائ‬ ‫يف‬ ‫ـوّل‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫يالح‬ 1980 ‫ـنوات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫ومن‬
‫ـام‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املعتصم‬ ‫ـوىل‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـيدا‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انتش‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫بخط‬ ‫ـيس‬‫ـ‬‫التحس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املناضل‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ،‫ـاض‬‫ـ‬‫اإلجه‬ ‫يف‬
...‫ـن‬‫ـ‬‫املصاب‬ ‫ـوت‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـبيهية‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمثيلي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بينه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وتعبوي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫تحسيس‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫وأنش‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫بأفع‬

110. 108
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫يف‬ ‫ـدرج‬‫ـ‬‫تن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫الك‬ ‫ـمته‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التنظيم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التجدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫فتنفت‬ ،‫األدوات‬
:‫ـه‬‫ـ‬‫خصوصيات‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التلقائ‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫الجماه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التنظ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قبي‬
✤✤‫الجماهــري‬ ‫التنظــم‬ ‫تأســيس‬ ‫يكــون‬ ‫واالنتشــار‬ ‫التكــون‬ ‫حيــث‬ ‫مــن‬
‫ـات‬‫ـ‬‫فئ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫األغل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫متكوّن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثوري‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التلقائ‬
‫ـزة‬‫ـ‬‫وأجه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫فع‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انحس‬ ّ‫ال‬‫ـتغ‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ش‬ّ‫مهم‬
‫ـة‬‫والنقابيـ‬ ‫ـة‬‫الحزبيـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـات‬‫واملؤسسـ‬ ‫ـة‬‫الحاكمـ‬ ‫ـات‬‫والطبقـ‬ ‫ـم‬‫الحكـ‬
‫السياســية‬ ‫القــوى‬ ‫تدخــل‬ ‫مــن‬ ‫الرغــم‬ ‫وعــى‬ .‫التقليديــة‬ ‫والجمعياتيــة‬
‫ـة‬‫تنظيميـ‬ ‫ـكاال‬‫أشـ‬ ‫ـذا‬‫خـ‬ّ‫ت‬‫م‬ ‫ـا‬‫غالبـ‬ ‫ـا‬‫عفويـ‬ ‫ـوّن‬‫تكـ‬ ‫ـد‬‫فقـ‬ ‫ـزة‬‫واملمركـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬
‫وعــدم‬ ‫واملبــادرة‬ ‫والقاعديــة‬ ‫والديمقراطيــة‬ ‫االســتقاللية‬ ‫إىل‬ ‫أقــرب‬ ‫هــي‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫ومتنوعـ‬ ‫ـعة‬‫واسـ‬ ‫ـات‬‫فئـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـز‬‫ارتكـ‬ ‫ـد‬‫فقـ‬ ‫ـارها‬‫انتشـ‬ ‫ـا‬‫أمـ‬ .‫ـز‬‫التمركـ‬
...‫العامــة‬ ‫الســاحات‬ ‫أو‬ ‫العمــل‬ ‫منشــآت‬ ‫أو‬ ‫الســكن‬ ‫أحيــاء‬
✤✤‫الجماهــري‬ ‫التنظــم‬ ‫حركــة‬ ‫ع‬ّ‫ز‬‫تتــو‬ ،‫التنظيمــي‬ ‫الشــكل‬ ‫حيــث‬ ‫مــن‬
‫ـت‬‫تحـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـاق‬‫االنطـ‬ ‫ـاودة‬‫ومعـ‬ ‫ـز‬‫التمركـ‬ ‫ـو‬‫نحـ‬ ‫ـاه‬‫االتجـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـي‬‫التلقائـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫تضعه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫امله‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫إنج‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫ومس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫صه‬ّ‫ل‬‫تق‬ ‫أو‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫النض‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬
‫هــذه‬ ‫مثــل‬ ‫بنــاء‬ ‫يشــهد‬ ‫مــا‬ ‫وعــادة‬ .‫االنتشــار‬ ‫وإســراتيجية‬ ‫لنفســها‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والقاعدي‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النزع‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫أصح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رصاع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنظيمي‬ ‫األدوات‬
‫باألحــزاب‬ ‫االرتبــاط‬ ‫ذات‬ ‫املركزيــة‬ ‫النزعــة‬ ‫وأصحــاب‬ ‫والجماهرييــة‬
‫ـمتي‬‫سـ‬ ‫ـل‬‫تواصـ‬ ‫ـراع‬‫الـ‬ ‫ـدار‬‫مـ‬ ‫ـون‬‫ويكـ‬ .‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـات‬‫والحلقـ‬ ‫ـات‬‫واملنظمـ‬
‫ـط‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫ك‬‫ُم‬‫ي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫يص‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بحي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والتلقائي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجماهريي‬
‫ـرك‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫البن‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫الجمه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بحرك‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫ارتب‬ ‫وذي‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫س‬
‫ـيني‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الخص‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫املع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وتعمي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املناضل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫وتدري‬ ‫ـعار‬‫ـ‬‫للش‬
‫ـه‬‫منـ‬ ‫ـتمد‬‫تسـ‬ ‫ان‬ّ‫ز‬‫ـ‬‫خـ‬ ‫إىل‬ ‫ـول‬‫التحـ‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫الحركـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـاء‬‫انتهـ‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫جهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـعارات‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬ً‫ن‬‫ي‬ ِ‫ع‬َ‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والحلق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واملنظم‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬
.‫واملناضلــن‬ ‫والتحــركات‬
✤✤‫الجماهــري‬ ‫التنظــم‬ )‫(حــركات‬ ‫حركــة‬ ‫ع‬ّ‫ز‬‫تتــو‬ ،‫الرتكيبــة‬ ‫حيــث‬ ‫مــن‬
‫ـات‬‫ـ‬‫وفئ‬ ،‫ـباب‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـبية‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيمن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عمري‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فئ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التلقائ‬
‫ـال‬‫ـ‬‫والعم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫العاطل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫للفق‬ ‫ـبية‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيمن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬

111. 109
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ّســة‬‫ي‬‫ومس‬ ‫مثقفــة‬ ‫وفئــات‬ ،‫الصغــرة‬ ‫الربجوازيــة‬ ‫ورشائــح‬ ‫والفالحــن‬
‫ـمية‬‫ـ‬‫الرس‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العملي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫للمقص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيمن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عام‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ّس‬‫ي‬‫تس‬
.‫ـة‬‫والتقليديـ‬
:‫وتقاطعات‬ ‫تداخالت‬ 4-
‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـدأت‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫للتذك‬ ‫رضورة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثم‬ ،‫ـاك‬‫ـ‬‫بيرتوف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مث‬ ‫يف‬
. 39
»‫ـة‬‫ـ‬‫بقرقن‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لحماي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫«املجل‬
‫عــى‬ 2011-05-20 ‫بتاريــخ‬ ‫بيرتوفــاك‬ ‫وإدارة‬ ‫املجلــس‬ ‫بــن‬ ‫االتفــاق‬ ‫تــم‬
‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـرف‬‫التـ‬ ‫ـم‬‫ليتـ‬ ‫ـوي‬‫الجهـ‬ ‫ـس‬‫املجلـ‬ ‫ـة‬‫ميزانيـ‬ ‫يف‬ ‫ـار‬‫دينـ‬ 600.000 ‫ـخ‬‫ضـ‬
‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـان‬‫ضمـ‬ ‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـة‬‫حمايـ‬ ‫ـس‬‫مجلـ‬ ‫ـويل‬‫تـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫قرقنـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫التنميـ‬ ‫ـدة‬‫لفائـ‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫للمعطل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫األثن‬ ‫يف‬ .‫ـتخراج‬‫ـ‬‫واالس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ميزاني‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشك‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تضخ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مل‬ ‫ـنوية‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القيم‬ ‫ـارت‬‫ـ‬‫وص‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـرأس‬‫ـ‬‫ي‬
‫ـا‬‫ـ‬‫عام‬ 266 ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوزع‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـارت‬‫ـ‬‫وص‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫دين‬ 1000.000 ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املجل‬
‫مهلــة‬ ‫لنــدن‬ ‫يف‬ ‫الرشكــة‬ ‫إدارة‬ ‫أعطــت‬ 2016 ‫ســبتمرب‬ ‫بدايــة‬ ‫ويف‬ .‫يعملــون‬ ‫ال‬
‫ـدد‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املعطل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫اتف‬ ‫ـبتمرب‬‫ـ‬‫س‬ 9 .2016-09-20 ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫وبضم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لألم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املدي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫بحض‬ ‫ـوزراء‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كب‬
‫ـس‬‫للمجلـ‬ ‫ـار‬‫دينـ‬ 1500.000 ‫ـخ‬‫وبضـ‬ ‫ـا‬‫عامـ‬ 266 ‫ـغيل‬‫بتشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬
4 ‫ـع‬‫ـ‬‫الوض‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يحرك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـخاص‬‫ـ‬‫أش‬ 7 ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يعت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫محام‬ .‫ـوي‬‫ـ‬‫الجه‬
‫ـل‬‫ـ‬‫محت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشك‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مق‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ويعت‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التحري‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ 3‫و‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املعطل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـل‬‫ـ‬‫قاب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫وغ‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كثي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫حض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منطق‬ »‫ـا‬‫ـ‬‫«العطاي‬ ‫وأن‬ 2011 ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بالكام‬
‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫بي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫اطالع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يعت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املحام‬ .‫ـر‬‫ـ‬‫التحري‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫لح‬ ‫ـراق‬‫ـ‬‫لالخ‬
‫قرقنــة‬ ‫يف‬ ‫العظمــى‬ ‫بريطانيــا‬ ‫عــى‬ ‫انتــر‬ ‫إنــه‬ ‫فيــه‬ ‫قــال‬ ‫الــذي‬ ‫التحريــر‬
‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ )‫ـي‬‫ـ‬‫(املحام‬ ‫ـتغرب‬‫ـ‬‫ويس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تاريخي‬ ‫ـابات‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يصف‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬
‫ـاد‬‫«اتحـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫وتمـ‬ »‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـة‬‫حمايـ‬ ‫ـس‬‫«مجلـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫اتفاقـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـي‬‫مـ‬ُ‫ت‬
‫ـرى‬‫ـ‬‫وي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫الرف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ »‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املعطل‬
‫ـر‬‫ـ‬‫وزي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ينتق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الصحف‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكفاي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يتدخ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫اع‬ ‫أن‬
‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الطرابل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حكوم‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـؤون‬‫ـ‬‫الش‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫واملالح‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحس‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫لألوض‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مجارات‬ ‫يف‬ ‫ـعبوية‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أظه‬
)‫ـات‬‫ـ‬‫فرح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـفيان‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الصحف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫(م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫مي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫لرادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وخاص‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلع‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫لوس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫عي‬ ‫ـزار‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫محام‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ترصيح‬ 39
.2015-09-21 ‫ـخ‬‫ـ‬‫بتاري‬

112. 110
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وربم‬ ...‫ـون‬‫ـ‬‫واملحتج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملعارض‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحك‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ع‬ ‫ا‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫ين‬ ‫كان‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ال‬ ‫أن‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬
‫ـف‬‫ـ‬‫ينس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بأن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫لوعيه‬ ‫أوال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫لالتف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫رف‬ ‫كان‬
‫حكومــة‬ ‫يف‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫الشــؤون‬ ‫وزيــر‬ ‫وقــال‬ .‫والتمــرد‬ ‫االحتجــاج‬ ‫ســبب‬
‫ـن‬‫ـ‬‫املعتصم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملائ‬ 95 ‫ـبة‬‫ـ‬‫بنس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اتفقن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الطربل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬
‫ـاد‬‫األبعـ‬ ‫أن‬ ‫ـظ‬‫املالحـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ .40
‫ـا‬‫معهـ‬ ‫ـاق‬‫االتفـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـن‬‫نتمكـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـبة‬‫نسـ‬ ‫ـت‬‫وظلـ‬
‫يس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫«أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫للوزي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصحفي‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـارضة‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملحلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫أبع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يحي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بمواصفات‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الوض‬ .»...‫ـة‬‫ـ‬‫قرقن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬
‫ـي‬‫ـ‬‫فف‬ .‫ـادة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫ـهدها‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫يف‬ ‫ـودة‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬
‫ـم‬‫ـ‬‫مواقعه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قرقن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫أصي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫الكث‬ ‫ـتغل‬‫ـ‬‫اس‬ 2016 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاي‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أفري‬
‫ـرض‬‫وعـ‬ ‫ـة‬‫بالرشكـ‬ ‫ـهري‬‫للتشـ‬ ‫ـة‬‫الجامعـ‬ ‫ويف‬ )...،‫ـون‬‫تلفيزيـ‬ ،‫ـة‬‫(مكتوبـ‬ ‫ـام‬‫اإلعـ‬ ‫يف‬
.‫ـب‬‫ـ‬‫املطال‬
:‫ـة‬‫ـ‬‫املتداخل‬ ‫ـتويات‬‫ـ‬‫للمس‬ ‫ـددا‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثم‬ ‫إن‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫نق‬ ‫أن‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫باالعتم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ويمك‬
‫ـم‬‫ـ‬‫الخض‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ :‫ـات‬‫ـ‬‫احتجاج-اعتصام-مواجه‬ -‫إرضاب‬ :‫ـوذج‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اتبع‬
‫ـي‬‫بباقـ‬ ‫ـة‬‫عالقـ‬ ‫ـك‬‫ولذلـ‬ :»‫ـقة‬‫املنشـ‬ ‫ـة‬‫املحليـ‬ ‫ـادات‬‫«القيـ‬ ‫ـد‬‫تصعيـ‬ ‫ـات‬‫آليـ‬ ‫ـتغل‬‫تشـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ًا‬‫ء‬‫ـد‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫املش‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفاعل‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫القي‬
‫ـن‬‫ضمـ‬ ‫ـم‬‫ثـ‬ ‫ـط‬‫املرتبـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬ ‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫ـن‬‫ضمـ‬ ‫ـم‬‫ثـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـزة‬‫أجهـ‬ ‫يف‬ ‫ـى‬‫األعـ‬
-‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫إىل‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫وص‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القديم‬ ‫ـكاله‬‫ـ‬‫بأش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬
‫ـادات‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تصعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـتغال‬‫ـ‬‫اش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ويب‬ ...‫ـة‬‫ـ‬‫املنتظم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬
:»‫ـق‬‫ـ‬‫منش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫«فض‬ ‫ـأة‬‫ـ‬‫لنش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلمكاني‬ ‫ـوء‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـقة‬‫ـ‬‫املنش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحلي‬
،‫ـم‬‫مصالحهـ‬ ،‫ـال‬‫(العمـ‬ »‫ـي‬‫«النقابـ‬ ‫ـال‬‫مجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـرك‬‫التحـ‬ ‫يف‬ ‫كان‬ ‫ـد‬‫فقـ‬
‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ش‬ ‫ت‬ ‫اع‬ ‫إىل‬ ‫ـارشة‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يف‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ )...،‫ـم‬‫ـ‬‫عمله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مواط‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫أجوره‬
‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـعارات‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يرف‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ »‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املعطل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫(«اتح‬ »‫ـي‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـبه‬‫ـ‬‫«ش‬
‫أن‬ ‫دون‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـن‬‫ولكـ‬ ‫ـغيل‬‫شـ‬ ‫ـزاع‬‫نـ‬ ‫ـدة‬‫قاعـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـال‬‫املجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬
،‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املطلب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومنه‬ )‫ـة‬‫ـ‬‫للكلم‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التقلي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫باملعن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نقابي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬
‫ـادة‬‫ـ‬‫(قي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫إىل‬ ‫ـزاح‬‫ـ‬‫ين‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫ممـ‬ ‫ـرب‬‫نقـ‬ ،‫ـاع‬‫القـ‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫نزلنـ‬ ‫ـا‬‫وكلمـ‬ ،‫ـتويات‬‫املسـ‬ ‫ـد‬‫عديـ‬ ‫يف‬ )‫ـام‬‫االعتصـ‬
‫وقريب‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التقلي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بالتنظي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫للتأط‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قاب‬ ‫غري‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫ويتخ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫منفج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اجتماع‬
.2016-09-20 ‫بتاريخ‬ )‫التونيس‬ ‫الحوار‬ ‫قناة‬ ‫عىل‬ 7/24 ‫برنامج‬ ‫مقدمة‬ ‫بلقايض‬ ‫مريم‬ ‫(مع‬ ‫تليفزيوني‬ ‫برنامج‬ 40

113. 111
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫يف‬ ‫ـابقة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـمات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫تناق‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫أع‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫صعدن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وكلم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الالقانوني‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـاءات‬‫ـ‬‫واإلمض‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االتفاق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وفي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫نالح‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ولذل‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫نقيضه‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫اتج‬
‫ويف‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫بالتنفي‬ ‫ـدات‬‫ـ‬‫والتعه‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫والضامن‬ ‫ـهود‬‫ـ‬‫والش‬
‫ـة‬‫والحركـ‬ ‫ـود‬‫الوجـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫جزئيـ‬ ‫ـي‬‫الالقانونـ‬ ‫ـون‬‫يكـ‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـي‬‫القانونـ‬
‫ـة‬‫والحركـ‬ ‫ـب‬‫املطلـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫كليـ‬ ‫ـي‬‫الالقانونـ‬ ‫ـاوره‬‫يجـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫وكل‬ ‫ـب‬‫واملطلـ‬
‫إىل‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫وص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املعطل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫(اتح‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫الوج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قانون‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫أن‬ ‫دون‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫فق‬
)‫ـغيل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫معن‬ ‫(يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ويف‬ .)‫ـام‬‫ـ‬‫االعتص‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬
‫داخــل‬ ‫(النــزاع‬ ‫واإليديولوجــي‬ )‫واالتحــاد‬ ‫الحكومــة‬ ‫حضــور‬ ‫(يف‬ ‫والســيايس‬
‫ـزب‬‫وحـ‬ ‫ـعبية‬‫الشـ‬ ‫ـة‬‫والجبهـ‬ ‫ـار‬‫اليسـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـام‬‫االعتصـ‬ ‫ـادة‬‫وقيـ‬ ‫ـن‬‫املعطلـ‬ ‫ـادة‬‫قيـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشعي‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـزاع‬‫ـ‬‫للن‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫كث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مظاه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اللوح‬ ‫يف‬ ...)‫ـر‬‫ـ‬‫التحري‬
‫ـم‬‫ـ‬‫رس‬ ‫يف‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫املؤث‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفواع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وتتس‬ ....‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ‫ـدث‬‫ـ‬‫نتح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬
‫ـا‬‫ـ‬‫برمزيته‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫(قرقن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واملح‬ )‫ـة‬‫ـ‬‫(الرشك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املح‬ ‫يف‬ ‫ـويص‬‫ـ‬‫الخص‬ ‫ـادل‬‫ـ‬‫بتج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اللوح‬
،‫ـة‬‫الحكومـ‬ ‫ـل‬‫تدخـ‬ ،‫ـة‬‫للقضيـ‬ ‫ـة‬‫العامـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـاد‬‫(األبعـ‬ ‫ـي‬‫والوطنـ‬ )‫ـة‬‫النقابيـ‬
‫ـي‬‫الرئيـ‬ ‫ـر‬‫(املقـ‬ ‫ـة‬‫القوميـ‬ ‫ـدود‬‫للحـ‬ ‫ـر‬‫والعابـ‬ )،‫ـا‬‫العليـ‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫اع‬ ‫ـادة‬‫قيـ‬ ‫ـل‬‫تدخـ‬
‫ـدويل‬‫ـ‬‫وال‬ )‫ـا‬‫ـ‬‫بريطاني‬ ‫يف‬ ‫ـودة‬‫ـ‬‫موج‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وإدارته‬ ‫ـدن‬‫ـ‬‫لن‬ ‫يف‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫موج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للرشك‬
‫ـب‬‫ـ‬‫تحتس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معومل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشك‬ ‫ـابات‬‫ـ‬‫حس‬ ‫أن‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الكون‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫معن‬ ‫يف‬
‫ـى‬‫حتـ‬ ‫وال‬ ‫ـي‬‫املحـ‬ ‫ـتوى‬‫املسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـس‬‫وليـ‬ ‫ـتوى‬‫املسـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫واألرضار‬ ‫ـع‬‫املنافـ‬
‫ـرك‬‫ـ‬‫ت‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫املعول‬ ‫يف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫إن‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫للق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مصداق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫يف‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ن‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ويمك‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬
‫ـاالت‬‫مجـ‬ ‫يف‬ ،‫ـمايل‬‫الرأسـ‬ ‫ـل‬‫قبـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫املحـ‬ ‫ـاد‬‫االقتصـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ »‫ا‬ً‫ر‬ُ‫ز‬‫ـ‬‫ـ‬ُ‫«ج‬ ‫ـمالية‬‫الرأسـ‬
...‫ـاري‬‫والتجـ‬ ‫ـي‬‫والفالحـ‬ ‫ـي‬‫الخدمـ‬ ‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـاوب‬‫يتنـ‬ ‫ـا‬‫وغريهمـ‬ ‫ـارة‬‫والتجـ‬ ‫ـة‬‫الزراعـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫األنش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ترتاف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنزاع‬ ‫ـتتباعا‬‫ـ‬‫واس‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوازي‬‫ـ‬‫وبالت‬
‫ـيني‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ملقاولني‬ »‫ـمية‬‫ـ‬‫«الرس‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الطبق‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫ت‬ ،‫ـزر‬‫ـ‬‫الج‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـهدها‬‫ـ‬‫تش‬
‫ـاورة‬‫ـ‬‫واملن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للحرك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫إىل‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫هوام‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫محلي‬ ‫ـطني‬‫ـ‬‫وناش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ومناضل‬
‫ـون‬‫ـ‬‫واملناضل‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫ويتمكن(املقاول‬ )‫ـمية‬‫ـ‬‫الرس‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫(الطبق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تتمك‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بحي‬
‫ـق‬‫ـ‬‫يخل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وبم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القائم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وحت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحلي‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مالعب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ )‫ـون‬‫ـ‬‫املحلي‬
‫ـال‬‫خـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـقة‬‫املنشـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـادات‬‫القيـ‬ ‫ـأة‬‫لنشـ‬ ‫ـدا‬‫جـ‬ ‫ـة‬‫مالئمـ‬ ‫ـات‬‫وضعيـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النزاع‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫قاع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تندل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تزعمه‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬

114. 112
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
:‫خاتمة‬
‫الحركات‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تتبعه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫التنظيمية‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخصوصي‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫اخت‬ ‫إىل‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫اإلش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫امله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ =( ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاال‬‫ـ‬‫ومج‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫وأث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وحرك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتركيب‬ ‫ـوءا‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
)‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يعتم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ =( ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وع‬ )‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يعتم‬
‫ـام‬‫ـ‬‫ونظ‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫لقان‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫والخض‬ ‫ـراط‬‫ـ‬‫االنخ‬ ‫ـكالنية‬‫ـ‬‫ش‬ =( ‫ـات‬‫ـ‬‫الجمعي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وع‬
‫ـام‬‫بمهـ‬ ‫ـا‬‫مرتبطـ‬ ‫ـا‬‫خصوصيـ‬ ‫ـون‬‫فيكـ‬ ‫ـا‬‫فعلهـ‬ ‫ـا‬‫أمـ‬ .)‫ـة‬‫الصياغـ‬ ‫ـبق‬‫مسـ‬ ‫ـي‬‫داخـ‬
‫ـية‬‫ـ‬‫والسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـاركني‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـاغل‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومنفتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عاجل‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫والثقافي‬
‫يف‬ ‫ـتخدامها‬‫اسـ‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـس‬‫األسـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـاح‬‫بإيضـ‬ ‫ـط‬‫التنميـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـمح‬‫يسـ‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملبني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والفاعل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املواكب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التنظيم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نمذج‬
‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فرضي‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـوّر‬‫ـ‬‫ُط‬‫ي‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫أب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ّ‫ل‬‫ـ‬‫ـ‬‫ولع‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫خضمه‬
‫ـل‬‫ـ‬‫جي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫ظه‬ ‫ال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أساس‬ »‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التغي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫صن‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جيلي‬ ‫ـاال‬‫ـ‬‫«انتق‬ ‫ـميه‬‫ـ‬‫نس‬
»‫ـبوقة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫«غ‬ ‫ـكار‬‫ـ‬‫ألف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حمله‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫فحس‬ )‫ـباب‬‫ـ‬‫(الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الفاعل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫جدي‬
‫ـكاال‬‫ـ‬‫وأش‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫وتعب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتمث‬ ‫ـورا‬‫ـ‬‫تص‬ ‫ـايض‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـمتها‬‫ـ‬‫س‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫تعبريي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انحس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يعت‬ ،‫ـور‬‫ـ‬‫املنظ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫بــن‬ ‫مــن‬ ‫التقليــدي‬ ‫النقابــي‬ ‫التحــرك‬ ‫مجــاالت‬ ‫ضمــن‬ ‫املحــدودة‬ ‫بآفاقهــا‬
‫ـاج‬‫ـ‬‫احتج‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتجماع‬‫ـ‬‫اس‬ ‫يف‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫بعي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تذه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫االنفج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ملث‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الدواف‬
:‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تتوف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومطالب‬
‫ـدرات‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـبقة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وعملياتي‬ ‫ـتية‬‫ـ‬‫لوجس‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫جاه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـل‬‫ـ‬‫التعوي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معين‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ضغ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وإمكاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معلوم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تفاوضي‬
‫ـة‬‫املطالبـ‬ ‫ـاق‬‫آفـ‬ ‫ـاح‬‫انفتـ‬ ‫إن‬ . 41
‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـون‬‫قانـ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫بـ‬ ‫ـموح‬‫مسـ‬ ‫ـو‬‫هـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫مداه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يجع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النزاع‬ ‫يف‬ ‫ـغيل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫واالحتج‬
‫ـتخدمة‬‫ـ‬‫واملس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الطبق‬ ‫ـخ‬‫ـ‬‫تاري‬ ‫يف‬ ‫ـخ‬‫ـ‬‫ترتس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التعبئ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرب‬‫ـ‬‫يق‬
‫الســمات‬ ‫مــع‬ ‫بالتضــاد‬ ‫الجماعــي‬ ‫الهوياتــي‬ ‫البنــاء‬ ‫يف‬ ‫محطــات‬ ‫بوصفهــا‬
.‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـركات‬‫الحـ‬ ‫ـل‬‫مثـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫املقننـ‬ ‫ـة‬‫الجماعيـ‬ ‫ـة‬‫الهوياتيـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫املتفج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـياقات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫امله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬
‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـا‬‫أنهـ‬ ‫ـاس‬‫أسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ال‬ ‫ـامل‬‫الشـ‬ ‫ـا‬‫معناهـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫املفاوضـ‬ ‫إىل‬ ‫ـر‬‫ننظـ‬ ‫أن‬ ‫ـل‬‫نحلـ‬
41
Sarah Ben Nefissa,Bladine Destremau (dir.),Protestations sociales,révolutions civiles.Transformation
du politique dans la Méditerranée arabe, Paris, Revue Tiers-Monde, hors-série numéro 2,Armand Colin,
mai 2011, 240 p.

115. 113
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫أنها‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫فحس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مؤس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ذات‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫وال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫فحس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫طرف‬
‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ )‫ش‬ ‫ت‬ ‫اع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بينه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫(وم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أطرافه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مفاوض‬
‫ـلطات‬‫ـ‬‫والس‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫والح‬
‫اللجان‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫االثن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يجم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫(م‬ ‫واإلدارات‬ ‫ـراف‬‫ـ‬‫(األع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫(االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحلي‬
)‫اإلداريــة‬ ‫السياســية‬ ‫املحليــة‬ ‫(الســلطة‬ ‫والسياســية‬ ))‫املتناصفــة‬ ‫اإلداريــة‬
‫ـع‬‫يجمـ‬ ‫ـا‬‫ومـ‬ ))‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـؤون‬‫للشـ‬ ‫ـة‬‫الجهويـ‬ ‫اإلدارات‬ ،‫ـة‬‫(تفقديـ‬ ‫ـغلية‬‫و(الشـ‬
.‫ـة‬‫املركزيـ‬ ‫ـلطات‬‫والسـ‬ ))‫ـرف‬‫العـ‬ ‫ـس‬‫(مجالـ‬ ‫ـن‬‫االثنـ‬
‫ـع‬‫ـ‬‫يخض‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـوذج‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتقة‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫إن‬
‫ـركات‬‫الحـ‬ ‫ـن‬‫حـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫مركزيـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـة‬‫الجماعيـ‬ ‫ـة‬‫للمفاوضـ‬ ‫ـة‬‫منظمـ‬ ‫ـات‬‫آليـ‬ ‫إىل‬
‫الديمقراطيــة‬ ‫نمــوذج‬ ‫مــن‬ ‫مشــتقة‬ ‫النقابيــة‬ ‫غــر‬ ‫املطلبيــة‬ ‫االحتجاجيــة‬
‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـيا‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـا‬‫ـ‬َ‫أفق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫ويفت‬ .‫ـارشة‬‫ـ‬‫املب‬
‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تأثريه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بفع‬ ‫ال‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التغي‬ ‫ـارف‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫املش‬ ‫إىل‬ ‫ذاك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تأثريه‬ ‫ـداد‬‫ـ‬‫امت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بفع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫فحس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املنش‬
.‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ :‫ـودة‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫طري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫برمت‬
:‫ومراجع‬ ‫مصادر‬
: ‫العربية‬ ‫إىل‬ ‫املرتجمة‬ ‫أو‬ ‫العربية‬ ‫واملراجع‬ ‫املصادر‬
‫ـة‬‫ـ‬‫حرك‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫حال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دراس‬ .‫ـورات‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـداث‬‫ـ‬‫إح‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫«دور‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫أحم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫هن‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫إبراهي‬
.3867 1 :‫ـدد‬‫العـ‬ ‫ـدن‬‫املتمـ‬ ‫ـوار‬‫الحـ‬ ،2012 ،»‫ـل‬‫6ابريـ‬ ‫ـة‬‫كفايـ‬
،‫ـي‬‫ـ‬‫الذات‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫والتثقي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫راس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫مرك‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫فه‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫حلق‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫ياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بلهيب‬
‫ـط‬‫ـ‬‫الراب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ،2012، ‫ـارس‬‫ـ‬‫م‬ 29 ،‫ـرب‬‫ـ‬‫املغ‬
8A/49-%http://www.lakome.com/%D8%B1%D8%A3%D9
8 3 % D 8 % A A % D 8 % A 7 % D 8 % A 8 - %% D 9
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ،2014 ،‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫وانفت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البني‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫تح‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫غان‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫إبراهي‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫البيوم‬
:‫ـط‬‫ـ‬‫الراب‬
article01.shtml/05/http://www.islamonline.net/arabic/mafaheem/2004
‫ـى‬‫األعـ‬ ‫ـس‬‫املجلـ‬ ،‫ـة‬‫وهبـ‬ ‫ـع‬‫ربيـ‬ ‫ـة‬‫ترجمـ‬ ،2004-1768 ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـركات‬‫الحـ‬ ،‫ـارلز‬‫تشـ‬ ،‫ـي‬‫تيلـ‬
.2005 ،‫القاهــرة‬ ،‫للثقافــة‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ناوم‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫فريدري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بيبليوغرافي‬ ،‫ـرون‬‫ـ‬‫وآخ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أحم‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫خ‬
www.id3m. :‫ـط‬‫ـ‬‫الراب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املعلوم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لتقني‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاون‬‫ـ‬‫بالتع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
com/D3M/AllAboutNews/.../SocialMovements.pdf
‫العربيــة‬ ‫البحــوث‬ ‫مركــز‬ ،‫العربــي‬ ‫العالــم‬ ‫يف‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫الحــركات‬ ،)‫(محــررة‬ ‫عــزة‬ ‫خليــل‬

116. 114
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
،2006 ‫ـرة‬‫ـ‬‫القاه‬ ،‫ـويل‬‫ـ‬‫مدب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مكتب‬ ،‫ـن‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـمري‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تقدي‬ ،‫ـل‬‫ـ‬‫للبدائ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫املنت‬ – ‫ـة‬‫ـ‬‫واإلفريقي‬
.‫ص‬ 552
،‫ـان‬‫اإلنسـ‬ ‫ـوق‬‫حقـ‬ ‫ـات‬‫لدراسـ‬ ‫ـرة‬‫القاهـ‬ ‫ـز‬‫مركـ‬ ،‫ـدة‬‫الجديـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـركات‬‫الحـ‬ ،‫ـد‬‫فريـ‬ ‫ـران‬‫زهـ‬
.2007 ،‫األوىل‬ ‫الطبعــة‬ ،‫القاهــرة‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـركات‬‫إلكرتوني)،»الحـ‬ ‫ـع‬‫(موقـ‬ ‫ـرق‬‫مـ‬ -‫ـرب‬‫مغـ‬ ‫ـي‬‫املدنـ‬ ‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫ـة‬‫بوابـ‬ ‫ـور‬‫جسـ‬
:‫ـط‬‫ـ‬‫الراب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ، »‫ـر‬‫ـ‬‫التغي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وبدائ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫م‬
http://www.e-joussour.net/ar/node/2571
‫للعلوم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫دمش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جامع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجل‬ ،»‫ـتقبلية‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العربي‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫والخي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫«العومل‬ ،‫ـز‬‫ـ‬‫العزي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املنص‬
581:559 ‫ص‬ ‫ص‬ ، 2009، ‫ـي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫الع‬ ، 25 ‫ـد‬‫ـ‬‫املجل‬ ،‫ـق‬‫ـ‬‫دمش‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫والقانوني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬
‫ـق‬‫ـ‬‫بالتطبي‬ :‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـراك‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عملي‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ودوره‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ،‫ـد‬‫ـ‬‫أحم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫نه‬ ،‫ـرم‬‫ـ‬‫مك‬
.‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫عم‬
‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬ ،‫ـس‬‫ـ‬‫بتون‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االنتق‬ ‫يف‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫الش‬ ...‫ـد‬‫ـ‬‫يري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدع‬‫ـ‬‫ويب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يري‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫من‬ ،‫ـعيداني‬‫ـ‬‫الس‬
.2012 ،‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ -‫ـس‬‫ـ‬‫صفاق‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫للن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ع‬
،)‫ـة‬‫ـ‬‫(صحيف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـفري‬‫ـ‬‫الس‬ ،‫يف‬ ،»‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ ‫ـراك‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رافع‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫“الهوام‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫ألف‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫ملل‬
4852/http://arabi.assafir.com/Article/25 ‫ـط‬‫ـ‬‫الراب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ،)2016-04-14( 188 ‫ـدد‬‫ـ‬‫الع‬
‫ـى‬‫عـ‬ ،‫ـكان‬‫والسـ‬ ‫األرض‬ ‫ـوق‬‫حقـ‬ ‫ـبكة‬‫شـ‬ ،‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـركات‬‫الحـ‬ ،‫ـف‬‫جوزيـ‬ ‫ـكال‬‫وشـ‬ ‫ـع‬‫ربيـ‬ ‫ـة‬‫وهبـ‬
: ‫ـط‬‫الرابـ‬
mena.org/arabic/spage.php?id=pXE=#.UUw5gzdLnnU-http://www.hic
:‫واإلنكليزية‬ ‫الفرنسية‬ ‫واملراجع‬ ‫املصادر‬
Ben Nefissa Sarah et Destremau Blandine (dir.),Protestations sociales,révolutions
civiles. Transformation du politique dans la Méditerranée arabe, Paris, Revue
Tiers-Monde, hors-série numéro 2, Armand Colin, Mai 2011, 240 p.
Bourque, Reynald , THuderoz Christian , Sociologie de la négociation, Presses
universitaires de Rennes, coll. « Didact Sociologie », 2011, 274 p.
Diani, Mario, McAdam Doug, eds., Social Movements and Networks: Relational
Approaches to Collective Action, Oxford /New York: Oxford University Press,
2003.
Dupont, Christophe, La Négociation. Conduite, théorie, applications, Paris, Dalloz,
1994.
Eley, Geoff, «Nations, Publics, and Political Cultures: Placing Habermas in the
Nineteenth Century,» in, Habermas and the Public Sphere, ed. Craig Calhoun.
Farge, Arlette, Dire et mal dire. L›opinion publique au XVIIIe siècle, Le seuil, « La
librairie du XXe siècle », Paris, 1992, 318 p.
Frankignoulle, Pierre et Bodson, Edith, « Le campus universitaire comme espace
public : des représentations aux pratiques », in, Etudes de Communication,
Bulletin du Certeic, Espaces publics de la vie ordinaire, Université de Lille 3,

117. 115
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
2ème trimestre 1996, pp. 6188-.
Fraser, Nancy, “Rethinking the Public Sphere: A Contribution to the Critique of
Actually Existing Democracy”, in, Social Text, No. 251990( 26/), pp. 5680-.
Garnham, Nicholas ,»The media and the public sphere», in, Calhoun, Craig (Ed),
Habermas and the Public Sphere, Cambridge, 1992, pp359376-.
Hohendahl, Peter, «Critical Theory, Public Sphere and Culture: Habermas and His
Critics», in, New German Critique, 16 (winter), 1979, pp 89118-.
Laville, Jean-Louis, Une troisième voie pour le travail, Paris, Desclée de Brouwer,
1999.
Orkibi, Eithan, « Critique et engagement dans la rhétorique des mouvements
sociaux »,Argumentation etAnalyse du Discours [En ligne],112013-,mis en ligne
le 15 octobre 2013, Consulté le 17 novembre 2016. URL : http://aad.revues.
org/1559
Pacot, Thierry, L›espace de la parole. Réflexion sur deux modèles historiques
d›espace public, in, Hermès, 19921/ n° 10, pp 5769-.
Schudson, Michael, “The Public Sphere and Its Problems: Bringing the State
(Back) In”, in, Notre Dame Journal of Law, Ethics & Public Policy, Volume 8, Issue
2, Symposium on Voice in Government, 2012.
Scott, Robert L. & Donald K. Smith (1969). « The Rhetoric of Confrontation »,
Quarterly Journal of Speech 55 : 1, 18-
Strauss, Anselm, Negotiations. Varieties, Contexts, Processes and Social Order,
Jossey-Bass, San Francisco, 1978.
Tilly, Charles, Social Movements as historically specific clusters of political
performances, Berkeley Journal of sociology, 38 (1994), pp 1:30.
-----------------, The Contentious French, Harvard University Press, Harvard,
1986.
Wolton, Dominique, Les contradictions de l’espace public médiatisé, in, Hermès,
19921/ n° 10, pp 95114-.
:‫اإللكرتونية‬ ‫املصادر‬
http://www.social.tn/fileadmin/user1/doc/statistique2013.pdf
http://www.social.tn/fileadmin/user1/doc/statistique2013.pdf
http://www.social.tn/fileadmin/user1/doc/statistique2013.pdf
http://arabi.assafir.com/Article/25/4852
https://nawaat.org/portail/2014/04/01/%D8%AA%D9%87%D8%A
F%D8%A6%D8%A9-%D8%A5%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A
7%D8%B9%D9%8A%D9%91%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-

118. 116
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
%D8%A3%D9%83%D8%AA%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%B7
%D8%A8%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%BA/
http://ftdes.net/ar/category/%D8%A3%D9%86%D8%B4%D8%B7%D8%A
9-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1/ . http://ftdes.
net/rapports/critique-technocrate.pdf
http://www.ftdes.net/rapports/rap2013.pdf)
http://www.tunisien.tn/%D8%AA%D9%88%D9%86%D
8%B3/%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-
708-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%83-%D8%A7%
D8%AD%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%AC%D9%8A-
%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7-608-%D9%81%D9%8A-
%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84
http://www.tunisien.tn/%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3/%
D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AF%D9%89-
%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3%D9%8A-
%D9%84%D9%84%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%
84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8
%A9-%D9%88%D8%A7-3
https://www.facebook.com/ftdes
http://www.turess.com/echaab/14835
http://www.turess.com/echaab/13265
http://www.turess.com/echaab/14835
http://www.ugtt.org.tn/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9
%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85/
https://nawaat.org/portail/2013/02/19/les-luttes-sociales-en-tunisie-male-
diction-ou-opportunite-revolutionnaire/
https://nawaat.org/portail/2014/06/03/%D8%AA%D9%88%D9%86%D8
%B3-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D
8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%83-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AC%D
8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%
D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81/
http://www.essahafa.info.tn/index.php?id=24&tx_ttnews%5Btt_news-
%5D=58530&tx_ttnews%5BbackPid%5D=6&cHash=0eff76ff1a
http://nawaat.org/portail/2014/12/24/%D9%85%D9%86-
%D8%AD%D9%82%D9%91%D9%8A-
%D9%86%D8%B9%D9%8A%D8%B4-%D8%A8%D9%83%D8%B1%D8%A7
%D9%85%D8%A9-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D8%AA%D8%AC/

119. 117
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
7 ‫مداخلة‬
‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫حاد‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫هيكلة‬ ‫إعادة‬ ‫رهانات‬
‫متحوّل‬ ‫واجتماعي‬ ‫سيايس‬ ‫سياق‬ ‫يف‬
‫اليوسفي‬ ‫هالة‬
‫املنظمات‬ ‫سوسيولوجيا‬ ‫اختصاص‬ ‫دوفني‬ ‫باريس‬ ‫جامعة‬ ‫يف‬ ‫محارضة‬ ‫أستاذة‬
‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫بالكيف‬ ‫ـة‬‫البدايـ‬ ‫يف‬ ّ‫م‬‫ـأهت‬‫وسـ‬ ‫ـن‬‫مظهريـ‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫املداخلـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫يف‬ ‫ق‬ّ‫ر‬‫ـأتط‬‫سـ‬
‫العــام‬ ‫حــاد‬ّ‫ت‬‫لإل‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫التنظيم‬ ‫الثقافــة‬ ‫يف‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫الحركــة‬ ‫تاريــخ‬ ‫بهــا‬ ‫ــر‬ّ‫ث‬‫أ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫لإل‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫التنظيم‬ ‫ـات‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫حد‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـأعرض‬‫ـ‬‫س‬ ّ‫م‬‫ـ‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬
.‫ـون‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عنه‬ ّ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫للش‬
:‫ّة‬‫ي‬‫واإلستقالل‬ ‫ّة‬‫ي‬‫التبع‬ ‫من‬ ‫مزيج‬ ‫ّة‬‫ي‬‫مركز‬ ‫ّة‬‫ي‬‫تنظيم‬ ‫ثقافة‬
‫يف‬ ‫ســواء‬ ‫ّــزة‬‫ي‬‫مم‬ ‫ســمات‬ ‫عــن‬ ‫ّة‬‫ي‬‫التونســ‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫الحركــة‬ ‫مســار‬ ‫يكشــف‬
‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫املش‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ده‬ّ‫ر‬‫تف‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫خل‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تطوّره‬ ‫يف‬ ‫أو‬ ‫ـأتها‬‫ـ‬‫نش‬
‫ّــة‬‫ي‬‫وطن‬ ‫منظمــة‬ ‫بهيمنــة‬ ‫دومــا‬ ‫ّة‬‫ي‬‫التونســ‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫الحركــة‬ ‫انطبعــت‬ ‫وقــد‬
‫غالبا‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫وعرض‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫عاب‬ ‫ـتثناءات‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫التعدد‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫فل‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫وحي‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعبئ‬ ‫ـوّة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫إلضع‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـتخدمتها‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬
‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـها‬‫مارسـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫املطلقـ‬ ‫ـة‬‫الهيمنـ‬ ‫ـإن‬‫فـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـدا‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ويف‬ .‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫للش‬
‫ـراكي‬‫اإلشـ‬ ‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫إىل‬ 1964 ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫بدايـ‬ ‫ـوّل‬‫تحـ‬ ‫ـذي‬‫والـ‬ ‫ـد‬‫الجديـ‬ ‫ـتوري‬‫ّسـ‬‫د‬‫ال‬
‫الكيل‬ ‫ـتبعاد‬‫ـ‬‫اإلس‬ ‫يف‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫ستس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ـ‬‫ياس‬ ّ‫الس‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـتوري‬‫ـ‬‫الدس‬
‫ـا‬‫دومـ‬ ‫ـث‬‫تبحـ‬ ‫ـلطة‬‫السـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫وإذا‬ ،‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫النقاب‬ ‫ـاط‬‫األوسـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫التعدد‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـكال‬‫إلشـ‬
‫كات‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـيطرة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
‫زة‬ّ‫محف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قيم‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫ب‬ ‫يف‬ ‫ـاهمت‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـخ‬‫ـ‬‫اري‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫طبع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫اإلجتماع‬
‫ّــة‬‫ي‬‫وذات‬ ‫ّة‬‫ي‬‫السياســ‬ ‫ّة‬‫ي‬‫اإلســتقالل‬ ‫عــى‬ ‫املحافظــة‬ ‫هــي‬ ‫أال‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫ضال‬ّ‫ن‬‫لل‬
‫ـاف‬‫خـ‬ ‫ـى‬‫وعـ‬ ‫ـذا‬‫وهكـ‬ .‫ـا‬‫أيضـ‬ ‫ـة‬‫املعارضـ‬ ‫وإزاء‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫إزاء‬ ‫ـي‬‫قابـ‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـيري‬‫التسـ‬
‫ـاد‬‫حـ‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫أو‬ ‫ـن‬‫الجزائريـ‬ ‫ـال‬‫ـ‬ّ‫للعم‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫حـ‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـل‬‫مثـ‬ ‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫عرب‬ ‫ـات‬‫نقابـ‬
‫فــإن‬ ‫ــلطة‬ ّ‫للس‬ ‫مطلقــة‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫تبع‬ ‫ابعــن‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫املرصيــن‬ ‫ــال‬ّ‫العم‬ ‫لنقابــات‬ ‫العــام‬

120. 118
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫إزاء‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـتقالل‬‫اإلسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـش‬‫بهامـ‬ ‫ـا‬‫دومـ‬ ‫ـع‬‫تمتـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫حـ‬ّ‫ت‬‫اإل‬
‫ـوع‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـأ‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بحس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫درجات‬ ‫ـاوت‬‫ـ‬‫تتف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ّول‬‫د‬‫/ال‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫جه‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ّول‬‫د‬‫ال‬ /‫ـزب‬‫ـ‬‫والح‬ ‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫والتبع‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـتقالل‬‫ـ‬‫اإلس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫األحي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫غال‬ ‫يف‬ ّ‫ـش‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـوازن‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫تق‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫املركز‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫كان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫فم‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫القواع‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫تج‬ ‫أو‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫تج‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـادا‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بقدرته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫درج‬
‫ـا‬‫فروعـ‬ ‫ـك‬‫وتمتلـ‬ ‫ـي‬‫اإلجتماعـ‬ ‫ـيج‬‫سـ‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫يف‬ ‫ـدا‬‫ّـ‬‫ي‬‫ج‬ ‫ـا‬‫انغراسـ‬ ‫ـة‬‫منغرسـ‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫نقاب‬ ‫ـة‬‫آلـ‬
‫ـادة‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـؤالء‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ذات‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ويف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أنح‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫كاف‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫وجهو‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫محل‬
‫دود‬ّ‫ر‬‫الــ‬ ‫مخافــة‬ ‫رصيــح‬ ‫بشــكل‬ ‫املواجهــة‬ ‫ممارســة‬ ‫عــن‬ ‫يحجمــون‬ ‫كانــوا‬
‫ـوع‬‫ـ‬‫الخض‬ ‫ـتطيعون‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ال‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ه‬ّ‫ن‬‫فإ‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫للس‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫االنتقام‬
‫ـالة‬‫ـ‬‫س‬ّ‫ر‬‫وال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫مبادئه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خيان‬ ‫أو‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قواعده‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـادم‬‫ـ‬‫ص‬ّ‫ت‬‫لل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اجتناب‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـا‬‫ـ‬ّ‫ي‬ّ‫ل‬‫ك‬
.‫ـهم‬‫ـ‬‫ألنفس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دوم‬ ‫ـندوها‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫الوطن‬
‫يف‬ ‫ـا‬‫دائمـ‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫املركز‬ ‫ـادة‬‫لقيـ‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ياسـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـراتيجيا‬‫االسـ‬ ‫ـت‬‫تمثلـ‬ ‫ـد‬‫لقـ‬ ‫إذن‬
ّ‫ط‬‫ـ‬‫الخـ‬ ‫يف‬ ‫ـاف‬‫االصطفـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫جهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـان‬‫األحيـ‬ ‫ـب‬‫غالـ‬ ّ‫ـش‬‫هـ‬ ‫ـوازن‬‫تـ‬ ‫ـاد‬‫إيجـ‬
‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫واإلجتماع‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫اإلقتصاد‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫اختياراته‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫ع‬ ّ‫الش‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫وإضف‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫للس‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬ ّ‫الس‬
‫ـن‬‫مـ‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫حـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاظ‬‫والحفـ‬ ‫ـال‬‫ـ‬ّ‫العم‬ ‫ـح‬‫مصالـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـاع‬‫ّفـ‬‫د‬‫ال‬ ‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـة‬‫جهـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬
‫غط‬ ّ‫الض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املراوح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بثقاف‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫املركز‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫س‬ّ‫ت‬‫ا‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـتقالل‬‫ـ‬‫اإلس‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫واملفاوض‬
‫ـل‬‫ـ‬ّ‫بالتدخ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـمحت‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫علن‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ـ‬‫ياس‬ ّ‫الس‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫دعم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـن‬‫ـ‬‫املناضل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـددا‬‫ـ‬‫ع‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫ـ‬ ّ‫خاص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للمنظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫ّاخل‬‫د‬‫ال‬ ‫ـؤون‬‫ـ‬‫الش‬ ‫يف‬ ‫ـارش‬‫ـ‬‫املب‬
‫ـر‬‫املؤتمـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬ّ‫هام‬ ‫ـا‬‫ثقـ‬ ‫ـكلوا‬‫يشـ‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫وبإمكانهـ‬ ‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـات‬‫لتعليمـ‬ ‫ـون‬‫يخضعـ‬
‫بانتظام‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫والح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ّول‬‫د‬‫لل‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫انحي‬ ‫ظهر‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أثن‬
‫ياســية‬ ّ‫الس‬ ‫املواعيــد‬ ‫بمناســبة‬ ‫أو‬ ‫التظاهــرات‬ ‫بعــض‬ ‫تنظيــم‬ ‫عنــد‬ ‫ّــا‬‫ي‬‫وعلن‬
‫ـح‬‫مصالـ‬ ‫ـح‬‫تصبـ‬ ‫ـن‬‫وحـ‬ ‫ـة‬‫اإلجتماعيـ‬ ‫ـات‬‫األزمـ‬ ‫ـرة‬‫فـ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬ّ‫ن‬‫أ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـة‬‫واالنتخابيـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫داعم‬ ‫ّتها‬‫ي‬‫ـتقالل‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـك‬‫ـ‬ ّ‫تتمس‬ ‫و‬ ‫ـاوم‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ّدة‬‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫مه‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬
.‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التأث‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قواعده‬
‫ضمن‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـتقالل‬‫ـ‬‫واالس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التبعي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫املراوحة‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القائم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بني‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫إذا‬
‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بتغي‬ ‫ـمحت‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واملفاوض‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الضغ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املزاوج‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـراتيج‬‫ـ‬‫إس‬

121. 119
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫األوىل‬ ‫الســنوات‬ ‫طيلــة‬ )‫دولــة‬ - ‫حــزب‬ –/ ‫حــاد‬ّ‫ت‬‫(ا‬ ‫االندماجيــة‬ ‫العضويــة‬
‫ـتقرار‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫يف‬ ‫ـمحت‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ه‬ّ‫ن‬‫فإ‬ ‫ـتقالل‬‫ـ‬‫لالس‬
‫الحريات‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫بانفت‬ ‫ـماحه‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الفري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬
‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملحافظ‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫النقي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫والنقاب‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬
‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫حـ‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـتمرار‬‫اسـ‬ ‫ـى‬‫وعـ‬ ‫ـلطة‬‫للسـ‬ ‫ـتبدادي‬‫االسـ‬ ‫ـام‬‫النظـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـه‬‫نفسـ‬
‫ـراف‬‫واألعـ‬ ‫ـزب‬‫للحـ‬ ‫ـة‬‫جهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫العالقـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـمحت‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬
‫ـا‬‫عليهـ‬ ‫ـاعد‬‫سـ‬ ‫ـة‬‫الهيمنـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫درجـ‬ ‫ـة‬‫بممارسـ‬ ‫ـاد‬‫لإلتحـ‬ ‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـة‬‫جهـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القيادي‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫راه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بينهم‬ ‫ـادل‬‫ـ‬‫املتب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الدع‬
‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫يف‬ ‫ـارض‬‫ـ‬‫املع‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التعب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقبول‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـم‬‫ـ‬‫جهته‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ه‬ّ‫ن‬‫فإ‬ ‫ـون‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـؤولون‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـا‬‫ـ‬ّ‫أم‬ ‫ـازات‬‫ـ‬‫اإلمتي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ّ‫ـن‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬
‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ـ‬‫ياس‬ ّ‫الس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التبعي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫اإلحتج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ط‬ّ‫ل‬‫ـ‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إدان‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـامحون‬‫ـ‬‫يتس‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫كان‬
‫موقــع‬ ‫واحتــال‬ ‫ّتهــم‬‫ي‬‫رشع‬ ‫عــى‬ ‫بالحفــاظ‬ ‫لهــم‬ ‫يســمح‬ ‫كان‬ ‫مــا‬ ‫حــدود‬ ‫يف‬
‫ـتهان‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ال‬ ‫ـوّة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـاره‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مكانت‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـوّا‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـوازن‬‫ـ‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬ ‫ـز‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫متم‬
‫ـر‬‫ـ‬‫األي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬ّ‫ن‬‫فإ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الزاوي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ظ‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وعن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ّول‬‫د‬‫ال‬ ‫ـؤون‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ادارة‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬
‫ـدا‬‫ـ‬‫أب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫والح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اال‬ ‫ـتي‬‫ـ‬‫س‬ ّ‫مؤس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املواجه‬ ‫ـؤد‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـاذا‬‫ـ‬‫مل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫فه‬
‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫الحر‬ ‫إىل‬ ‫وال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحتج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والقطاع‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫تام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قطيع‬ ‫إىل‬
.‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫إزاء‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫املطلب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التام‬
‫ـلطة‬‫السـ‬ ‫ـم‬‫تقاسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـي‬‫الضمنـ‬ ‫ـق‬‫وافـ‬ّ‫ت‬‫بال‬ ‫ـدودة‬‫محـ‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـتقالل‬‫االسـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـد‬‫لقـ‬
‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫املال‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫التبع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫زد‬ ّ‫ـتوري‬‫ـ‬‫ّس‬‫د‬‫ال‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫والح‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫البريوقراط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحافظ‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ّول‬‫د‬‫ال‬ ‫إزاء‬ ‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لإلتح‬
‫إزاء‬ ‫والء‬ ‫ـات‬‫عالقـ‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫قابيـ‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـؤولني‬‫املسـ‬ ‫ـم‬‫يقحـ‬ ‫ـازات‬‫اإلمتيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ّا‬‫د‬‫ـ‬‫جـ‬ ‫ـد‬‫ـ‬ّ‫معق‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلبه‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫توضي‬ ‫يف‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـص‬‫ـ‬ّ‫ل‬‫التخ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬
.‫ـألة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫يحي‬
‫ـي‬‫هـ‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫والتبع‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـتقالل‬‫اإلسـ‬ ‫ـة‬‫ثنائيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـد‬‫تعتمـ‬ ‫ـتغال‬‫االشـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ريقـ‬ّ‫ط‬‫ال‬ ‫ـذه‬‫هـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫مناضل‬ ّ‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ورغ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بقواعده‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫النقاب‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫كذل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫طبع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫ـم‬‫احتجاجاتهـ‬ ّ‫أن‬ ّ‫ال‬‫إ‬ ‫ـم‬‫لقياداتهـ‬ ‫ـاد‬‫االنتقـ‬ ‫ـديدي‬‫شـ‬ ‫ـوا‬‫يكونـ‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫يمكنهـ‬ ‫ـن‬‫نقابيـ‬
ّ‫أن‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـد‬‫التأكيـ‬ ‫ـدد‬‫ـ‬ ّ‫الص‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫املفيـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ ،‫ـة‬‫القطيعـ‬ ‫ـة‬‫درجـ‬ ‫ـدا‬‫أبـ‬ ‫ـغ‬‫تبلـ‬ ‫ال‬
‫رة‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫املتك‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫األزم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ون‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحافظ‬
‫ّــة‬‫ي‬‫للمركز‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫ّاخل‬‫د‬‫ال‬ ‫االشــتغال‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫بآل‬ ‫أيضــا‬ ‫ـرها‬‫تفسـ‬ ‫يمكــن‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـع‬‫مـ‬

122. 120
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
ّ‫ـي‬‫املحـ‬ ‫ـتويات‬‫مسـ‬ ‫ـة‬‫أربعـ‬ ‫ـمل‬‫تشـ‬ ‫ـزة‬‫ممركـ‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫تراتب‬ ‫ـة‬‫هيكلـ‬ ‫ـك‬‫يمتلـ‬ ‫ـاد‬‫حـ‬ّ‫ت‬‫فاإل‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫اب‬ ّ‫ـر‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫كام‬ ‫ـي‬‫ـ‬ّ‫ط‬‫تغ‬ ‫ـبكة‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫تنس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والوطن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والقطاع‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫والجه‬
‫ـن‬‫ـ‬‫واألم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫نفي‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫ينتخ‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املؤتم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫أع‬ ّ‫إن‬
‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ويف‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫النقاب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النياب‬ ‫او‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ـ‬‫االساس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫نج‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫القاع‬ ‫ويف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
‫ـب‬‫تنتخـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫الجهو‬ ‫ـادات‬‫حـ‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـا‬‫همـ‬ ‫ـن‬‫متوازيـ‬ ‫ـن‬‫هيكلـ‬ ‫ـد‬‫نجـ‬ ‫ـط‬‫األوسـ‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫نفي‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫باملكت‬ ‫ـا‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫مركز‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫وترتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوالي‬ ‫أي‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مكاتبه‬
‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫بمجل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املرتبط‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫العام‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫أو‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجامع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وكذل‬ ‫ـع‬‫ـ‬ ّ‫املوس‬
‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هاي‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قاعدته‬ ‫ـكيالت‬‫ـ‬‫ش‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ّ‫ل‬‫وك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مهن‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫لة‬ّ‫ك‬‫ـ‬‫ـ‬‫واملش‬
.‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫للمكت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطلق‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـم‬‫ـ‬ّ‫تدع‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫املمرك‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫الرتاتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البني‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ّ‫إن‬
‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـازات‬‫اإلمتيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫أيضـ‬ ‫ـا‬‫نفوذهـ‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـتمد‬‫وتسـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـه‬‫وأمينـ‬
‫ـل‬‫مثيـ‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـتويات‬‫مسـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫تعقدهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـات‬‫حالفـ‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـراف‬‫ألطـ‬ ‫ـا‬‫تمنحهـ‬
‫التــي‬ ‫هــي‬ ‫نفســها‬ ‫املمركــزة‬ ‫البنيــة‬ ‫هــذه‬ ّ‫فــإن‬ ‫ذاتــه‬ ‫الوقــت‬ ‫ويف‬ ‫النقابــي‬
‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫داخل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫أزم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وج‬ ‫يف‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫م‬ ّ‫الص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ن‬ّ‫ك‬‫م‬
.‫ـه‬‫وحدتـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـت‬‫وحافظـ‬ ‫ـرة‬‫كثـ‬ ‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫وخارج‬
‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫ال‬ّ‫عم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫لي‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ّ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـا‬‫ـ‬‫أصناف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يجم‬ ‫ـا‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫بريوقراط‬ ‫ـازا‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫يمتل‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫فه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للكلم‬ ‫ـيكي‬‫ـ‬‫الكالس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫باملعن‬
‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫العموم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوظيف‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫قط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معظمه‬ ‫يف‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫تنح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ه‬ّ‫ن‬‫ولك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متنوّع‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫إجتماع‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـادرة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫جعله‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ّ‫ـي‬‫ـ‬‫اب‬ ّ‫والت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلجتماع‬ ‫ـها‬‫ـ‬‫انغراس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قوّته‬ ّ‫د‬‫ـتم‬‫ـ‬‫وتس‬
.‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منافس‬
‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫صل‬ ‫ـارم‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫إيديولوج‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫غي‬ ّ‫إن‬
‫ـق‬‫ـ‬‫منط‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تكري‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاعد‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫كث‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫جاه‬ّ‫ت‬‫إ‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫بتعاي‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫س‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫توافق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقاف‬ ‫إىل‬ ‫ّى‬‫د‬‫وأ‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـوّالت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التأقل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ّ‫ـي‬‫ـ‬‫إصالح‬
.‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫أخ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫لألج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـراط‬‫ـ‬‫االنخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـارش‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫اإلقتط‬ ‫ـاعد‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املقتطع‬ ‫ـغ‬‫ـ‬‫املبال‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تحوي‬ ‫ـؤولة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ّ‫ـول‬‫ـ‬‫وتت‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫األصن‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬
‫املمركز‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اتب‬ ّ‫الت‬ ‫ـتغال‬‫ـ‬‫فاإلش‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وهك‬ ‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫لإل‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬
‫داخل‬ ‫ـازات‬‫ـ‬‫لإلمتي‬ ‫ـد‬‫ـ‬ّ‫املعق‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ظ‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـتمرار‬‫ـ‬‫وإس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫الج‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫املال‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫والوضع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫لإل‬
‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫«عط‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫منط‬ ‫إىل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫منخرط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يدف‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وخارجه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫م‬ّ‫ظ‬‫املن‬

123. 121
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـمحت‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عوام‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ّ‫ل‬‫ك‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لإلتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التوافقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثقاف‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬ »‫ـاء‬‫ـ‬‫عط‬
‫محــاوالت‬ ّ‫ل‬‫ك‬ ‫إجهــاض‬ ‫و‬ ‫الوحيــدة‬ ‫قابيــة‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫املنظمــة‬ ‫بإعتبــاره‬ ‫باإلســتمرار‬
.‫ـقاق‬‫ـ‬‫االنش‬
:‫ّة‬‫ي‬‫تنظيم‬ ‫ّيات‬‫د‬‫تح‬
‫يواجهه‬ ‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫تح‬ ‫أوّل‬ ّ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫حاورتهم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫أجمع‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫أي‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬
‫ويف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيكل‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬ ‫ّي‬‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ونه‬ّ‫ـم‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اإلتح‬
‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫خ‬ّ‫ت‬‫ا‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫مركز‬ّ‫ال‬‫ال‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للهيكل‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫اإلع‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫قل‬
‫ات‬ ّ‫ـر‬‫التغـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـم‬‫التأقلـ‬ ‫ـر‬‫تيسـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـن‬‫قابيـ‬ّ‫ن‬‫لل‬ ‫ـبة‬‫سـ‬ّ‫ن‬‫بال‬ ‫ـايس‬‫أسـ‬ ‫ـان‬‫رهـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ر‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫بالتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫قابي‬ّ‫ن‬‫لل‬ ‫ـماح‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وخاص‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ـ‬‫والسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫اإلقتصاد‬
.‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫للمكت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الضاغط‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬ ّ‫الس‬
‫ـا‬‫ـ‬‫ه‬ّ‫ن‬‫أل‬ ‫ـديد‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫انتق‬ ّ‫ل‬‫ـ‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫املمرك‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫الرتاتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫التقليد‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البني‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أصبح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لق‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫اإل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫ديمقراط‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫حرك‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إرس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عائق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ل‬ّ‫ث‬‫م‬
‫ـرة‬‫ـ‬‫لف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫قاب‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫البريوقراط‬ ‫ط‬ّ‫ل‬‫ـ‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـخت‬‫ـ‬ ّ‫رس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ه‬ّ‫ن‬‫أ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـغل‬‫ـ‬ ّ‫للش‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫ح‬ّ‫ت‬‫لإل‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫الداخل‬ ‫ـؤون‬‫ـ‬‫الش‬ ‫يف‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬ ّ‫الس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ظ‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـل‬‫ـ‬ّ‫تدخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وحافظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طويل‬
‫ـة‬‫ّـ‬‫ي‬‫الجمهور‬ ‫ـس‬‫رئيـ‬ ‫ـدى‬‫لـ‬ ‫ـا‬‫مثيلتهـ‬ ‫ـارب‬‫تقـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـن‬‫األمـ‬ ‫ـلطة‬‫فسـ‬ ‫ـل‬‫وبالفعـ‬
‫ـكان‬‫ـ‬‫بإم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫يف‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫اإلج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـرارات‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫مركز‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وبفض‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫م‬ّ‫ظ‬‫املن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬ّ‫ك‬‫التح‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األم‬
‫ـم‬‫ـ‬‫حاورته‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واس‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انتقده‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫املركز‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫اإلج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬
‫يجعــل‬ ‫اإلجــراء‬ ‫وهــذا‬ ‫ّــام‬‫ي‬‫أ‬ 10 ‫قبــل‬ ‫اإلرضاب‬ ‫عــن‬ ‫املســبق‬ ‫اإلعــان‬ ‫نجــد‬
‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـرار‬‫القـ‬ ‫ـل‬‫لتفعيـ‬ ‫ـا‬‫ّـ‬‫ي‬‫إجبار‬ ‫ـبقة‬‫املسـ‬ ‫ـع‬‫ـ‬ ّ‫املوس‬ ‫ـذي‬‫نفيـ‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـب‬‫املكتـ‬ ‫ـة‬‫موافقـ‬
‫ـتخدامه‬‫ـ‬‫اس‬ ّ‫م‬‫ـ‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫غالب‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫اإلج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـاإلرضاب‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ّة‬‫ي‬‫ـ‬‫ـ‬‫اساس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫خ‬ّ‫ت‬‫ت‬
‫ـارصة‬‫ـ‬‫ومح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫م‬ّ‫ك‬‫تح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملحافظ‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫للمكت‬ ‫ـماح‬‫ـ‬ ّ‫للس‬
.‫ـن‬‫املناضلـ‬ ‫إرادة‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫ضـ‬ ‫ـات‬‫فاقيـ‬ّ‫ت‬‫إ‬ ‫ـاء‬‫إمضـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫قابـ‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـان‬‫الغليـ‬
‫ـذي‬‫ـ‬‫نفي‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬ّ‫تنم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مركزي‬ ّ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫اخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬
. ‫ـازات‬‫ـ‬‫اإلمتي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫البن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫محك‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يدعمه‬ ‫ـة‬‫ـ‬ ّ‫خاص‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫وس‬

124. 122
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـوجة‬‫املنسـ‬ ‫ـات‬‫التحالفـ‬ ‫ـل‬‫بفضـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫املركزيـ‬ ‫ـلطة‬‫سـ‬ ‫ـتمرت‬‫اسـ‬ ‫ـد‬‫لقـ‬
‫يف‬ ‫ـك‬‫كذلـ‬ ‫ـا‬‫فاعـ‬ ‫كان‬ ‫ـي‬‫الزبونـ‬ ‫ـق‬‫املنطـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫املمنوحـ‬ ‫ـازات‬‫االمتيـ‬ ‫و‬ ‫ـام‬‫النظـ‬
‫ـظ‬‫ـ‬‫ويحاف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرتاتبي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫درج‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ينظ‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للبريوقراطي‬ ‫ـوالء‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫بذل‬ ‫و‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيمن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـوذ‬‫ـ‬‫النف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫إثب‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املمنوح‬ ‫ـازات‬‫ـ‬‫باالمتي‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫لالنتف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رشط‬
‫من‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫جي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تجس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـؤول‬‫ـ‬‫ملس‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫اإللح‬ ‫ـناد‬‫ـ‬‫إس‬ ‫كان‬
‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫إكراه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ينج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملركزي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫امللح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫فاإلط‬ ‫ـازات‬‫ـ‬‫االمتي‬
‫لهــذا‬ ‫و‬ ‫االعتباريــة‬ ‫املكانــة‬ ‫مــن‬ ‫نوعــا‬ ‫يكســبه‬ ‫اجتماعــي‬ ‫بوضــع‬ ‫يظفــر‬ ‫و‬
‫ـت‬‫ـ‬‫جعل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫و‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـره‬‫ـ‬‫ينتظ‬ ‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وف‬ ‫ـيترصف‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فان‬
‫ـؤولية‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تحم‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـحب‬‫ـ‬‫للس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قاب‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫اإللح‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املمارس‬
‫إن‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫رصاع‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫دخ‬ ‫أو‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫خي‬ ‫إذا‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫النقابيـ‬ ‫ـدرة‬‫بقـ‬ ‫ـط‬‫مرتبـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫البريوقراطيـ‬ ‫ـة‬‫هيمنـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـرر‬‫التحـ‬
‫ـاره‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيكل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تغي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫يق‬ ‫و‬ ‫ـازات‬‫ـ‬‫االمتي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إنه‬
‫ـن‬‫ـ‬‫العارشم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫كان‬ ‫ـإذا‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديمقراطي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ممارس‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إرس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاعد‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ح‬
‫ـل‬‫ـ‬‫يظ‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـإن‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـداول‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـكلة‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬
‫ـرورة‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫أو‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫بمش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قائم‬
‫ـم‬‫ـ‬‫حاورته‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مطل‬ ‫ـفافية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وبصف‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫اتخ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الزبوني‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االنحراف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫بالقط‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رأيه‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫يس‬ ‫و‬
‫إىل‬ ‫ـات‬‫الجامعـ‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫الجهويـ‬ ‫ـادات‬‫االتحـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـت‬‫دفعـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫الثوريـ‬ ‫ـة‬‫املرحلـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫يمث‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫موافق‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انتظ‬ ‫دون‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ذاتي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قراراته‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫اتخ‬
‫ـادة‬‫القيـ‬ ‫و‬ ‫ـطى‬‫الوسـ‬ ‫ـاكل‬‫الهيـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـدة‬‫جديـ‬ ‫ـات‬‫عالقـ‬ ‫ـوغ‬‫تصـ‬ ‫ـة‬‫هامـ‬ ‫ـابقة‬‫سـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املهم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيمن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـتطيع‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املركزي‬
‫للشــغل‬ ‫التونــي‬ ‫العــام‬ ‫االتحــاد‬ ‫فعمــل‬ ‫شــك‬ ‫دون‬ ‫الســهولة‬ ‫بهــذه‬ ‫ليســت‬
‫ـة‬‫ردعيـ‬ ‫ـراءات‬‫إجـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـد‬‫اعتمـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـزب‬‫الحـ‬ ‫ـل‬‫بعمـ‬ ‫ـا‬‫تاريخيـ‬ ‫ـط‬‫ارتبـ‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إلبق‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫إزاء‬ ‫والء‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مثلم‬
‫ـق‬‫ـ‬‫يتحق‬ ‫أن‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يمكن‬ ‫ال‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تغي‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املنطل‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التبعي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وض‬ ‫يف‬
‫للعالقات‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫خ‬ ‫تغيرينظام‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيكل‬ ‫يف‬ ‫ـيط‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تغي‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫بمج‬
‫ـود‬‫ـ‬‫عق‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫و‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫هيكل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫ضحاه‬ ‫و‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫عش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬

125. 123
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫تطــور‬ ‫عــى‬ ‫ـف‬‫يتوقـ‬ ‫للشــغل‬ ‫التونــي‬ ‫العــام‬ ‫لالتحــاد‬ ‫املنشــود‬ ‫التغيــر‬ ‫إن‬
‫محــل‬ ‫ســيكون‬ ‫الــذي‬ ‫الجديــد‬ ‫االجتماعــي‬ ‫العقــد‬ ‫عــى‬ ‫و‬ ‫الســيايس‬ ‫الحقــل‬
.‫التونــي‬ ‫املجتمــع‬ ‫مكونــات‬ ‫مختلــف‬ ‫بــن‬ ‫تفــاوض‬
‫ـار‬‫مسـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاع‬‫القطـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫تاريخيـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـراس‬‫انغـ‬ ‫ـال‬‫مجـ‬ ‫كان‬ ‫ـد‬‫لقـ‬
‫العالقــات‬ ‫أن‬ ‫كمــا‬ ‫العمــل‬ ‫ســوق‬ ‫بنيــة‬ ‫بقــوة‬ ‫غــر‬ ‫قــد‬ ‫االقتصــاد‬ ‫تحريــر‬
‫ـان‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫لذل‬ ‫و‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هشاش‬ ‫و‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫بنم‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫تأث‬ ‫ـزداد‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬
‫ـه‬‫ـ‬‫هياكل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أقلم‬ ‫رضورة‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫ـوق‬‫ـ‬‫لس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫األوض‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫و‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫النض‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـكاله‬‫ـ‬‫أش‬ ‫و‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـن‬‫املنخرطـ‬ ‫ـدد‬‫عـ‬ ‫ـاع‬‫ارتفـ‬ ‫ـا‬‫عاجـ‬ ‫ـرا‬‫أمـ‬ ‫ـة‬‫الهيكلـ‬ ‫ـادة‬‫إعـ‬ ‫ـل‬‫يجعـ‬ ‫ـا‬‫ممـ‬ ‫و‬
‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫وغي‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫أوض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هشاش‬ ‫و‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـدالع‬‫ـ‬‫ان‬
. ‫ـك‬‫ـ‬‫لذل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬
‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أك‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هام‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تنظيمي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـلطات‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـرأة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫حض‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يمث‬
‫ـص‬‫ـ‬‫ين‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫و‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫كان‬ ‫ـإذا‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حاورته‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫إذا‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـرأة‬‫ـ‬‫للم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لجن‬ ‫ـكيل‬‫ـ‬‫بتش‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مطال‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اتح‬ ‫كل‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
،‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫النض‬ ‫يف‬ ‫و‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـاكل‬‫ـ‬‫الهي‬ ‫يف‬ % 47 ‫ـبة‬‫ـ‬‫بنس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ممث‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫النس‬
‫ـد‬‫ـ‬‫الواح‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫يصب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫فحت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بالفع‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القيادي‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫املراك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫غائب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الزل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫إال‬
‫ـدد‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تع‬ ‫رشط‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫عائ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يتخط‬ ‫أن‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫يف‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫عض‬
‫ـة‬‫وجهويـ‬ ‫ـة‬‫محليـ‬ ‫ـة‬‫مختلفـ‬ ‫ـتويات‬‫مسـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـؤولية‬‫املسـ‬ ‫ـل‬‫لتحمـ‬ ‫ـة‬‫النيابيـ‬
‫رشوط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تتوف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اللوات‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫يقل‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قطاعي‬ ‫و‬
‫ـروح‬‫ـ‬‫مط‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫املش‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املركزي‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫القي‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫بلوغه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يمن‬ ‫و‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫الرتش‬
‫فإضافــة‬ .‫العمــل‬ ‫هشاشــة‬ ‫مــن‬ ‫تــررا‬ ‫الرشائــح‬ ‫أول‬ ‫للشــباب‬ ‫بالنســبة‬
‫ـع‬‫مواقـ‬ ‫ـوغ‬‫بلـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـادر‬‫قـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـباب‬‫الشـ‬ ‫ـان‬‫فـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـابهم‬‫انتسـ‬ ‫ـف‬‫ضعـ‬ ‫إىل‬
‫ـرة‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توف‬ ‫رضورة‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫الص‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫به‬ ‫اآلراء‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنقس‬ ‫و‬ ‫ـؤولية‬‫ـ‬‫املس‬
‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫الش‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يعتق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫امله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫لتحم‬
.‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـلطات‬‫ـ‬‫س‬ ‫إىل‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الوص‬ ‫يف‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫كام‬
‫مراجعــة‬ ‫للشــغل‬ ‫لتونــي‬ ‫العــام‬ ‫االتحــاد‬ ‫واجــب‬ ‫مــن‬ ‫انــه‬ ‫البديهــي‬ ‫مــن‬
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫و‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫املحي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يتأقل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تنظيم‬

126. 124
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـة‬‫تنظيميـ‬ ‫ـة‬‫حركيـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـجيع‬‫للتشـ‬ ‫ـه‬‫ذاتـ‬ ‫ـت‬‫الوقـ‬ ‫يف‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫العاملـ‬ ‫ـة‬‫الطبقـ‬ ‫ـور‬‫تطـ‬
‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الراهن‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملواكب‬ ‫رضورة‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أضح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديقراطي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬
‫يبقى‬ ‫املقابل‬ ‫يف‬ ‫و‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫مدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مجتم‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫و‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬
‫ـتغال‬‫ـ‬‫اش‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫منط‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تنت‬ ‫أن‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لهيكل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قائم‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬
‫ـت‬‫ـ‬‫نحت‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫سياس‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جهوي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قطاعي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـوازن‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫انبن‬
‫ـة‬‫املركزيـ‬ ‫ـة‬‫الهيكلـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـي‬‫التخـ‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـف‬‫كيـ‬ ‫و‬ ‫؟‬ ‫ـا‬‫نحتـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫املمارسـ‬
‫االنحرافــات‬ ‫مــن‬ ‫الحــد‬ ‫مــع‬ ‫للهيــاكل‬ ‫االســتقاللية‬ ‫مــن‬ ‫باملزيــد‬ ‫الســماح‬ ‫و‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الهرمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املركزي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أمنته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫بوح‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ودون‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬
.
:‫خاتمة‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـك‬‫شـ‬ ‫ـدون‬‫بـ‬ ‫ـب‬‫أصعـ‬ ‫ـي‬‫هـ‬ ‫ـات‬‫تحديـ‬ ‫ـة‬‫مواجهـ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫نفسـ‬ ‫ـاد‬‫اإلتحـ‬ ‫ـد‬‫يجـ‬
.‫ســابقاتها‬
‫اإلجتماعية‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫الوحدة‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متعاظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صعوب‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫ت‬ ،‫أوال‬
‫ـباب‬‫والشـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫املعطلـ‬ ‫ـل‬‫مثـ‬ ‫ـا‬‫تهميشـ‬ ‫ـر‬‫األكثـ‬ ‫ـح‬‫الرشائـ‬ ‫ـل‬‫تمثـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬
‫ـات‬‫ـ‬‫الفئ‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مصال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يضم‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ،‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واإلتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ـاد‬‫لإلتحـ‬ ‫ـة‬‫التعبويـ‬ ‫ـدرة‬‫القـ‬ ‫ـكلت‬‫شـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـدة‬‫الوحـ‬ ‫ـي‬‫وهـ‬ -‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـطى‬‫الوسـ‬
‫ـة‬‫الديكتاتوريـ‬ ‫ـن‬‫زمـ‬ ‫ـودا‬‫موجـ‬ ‫كان‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـي‬‫التاريخـ‬ ‫ـام‬‫اإلنقسـ‬ ‫ـدل‬‫فبـ‬ .‫ـه‬‫وقوتـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫باإلس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطالب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫القواع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يض‬ ‫كان‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬
ّ‫ل‬‫ـ‬‫ـ‬‫ح‬ ،‫ـلطة‬‫ـ‬‫للس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بآخ‬ ‫أو‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـتتبع‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواجه‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫املكانـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـور‬‫وتبلـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـاكل‬‫هيـ‬ ‫ـل‬‫مجمـ‬ ‫ـرق‬‫اخـ‬ ‫ـر‬‫آخـ‬ ‫ـام‬‫انقسـ‬
‫مســائل‬ ‫الوقــت‬ ‫نفــس‬ ‫يف‬ ‫ويشــمل‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫للمســائل‬ ‫إعطاؤهــا‬ ‫ينبغــي‬
‫ـاكل‬‫ـ‬‫مش‬ ‫أو‬ ‫الدين‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إلغ‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الخدم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خصخص‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫البطال‬
‫إصالحــي‬ ‫بــدور‬ ‫االكتفــاء‬ ‫أنصــار‬ ‫بــن‬ ‫االتحــاد‬ ‫داخــل‬ ‫الهــوة‬ ‫ســعت‬ّ‫ت‬‫فآ‬
‫النخــب‬ ‫مــن‬ ‫تنــازالت‬ ‫ينتــزع‬ ‫وبطــيء‬ ‫تدريجــي‬ ‫بشــكل‬ ‫عليــه‬ ‫متفــاوض‬
‫وبني‬ ، ‫ـيايس‬‫ـ‬‫والس‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تهدي‬ ‫دون‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالقتصادي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫األزم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تفاق‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حزم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫بموق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اإلتح‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يطالب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫االذي‬
‫ـم‬‫ـ‬‫قناعته‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تراج‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫لثقته‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلقتصادي‬

127. 125
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
. ‫ـة‬‫القائمـ‬ ‫ـة‬‫واالقتصاديـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬ ‫ـب‬‫النخـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـاوض‬‫التفـ‬ ‫ـدوى‬‫بجـ‬
‫ـه‬‫ـ‬‫مكن‬ ‫وإن‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لإلتح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الهرم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التنظي‬ ‫أن‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـاث‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رواي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تب‬
،‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫األزم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وج‬ ‫يف‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫والصم‬ ‫ـجامه‬‫ـ‬‫انس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ممارســة‬ ‫يف‬ ‫املنظمــة‬ ‫الجماعيــة‬ ‫الفضــاءات‬ ‫بأهميــة‬ ‫هنــا‬ ‫التذكــر‬ ‫ــب‬ّ‫(يتوج‬
،‫مــى‬ ‫وقــت‬ ‫أي‬ ‫مــن‬ ‫أكثــر‬ ‫املنظمــة‬ ‫عــى‬ ‫بــات‬ ‫فإنــه‬ ،)‫الســيايس‬ ‫التأثــر‬
‫اإلقتصــادي‬ ‫الوضــع‬ ‫مــع‬ ‫بالتأقلــم‬ ‫مطالبــة‬ ‫فاملنظمــة‬ .‫هيكلتهــا‬ ‫مراجعــة‬
‫أكثر‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫دينامي‬ ‫ـجيع‬‫ـ‬‫بتش‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬ ‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الطبق‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫وتط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واإلجتماع‬
‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الجاري‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫التغ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواكب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـادرة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديمقراطي‬
‫ـدة‬‫الصاعـ‬ ‫ـيقيات‬‫التنسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫رسيعـ‬ ‫ـة‬‫جولـ‬ ‫أن‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ‫ـتعجلة‬‫مسـ‬ ‫ـة‬‫هيكلـ‬
‫ـز‬‫للحيـ‬ ‫ـدة‬‫جديـ‬ ‫ـة‬‫رؤيـ‬ ‫ـروز‬‫بـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـهد‬‫تشـ‬ ،‫ـدة‬‫الجديـ‬ ‫ـة‬‫اإلجتماعيـ‬ ‫ـركات‬‫والحـ‬
‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫قطيعـ‬ ،‫ـري‬‫والفكـ‬ ‫ـي‬‫التنظيمـ‬ ‫ـتوى‬‫املسـ‬ ‫يف‬ ،‫ـكل‬‫تشـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬
.‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـية‬‫السياسـ‬
‫بني‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫املعت‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفص‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـرب‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يتمث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫محوري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هدف‬ ‫ـها‬‫ـ‬‫لنفس‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فه‬
‫ـة‬‫ـ‬‫قطيع‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫والنض‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الديموقراط‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫رهان‬
‫ـة‬‫ـ‬‫التضامني‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫انضم‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وهك‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫الهرم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التنظي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نهائي‬
‫ـط‬‫وارتبـ‬ ‫ـورة؛‬‫الثـ‬ ‫ـى‬‫جرحـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـاع‬‫الدفـ‬ ‫ـة‬‫حركـ‬ ‫إىل‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫املعطلـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫اإلجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العدال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بمطال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وثيق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ارتباط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفردي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬
‫ـات‬‫ـ‬‫إتفاقي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫املوج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫النق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املهاجري‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لفائ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعبئ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وتتفاع‬
.‫ـطية‬‫ـ‬‫األورومتوس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشاك‬
‫اإلجتماعية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعبئ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫جديد‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫نم‬ ‫ـذور‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طياته‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تحم‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫النض‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫كل‬
‫النيوليــرايل‬ ‫املثــال‬ ‫رفــض‬ ‫يف‬ ‫تتلخــص‬ ‫واضحــة‬ ‫رســالة‬ ‫ذات‬ ‫والسياســية‬
‫ـن‬‫ـ‬‫الحيزي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـاؤل‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وتض‬ ،‫ـارج‬‫ـ‬‫والخ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫يف‬ ‫ورشكاءه‬
‫الجماعــي‬ ‫العمــل‬ ‫وبــن‬ ‫والعفويــة‬ ‫الزعامــة‬ ‫وبــن‬ ‫والســيايس‬ ‫االقتصــادي‬
‫ـوق‬‫ـ‬‫والحق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الطبقي‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫النض‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حديث‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الصاع‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫والح‬ ‫ـيكي‬‫ـ‬‫الكالس‬
.‫اســتعجاليا‬ ‫طابعــا‬ ‫اإلتحــاد‬ ‫هيكلــة‬ ‫ملراجعــة‬ ‫يعطــي‬ ‫هــذا‬ ‫كل‬ ...‫الفرديــة‬
‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رغب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫املتج‬ ‫ـاذب‬‫ـ‬‫التج‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫وبس‬ )239(
‫الحــركات‬ ‫مســاندة‬ ‫رضورة‬ ‫وبــن‬ ‫الســيايس‬ ‫الفضــاء‬ ‫يف‬ ‫دورهــام‬ ‫لعــب‬ ‫يف‬
‫ـس‬‫نفـ‬ ‫يف‬ ‫ـتجابة‬‫اإلسـ‬ ‫ورضورة‬ ‫ـظ‬‫املحافـ‬ ‫ـقه‬‫شـ‬ ‫ـط‬‫ضغـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـا‬‫ومـ‬ ،‫ـة‬‫اإلجتماعيـ‬

128. 126
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـوازن‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اإلتح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يواج‬ ،‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنظيمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للتحدي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬
‫ـكيل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫إليهم‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫واللذي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والنقاب‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـه‬‫ـ‬ْ‫ي‬‫ُكوّن‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الطري‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫نجه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كن‬ ‫وإذا‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫الفعالي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قدرت‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫انهي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يعن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قوت‬
‫إال‬ ،‫ـات‬‫الرهانـ‬ ‫ـاء‬‫إلقـ‬ ‫ـدي‬‫املجـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫كان‬ ‫وإذا‬ ‫ـة‬‫املقبلـ‬ ‫ـة‬‫الحكومـ‬ ‫ـتتبعها‬‫سـ‬
‫ـاك‬‫فهنـ‬ .‫ـم‬‫الحاكـ‬ ‫ـزب‬‫للحـ‬ ‫ـة‬‫االحتكاريـ‬ ‫ـة‬‫الحالـ‬ ‫ـت‬‫آنتهـ‬ :‫ـد‬‫مؤكـ‬ ‫ـر‬‫أمـ‬ ‫ـاك‬‫هنـ‬ ‫أن‬
‫ـيطرة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـارج‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫التش‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫ط‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اقتصادي‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫ق‬
‫العام‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫فاإلتح‬ .‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫دينامي‬ ‫ـيولد‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬
‫ـب‬‫ـ‬‫وصاح‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نضالي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لتقالي‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫وري‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬
‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يج‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫لرشعيت‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫ومؤس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجماعي‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫للذاك‬ ‫ل‬ّ‫ك‬‫ـ‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـراث‬‫ـ‬‫ت‬
‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواصل‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الداخلي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تحديات‬ ‫إدارة‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فيمكن‬ : ‫ـرق‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫مف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬
‫ـح‬‫ينجـ‬ ‫أن‬ ‫ـرط‬‫بـ‬ ‫ـتجد‬‫املسـ‬ ‫ـادي‬‫واالقتصـ‬ ‫ـيايس‬‫السـ‬ ‫ـرف‬‫الظـ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫مكانتـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬
‫ـه‬‫مرشوعـ‬ ‫ـم‬‫صميـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـة‬‫العدالـ‬ ‫ـة‬‫موضعـ‬ ‫ـادة‬‫وإعـ‬ ‫ـه‬‫نفسـ‬ ‫ـد‬‫تجديـ‬ ‫يف‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يداف‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـرري‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬

129. 127
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ورشات‬ ‫تقارير‬

130. 128
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬

131. 129
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫الدولة‬ ‫ومؤسسات‬ ‫واملنظمات‬ ‫األحزاب‬ ‫مع‬ ‫العالقة‬ ‫إدارة‬
.‫الجديد‬ ‫السيايس‬ ‫النظام‬ ‫ظل‬ ‫يف‬
:‫تنشيط‬
.‫الشفي‬ ‫سمري‬ ‫-األخ‬
:‫تقرير‬
.‫الودرني‬ ‫حسن‬ ‫-األخ‬
:‫اإلخوة‬ ‫الورشة‬ ‫أعضاء‬
‫النفاتي‬ ‫شكري‬
‫قصيلة‬ ‫-بشري‬
‫الغربي‬ ‫-االزهر‬
‫ميالد‬ ‫-نورالدين‬
‫الزواوي‬ ‫-وحيد‬
‫حامد‬ ‫بن‬ ‫-منصف‬
‫الجويني‬ ‫-محمد‬
.‫الحمروني‬ ‫اللطيف‬ ‫-عبد‬
‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وتفاع‬ ‫ـاش‬‫ـ‬‫نق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫دار‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬ ‫ـغال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التقري‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫يق‬
‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحاصل‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫املتغ‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫االعتب‬ ‫يف‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تأخ‬ ‫ـترشافية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫برؤي‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫ُدم‬‫م‬
:‫ـايل‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫التخطي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ووف‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬
.‫الثورة‬ ‫قبل‬ ‫السيايس‬ ‫املشهد‬ ‫مالمح‬ – 1
.‫الجديد‬ ‫السيايس‬ ‫املشهد‬ ‫سمات‬ – 2
.‫باألحزاب‬ ‫العالقة‬ – 3
.‫باملنظمات‬ ‫العالقة‬ – 4
.‫الدولة‬ ‫بمؤسسات‬ ‫العالقة‬ – 5
:‫السابق‬ ‫السيايس‬ ‫النظام‬ ‫مالمح‬ – 1
‫ويف‬ ‫ـرارات‬‫ـ‬‫الق‬ ‫كل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـزت‬‫ـ‬‫تمرك‬ ‫ـمويل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫نظ‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بأن‬ ‫ـابق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫اتص‬
‫ـا‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تحول‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مطلق‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ي‬ ‫يف‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫بذل‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ليتغ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومبارك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تزكي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫مج‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬

132. 130
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـس‬‫ـ‬‫انعك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحري‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫مع‬ُ‫وق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫يب‬ُ‫فغ‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والدول‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬
‫ـي‬‫املدنـ‬ ‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫ودور‬ ‫ـام‬‫واإلعـ‬ ‫ـات‬‫الحريـ‬ :‫ـطة‬‫األنشـ‬ ‫ـاالت‬‫مجـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
.‫ـكان‬‫ـ‬‫اإلم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫وحس‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫وهن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املقاوم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مظاه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫برغ‬
‫ـودها‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫بمنظم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬
‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ملنخرطي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫ومكاس‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫نتائ‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫بتحقي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مطال‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ان‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـذر‬‫ـ‬‫الح‬
‫ـزام‬‫ـ‬‫االلت‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـررة‬‫ـ‬‫متح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬ ‫يف‬ ‫ـاءلتهم‬‫ـ‬‫ملس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عرض‬
‫ـم‬‫ولـ‬ ‫ـاج‬‫االحتجـ‬ ‫ـات‬‫بالغـ‬ ‫ـر‬‫بنـ‬ ‫ـاء‬‫االكتفـ‬ ‫ـاطها‬‫نشـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـى‬‫ويطغـ‬ ‫ـط‬‫والضغـ‬
.‫ـاري‬‫ـ‬‫االعتب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫الجان‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـتفادة‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـاوز‬‫ـ‬‫تتج‬
‫ـوادها‬‫سـ‬ ‫آالف‬ ‫ـة‬‫الثمانيـ‬ ‫ـوق‬‫يفـ‬ ‫ـات‬‫والجمعيـ‬ ‫ـات‬‫املنظمـ‬ ‫ـداد‬‫تعـ‬ ‫ـه‬‫فيـ‬ ‫كان‬ ‫ـع‬‫واقـ‬
‫ونخــص‬ ‫القليــل‬ ‫العــدد‬ ‫اســتثنينا‬ ‫مــا‬ ‫إذا‬ ‫النظــام‬ ‫بأجهــزة‬ ‫ملحــق‬ ‫األعظــم‬
‫عــن‬ ‫للدفــاع‬ ‫التونســية‬ ‫املنظمــة‬ – ‫الديمقراطيــات‬ ‫النســاء‬ ‫جمعيــة‬ :‫بالذكــر‬
‫ـل‬‫ـ‬‫اج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـيات‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمعي‬ – ‫ـن‬‫ـ‬‫املحام‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫عم‬ – ‫ـان‬‫ـ‬‫اإلنس‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫واالضطه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للمضايق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عرض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بدوره‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫جمعي‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫يف‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫البح‬
‫ـل‬‫ـ‬‫املقاب‬ ‫ويف‬ ‫ـطتها‬‫ـ‬‫ألنش‬ ‫ـاال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ُور‬‫د‬ ‫يف‬ ‫ـبات‬‫ـ‬‫املناس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لتج‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫األزم‬ ‫يف‬ ‫ـاندته‬‫ـ‬‫س‬
.‫الحاكم‬ ‫الحزب‬ ‫معاداة‬ ‫ثقافة‬ ‫النقابيني‬ ‫لدى‬ ‫قت‬ّ‫تعم‬ ‫املرحلة‬ ‫هذه‬ ‫خالل‬
:‫الجديد‬ ‫السيايس‬ ‫النظام‬ ‫سمات‬ – 2
‫مؤسســات‬ ‫لبنــاء‬ ‫يســعى‬ ‫جديــد‬ ‫ســيايس‬ ‫نظــام‬ ‫يتشــكل‬ ‫بــدا‬ ‫الثــورة‬ ‫مــع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫يف‬ ‫ـعبية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـاركة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تضم‬ ‫ـتورية‬‫ـ‬‫دس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وهيئ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديمقراطي‬
‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬ 205 – ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للحري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتحقيق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكامل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املواطن‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫لح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تكريس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫صياغ‬ ‫رضورة‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫الحدي‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫ومنظمة-وب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمعي‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫أل‬ 16 ‫ـوايل‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫س‬
‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـداف‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫ك‬‫يم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫من‬
.‫ـدة‬‫ـ‬‫واح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫يف‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫ممرك‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واق‬
‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫دخل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫سلس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ل‬ُّ‫ك‬‫ـ‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬
‫تبايــن‬ ‫خلفيــة‬ ‫عــى‬ ‫واإليديولوجيــة‬ ‫الحزبيــة‬ ‫والرصاعــات‬ ‫التجاذبــات‬ ‫مــن‬
‫إىل‬ ‫املطــاف‬ ‫لينتهــي‬ ‫األطــراف‬ ‫مختلــف‬ ‫تحملهــا‬ ‫التــي‬ ‫املجتمعيــة‬ ‫املشــاريع‬
‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫الحريـ‬ ‫ـرس‬‫ويكـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـة‬‫مدنيـ‬ ‫ـن‬‫يضمـ‬ ‫ـد‬‫جديـ‬ ‫ـتور‬‫دسـ‬ ‫ـة‬‫صياغـ‬
.‫ـات‬‫للجهـ‬ ‫ـي‬‫االيجابـ‬ ‫ـز‬‫والتمييـ‬ ‫ـاواة‬‫املسـ‬ ‫ـدأ‬‫مبـ‬ ‫ـت‬‫ويثبـ‬

133. 131
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
:‫األحزاب‬ ‫مع‬ ‫العالقة‬ - 3
‫ـن‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التواص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـارق‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫إىل‬ ‫ـه‬‫ـ‬ّ‫ب‬‫التن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬
‫ـة‬‫طبيعـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـجاما‬‫انسـ‬ ‫ـك‬‫وذلـ‬ ‫ـرى‬‫أخـ‬ ‫ـة‬‫جهـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫معهـ‬ ‫ـاون‬‫والتعـ‬ ‫ـة‬‫الرشاكـ‬
‫ـث‬‫ـ‬‫وحي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـوزع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬
‫ـاداة‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقاف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـدأت‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أفقي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـاكل‬‫ـ‬‫واملش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫امللف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معالج‬ ‫ـذت‬‫ـ‬‫أخ‬
.‫ّرة‬‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫مطل‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫بش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬
‫ـون‬‫تكـ‬ ‫ـاون‬‫والتعـ‬ ‫ـة‬‫الرشاكـ‬ ‫ـاء‬‫بنـ‬ ‫ـال‬‫مجـ‬ ‫يف‬ ‫ـزاب‬‫األحـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـة‬‫عالقـ‬ ‫إن‬
‫ورؤى‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫وبرام‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ومفاهي‬ ‫ورؤى‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قي‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫التق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بدرج‬
‫واالقتصاديــة‬ ‫السياســية‬ ‫املجــاالت‬ ‫مختلــف‬ ‫يف‬ ‫االتحــاد‬ ‫وبرامــج‬ ‫ومفاهيــم‬
-‫ـة‬‫ـ‬‫وطبيعته-الديمقراطي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـورات‬‫ـ‬‫تص‬ ‫ويف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والثقافي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬
.‫ـيادته‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫واس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املجتمع‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وطبيع‬
‫ـق‬‫ـ‬‫التطاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫درج‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫التمس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التأكي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـكل‬‫شـ‬ ‫ألي‬ ‫ـدي‬‫التصـ‬ ‫ورضورة‬ ‫ـزاب‬‫األحـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـع‬‫والتقاطـ‬ ‫ـي‬‫والتماهـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـطة‬‫ـ‬‫األنش‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بمناس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تمارس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحزب‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫التوظي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬
:‫املنظمات‬ ‫مع‬ ‫العالقة‬ – 4
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املجتمع‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫للم‬ ‫ـاملة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رؤي‬ ‫إن‬
‫ـا‬‫ـ‬‫رؤيته‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫قاع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فرزه‬ ‫رضورة‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وجمعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫منظم‬
‫ـق‬‫وفـ‬ ‫ـا‬‫معهـ‬ ‫ـة‬‫العالقـ‬ ‫ـون‬‫تكـ‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـا‬‫تعالجهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـات‬‫امللفـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫ومواقفهـ‬
‫وال‬ ‫ـة‬‫تابعـ‬ ‫ـر‬‫وغـ‬ ‫ـتقلة‬‫مسـ‬ ‫ـون‬‫تكـ‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫رشيطـ‬ ‫ـج‬‫الربامـ‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫التقاطعـ‬ ‫ـة‬‫درجـ‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫طبيعته‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جه‬ ‫ألي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتمويله‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وقراراته‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫برامجه‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاضع‬
‫ـن‬‫تكويـ‬ ‫إىل‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـعى‬‫يسـ‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫أهميـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـد‬‫التأكيـ‬ ‫ـدر‬‫يجـ‬ ‫ـاب‬‫البـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ويف‬
‫ـكل‬‫ـ‬‫يش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫اهتمامات‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫جمعي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وتبن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تكوي‬ ‫ـجيع‬‫ـ‬‫وتش‬
.‫ـم‬‫ـ‬‫املتعاظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجمعيات‬ ‫ـيج‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مدني‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫راف‬

134. 132
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
:‫الدولة‬ ‫مؤسسات‬ ‫مع‬ ‫العالقة‬ – 5
– ‫ـة‬‫ـ‬‫البلدي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املجال‬ – ‫ـعب‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـواب‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مجل‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫بمؤسس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ُقص‬‫ي‬
‫ـا‬‫ـ‬‫إليه‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الدخ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املجال‬ – ‫ـة‬‫ـ‬‫املحلي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املجال‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫االنتخاب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬
✤✤:‫الدولة‬ ‫مؤسسات‬ ‫مع‬ ‫االتحاد‬ ‫تعامل‬ ‫باب‬ ‫يف‬ ‫مقاربات‬ ‫ثالث‬ ‫توجد‬
✤✤‫ـي‬‫وهـ‬ ‫ـات‬‫املؤسسـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫والتعاطـ‬ ‫ـد‬‫التواجـ‬ ‫ـض‬‫رفـ‬ :‫األوىل‬ ‫ـة‬‫املقاربـ‬
.‫ـا‬‫العتمادهـ‬ ‫ـال‬‫مجـ‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫عدميـ‬ ‫ـة‬‫مقاربـ‬
✤✤‫املبارش‬ ‫التواجد‬ :‫الثانية‬ ‫املقاربة‬
‫هــذا‬ ‫ممارســة‬ ‫لكــن‬ ،‫دســتوري‬ ‫حــق‬ ‫الدولــة‬ ‫مؤسســات‬ ‫يف‬ ‫التواجــد‬ ‫إن‬
‫ـار‬‫ـ‬‫االعتب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ورشوطه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اللحظ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بتوف‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫مرتب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وعندم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منخرطيه‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫ومصال‬ ‫ـكها‬‫ـ‬‫وتماس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ووحدته‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫الس‬
‫ـكال‬‫أشـ‬ ‫ـد‬‫تحديـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـوّل‬‫خـ‬ُ‫مل‬‫ا‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـات‬‫للهيئـ‬ ‫ـروف‬‫الظـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـج‬‫تنضـ‬
.‫ـد‬‫ـ‬‫التواج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وآلي‬
✤✤‫املبارش‬ ‫غري‬ ‫التواجد‬ :‫الثالثة‬ ‫املقاربة‬
‫ـاندة‬‫ـ‬‫كمس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الدع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مجموع‬ / ‫ـط‬‫ـ‬‫الضغ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مجموع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اعتم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬
‫ـه‬‫ـ‬‫ان‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫باملحاس‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫متب‬ ‫ـروط‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قائم‬ ‫أو‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫مرش‬
‫ـن‬‫ـ‬‫-لك‬ ‫ـارش‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التواج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أوج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ـق‬‫ـ‬‫مطل‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫تفوي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫ملن‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ال‬
‫خالل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومراقبته‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومراقب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤثر-متابع‬
‫ـتغلة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والجمعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـبيك‬‫ـ‬‫بتش‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الذات‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الجه‬
‫العالقــة‬ ‫بــاب‬ ‫يف‬ ‫ورد‬ ‫مــا‬ ‫عليهــا‬ ‫ينطبــق‬ ‫والتــي‬ ‫املوضــوع‬ ‫ذات‬ ‫عــى‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫والجمعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫باملنظم‬
‫ـن‬‫النقابيـ‬ ‫ـجاعة‬‫وشـ‬ ‫ـدرة‬‫قـ‬ ‫ـدى‬‫بمـ‬ ‫ـا‬‫مرشوطـ‬ ‫ـى‬‫يبقـ‬ ‫ـدم‬‫تقـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫كل‬ ‫إن‬ ،‫ـا‬‫ختامـ‬
‫ـل‬‫عمـ‬ ‫ـاليب‬‫وأسـ‬ ‫ـرق‬‫وطـ‬ ‫ـات‬‫آليـ‬ ‫ـكار‬‫وابتـ‬ ‫ـة‬‫التنظيميـ‬ ‫ـم‬‫هيكليتهـ‬ ‫ـر‬‫تطويـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مجتمعن‬ ‫ـها‬‫ـ‬‫يعيش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـجم‬‫ـ‬‫تنس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬
.‫ـاالت‬‫واملجـ‬ ‫ـدة‬‫األصعـ‬

135. 133
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫العام‬ ‫باملرفق‬ ‫النهوض‬ ‫سبل‬
:‫تنشيط‬
‫قدور‬ ‫بن‬ ‫األنور‬ ‫-األخ‬
:‫تقرير‬
‫الهمامي‬ ‫نعيمة‬ ‫-األخت‬
:‫واإلخوة‬ ‫األخت‬ ‫الورشة‬ ‫أعضاء‬
‫الهمامي‬ ‫-الشاذيل‬
‫بنحسني‬ ‫الدين‬ ‫-صالح‬
‫الباسطي‬ ‫-الصحبي‬
‫الشارني‬ ‫-حسني‬
‫اللطيف‬ ‫-سامية‬
‫نجاري‬ ‫-محمد‬
‫الرشيد‬ ‫-توفيق‬
-‫يوسف‬ ‫بن‬ ‫-رشاد‬
‫النصريي‬ ‫السالم‬ ‫-عبد‬
‫صقر‬ ‫-خميس‬
‫ـار‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫املوض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أهمي‬ ‫إىل‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫باإلش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫األن‬ ‫األخ‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫افتت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والصح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫كالتعلي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجموع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـزا‬‫ـ‬‫مرك‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املرف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أهمي‬
‫عامــة‬ ‫وبصفــة‬ ‫والكهربــاء‬ ‫وامليــاه‬ ‫والفــوالذ‬ ‫واالتصــاالت‬ ‫والربيــد‬ ‫والنقــل‬
‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـي‬‫العمومـ‬ ‫ـق‬‫املرفـ‬ ‫ـع‬‫واقـ‬ ‫ـخيص‬‫تشـ‬ ‫إىل‬ ‫ـل‬‫انتقـ‬ ‫ـم‬‫ثـ‬ ‫ـة‬‫العموميـ‬ ‫ـآت‬‫املنشـ‬
:‫ـة‬‫التاليـ‬ ‫ـر‬‫باملظاهـ‬ ‫ـم‬‫اتسـ‬
‫الصحية‬ ‫واملؤسسة‬ ‫التعليمية‬ ‫املؤسسة‬ ‫تدهور‬ *
‫أو‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫التالمي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعليمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫يف‬ ‫ـرص‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـؤ‬‫ـ‬‫تكاف‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ *
‫ـة‬‫ـ‬‫والداخلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الريفي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املناط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫التعليمية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫يف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫كان‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انعدامه‬ ‫أو‬ ‫ـزات‬‫ـ‬‫التجهي‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫ضع‬ *
‫الصحية‬ ‫أو‬
‫الجهات‬ ‫بني‬ ‫التمييز‬ ‫مع‬ ‫اإلطار‬ ‫ضعف‬ *

136. 134
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫املؤسسات‬ ‫هذه‬ ‫يف‬ ‫العمل‬ ‫وسائل‬ ‫ضعف‬ *
‫العام‬ ‫املرفق‬ ‫عىل‬ ‫للخوصصة‬ ‫الكبرية‬ ‫الهجمة‬ *
‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫ـتغال‬‫ـ‬‫اش‬ ( ‫ـي‬‫ـ‬‫والتعليم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الصح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املزدوج‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫األعم‬ *
) ‫ـام‬‫ـ‬‫والع‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫يف‬
‫الخاصة‬ ‫املستشفيات‬ ‫ظهور‬ ‫بداية‬ *
‫العمومية‬ ‫املؤسسات‬ ‫يف‬ ‫الترصف‬ ‫وسوء‬ ‫التسيري‬ ‫ضعف‬ *
‫ضدها‬ ‫الوقوف‬ ‫و‬ ‫املناولة‬ ‫قبول‬ ‫بني‬ ‫الرتدد‬ *
‫العمومية‬ ‫املؤسسة‬ ‫داخل‬ ‫العمل‬ ‫قيمة‬ ‫ضعف‬ *
‫الخدمات‬ ‫تقديم‬ ‫عن‬ ‫أو‬ ‫العمل‬ ‫عن‬ ‫املؤسسات‬ ‫بعض‬ ‫تعطل‬ *
‫العمومية‬ ‫املؤسسات‬ ‫بعض‬ ‫غلق‬ ‫أمام‬ ‫اإلتحاد‬ ‫صمت‬ *
‫ـل‬‫داخـ‬ ‫ـة‬‫العموميـ‬ ‫ـة‬‫املؤسسـ‬ ‫ـاع‬‫أوضـ‬ ‫ـخيص‬‫بتشـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـام‬‫القيـ‬ ‫ـدم‬‫عـ‬ *
‫منظمتنــا‬
‫اإلجتماعية‬ ‫املساءلة‬ ‫بأهمية‬ ‫اآلن‬ ‫حد‬ ‫إىل‬ ‫الوعي‬ ‫عدم‬ *
‫املسائل‬ ‫هذه‬ ‫يف‬ ‫استرشاف‬ ‫و‬ ‫استباق‬ ‫له‬ ‫ليس‬ ‫اإلتحاد‬ *
)‫املياه‬ ‫مثال‬ ( ‫العمومية‬ ‫املؤسسة‬ ‫عىل‬ ‫الدعم‬ ‫انقطاع‬ *
‫ـرح‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املرف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واق‬ ‫يف‬ ‫ـلبية‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املظاه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أه‬ ‫اىل‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫التع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫و‬
:‫ـة‬‫ـ‬‫التالي‬ ‫ـئلة‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـاركون‬‫ـ‬‫املش‬
‫العمومي؟‬ ‫باملرفق‬ ‫النهوض‬ ‫سبل‬ ‫ماهي‬ -
‫ـاد‬‫ـ‬‫الفس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫محارب‬ ‫يف‬ ‫و‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املرف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫دور‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ -
‫؟‬ ‫ـيدة‬‫ـ‬‫الرش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحوكم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫وإرس‬
:‫اآلتيه‬ ‫املقرتحات‬ ‫املشاركون‬ ‫طرح‬ ‫السؤالني‬ ‫هذين‬ ‫عن‬ ‫لإلجابة‬ ‫و‬
‫بالتعليــم‬ ‫البدايــة‬ ‫وتكــون‬ ‫العمومــي‬ ‫املرفــق‬ ‫عــن‬ ‫ندافــع‬ ‫أن‬ ‫بــد‬ ‫ال‬ *
‫ـد‬‫ـ‬‫نج‬ ‫أن‬ ‫إىل‬ ‫ـؤدي‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رن‬ّ‫تأخ‬ ّ‫ألن‬ ‫ـر‬‫ـ‬ّ‫التأخ‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫رضورة‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والصح‬
‫ـاح‬‫اإلصـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـز‬‫العجـ‬ ‫ـام‬‫أمـ‬ ‫ـنا‬‫أنفسـ‬
‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـائل‬‫ووسـ‬ ‫أدوات‬ ‫ـى‬‫وعـ‬ ‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـوق‬‫حقـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاظ‬‫الحفـ‬ ‫رضورة‬ *
‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املرف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ديموم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقاف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫بعي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خوصص‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ض‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اإلتح‬ ‫ـوف‬‫ـ‬‫وق‬ ‫رضورة‬ *
‫ـعارات‬‫الشـ‬

137. 135
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫العمومية‬ ‫املؤسسات‬ ‫عن‬ ‫الدفاع‬ ‫يف‬ ‫سباقا‬ ‫اإلتحاد‬ ‫يكون‬ ‫أن‬ ‫بد‬ ‫ال‬ *
‫ـدي‬‫ـ‬‫للتص‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫طري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وخريط‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لإلتح‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫أن‬ ‫رضورة‬ *
‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املرف‬ ‫يف‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫للتفري‬
‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـات‬‫تحالفـ‬ ‫ـة‬‫إقامـ‬ ‫و‬ ‫ـه‬‫بأكملـ‬ ‫ـعب‬‫الشـ‬ ‫إىل‬ ‫ـاد‬‫اإلتحـ‬ ‫ـه‬‫توجـ‬ ‫رضورة‬ *
‫ـدي‬‫ـ‬‫التص‬ ‫و‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫الربمل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫تراب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إقام‬ ‫و‬ ‫ـزاب‬‫ـ‬‫األح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وطني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مهم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫فالحف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املرف‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫لتده‬
‫اإلتصاالت‬ ‫و‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الربي‬ ‫يف‬ ‫أو‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫النق‬ ‫يف‬ ‫أو‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التعلي‬ ‫يف‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصح‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـواء‬‫ـ‬‫س‬
‫ـاء‬‫ـ‬‫الكهرب‬ ‫و‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫املي‬ ‫يف‬ ‫أو‬
‫هــذه‬ ‫إدارة‬ ‫مجالــس‬ ‫داخــل‬ ‫القطاعيــة‬ ‫النقابــات‬ ‫تواجــد‬ ‫رضورة‬ *
‫القطاعــات‬
‫األساسية‬ ‫القوانني‬ ‫مراجعة‬ ‫رضورة‬ *
‫تكويــن‬ ‫و‬ ‫اإلحصائيــات‬ ‫ضبــط‬ ‫و‬ ‫الدراســات‬ ‫مــن‬ ‫التكثيــف‬ ‫رضورة‬ *
‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫النقابيـ‬
‫العام‬ ‫القطاع‬ ‫عن‬ ‫للدفاع‬ ‫اإلعالم‬ ‫اإلتحاد‬ ‫إعتماد‬ *
‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وحضوره‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫باملرف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخاص‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫امللف‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫بفت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطالب‬ *
‫ـة‬‫ـ‬‫التلفزي‬ ‫ـوات‬‫ـ‬‫والقن‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلذاع‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫املرف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫للدف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وتوعوي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫تحسيس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫حم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إقام‬ *
‫ـعب‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫أف‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واملجتم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬
‫الفساد‬ ‫ملقاومة‬ ‫نقابية‬ ‫اسرتاتيجية‬ ‫وضع‬ *
‫هــذا‬ ‫يف‬ ‫للمغالطــات‬ ‫التصــدي‬ ‫و‬ ‫املناولــة‬ ‫مؤسســات‬ ‫ضــد‬ ‫الوقــوف‬ *
‫ـدد‬‫الصـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫البدي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تقدي‬ ‫و‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لخوصص‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التص‬ *
‫ـر‬‫ـ‬‫التطوي‬ ‫و‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫اإلص‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬
‫العمومي‬ ‫املرفق‬ ‫عن‬ ‫دفاعنا‬ ‫يف‬ ‫كنقابيني‬ ‫مسؤولياتنا‬ ‫تحمل‬ ‫رضورة‬ *
‫بأنفسنا‬ ‫بدءا‬ ‫للمؤسسة‬ ‫اإلنتماء‬ ‫و‬ ‫العمل‬ ‫ثقافة‬ ‫تكريس‬ *
‫امللفات‬ ‫بتقديم‬ ‫وذلك‬ ‫الفساد‬ ‫مكافحة‬ ‫هيئات‬ ‫مع‬ ‫التنسيق‬ *

138. 136
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫أن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫للدف‬ ‫ـعارات‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫برف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نكتف‬ ‫ال‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ال‬
‫ـه‬‫ـ‬‫ومراقبت‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متابع‬ ‫و‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫يف‬ ‫ـؤولياتنا‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫نتحم‬
‫ـائل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫لط‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اإلتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫علم‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بع‬ ‫رضورة‬ *
‫ـراف‬‫ـ‬‫االع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫تن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واضح‬ ‫ـراتيجية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫بضب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فيه‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مواق‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫وأخ‬
‫االجتماعية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املردودي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـوازن‬‫ـ‬ُ‫ت‬ ‫ـداف‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ضب‬ ‫و‬ ‫ـخيصها‬‫ـ‬‫تش‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باألزم‬
‫للحوكمــة‬ ‫مقاييــس‬ ‫ضبــط‬ ‫عــى‬ ‫تعمــل‬ ‫و‬ ‫اإلقتصاديــة‬ ‫واملردوديــة‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫و‬ ‫اإلدارة‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الفس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومقاوم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـيدة‬‫ـ‬‫الرش‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الالئق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخدم‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫يق‬ ‫و‬ ‫ـرص‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـؤ‬‫ـ‬‫تكاف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يضم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫مرف‬

139. 137
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫املالية‬ ‫التوازنات‬ ‫ضمان‬ ‫بني‬ ‫تونس‬ ‫يف‬ ‫التقاعد‬ ‫أنظمة‬
‫املكتسبة‬ ‫الحقوق‬ ‫عىل‬ ‫واملحافظة‬
:‫تنشيط‬
‫جراد‬ ‫الكريم‬ ‫عبد‬ ‫األخ‬ -
:‫تقرير‬
‫اليعقوبي‬ ‫حياة‬ ‫األخت‬ -
:‫واإلخوة‬ ‫األخت‬ ‫الورشة‬ ‫أعضاء‬
‫النفطي‬ ‫وسيلة‬ -
‫زعب‬ ‫معز‬ -
‫العبيدي‬ ‫فتحي‬ -
‫قويدر‬ ‫عمر‬ -
‫اللواتي‬ ‫-مرشد‬
‫الحزامي‬ ‫الحبيب‬ -
‫الروييس‬ ‫فتحي‬ -
‫الساملي‬ ‫ماهر‬ -
‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬ ‫ـوان‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫بالتوق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬ ‫ـيط‬‫ـ‬‫تنش‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الكري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عب‬ ‫األخ‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫افتت‬
:‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صعب‬ ‫ـدو‬‫ـ‬‫تب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معادل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يعني‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫لي‬
‫ـوق‬‫الحقـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫املحافظـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫التقاعـ‬ ‫ـة‬‫أنظمـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫املاليـ‬ ‫ـات‬‫التوازنـ‬ ‫ـان‬‫ضمـ‬
.‫ـات‬‫إجابـ‬ ‫ـاد‬‫إيجـ‬ ‫ـل‬‫أجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـبة‬‫املكتسـ‬
‫ـم‬‫ـ‬‫واملفاهي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املعطي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إعط‬ ‫أوىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫رأي‬ ‫يف‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يتطل‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬
‫ـات‬‫ـ‬‫التوازن‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـتكون‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ،‫ـق‬‫ـ‬‫للصنادي‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الوض‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األولي‬
‫ـل‬‫تكفـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـو‬‫وهـ‬ ‫ـة؟‬‫الحاليـ‬ ‫ـات‬‫الترشيعـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاظ‬‫الحفـ‬ ‫ـع‬‫وقـ‬ ‫إذا‬ ‫ـتقبل‬‫املسـ‬ ‫يف‬
.‫ـه‬‫بتقديمـ‬

140. 138
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
:‫التالية‬ ‫النقاط‬ ‫حول‬ ‫عرضه‬ ‫وتمحور‬
←←‫االجتماعية‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫للصنادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوضعي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫لتده‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العميق‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫األس‬
:‫التايل‬ ‫يف‬ ‫صهــا‬ّ‫ولخ‬
←←‫مــن‬ ‫عنــه‬ ‫نتــج‬ ‫ومــا‬ 1986 ‫لســنة‬ ‫الهيــكيل‬ ‫اإلصــاح‬ ‫برنامــج‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫واإلحالـ‬ ‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـرد‬‫وطـ‬ ‫ـة‬‫العموميـ‬ ‫ـات‬‫املؤسسـ‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫تفويـ‬
.‫ـر‬‫املبكـ‬ ‫ـد‬‫التقاعـ‬
←←.‫شغل‬ ‫مواطن‬ ‫إحداث‬ ‫عىل‬ ‫الوطني‬ ‫االقتصاد‬ ‫قدرة‬ ‫تراجع‬
←←.‫بالهشاشة‬ ‫تتسم‬ ‫للتشغيل‬ ‫جديدة‬ ‫أنماط‬ ‫ظهور‬
←←.‫واالستثمارات‬ ‫االحتياطات‬ ‫يف‬ ‫الرشيد‬ ‫غري‬ ‫الترصف‬
←←.‫الخاص‬ ‫القطاع‬ ‫يف‬ ‫واألعراف‬ ‫الدولة‬ ‫بذمة‬ ‫الديون‬ ‫تراكم‬
←←.‫املنظم‬ ‫غري‬ ‫االقتصاد‬ ‫تنامي‬
‫ـص‬‫تخـ‬ ‫ـة‬‫البيانيـ‬ ‫ـوم‬‫الرسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫جملـ‬ ‫ـراد‬‫جـ‬ ‫ـم‬‫الكريـ‬ ‫ـد‬‫عبـ‬ ‫األخ‬ ‫ـرض‬‫عـ‬ ‫ـم‬‫ثـ‬
:‫مثــل‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫الصناديــق‬ ‫واقــع‬ ‫حــول‬ ‫ونتائــج‬ ‫معطيــات‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ( ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحيط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫للتقاع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫بالصن‬ ‫ـرايف‬‫ـ‬‫الديمغ‬ ‫ـؤرش‬‫ـ‬‫امل‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النهائي‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫النتائ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التقاع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫لنظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النهائي‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫النتائ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ )2016 ‫إىل‬ 2009
.‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫للضم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫بالصن‬ ‫ـرايف‬‫ـ‬‫الديمغ‬ ‫ـؤرش‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ،‫ـدوق‬‫ـ‬‫للصن‬
‫يديرهــا‬ ‫التــي‬ ‫األنظمــة‬ ‫لكافــة‬ ‫الجرايــات‬ ‫لفــرع‬ ‫النهائيــة‬ ‫النتائــج‬ ‫وكذلــك‬
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫التأمـ‬ ‫ـام‬‫لنظـ‬ ‫ـة‬‫النهائيـ‬ ‫ـج‬‫النتائـ‬ ‫ـتعرض‬‫اسـ‬ ‫ـا‬‫مثلمـ‬ ‫ـا‬‫تمامـ‬ .‫ـدوق‬‫الصنـ‬
‫ـج‬‫ـ‬‫والنتائ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهني‬ ‫ـراض‬‫ـ‬‫واألم‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوادث‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫لنظ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النهائي‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫والنتائ‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫امل‬
.‫ـدوق‬‫للصنـ‬ ‫ـة‬‫النهائيـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الجراي‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫احتس‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫قاع‬ ‫رشح‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫املنش‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫تن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫البيان‬ ‫ـتعراض‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬
.‫ـاص‬‫ـ‬‫والخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫يف‬
‫ـة‬‫النهائيـ‬ ‫ـج‬‫النتائـ‬ ‫ـور‬‫تطـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـث‬‫للحديـ‬ ‫ـدا‬‫تمهيـ‬ ‫ـتعراض‬‫االسـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫كان‬ ‫ـد‬‫وقـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والحيط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫للتقاع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫للصن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاري‬‫ـ‬‫الج‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الترشي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫حس‬
‫ـه‬‫بـ‬ ‫ـول‬‫املعمـ‬ ‫ـع‬‫الترشيـ‬ ‫ـب‬‫حسـ‬ ‫ـات‬‫الجرايـ‬ ‫ـدل‬‫معـ‬ ‫ـور‬‫تطـ‬ :‫ـد‬‫ورصـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الرضوري‬ ‫ـنوية‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاهمات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تط‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫للتقاع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫للصن‬

141. 139
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
.‫ـي‬‫العمومـ‬ ‫ـاع‬‫القطـ‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫التقاعـ‬ ‫ـام‬‫لنظـ‬ ‫ـة‬‫املاليـ‬ ‫ـات‬‫التوازنـ‬ ‫ـق‬‫لتحقيـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫والحيط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫للتقاع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫والصن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الصنادي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واق‬ ‫ـخيص‬‫ـ‬‫تش‬ ‫إن‬
‫ـم‬‫ـ‬‫الكري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـأخ‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رضوري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫ـل‬‫ـ‬ّ‫ث‬‫م‬ ،‫ـوص‬‫ـ‬‫الخص‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التوازن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أزم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫لح‬ ‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تطرحه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحل‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫ليع‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫ج‬
:‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬ّ‫ث‬‫وتتم‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫الصن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬
←←‫املساهمات‬ ‫يف‬ ‫الرتفيع‬
←←‫التقاعد‬ ‫عىل‬ ‫اإلحالة‬ ‫سن‬ ‫يف‬ ‫الرتفيع‬
←←‫املرجعي‬ ‫األجر‬ ‫مراجعة‬
←←‫الجراية‬ ‫احتساب‬ ‫نسبة‬ ‫تخفيض‬
←←‫للجرايات‬ ‫اآليل‬ ‫التعديل‬ ‫مراجعة‬
←←‫التمويل‬ ‫مصادر‬ ‫تنويع‬
‫يف‬ ‫ـاش‬‫ـ‬‫للنق‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫النق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫املنش‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرحل‬ ‫ويف‬
:‫ـايل‬‫ـ‬‫كالت‬ ‫ـئلة‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬
‫التشغيل؟‬ ‫عىل‬ ‫التقاعد‬ ‫سن‬ ‫يف‬ ‫الرتفيع‬ ‫ر‬ّ‫ث‬‫يؤ‬ ‫مدى‬ ‫أي‬ ‫إىل‬
‫الحالية؟‬ ‫التقاعد‬ ‫سن‬ ‫بعد‬ ‫العمل‬ ‫البعض‬ ‫حق‬ ‫من‬ ‫أليس‬
‫الجدد؟‬ ‫املنتدبني‬ ‫عىل‬ ‫املكتسبة‬ ‫الحقوق‬ ‫مفهوم‬ ‫ينطبق‬ ‫هل‬
‫املكتسبة؟‬ ‫بالحقوق‬ ‫املساس‬ ‫دون‬ ‫التوازنات‬ ‫ضمان‬ ‫يمكن‬ ‫هل‬
‫إحداثها؟‬ ‫يمكن‬ ‫التي‬ ‫التمويل‬ ‫مصادر‬ ‫ماهي‬
‫املوازي؟‬ ‫القطاع‬ ‫استيعاب‬ ‫يتم‬ ‫كيف‬
‫املتدخلني؟‬ ‫بني‬ ‫النقاش‬ ‫لبداية‬ ‫فاتحة‬ ‫األسئلة‬ ‫هذه‬ ‫كانت‬
‫النقاش‬
‫ـا‬‫وعجزهـ‬ ‫ـق‬‫للصناديـ‬ ‫ـايل‬‫الحـ‬ ‫ـع‬‫الواقـ‬ ‫ـؤولية‬‫مسـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـن‬‫املتدخلـ‬ ‫ـل‬‫جـ‬ ‫ـل‬‫ـ‬ّ‫حم‬
‫ـل‬‫ـ‬ّ‫تحم‬ -‫ـق‬‫الصناديـ‬ ‫ـون‬‫ديـ‬ ‫ـاص‬‫خـ‬ ‫يف‬ ‫ـامح‬‫التسـ‬ -‫ـا‬‫ونقلهـ‬ ‫ـات‬‫املؤسسـ‬ ‫ـع‬‫(بيـ‬
‫مجلــس‬ ‫وأعضــاء‬ ‫والــوالة‬ ‫الحكومــة‬ ‫ألعضــاء‬ ‫الخصوصيــة‬ ‫األنظمــة‬ ‫عــبء‬
‫ـل‬‫ـ‬‫تثق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نتائجه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـخ‬‫ـ‬‫التاري‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وبع‬ )2002 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـدود‬‫ـ‬‫ح‬ ‫اىل‬ ‫ـواب‬‫ـ‬‫الن‬
‫ال‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـة‬‫ميزانيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـوّل‬‫ٌمـ‬‫ي‬ ‫ـز‬‫العجـ‬ ‫ـح‬‫أصبـ‬ ( ‫ـارشة‬‫مبـ‬ ‫ـدوق‬‫الصنـ‬ ‫ـل‬‫كاهـ‬

142. 140
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـة‬‫ـ‬‫حزم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫والب‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫تتحمله‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الوطني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املجموع‬ ‫إن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ،)‫ـدوق‬‫ـ‬‫الصن‬
.‫ـات‬‫التوازنـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـاظ‬‫للحفـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـا‬‫بهـ‬ ‫ـوم‬‫تقـ‬ ‫ـراءات‬‫اإلجـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫خــاص‬ ‫عــى‬ ‫املراقبــة‬ ‫مجــال‬ ‫يف‬ ‫والتجــاوزات‬ ‫النقــص‬ ‫معالجــة‬ ‫ذلــك‬ ‫مــن‬
‫ـاص‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫ووض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املراقب‬ ‫ـز‬‫ـ‬‫تحفي‬ ( ‫ـق‬‫ـ‬‫الصنادي‬ ‫ـتحقات‬‫ـ‬‫مس‬
‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫الضم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أنظم‬ ‫يف‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫تس‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫فع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫وباملقاب‬ .)‫ـم‬‫ـ‬‫به‬
‫ـل‬‫ـ‬‫بتموي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتكف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫جع‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫نج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عندم‬ 2016 ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫حص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬
‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫الضم‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫صن‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لفائ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫دي‬
‫لدعم‬ ‫ـارا‬‫ـ‬‫ملي‬ 300 ‫ـص‬‫ـ‬‫تخص‬ 2016 ‫ـنة‬‫ـ‬‫لس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التكميل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫امليزاني‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫جع‬ ‫يف‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫نج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫إن‬
‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫دي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫للتقلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحيط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫للتقاع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫الصن‬
‫تــم‬ 2017 ‫ميزانيــة‬ ‫مــروع‬ ‫ويف‬ .‫الصنــدوق‬ ‫لفائــدة‬ ‫العموميــة‬ ‫املؤسســات‬
‫ـروري‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـتثنائي‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـوان‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫ملي‬ 500 ‫ـص‬‫ـ‬‫تخصي‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تكف‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخصوصي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األنظم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫وإلغ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراجع‬
‫بــن‬ ‫التقاعــد‬ ‫نظــام‬ ‫يف‬ ‫التمييــز‬ ‫عــدم‬ ‫رضورة‬ ‫عــى‬ ‫املتدخلــن‬ ‫بعــض‬ ‫أكــد‬
‫ـدم‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـغيل‬‫ـ‬‫للتش‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫اله‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خصوص‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫والخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القطاع‬
‫ـق‬‫ـ‬‫الصنادي‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مج‬ ‫يف‬ ‫ـرون‬‫ـ‬‫املؤج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يأتيه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاوزات‬‫ـ‬‫والتج‬ ‫ـتقرار‬‫ـ‬‫االس‬
)‫ـات‬‫ثالثيـ‬ 4 ‫ــ‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـون‬‫يرصحـ‬ ‫ـاص‬‫الخـ‬ ‫ـاع‬‫القطـ‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫املؤجريـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـط‬‫فقـ‬ 25%(
‫ـدة‬‫ـ‬‫لفائ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التقاع‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫احتس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراجع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫فالب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املتقاعدي‬ ‫ـغيل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫يف‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫وتالع‬
.‫ـم‬‫ضدهـ‬ ‫ال‬ ‫ـن‬‫املنظوريـ‬
‫ديــون‬ ‫واســتخالص‬ ‫الصنــدوق‬ ‫مــوارد‬ ‫تنويــع‬ ‫نقطــة‬ ‫يف‬ ‫املتدخلــون‬ ‫توســع‬
.CNAM
‫ـة‬‫ـ‬‫قابل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫دي‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الكري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عب‬ ‫األخ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وأك‬
‫مليارلفائدة‬ 1600 ‫ـويل‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ّر‬‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـتخالص‬‫ـ‬‫لالس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قابل‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫وأخ‬ ،‫ـتخالص‬‫ـ‬‫لالس‬
‫دون‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الترشيعي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫العوائ‬ ّ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ .‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫للضم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫الصن‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫تغطيت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املراقب‬ ‫يف‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫نق‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمام‬ .‫ـتخالصها‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عملي‬
‫التوصيات‬
‫ـأنها‬‫ـ‬‫ش‬ ‫من‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـهم‬‫ـ‬‫نقاش‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أعض‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أك‬
‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫توصي‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫يف‬ ‫ـاءت‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التقاع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ألنظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التوازن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تضم‬ ‫أن‬

143. 141
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
: ‫همها‬ ‫أ‬
✤✤‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـردة‬‫ـ‬‫منف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املمكن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطروح‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحل‬ ‫إن‬
.‫معا‬ ‫ـراءات‬‫ـ‬‫االج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫اتخ‬
✤✤‫اســتخالص‬ ‫عــى‬ ‫بالعمــل‬ ‫إال‬ ‫الصناديــق‬ ‫أزمــة‬ ‫لحــل‬ ‫مخــرج‬ ‫ال‬
‫عــى‬ »‫«ماليــا‬ ‫اآلخــر‬ ‫عــن‬ ‫صنــدوق‬ ‫كل‬ ‫واســتقالل‬ ‫الديــون‬
‫ـل‬‫ـ‬‫يتحم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫صن‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الراجع‬ ‫ـاهمات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫جم‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬
.‫والدولــة‬ ‫الخــاص‬ ‫القطــاع‬ ‫يف‬ ‫املؤجريــن‬ ‫لــدى‬ ‫مســؤوليته‬
✤✤‫ـكو‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العمومي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫بدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تكف‬ ‫رضورة‬
)‫الحديدية‬ ‫ـكك‬‫ـ‬‫للس‬ ‫الوطنية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرشك‬ -‫ـاء‬‫ـ‬‫الحلف‬ –‫ـل‬‫ـ‬‫النق‬ ( ‫ـات‬‫ـ‬‫صعوب‬
.‫االجتماعية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحيط‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫للتقاع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫الصن‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لفائ‬
✤✤‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التقاع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التمدي‬
‫أو‬ ‫ـا‬‫اختياريـ‬ ‫ـى‬‫فيبقـ‬ ‫ـد‬‫أعتمـ‬ ‫وإذا‬ .‫ـرى‬‫األخـ‬ ‫ـول‬‫الحلـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـزل‬‫بمعـ‬
‫يف‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫دول‬ ‫ـارب‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـنوات‬‫ـ‬‫بس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫يرتب‬
.‫ـم‬‫ـ‬‫العال‬
✤✤‫والحيطــة‬ ‫للتقاعــد‬ ‫الوطنــي‬ ‫الصنــدوق‬ ‫بديــون‬ ‫الدولــة‬ ‫تكفــل‬
.‫املــرض‬ ‫عــى‬ ‫للتأمــن‬ ‫الوطنــي‬ ‫الصنــدوق‬ ‫لفائــدة‬ ‫االجتماعيــة‬
✤✤‫ـبق‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫مـ‬ ‫ـو‬‫(وهـ‬ 2% ‫ـبة‬‫نسـ‬ ‫ــ‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـاهمات‬‫مسـ‬ ‫يف‬ ‫ـادة‬‫الزيـ‬
‫املاليــة‬ ‫وزارة‬ ‫ورفضتــه‬ ‫الصنــدوق‬ ‫إدارة‬ ‫مجلــس‬ ‫عليــه‬ ‫ووافــق‬
.)‫الطرفــن‬‫مــن‬‫يكــون‬‫أن‬‫يجــب‬‫املســاهمة‬‫ترفيــع‬‫أن‬‫رأت‬‫التــي‬
✤✤‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫الضم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أنظم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تموي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬ ‫ـاهمة‬‫ـ‬‫مس‬
.‫ـم‬‫ـ‬‫العال‬ ‫دول‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ج‬ ‫يف‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫موج‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫ق‬
✤✤‫هــذه‬ ‫لتنميــة‬ ‫حلــول‬ ‫وإيجــاد‬ ‫التمويــل‬ ‫مصــادر‬ ‫تنويــع‬
‫املشــريات‬ ‫بعــض‬ ‫عــى‬ ‫املضافــة‬ ‫القيمــة‬ ‫فــرض‬ ‫مثــل‬ ‫املــوارد‬
‫ـتثمار‬‫ـ‬‫واالس‬ )‫ـنويا‬‫ـ‬‫س‬ ‫مليار‬ 300 ‫ـويل‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يوف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ T .V .A % 1 (
.‫...الخ‬ ‫ـارات‬‫العقـ‬ ‫يف‬
✤✤‫النفقات‬ ‫ترشيد‬
‫يف‬ ‫اآلن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املعلوماتي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫إمكاني‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـراد‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الكري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عب‬ ‫األخ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أك‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬
‫ـقاطات‬‫ـ‬‫إس‬ ‫نموذج‬ :‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الصنادي‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫إص‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للدول‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫مق‬ ‫أي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وتقيي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫رص‬
‫العــام‬ ‫باالتحــاد‬ ‫خــاص‬ ‫رائــد‬ ‫نمــوذج‬ ‫وهــو‬ un modèle de projection

144. 142
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـول‬‫ـ‬‫حل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫إيج‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الترسي‬ ‫رضورة‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫املتدخل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ .‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬
‫إال‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التوازن‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫فضم‬ .‫ـة‬‫ـ‬‫املقدم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املقرتح‬ ‫كل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإليجاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والتفاع‬
.‫ـلبية‬‫ـ‬‫الس‬ ‫النتائج‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫نزي‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫إليق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تدريجي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫واإلص‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البعي‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬

145. 143
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫واملنشود‬ ‫الواقع‬ ‫بني‬ ‫واالتصال‬ ‫اإلعالمي‬ ‫الفعل‬ ‫متطلبات‬
.‫الجديد‬ ‫السيايس‬ ‫النظام‬ ‫ظل‬ ‫يف‬
:‫تنشيط‬
‫الطاهري‬ ‫سامي‬ ‫-األخ‬
:‫تقرير‬
‫الرقيقي‬ ‫الجبار‬ ‫عبد‬ ‫األخ‬ -
: ‫واإلخوة‬ ‫األخوات‬ ‫الورشة‬ ‫أعضاء‬
‫املليتي‬ ‫فضيلة‬ -
‫التونيس‬ ‫األمني‬ ‫محمد‬ -
‫فضيلة‬ ‫بن‬ ‫فاطمة‬ -
‫بلخري‬ ‫محمد‬ -
‫الحمزاوي‬ ‫الدين‬ ‫محي‬ -
‫الربهومي‬ ‫ناجية‬ -
‫حسني‬ ‫بن‬ ‫رايض‬ -
.‫بركاتي‬ ‫فوزي‬ -
‫ـغال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـما‬‫ـ‬‫قس‬ ‫ـاري‬‫ـ‬‫العي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بلقاس‬ ‫و‬ ‫ـوادي‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـامي‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـوان‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫مداوالته‬ ‫يف‬ ‫ـاهما‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬
‫ـل‬‫للفعـ‬ ‫ـية‬‫األساسـ‬ ‫ـات‬‫املقوّمـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫ـع‬‫وضـ‬ ‫ـد‬‫برصـ‬ ‫ـة‬‫الورشـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـت‬‫اهتمـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫قدرتن‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ألهميته‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تمثلن‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وعين‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬
‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـداف‬‫أهـ‬ ‫ـة‬‫لخدمـ‬ ‫ـا‬‫توظيفهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬
‫ـتوياتها‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منظمتن‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫صل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املتنام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوع‬ ‫ّه‬‫د‬‫ـر‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الرص‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫و‬
‫ـار‬‫اآلثـ‬ ‫ـن‬‫ومـ‬ ‫ـوائب‬‫شـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـايل‬‫االتصـ‬ ‫ـا‬‫أداءنـ‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫اإلعالمـ‬ ‫ـا‬‫فعلنـ‬ ‫ـري‬‫يعـ‬ ‫ـا‬‫بمـ‬
‫املنظمة‬ ‫أداء‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫طب‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلع‬ ‫يف‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫القص‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫تنج‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـلبية‬‫ـ‬‫الس‬
.‫اتصالها‬ ‫و‬
‫باقــراح‬ ‫التقييــم‬ ‫و‬ ‫الرصــد‬ ‫بعــد‬ ‫ثــان‬ ‫مســتوى‬ ‫يف‬ ‫الورشــة‬ ‫اهتمــت‬ ‫كمــا‬
‫ـي‬‫اإلعالمـ‬ ‫ـل‬‫الفعـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـود‬‫املنشـ‬ ‫ـح‬‫مالمـ‬ ‫ـم‬‫أهـ‬ ‫ـم‬‫ورسـ‬ ‫ـة‬‫الرضوريـ‬ ‫ـات‬‫التعديـ‬
.‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬ ‫صلب‬ ‫االتصال‬ ‫و‬
‫ـوى‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـمح‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬ ‫لهذه‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫املخص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الزمن‬ ‫ـز‬‫ـ‬ّ‫ي‬‫الح‬ ‫أن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املالحظ‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫تج‬ ‫و‬

146. 144
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫يف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلع‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫ملس‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وباملقوّم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫باملالم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫باالهتم‬
‫ـدوة‬‫ـ‬‫ن‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طرحه‬ ‫إىل‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫تحت‬ ‫ـعبة‬‫ـ‬‫املتش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وجزئياته‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بتفاصيله‬ ‫ـالة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ح‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـرد‬‫ـ‬‫تنف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متخصص‬
‫ـف‬‫ـ‬‫بمختل‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫إدراك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫علين‬ ّ‫ـر‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـلكا‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انتهجن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫و‬
‫املقوّمــات‬ ‫بضبــط‬ ‫ذلــك‬ ‫و‬ ‫الهوامــش‬ ‫و‬ ‫التفاصيــل‬ ‫يف‬ ‫ط‬ّ‫ر‬‫التــو‬ ‫دون‬ ‫جوانبهــا‬
‫ـوّم‬‫ـ‬‫مق‬ ‫كل‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫تن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املراوح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫واالتص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للفع‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬
‫ـود‬‫املنشـ‬ ‫ـح‬‫مالمـ‬ ‫ـم‬‫أهـ‬ ‫ـم‬‫رسـ‬ ‫و‬ ‫ـل‬‫التعديـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫و‬ ‫ـده‬‫نقـ‬ ‫و‬ ‫ـود‬‫املوجـ‬ ‫ـد‬‫رصـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬
‫أي‬ ‫بعهدتــه‬ ‫املنــوط‬ ‫بالــدور‬ ‫االتصــال‬ ‫و‬ ‫اإلعالمــي‬ ‫الفعــل‬ ‫يضطلــع‬ ‫حتــى‬
‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫صورت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تجوي‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـداف‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫يف‬ ‫ـاهمة‬‫ـ‬‫املس‬
. ‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬
: ‫التالية‬ ‫هي‬ ‫خمس‬ ‫يف‬ ‫األساسية‬ ‫املقوّمات‬ ‫أجملنا‬ ‫قد‬ ‫و‬
) ‫املضمون‬ - ‫(الرسالة‬ ‫االتصايل‬ ‫و‬ ‫اإلعالمي‬ ‫الخطاب‬ 1-
) ‫النقابي‬ ‫املسؤول‬ ( ‫الخطاب‬ ‫مصدر‬ 2-
)‫املعتمدة‬ ‫املختلفة‬ ‫(الوسائل‬ ‫االتصال‬ ‫قناة‬ 3-
)‫عموما‬ ‫الجمهور‬ – ‫النقابي‬ ‫العام‬ ‫(الرأي‬ ‫ي‬ّ‫املتلق‬ 4-
‫الرســائل‬ ‫تأثــر‬ ‫مــدى‬ ‫و‬ ‫املختلفــة‬ ‫الفعــل‬ ‫(ردود‬ ‫ــدى‬ ّ‫الص‬ ‫رجــع‬ 5-
)‫املبثوثــة‬
: ‫االتصايل‬ ‫و‬ ‫اإلعالمي‬ ‫الخطاب‬ .I
‫االســتثناءات‬ ‫بعــض‬ ‫رغــم‬ ‫عمومــا‬ ‫االتصــايل‬ ‫و‬ ‫اإلعالمــي‬ ‫الخطــاب‬ ‫اتســم‬
: ‫اآلتــي‬ ‫يف‬ ‫إجمالهــا‬ ‫يمكــن‬ ‫والنواقــص‬ ‫العيــوب‬ ‫مــن‬ ‫بمجموعــة‬
* ‫يف‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫بخط‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫للوع‬ ‫ـبي‬‫ـ‬‫نس‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫ضع‬
. ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬
* . ‫االتصايل‬ ‫و‬ ‫اإلعالمي‬ ‫املجال‬ ‫يف‬ ‫واضحة‬ ‫إسرتاتيجية‬ ‫غموض‬
* . ‫االتصايل‬ ‫و‬ ‫اإلعالمي‬ ‫الخطاب‬ ‫يف‬ ‫دقيقة‬ ‫ملضامني‬ ‫املسبق‬ ‫اإلعداد‬ ‫نقص‬
* . ‫صة‬ ّ‫واملتخص‬ ‫املحرتفة‬ ‫البرشية‬ ‫للموارد‬ ‫االفتقار‬
* ‫ـوب‬‫ـ‬‫بعي‬ ‫ـابقة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫النواق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نتيج‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫ص‬ّ‫ت‬‫ا‬
– ‫التربيــر‬ – ‫التضــارب‬ – ‫االنفعاليــة‬ – ‫االرتجــال‬ : ‫أهمهــا‬ ‫لعــل‬ ‫كثــرة‬
‫ـف‬‫ـ‬‫ضع‬ – ‫ـك‬‫ـ‬‫التماس‬ ‫ـدام‬‫ـ‬‫انع‬ – ‫ـة‬‫ـ‬‫املمجوج‬ ‫ـبية‬‫ـ‬‫الخش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اللغ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫غلب‬ – ‫ـم‬‫ـ‬‫التعمي‬
‫ـاب‬‫ـ‬‫اإلطن‬ – ‫ـة‬‫ـ‬‫املغالط‬ ‫يف‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫الوق‬ – ‫ـة‬‫ـ‬‫املقنع‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫الحج‬

147. 145
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
* ‫ـي‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خصوص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫للخط‬ ‫يا‬ّ‫ظ‬‫ـ‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫نالح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫تجــاوزات‬ ‫و‬ ‫مشــاكل‬ ‫مــن‬ ‫ذلــك‬ ‫عــن‬ ّ‫ر‬‫ينجــ‬ ‫مــا‬ ‫و‬ ‫واملحــي‬ ‫والجهــوي‬
. ‫أزمات‬ ‫حتى‬ ‫و‬
: ‫نقرتح‬ ‫النواقص‬ ‫و‬ ‫العيوب‬ ‫هذه‬ ‫أهم‬ ‫لتجاوز‬ ‫و‬
* ‫اإلعالمــي‬ ‫الشــأن‬ ‫عــى‬ ‫الســيايس‬ ‫بــاإلرشاف‬ ‫املنتخــب‬ ‫املســؤول‬ ‫إفــراد‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ص‬ ّ‫املتخص‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املحرتف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫البرشي‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫يف‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬
. ‫ـة‬‫ـ‬‫االتصالي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلعالمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫يف‬ ‫ـمه‬‫ـ‬‫رس‬ ّ‫م‬‫ـ‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تنفي‬ ّ‫ـول‬‫ـ‬‫لتت‬
* : ‫من‬ ‫نا‬ّ‫ن‬‫تمك‬ ‫االتصال‬ ‫و‬ ‫اإلعالم‬ ‫مجال‬ ‫يف‬ ‫واضحة‬ ‫إسرتاتيجية‬ ‫ضبط‬
‫واالتصايل‬ ‫اإلعالمي‬ ‫الخطاب‬ ‫ملضمون‬ ‫حريف‬ ‫-إعداد‬
‫ـداف‬‫ـ‬‫األه‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الغاي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬ + ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للفع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دقيق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫-ضب‬
‫ـال‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتهدف‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫الجمه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
‫ّد‬‫د‬‫محــ‬ ‫خطــاب‬ ‫منهــا‬ ‫لــكل‬ ‫ــص‬ ّ‫يخص‬ ‫متنوعــة‬ ‫لرشائــح‬ ‫تصنيفــه‬ ‫و‬
‫لالتصــال‬ ‫املثــى‬ ‫ّــات‬‫ي‬‫الكيف‬ ‫تحديــد‬
. ‫لالتصال‬ ‫املواتية‬ ‫املناسبات‬ ‫-تحديد‬
‫ـا‬‫ـ‬‫عاج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وإصالح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تعديل‬ ‫يف‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫واالتص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫يحت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
:‫إىل‬
‫الرصاحة‬ ‫اعتماد‬ -
‫وجدت‬ ‫إن‬ ‫باألخطاء‬ ‫االعرتاف‬ -
‫االقتضاء‬ ‫عند‬ ‫االعتذار‬ -
‫الدقة‬ ‫من‬ ‫يمكن‬ ‫ما‬ ‫أقىص‬ ‫انتهاج‬ -
‫إخالل‬ ‫غري‬ ‫يف‬ ‫االختصار‬ ‫اعتماد‬ -
‫الحجج‬ ‫من‬ ‫يمكن‬ ‫ما‬ ‫بأقىص‬ ‫التزوّد‬ -
‫الخطاب‬ ‫ق‬ّ‫تدف‬ ‫يف‬ ‫م‬ّ‫ك‬‫التح‬ ‫عىل‬ ‫الحرص‬ -
‫واالتصايل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫ترش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاعد‬‫ـ‬‫تس‬ ‫التي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اآللي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫توج‬ ‫و‬
‫ـة‬‫إضافـ‬ ‫ـف‬‫للمواقـ‬ ‫ـة‬‫ّمـ‬‫د‬‫املق‬ ‫ـراءات‬‫القـ‬ ‫أو‬ ‫ـات‬‫البيانـ‬ ‫ـل‬‫مثـ‬ ‫ـتوياته‬‫مسـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫يف‬
‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـزوّد‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلعالمي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ص‬ّ‫امللخ‬ ‫إىل‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املوضوع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الداخلي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التواص‬ ‫ـة‬‫ـ‬ ّ‫منص‬ ‫و‬ ‫ـمية‬‫ـ‬‫الرس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصفح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فض‬
.‫ـاكل‬‫ـ‬‫الهي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ذم‬
‫ـيد‬‫ـ‬‫برتش‬ ‫التعجيل‬ ‫ـرورة‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنام‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ات‬ ّ‫ـؤش‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫و‬
‫ـتة‬‫سـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـه‬‫انـ‬ ‫ـه‬‫خطورتـ‬ ‫ـدة‬‫لشـ‬ ‫ـر‬‫بالنظـ‬ ‫ـايل‬‫االتصـ‬ ‫واألداء‬ ‫ـي‬‫اإلعالمـ‬ ‫ـل‬‫الفعـ‬

148. 146
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫ألعض‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫الظه‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تقريب‬ ‫ـهر‬‫ـ‬‫أش‬
‫ـة‬‫بوثيقـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫املركزيـ‬ ‫ـاء‬‫أعضـ‬ ‫ـد‬‫تزويـ‬ ّ‫م‬‫ـ‬‫تـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ‫ـبق‬‫املسـ‬ ‫ـاور‬‫بالتشـ‬ ّ‫م‬‫ـ‬‫يتـ‬
‫ـام‬‫اإلعـ‬ ‫ـائل‬‫وسـ‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫تدخالتهـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫العتمادهـ‬ ‫ـي‬‫اإلعالمـ‬ ‫ـاب‬‫الخطـ‬ ‫ـد‬‫توحيـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املختلف‬
‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫املكت‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫أعض‬ ‫ـده‬‫ـ‬‫يعتم‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫محت‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ضب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الرف‬ ‫و‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫دور‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تثم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ملزي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫االتف‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إمض‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫إث‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تدخالته‬
. ‫ـع‬‫ـ‬‫الواس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫دوره‬ ‫ـيخ‬‫ـ‬‫ترس‬ ‫و‬ ‫ـعاعه‬‫ـ‬‫إش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫درج‬
) ‫النقابي‬ ‫(الهيكل‬ : ‫الخطاب‬ ‫مصدر‬ .II
: ‫بـ‬ ‫سم‬ّ‫ت‬‫ي‬ ‫الراهن‬ ‫الوضع‬ ‫و‬
‫التكوين‬ ‫غياب‬ -
‫االتصال‬ ‫عىل‬ ‫التكوين‬ ‫يف‬ ‫صني‬ ّ‫املتخص‬ ‫املحرتفني‬ ‫انعدام‬ -
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تتناس‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفردي‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ّ‫ـكل‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫االقتص‬ -
‫ـة‬‫ـ‬‫الصالح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الفردي‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الناج‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫الحدي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االتص‬
‫االتصــال‬ ‫يف‬ ‫تكرارهــا‬ ‫صــورة‬ ‫يف‬ ‫الــرر‬ ‫شــديدة‬ ‫الداخــي‬ ‫لالتصــال‬
‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـرأي‬‫ـ‬‫بال‬
‫األخطاء‬ ‫تراكم‬ -
‫االنفالت‬ -
‫كفيلــة‬ ‫العنــر‬ ‫يف‬ ‫ســلفا‬ ‫املذكــورة‬ ‫اإلجــراءات‬ ‫و‬ ‫الخطــة‬ ‫و‬ ‫االســراتيجيا‬ ‫و‬
‫النواقــص‬ ‫هــذه‬ ‫بتجــاوز‬
: ‫االتصال‬ ‫قنوات‬ .III
: ‫الشعب‬ ‫جريدة‬ 1-
‫ـر‬‫الظواهـ‬ ‫يف‬ ‫ـعب‬‫الشـ‬ ‫ـدة‬‫بجريـ‬ ‫ـة‬‫املتصلـ‬ ‫ـص‬‫النواقـ‬ ‫و‬ ‫ـاكل‬‫املشـ‬ ‫ـال‬‫إجمـ‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬
: ‫ـة‬‫التاليـ‬
‫املادية‬ ‫املوارد‬ ‫يف‬ ‫فادح‬ ‫نقص‬ -
‫العدد‬ ‫دعم‬ ‫مع‬ ‫الصحفيني‬ ‫لتكوين‬ ‫دة‬ّ‫ك‬‫مؤ‬ ‫حاجة‬ -

149. 147
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫التمويل‬ ‫يف‬ ‫كبري‬ ‫نقص‬ -
‫البرشية‬ ‫املوارد‬ ‫يف‬ ‫نقص‬ -
‫الجريدة‬ ‫عىل‬ ‫الضاغط‬ ‫اإلرث‬ ‫ثقل‬ -
‫الجريدة‬ ‫عىل‬ ‫املرضوب‬ ‫النسبي‬ ‫الحصار‬ -
‫الورقية‬ ‫الصحافة‬ ‫رواج‬ ‫يف‬ ‫العام‬ ‫االنحسار‬ -
‫بالجريدة‬ ‫النقابيني‬ ‫عالقة‬ ‫يف‬ ‫شديد‬ ‫ضعف‬ -
‫الجريدة‬ ‫عىل‬ ‫املسلطة‬ ‫النقابية‬ ‫اإلكراهات‬ ‫كثرة‬ -
‫الشعب‬ ‫جريدة‬ ‫يف‬ ‫االشرتاك‬ ‫إجبارية‬ ‫قانون‬ ‫بتطبيق‬ ‫االلتزام‬ ‫عدم‬ -
‫الجريدة‬ ‫كاهل‬ ‫أثقل‬ ‫ما‬ ‫القطاعية‬ ‫و‬ ‫الجهوية‬ ‫النرشيات‬ ‫احتجاب‬ -
: ‫البرصية‬ ‫السمعية‬ ‫الوسائل‬ 2-
‫ـزة‬‫ـ‬‫التلف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫صورت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـرجاع‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫بص‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫باالتح‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قس‬ -
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬
‫ـع‬‫ـ‬‫مواضي‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قضاي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫املص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫األرشط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجموع‬ ‫ـداد‬‫ـ‬‫إع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ت‬ -
‫ـة‬‫ـ‬ّ‫ذم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوب‬‫ـ‬‫اليوتي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫موق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫قن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫موضوع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مختلف‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الحاج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـتخدامها‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫و‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـؤولني‬‫ـ‬‫املس‬
‫ـواة‬‫نـ‬ ‫ـر‬‫تعتـ‬ ‫ـدودة‬‫محـ‬ ‫ـات‬‫بإمكانـ‬ ‫ـزة‬‫املنجـ‬ ‫ـة‬‫املتواضعـ‬ ‫ـة‬‫التجربـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫و‬
. ‫ـل‬‫ـ‬‫األق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرايض‬‫ـ‬‫االف‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫لتلفزي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أولي‬
‫ـه‬‫انـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـز‬‫جاهـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـة‬‫إذاعـ‬ ‫ـروع‬‫مـ‬ -
‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توف‬ ‫و‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫باتخ‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫النطالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حقيقي‬ ‫إرادة‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫يحت‬
.‫ـك‬‫لذلـ‬ ‫ـة‬‫الرضوريـ‬ ‫ـة‬‫البرشيـ‬ ‫و‬
: ‫االجتماعي‬ ‫االفرتايض‬ ‫الفضاء‬ 3-
‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نجمله‬ ‫ـاكل‬‫ـ‬‫املش‬ ‫و‬ ‫ـوب‬‫ـ‬‫العي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫بكث‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫األداء‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يتس‬
: ‫ـايل‬‫ـ‬‫الت‬
‫املواقع‬ ‫و‬ ‫الصفحات‬ ‫من‬ ‫عدد‬ ‫يف‬ ‫الحزبية‬ ‫الدعاية‬ ‫هيمنة‬ -
‫األعراض‬ ‫هتك‬ ‫و‬ ‫التجريح‬ ‫و‬ ‫م‬ّ‫التهج‬ ‫انتشار‬ -
‫الجهات‬ ‫و‬ ‫القطاعات‬ ‫منتسبي‬ ‫بني‬ ‫الرصاعات‬ ّ‫تفش‬ -
‫لالتحاد‬ ‫الداخيل‬ ‫النظام‬ ‫خرق‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫األخالقيات‬ ‫تجاوز‬ -

150. 148
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـف‬‫ـ‬‫لضع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـتخدام‬‫ـ‬‫اس‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫أغل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ّد‬‫د‬‫ـر‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫غلب‬ -
‫ـدواه‬‫ـ‬‫بج‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫اقتناعه‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معرك‬ ‫ـوض‬‫ـ‬‫لخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحقيق‬ ‫ـد‬‫ـ‬ّ‫ن‬‫التج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫اإلحج‬ -
‫ـرايض‬‫ـ‬‫االف‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مصالح‬ ‫و‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاوز‬‫ـ‬‫للتج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫محرتم‬ ‫ـاوالت‬‫ـ‬‫مح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تقابله‬ ‫ـاكل‬‫ـ‬‫املش‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الصعوب‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬
: ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬
←←‫ـا‬‫ـ‬‫توحيده‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫باملعلوم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التزوي‬ ‫يف‬ ‫ـمية‬‫ـ‬‫الرس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصفح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تلعب‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدور‬‫ـ‬‫ال‬
. ‫ـكان‬‫ـ‬‫اإلم‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫ق‬
←←‫القطاعــات‬ ‫يف‬ ‫اإلعــام‬ ‫عــن‬ ‫املســؤولني‬ ّ‫تخــص‬ ‫لإلعــام‬ ‫دائــرة‬ ‫وجــود‬
‫ـات‬‫ـ‬‫الحم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـددا‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تدي‬ ‫و‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للمعلوم‬ ‫ـدا‬‫ـ‬‫موح‬ ‫ـدرا‬‫ـ‬‫مص‬ ‫ـل‬‫ـ‬ّ‫ث‬‫تم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والجه‬
. ‫ـة‬‫ـ‬‫متنوع‬ ‫ـبات‬‫ـ‬‫مناس‬ ‫يف‬
←←‫كافــة‬ ‫و‬ ‫االتحــاد‬ ‫أقســام‬ ‫غالبيــة‬ ‫و‬ ‫القطاعــات‬ ‫مــن‬ ‫باملائــة‬ 80 ‫أن‬ ‫كمــا‬
‫حتى‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القطاعي‬ ‫ـاكل‬‫ـ‬‫الهي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـزء‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬ ‫ـادات‬‫ـ‬‫االتح‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫عته‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نج‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ثرائه‬ ‫و‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قيمته‬ ‫يف‬ ‫ـاوت‬‫ـ‬‫تتف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫صفح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫يدي‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫األساس‬
: ‫ي‬ّ‫املتلق‬ .IV
: ‫إىل‬ ‫تقسيمه‬ ‫يمكن‬ ‫و‬
)‫والتقنيات‬ ‫باملعلومات‬ ‫تزويده‬ ‫إىل‬ ‫(يحتاج‬ >== ‫النقابي‬ ‫العام‬ ‫الرأي‬
)‫التعبئة‬ ‫و‬ ‫حشيد‬ّ‫ت‬‫ال‬ ‫إىل‬ ‫يحتاج‬ ( >== ‫املنخرطون‬
‫الدعايــة‬ ‫ضــد‬ ‫التلقيــح‬ ‫و‬ ‫اإلقنــاع‬ ‫إىل‬ ‫(يحتــاج‬ >== ‫الواســع‬ ‫العــام‬ ‫الــرأي‬
) ‫املضــادة‬
) ‫املعادية‬ ‫اسرتاتيجياتهم‬ ‫ك‬ّ‫ك‬‫يف‬ ‫بما‬ ‫التزوّد‬ ( >== ‫املنافسون‬
) ‫معهم‬ ‫للتعاطي‬ ‫املناسب‬ ‫الخطاب‬ ‫بضبط‬ ( : ‫القرار‬ ‫اع‬ّ‫ن‬‫ص‬
‫مــن‬ ّ‫د‬‫الحــ‬ ‫و‬ ‫منهــم‬ ‫ريــن‬ّ‫ث‬‫املؤ‬ ‫الســتمالة‬ ‫ــة‬ّ‫ط‬‫خ‬ ‫رســم‬ ‫(رضورة‬ ‫اإلعالميــون‬
)‫ّتهــم‬‫ي‬‫عدائ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫واتصالن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لخطابن‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫املتلق‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫أصن‬ ‫ع‬ّ‫ـو‬‫ـ‬‫تن‬ ‫أن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التأكي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يج‬
‫ـه‬‫ـ‬ّ‫يوج‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـي‬‫مطـ‬ّ‫ن‬‫ال‬ ‫ـد‬‫الواحـ‬ ‫ـاب‬‫الخطـ‬ ‫ـلوب‬‫أسـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـع‬‫القطـ‬ ‫ـا‬‫ـ‬ّ‫ن‬‫م‬ ‫ـرض‬‫يفـ‬

151. 149
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫بص‬ ّ‫ـر‬‫ـ‬‫ي‬ ‫و‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نجاع‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫يضع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ألن‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫املتلق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫لجمي‬
‫ـا‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫بالت‬ ‫و‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫املنتظ‬ ‫ـداف‬‫ـ‬‫لأله‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫يجه‬ ‫و‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫صن‬ ‫كل‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫يخاط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫فارق‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫واتص‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫إعالم‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫انته‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ب‬
. ‫ـدا‬‫ـ‬‫تحدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املتلق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مخاطب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املنتظ‬ ‫ـدف‬‫ـ‬‫اله‬ ‫ـق‬‫ـ‬ّ‫يحق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بم‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫املتلق‬
)... ‫الفعل‬ ‫ردود‬ – ‫الخطاب‬ ‫(تأثري‬ : ‫الصدى‬ ‫رجع‬ .V
‫تأثري‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫رص‬ ‫أي‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫الص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫رج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫رص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بأهمي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ل‬ّ‫ك‬‫ـ‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بداي‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بدأن‬
‫ـدف‬‫بهـ‬ ‫ـة‬‫علميـ‬ ‫ـة‬‫موضوعيـ‬ ‫ـورة‬‫بصـ‬ ‫ـه‬‫قيسـ‬ ‫و‬ ‫ـال‬‫االتصـ‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫اإلعالمـ‬ ‫ـاب‬‫الخطـ‬
. ‫ـتمر‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تعديل‬
‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـآراء‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـزت‬‫ـ‬‫أنج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫متخصص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مؤسس‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫بتكلي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـادر‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫و‬
‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫رشائ‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أدائ‬ ‫و‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قيادات‬ ‫و‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ص‬
‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫قس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫األوّيل‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـدرت‬‫ـ‬‫أص‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مدروس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عمري‬ ‫و‬
‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـتواصل‬‫سـ‬ ‫و‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـرأي‬‫الـ‬ ‫ـدى‬‫لـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـورة‬‫صـ‬ ‫ـق‬‫تدقـ‬ ‫ـتنتاجات‬‫االسـ‬
‫ـد‬‫لرصـ‬ ‫ـة‬‫االجتماعيـ‬ ‫ـح‬‫الرشائـ‬ ‫ـس‬‫نفـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـي‬‫الثانـ‬ ‫ـه‬‫جزئـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫عملهـ‬ ‫ـة‬‫املؤسسـ‬
. ‫ـبة‬‫ـ‬‫املناس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التعدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خط‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫لضب‬ ‫ـتعدادا‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ص‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تط‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اتجاه‬
:‫استنتاجات‬
‫أن‬ ‫إال‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫الفع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بأهمي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـوادر‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬
‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫أن‬ ‫إدراك‬ ‫ـتوى‬‫مسـ‬ ‫إىل‬ ‫ـق‬‫ترتـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـي‬‫الوعـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـوادر‬‫بـ‬
‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـر‬‫األمـ‬ ‫ـة‬‫منهجيـ‬ ‫ـال‬‫اتصـ‬ ‫و‬ ‫ـام‬‫إعـ‬ ‫ـة‬‫لسياسـ‬ ‫اآلن‬ ‫ـد‬‫حـ‬ ‫إىل‬ ‫ـر‬‫يفتقـ‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬
‫األداء‬ ‫يف‬ ‫ـلبا‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫أث‬ ‫ـوب‬‫ـ‬‫العي‬ ‫و‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫النواق‬ ‫و‬ ‫ـاكل‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫كب‬ ‫ـددا‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫أنت‬
‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـرأي‬‫الـ‬ ‫ـاط‬‫أوسـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـورة‬‫لصـ‬ ‫ـاءت‬‫أسـ‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫للمنظمـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬
‫أربكــت‬ ‫و‬ ‫العمــال‬ ‫و‬ ‫النقابيــن‬ ‫نضــاالت‬ ‫عــى‬ ‫وشوشــت‬ ‫خصوصــا‬ ‫النقابــي‬
. ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـة‬‫النبيلـ‬ ‫ـداف‬‫األهـ‬ ‫ـوغ‬‫لبلـ‬ ‫ـذول‬‫املبـ‬ ‫ـد‬‫الجهـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوع‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تعمي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫نح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫برسع‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫االتج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫و‬
‫ـايل‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫للمج‬ ‫ـوى‬‫ـ‬‫القص‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫بالخط‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خصوص‬ ‫ـزي‬‫ـ‬‫املرك‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
. ‫ـن‬‫ـ‬‫الراه‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫يف‬

152. 150
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـراتيجية‬‫إسـ‬ ‫ـم‬‫رسـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫الوعـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫ـيد‬‫تجسـ‬ ‫ـدا‬‫جـ‬ ‫ـروري‬‫الـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـه‬‫أنـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـتقبلية‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االتصالي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلعالمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للسياس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واضح‬
‫ـة‬‫مضبوطـ‬ ‫ـل‬‫مراحـ‬ ‫ذات‬ ‫ـة‬‫دقيقـ‬ ‫ـة‬‫بخطـ‬ ‫ـراتيجية‬‫اإلسـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـد‬‫تزويـ‬ ‫و‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬
‫إرشاف‬ ‫تحــت‬ ‫املتخصصــن‬ ‫املحرتفــن‬ ‫مــن‬ ‫فريــق‬ ‫ينفذهــا‬ ‫ّــة‬‫ي‬‫جل‬ ‫أهــداف‬ ‫و‬
‫مــا‬ ‫كل‬ ‫توفــر‬ ‫عــى‬ ‫الحــرص‬ ‫مــع‬ ‫املجــال‬ ‫بهــذا‬ ‫ــف‬ّ‫ل‬‫مك‬ ‫منتخــب‬ ‫مســؤول‬
‫ـم‬‫ـ‬‫لتقيي‬ ‫ـعي‬‫ـ‬‫الس‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إضاف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مادي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫برشي‬ ‫ـوارد‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الخط‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تحتاج‬
‫ـده‬‫ـ‬‫تجوي‬ ‫و‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫لتعديل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫علمي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دوري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫االتص‬ ‫و‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اإلعالم‬ ‫األداء‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فعالي‬
‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـؤول‬‫ـ‬‫للمس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واس‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫نط‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تكوي‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫وبربنام‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫مكث‬ ‫ـتمرار‬‫ـ‬‫باس‬
. ‫ـتويات‬‫املسـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬
‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫دوره‬ ‫أداء‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫نجاحـ‬ ‫و‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـتمرار‬‫اسـ‬ ‫إن‬
‫سياســته‬ ‫ضبــط‬ ‫يف‬ ‫قــه‬ّ‫توف‬ ‫عــى‬ ‫يتوقــف‬ ‫الراهــن‬ ‫الســياق‬ ‫يف‬ ‫االجتماعــي‬ ‫و‬
‫ـه‬‫ـ‬‫صورت‬ ‫ـيخ‬‫ـ‬‫ترس‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التاريخي‬ ‫ـالته‬‫ـ‬‫رس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االتصالي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اإلعالمي‬
. ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـرأي‬‫الـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـاع‬‫قطـ‬ ‫ـع‬‫أوسـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫االيجابيـ‬

153. 151
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫التحــركات‬ ‫وارتــدادات‬ ‫الفعــل‬ ‫نجاعــة‬ ‫بــن‬ ‫النضاليــة‬ ‫التحــركات‬ ‫إدارة‬
‫ـرة‬‫املؤطـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬
.‫الجديد‬ ‫السيايس‬ ‫النظام‬ ‫ظل‬ ‫يف‬
:‫تنشيط‬
‫حفيظ‬ ‫حفيظ‬ ‫-األخ‬
:‫تقرير‬
‫الشابي‬ ‫توفيق‬ ‫األخ‬ -
:‫واإلخوة‬ ‫األختان‬ ‫الورشة‬ ‫أعضاء‬
‫عمامو‬ ‫نعيمة‬ -
‫السائحي‬ ‫الصغري‬ ‫محمد‬ -
‫الزغدودي‬ ‫رمزي‬ -
‫الدالعي‬ ‫بدر‬ -
‫النقيب‬ ‫زبيدة‬ -
‫الرشيف‬ ‫فتحي‬ -
‫اليحياوي‬ ‫حسني‬ -
‫اليحياوي‬ ‫عدنان‬ -
.‫السعيداني‬ ‫منري‬ ‫األستاذ‬ ‫أشغالها‬ ‫وواكب‬
‫ـره‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورش‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ق‬ ‫و‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫بالحض‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫حفي‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫حفي‬ ‫األخ‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫رح‬
‫ـة‬‫جديـ‬ ‫ـكل‬‫بـ‬ ‫ـه‬‫فيـ‬ ‫ـر‬‫التفكـ‬ ‫ـب‬‫ويجـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـة‬‫وامللحـ‬ ‫ـة‬‫الحارقـ‬ ‫ـع‬‫املواضيـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والتحدي‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫املتغ‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫للتأقل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وروي‬
. ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫انبن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫والثواب‬ ‫ـادئ‬‫ـ‬‫املب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫يف‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النضالي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫إدارة‬ ‫رضورة‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
. ‫ـدادات‬‫االرتـ‬
‫ـه‬‫ـ‬‫تدعيم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مكس‬ ‫اإلرضاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫وح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫دس‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫و‬
.‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الترشيع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـلطات‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نابع‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫مؤط‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫هنال‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫و‬
‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العدي‬ ‫أن‬ ‫إال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تنظمه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫للقوان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاضع‬ ‫و‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬
‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الصلحي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الجلس‬ ‫أو‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫اآلج‬ ‫يف‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملجل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تخض‬ ‫ال‬ ‫و‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫مؤط‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬

154. 152
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫االنفالت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫نتيج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫و‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫العل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫بقي‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫االرتب‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فك‬
‫ـها‬‫نواميسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـت‬‫حافظـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـم‬‫رغـ‬ ‫و‬ .‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـل‬‫حصـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬
. ‫ـاتي‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـارا‬‫ـ‬‫انتص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طربق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مؤتم‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ويعت‬
‫إدارة‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫حس‬ ‫يف‬ ‫هو‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الدقي‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫الظ‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الحقيق‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫الس‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أك‬ ‫و‬
‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لتداركه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الهن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوف‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫و‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأط‬ ‫و‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫النض‬
‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫و‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التعب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫واكبته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬
: ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫تمح‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـاش‬‫ـ‬‫النق‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫فت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ث‬ . ‫ـاج‬‫ـ‬‫اإلحتج‬
✤✤‫ـاكل‬‫الهيـ‬ ‫ـا‬‫بهـ‬ ‫ـت‬‫قامـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـل‬‫داخـ‬ ‫ـرة‬‫املؤطـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـركات‬‫التحـ‬
‫فيهــا‬ ‫تنضبــط‬ ‫لــم‬ ‫التــي‬ ‫و‬ ‫املحليــة‬ ‫أو‬ ‫الجهويــة‬ ‫أو‬ ‫املركزيــة‬ ‫النقابيــة‬
‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـارض‬‫ـ‬‫تتع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للمنظم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫و‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫للقان‬
. ‫ـر‬‫املؤتمـ‬ ‫ـح‬‫لوائـ‬
✤✤. ‫الهياكل‬ ‫إىل‬ ‫الرجوع‬ ‫دون‬ ‫القواعد‬ ‫بها‬ ‫تقوم‬ ‫مؤطرة‬ ‫غري‬ ‫تحركات‬
✤✤‫ـة‬‫للمركزيـ‬ ‫ـاوز‬‫تجـ‬ ‫ـا‬‫فيهـ‬ ‫ـات‬‫القطاعـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫العديـ‬ ‫ـا‬‫بهـ‬ ‫ـت‬‫قامـ‬ ‫ـركات‬‫تحـ‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـلبية‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـدادات‬‫ـ‬‫ارت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫و‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬
‫عــن‬ ‫الخارجــة‬ ‫و‬ ‫املؤطــرة‬ ‫غــر‬ ‫التحــركات‬ ‫إىل‬ ‫املتدخلــون‬ ‫تطــرق‬ ‫كمــا‬
‫ـايرتها‬‫ـ‬‫مس‬ ‫عىل‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫و‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫ـة‬‫ـ‬‫ببيئ‬ ‫أو‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تطال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫كالت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومتنوع‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫عدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫واحتضانه‬
‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫أو‬ .... ‫ـن‬‫ـ‬‫باألم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫وتطال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجهوي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بالتنمي‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تطال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫أو‬ ‫ـليمة‬‫ـ‬‫س‬
‫ـوارث‬‫ـ‬‫ك‬ ‫حدوث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الفالح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫بمنظم‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تتعل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫االتحاد‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تبناه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫إىل‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫التط‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيعي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـلبية‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـدادات‬‫ـ‬‫ارت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فكان‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مكاس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫و‬
‫ـرك‬‫ـ‬‫التح‬ ‫اىل‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫االش‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫وقع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ . ‫ـردان‬‫ـ‬‫ببنق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مق‬ ‫ـرق‬‫ـ‬‫كح‬
‫ـات‬‫التوجهـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـجم‬‫ينسـ‬ ‫ال‬ ‫ـب‬‫املطلـ‬ ‫ـد‬‫نجـ‬ ‫اذ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـل‬‫داخـ‬ ‫ـر‬‫املؤطـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬
.)....‫ـر‬‫ـ‬‫وزي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إقال‬ : ‫ـال‬‫ـ‬‫(مث‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫املؤتم‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫بلوائ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتضم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫أي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬
‫اللوائــح‬ ‫تتضمنهــا‬ ‫أهدافــا‬ ‫أو‬ ‫هدفــا‬ ‫إرضاب‬ ‫لــكل‬ ‫أن‬ ‫إىل‬ ‫البعــض‬ ‫أشــار‬ ‫و‬
.‫اإلرضاب‬ ‫يبطل‬ ‫األهداف‬ ‫تحقيق‬ ‫و‬
‫ـم‬‫ـ‬‫التعلي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫قطاع‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫القادم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اعتب‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـاءل‬‫ـ‬‫تس‬ ‫و‬

155. 153
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املالي‬ ‫ـتحقات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫رصف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ت‬ ‫إذا‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫مؤط‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫أو‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫مؤط‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫و‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫األس‬
‫الســعيداني‬ ‫منــر‬ ‫األســتاذ‬ ‫تدخــل‬ ‫.كمــا‬ ‫اإلرضاب‬ ‫تاريــخ‬ ‫قبــل‬ ‫للمدرســن‬
: ‫ـة‬‫ـ‬‫النجاع‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫مفه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـائال‬‫ـ‬‫متس‬
‫السلطة؟‬ ‫نغضب‬ ‫أال‬ ‫النجاعة‬ ‫فهل‬ -
‫االحزاب؟‬ ‫نغضب‬ ‫أال‬ ‫أو‬ -
‫النتيجة؟‬ ‫كانت‬ ‫مهما‬ ‫الهوية‬ ‫مع‬ ‫تنسجم‬ ‫أن‬ ‫أو‬ -
‫الخسائر؟‬ ‫من‬ ‫يمكن‬ ‫ما‬ ‫بأقل‬ ‫الهدف‬ ‫تحقق‬ ‫أن‬ ‫أو‬ -
‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـتاذ‬‫األسـ‬ ‫ـد‬‫أكـ‬ ‫ـة‬‫االحتجاجيـ‬ ‫ـركات‬‫للتحـ‬ ‫ـره‬‫تأطـ‬ ‫و‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـي‬‫تبنـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫و‬
‫ـن‬‫ـ‬‫تتضم‬ ‫ـبكة‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫بوض‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫و‬ ‫ـرك‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تقيي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مرجعي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ضب‬ ‫رضورة‬
. ‫ـه‬‫ـ‬‫عدم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تدخ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫لتحدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معين‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مقايي‬
: ‫رسدها‬ ‫اآلتي‬ ‫التوصيات‬ ‫من‬ ‫جملة‬ ‫إىل‬ ‫النقاشات‬ ‫خلصت‬ ‫و‬
‫ـل‬‫ـ‬‫تقب‬ ‫ال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تدقيقه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫قوان‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تطوي‬ ‫رضورة‬ 1-
‫ـل‬‫ـ‬‫التأوي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫و‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫الك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العناي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التأط‬ ‫و‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫التكوي‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إي‬ ‫رضورة‬ 2-
. ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬
‫يف‬ ‫أخصائيــن‬ ‫انتــداب‬ ‫مــع‬ ‫جيــدة‬ ‫إعالميــة‬ ‫خطــة‬ ‫ضبــط‬ 3-
‫التوثيــق‬ ‫و‬ ‫اإلعــام‬
‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـؤولية‬‫املسـ‬ ‫ـة‬‫ازدواجيـ‬ ‫ـض‬‫رفـ‬ ‫و‬ ‫ـراق‬‫لالخـ‬ ‫ـدي‬‫التصـ‬ 4-
‫معينة‬ ‫حدود‬ ‫يف‬ ‫السياسية‬ ‫و‬
‫املنظمة‬ ‫إىل‬ ‫لالنتساب‬ ‫رشوط‬ ‫وضع‬ 5-
.‫النقابية‬ ‫املسؤولية‬ ‫تحمل‬ ‫رشوط‬ ‫يف‬ ‫النظر‬ ‫إعادة‬ 6-

156. 154
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـاىش‬‫ـ‬‫تتم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املكون‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫ينفت‬ ‫أن‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ 7-
‫ـه‬‫ـ‬‫قيم‬ ‫و‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ثوابت‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫دوره‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫لع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يواص‬ ‫أن‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ 8-
.‫ـه‬‫ـ‬‫لهويت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تأصي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫التاط‬
،‫ـة‬‫ـ‬‫جهوي‬ ،‫ـية‬‫ـ‬‫أساس‬ ( ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫يف‬ ‫ـلكي‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التمثي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ال‬ 9-
‫يف‬ ‫ـدع‬‫للتصـ‬ ‫درءا‬ ‫و‬ ‫ـع‬‫للتجميـ‬ ) ‫ـات‬‫القطاعـ‬ ‫ـتوى‬‫مسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫وطنيـ‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬
‫ـاوزات‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـدوث‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ص‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تطبي‬ ‫رضورة‬ 10-
.

157. 155
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫العام‬ ‫التقرير‬

158. 156
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬

159. 157
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
:‫الوطني‬ ‫للملتقى‬ ‫العام‬ ‫التقرير‬
‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫والكرامة‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫وتحديات‬
‫والتأقلم‬ ‫ّد‬‫د‬‫التج‬ ‫ومقتضيات‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
2016/12/10-9-8 :‫الحمامات‬
‫األخزوري‬ ‫الهادي‬ ‫محمد‬ :‫ه‬ّ‫أعد‬
‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫باالتحـ‬ ‫ـايل‬‫العمـ‬ ‫ـف‬‫والتثقيـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـن‬‫التكويـ‬ ‫ـم‬‫قسـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـاون‬‫بالتعـ‬
-9-8 ‫ـام‬‫ـ‬‫أي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫بالحمام‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫انعق‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫اي‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫فريدري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومنظم‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬
‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وتحدي‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ « ‫ـدوة‬‫ـ‬‫ن‬ 2016 ‫ـمرب‬‫ـ‬‫ديس‬ 10
»‫ـم‬‫ـ‬‫والتأقل‬ ‫ّد‬‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫التج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ومقتضي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التجرب‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ثواب‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬
‫لذلك‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫للتفك‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫فض‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بأنه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تمهيدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كلم‬ ‫يف‬ ‫ـلمي‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫محم‬ ‫األخ‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬
‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـارات‬‫اإلطـ‬ -‫ـا‬‫وجهويـ‬ ‫ـا‬‫قطاعيـ‬ - ‫ـا‬‫بمواكبتهـ‬ ‫ـتهدفة‬‫املسـ‬ ‫ـة‬‫الفئـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬
‫ـا‬‫راهنـ‬ ‫ـة‬‫املطروحـ‬ ‫ـاؤالت‬‫التسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـات‬‫اإلجابـ‬ ‫ـم‬‫تقديـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـدرة‬‫قـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬
‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـرات‬‫ـ‬‫باملتغ‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تتعل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫الهواج‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫والتفك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـايس‬‫ـ‬‫العب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫حس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫األم‬ ‫األخ‬ ‫ـده‬‫ـ‬ّ‫ك‬‫أ‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ،‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫تف‬
‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫املمارسـ‬ ‫ـس‬‫ـ‬ّ‫لتلم‬ ‫ـبة‬‫مناسـ‬ ‫ـاء‬‫اللقـ‬ ‫ـر‬‫اعتـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ‫ـاح‬‫االفتتـ‬ ‫ـة‬‫كلمـ‬ ‫يف‬
‫ـا‬‫بمـ‬ ‫ـة‬‫والكرامـ‬ ‫ـة‬‫الحريـ‬ ‫ـورة‬‫ثـ‬ ‫ـا‬‫فرضتهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـدة‬‫الجديـ‬ ‫ـياقات‬‫للسـ‬ ‫ـة‬‫املالئمـ‬
‫يف‬ -‫ـاد‬‫ـ‬‫األبع‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫متع‬ - ‫ـي‬‫ـ‬‫اجتماع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫كفاع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دوره‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواصل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫ك‬‫يم‬
‫ـن‬‫ـ‬‫يتع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـاور‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ف‬ّ‫متوق‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫هويته‬ ‫ـارص‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـاس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ثوابته‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬
:‫يف‬ ‫ـة‬‫واملتمثلـ‬ ‫ـتها‬‫مالمسـ‬
✤✤‫الثورة‬ ‫بعد‬ ‫تونس‬ ‫يف‬ ‫النقابي‬ ‫العمل‬ ‫مفهوم‬
✤✤‫الجديدة‬ ‫الحزبية‬ ‫التعددية‬ ‫وتحديات‬ ‫التونسية‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬
✤✤‫النقابية‬ ‫التعددية‬ ‫وتحديات‬ ‫التونسية‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬
✤✤‫ـؤوليات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـداول‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والرقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحوكم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهيكل‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تحدي‬
‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬
✤✤‫غــر‬ ‫واملنظمــات‬ ‫الجديــدة‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫والحــركات‬ ‫النقابــي‬ ‫العمــل‬
.‫الحكوميــة‬

160. 158
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ايربت‬ ‫ـش‬‫ـ‬‫فريدري‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫منظم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ممث‬ ‫ماير‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫هنري‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫الرفي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫ويف‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املؤتم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـابيع‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بضع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يلتئ‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫اللق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـات‬‫والتحديـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـا‬‫حققتهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـب‬‫املكاسـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـوف‬‫للوقـ‬ ‫ـبة‬‫مناسـ‬
‫ـية‬‫التونسـ‬ ‫ـاد‬‫البـ‬ ‫ـهدته‬‫شـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـاء‬‫البنـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫دورهـ‬ ‫ـة‬‫ملواصلـ‬ ‫ـا‬‫ضمانـ‬ ‫ـا‬‫تواجههـ‬
.‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫وإىل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـيس‬‫ـ‬‫تأس‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬
:‫الندوة‬ ‫فعاليات‬
‫أوالهمــا‬ ‫كانــت‬ ،‫مداختلــن‬ ‫اللتئامهــا‬ ‫األول‬ ‫اليــوم‬ ‫صبيحــة‬ ‫النــدوة‬ ‫شــهدت‬
‫ـات‬‫ـ‬‫تحدي‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫الكرام‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫«االتح‬ :‫ـوان‬‫ـ‬‫بعن‬
‫ـتاذ‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قدمه‬ ،»‫ـة‬‫ـ‬‫والسياس‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واملجتم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـفة‬‫ـ‬‫فلس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫صياغ‬ ‫ـادة‬‫ـ‬‫إع‬
‫ـت‬‫ـ‬‫فكان‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫األحم‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫مول‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫قط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بجامع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫واالنرتوبولوجي‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫االجتم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عل‬
‫ـتبدة‬‫املسـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـة‬‫نهايـ‬ ‫ـا‬‫وأبرزهـ‬ ‫ـرات‬‫املتغـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـة‬‫عامـ‬ ‫ـة‬‫تأطرييـ‬ ‫ـة‬‫مداخلـ‬
:‫إىل‬ ‫ـى‬‫أفـ‬ ‫ـا‬‫بمـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاء‬‫للفضـ‬ ‫ـرة‬‫املحتكـ‬
✤✤‫ـتقطاب‬‫اسـ‬ ‫ـو‬‫وهـ‬ ،‫ـاد‬‫الحزب/االتحـ‬ ،‫ـة‬‫الدولـ‬ :‫ـي‬‫الثنائـ‬ ‫ـتقطاب‬‫االسـ‬ ‫ـاء‬‫انتهـ‬
:‫إىل‬ ‫ّى‬‫د‬‫أ‬ ‫ـا‬‫بمـ‬ ‫ـس‬‫تونـ‬ ‫ـخ‬‫تاريـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـنة‬‫سـ‬ 50 ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـر‬‫أكثـ‬ ‫إىل‬ ‫ـتمر‬‫اسـ‬
‫الحزبــي‬ ‫املدنــي‬ ‫ــم‬ّ‫ظ‬‫التن‬ ‫يف‬ ‫حريتهــا‬ ‫االجتماعيــة‬ ‫القــوى‬ ‫-اســرجاع‬
‫أهدافهــا‬ ‫تحقيــق‬ ‫إىل‬ ‫وســعيها‬ ‫والثقــايف‬ ‫والجمعياتــي‬
‫ونرشه‬ ‫ممارسته‬ ‫يف‬ ‫والحق‬ ‫التفكري‬ ‫لحرية‬ ‫التونسيني‬ ‫-اكتساب‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وأخالقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثقافي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قيم‬ ‫ـؤوليات‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـد‬‫ـ‬ّ‫ل‬‫تق‬ ‫يف‬ ‫ـداول‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـدأ‬‫ـ‬‫مب‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫-اكتس‬
‫ـة‬‫ـ‬‫عالي‬
‫وايديولوجية‬ ‫ثقافية‬ ‫دعامة‬ ‫الليربايل‬ ‫الفكر‬ ‫-اكتساب‬
‫مفهوم‬ ّ‫ـر‬‫ـ‬‫تغ‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والعم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫اجتماعي‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫-ظه‬
‫النقابي‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـات‬‫وآليـ‬
‫يف‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االختالف‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫لت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املدن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫املجتم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مكون‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والتماث‬ ‫ـابه‬‫ـ‬‫-التش‬
.‫ـات‬‫ـ‬‫واملرجعي‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫واملصال‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫الخصائ‬
✤✤‫ـم‬‫ـ‬‫للتأقل‬ ‫ـم‬‫ـ‬ّ‫مصم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ه‬ :‫ـايل‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫ُط‬‫ي‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫تق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫كل‬ ‫وإزاء‬
‫ـم؟‬‫ـ‬‫الحاس‬ ‫ـرج‬‫ـ‬‫املنع‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
،‫النــواب‬ ‫مجلــس‬ ‫عضــو‬ ،‫الســيايس‬ ‫للناشــط‬ ‫فكانــت‬ ‫الثانيــة‬ ‫املداخلــة‬ ‫أمــا‬

161. 159
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـة‬‫تجربـ‬ « :‫ـا‬‫وعنوانهـ‬ ‫ـد‬‫أحمـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـى‬‫مصطفـ‬ ‫ـيد‬‫السـ‬ ‫ـابقا‬‫سـ‬ ‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـط‬‫والناشـ‬
‫ـيايس‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫النظ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والتعددي‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫عىل‬ 2011 ‫ـي‬‫ـ‬‫جانف‬ ‫إىل‬ 1946 ‫ـي‬‫ـ‬‫جانف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫قام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التجرب‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ »‫ـد‬‫ـ‬‫الجدي‬
‫ـراق‬‫ـ‬‫اخ‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـتقيم‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫نس‬ ‫يف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫أن‬ ‫دون‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزب/النقاب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ثنائي‬
‫ـة‬‫ـ‬‫بثقاف‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فدفع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثنائي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫دخل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـارية‬‫ـ‬‫اليس‬ ‫ـارات‬‫ـ‬‫التي‬
‫كل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫باحتضان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تعددي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫داخل‬ ‫ـرف‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫جع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـاج‬‫ـ‬‫واالحتج‬ ‫ك‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫التح‬
.‫ـر‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـيات‬‫ـ‬‫الحساس‬
‫ـورة‬‫الثـ‬ ‫أن‬ ‫ـارض‬‫املحـ‬ ‫ـظ‬‫الحـ‬ ‫ـة‬‫القديمـ‬ ‫ـى‬‫بالبنـ‬ ‫ـف‬‫تعصـ‬ ‫ـورات‬‫الثـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـا‬‫وملـ‬
‫ـاءت‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـفه‬‫ـ‬‫ونس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاث‬‫ـ‬‫اجتث‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تتمك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ول‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫بالح‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫عصف‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬
‫ـوار‬‫بالحـ‬ ‫ـح‬‫يفتـ‬ ‫ـراه‬‫نـ‬ ‫ـل‬‫بـ‬ ‫ـل‬‫بالفشـ‬ 2012 ‫ـمرب‬‫ديسـ‬ 04 ‫ـوم‬‫يـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـة‬‫محاولـ‬
‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫أن‬ ‫إال‬ ‫ـة‬‫الثانيـ‬ ‫ـة‬‫الجمهوريـ‬ ‫ـاء‬‫لبنـ‬ ‫ـق‬‫الطريـ‬ -‫ـاده‬‫قـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ – ‫ـي‬‫الوطنـ‬
:‫ـة‬‫ـ‬‫التالي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـروز‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يمن‬
‫ـن‬‫ـ‬‫لتحس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫إىل‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القادم‬ ‫اآلالف‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫الصم‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يمكن‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬
‫العامل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مناضلي‬ ‫ـزت‬‫ـ‬‫مي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫العقي‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يملك‬ ‫ال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وضعه‬
‫لعقود؟‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وحدت‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فضمن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الجامع‬ ‫ـتاذ‬‫ـ‬‫األس‬ ‫إىل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫اليوم‬
‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫داخل‬ ‫ّد‬‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫والتع‬ ‫ع‬ّ‫ـو‬‫ـ‬‫التن‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وحدت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫يمكن‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫ح‬ ‫أي‬ ‫إىل‬
‫ـي؟‬‫ـ‬‫الحزب‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫االنفج‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
‫التوصيات‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬ّ‫تضم‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـاش‬‫ـ‬‫بنق‬ ‫ـان‬‫ـ‬‫املداخلت‬ ‫ـفعت‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬
:‫لية‬‫لتا‬‫ا‬
✤✤‫ـدار‬‫وإصـ‬ ‫ـات‬‫االخرتاقـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـي‬‫تحمـ‬ ‫ـات‬‫ترشيعـ‬ ّ‫ـن‬‫سـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـاء‬‫االنتمـ‬ ‫ـاق‬‫ميثـ‬
✤✤.‫الترشيعي‬ ‫القرار‬ ‫موقع‬ ‫يف‬ ‫االتحاد‬ ‫حضور‬ ‫عىل‬ ‫العمل‬
✤✤،‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التعاط‬ ‫يف‬ ‫ـراتيجية‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رؤي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ضب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املتاح‬ ‫ـرص‬‫ـ‬‫الف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫رص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مقوّماته‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرؤي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـون‬‫يكـ‬ ‫وأن‬ ،‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـة‬‫ملصلحـ‬ ‫ـا‬‫وفقـ‬ ‫ـزاب‬‫األحـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـاد‬‫االبتعـ‬ ‫أو‬ ‫ـراب‬‫لالقـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫لإلزدواجي‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫توجهات‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لتقاطعه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وفق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تقاطع‬
.‫ـؤولية‬‫ـ‬‫املس‬ ‫يف‬
✤✤‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـتقبال‬‫ـ‬‫ومس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫راهن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ثابت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫معط‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تنام‬ ‫إن‬

162. 160
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
.‫ـاص‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫ـغايل‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـتيعاب‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رهين‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يجع‬
✤✤‫يف‬ ‫ـم‬‫املنظـ‬ ‫ـر‬‫غـ‬ ‫ـاع‬‫القطـ‬ ‫ـال‬‫عمـ‬ ‫ـاج‬‫إلدمـ‬ ‫ـراتيجيا‬‫اسـ‬ ‫ـط‬‫ضبـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
✤✤‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـرة‬‫حضـ‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫العاملـ‬ ‫ـرأة‬‫واملـ‬ ‫ـباب‬‫الشـ‬ ‫ـب‬‫لجلـ‬ ‫ـراتيجيا‬‫اسـ‬ ‫ـط‬‫ضبـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫اهتماماتهم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومالمس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫لالتص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحديث‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫الوس‬ ‫ـتخدام‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫تق‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أهمي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫إهم‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـاة‬‫ـ‬‫والحي‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫يف‬
‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقارب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
✤✤‫تكريــس‬ ‫عــى‬ ‫والعمــل‬ ‫والتأطــر‬ ‫والدراســات‬ ‫التكويــن‬ ‫عــى‬ ‫االشــتغال‬
‫الرشائــح‬ ‫ألغلــب‬ ‫عــة‬ّ‫مجم‬ ‫باعتبارهــا‬ ‫الثــورة‬ ‫رفعتهــا‬ ‫التــي‬ ‫الشــعارات‬
.‫االجتماعيــة‬
✤✤‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واالجتماع‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫التواص‬ ‫إىل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫دف‬
‫ـدل‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إرس‬ ‫إىل‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تطلع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مل‬ 1956 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫علي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املصادق‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫تم‬
‫من‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫انطالق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫باقتص‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫ينه‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫تنم‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫برنام‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫واعتم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬
‫ـوء‬‫ـ‬‫ض‬ ‫يف‬ ‫ـتقالليته‬‫ـ‬‫واس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫حي‬ ‫وإن‬ .‫ـا‬‫ـ‬‫عليه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تتوف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املقوّم‬
‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دمقرط‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫هام‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عام‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يحتضنه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬
‫ـاظ‬‫ـ‬‫ع‬ّ‫ت‬‫اال‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التعاط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مواصل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتع‬ ‫ـيات‬‫ـ‬‫أساس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫صلب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬
»‫ـن‬‫ـ‬‫«تضام‬‫ـة‬‫ـ‬‫نقاب‬‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬‫ـية‬‫ـ‬‫عكس‬‫ـا‬‫ـ‬‫نتائجه‬‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬‫ـة‬‫ـ‬‫البولوني‬‫ـة‬‫ـ‬‫بالتجرب‬
✤✤‫الثوابت‬ ‫عىل‬ ‫املحافظة‬ ‫مع‬ ‫النقابي‬ ‫الخطاب‬ ‫تحيني‬ ‫عىل‬ ‫العمل‬
✤✤‫ـف‬‫ـ‬‫مختل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القطاع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الصعي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫التضام‬ ‫روح‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إحي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـي‬‫النقابـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ ‫ـا‬‫عليهـ‬ ‫ـى‬‫انبنـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫القيمـ‬ ‫ـا‬‫باعتبارهـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـاكل‬‫هيـ‬
.‫ـه‬‫صلبـ‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـار‬‫االعتبـ‬ ‫ـادة‬‫إعـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـه‬‫لوحدتـ‬ ‫ـة‬‫والضامنـ‬
‫ـها‬‫تكريسـ‬ ‫ـدأ‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـتقاللية‬‫اسـ‬ ‫ـأن‬‫بـ‬ ‫ـن‬‫املتدخلـ‬ ‫ـض‬‫بعـ‬ ‫ـر‬‫اعتـ‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫جلس‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫حض‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫املخل‬ ّ‫ل‬‫ـو‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـتري‬‫ـ‬‫املنس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫مؤتم‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فعلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املتدخل‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫للواق‬ ‫ـخيصه‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ويف‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫افتتاح‬
‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬ ،‫ـرف‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تواج‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فأصبح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫الحاك‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تواج‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬
‫بصعوبات‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫س‬ّ‫ت‬‫ت‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫أضح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فإنه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫إدارة‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫صعي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـادة‬‫ـ‬‫قي‬ ‫يف‬ -‫ـورة‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫وه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يعيش‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يزال‬ ‫ال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وه‬ - ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫رغب‬ ‫ـببها‬‫ـ‬‫س‬
.‫ـس‬‫ـ‬‫العك‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫ـه‬‫ـ‬‫مداخلت‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أوض‬ ‫ـاش‬‫ـ‬‫النق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األحم‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫مول‬ ‫ـتاذ‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تعقي‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫ويف‬

163. 161
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫والتــي‬ ‫اليوســفي‬ ‫هالــة‬ ‫األســتاذة‬ ‫ّتهــا‬‫د‬‫أع‬ ‫التــي‬ ‫الورقــة‬ ‫ضــوء‬ ‫يف‬ ‫مــت‬ّ‫صم‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـرزا‬‫ـ‬‫م‬ ،‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫ملس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وموضوعي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نقدي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تقييم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ن‬ّ‫تضم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫املتأتي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بحك‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـتيعاب‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫قدرت‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تكم‬
‫باعتبــار‬ ‫والكرامــة‬ ‫الحريــة‬ ‫ـورة‬‫لثـ‬ ‫ـبة‬‫بالنسـ‬ ‫الشــأن‬ ‫كان‬ ‫كمــا‬ ‫ـفل‬‫األسـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـات‬‫ـ‬‫اإلكراه‬ ّ‫م‬‫ـ‬‫ـ‬‫أه‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مالحظ‬ ،‫ـر‬‫ـ‬‫التغي‬ ‫إىل‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تطل‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وحري‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للحري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مرصاعيه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاحة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫انفت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫راهن‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التنظ‬
‫ـى‬‫ـ‬‫أضح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للمنظم‬ ‫ـبي‬‫ـ‬‫النس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الحي‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫فأب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أحم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫مصطف‬ ‫األخ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ّن‬‫ي‬‫مب‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫وحدته‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫نه‬ّ‫ك‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ثابت‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫معط‬
‫توجد‬ ‫ال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫إال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫تاريخ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تراك‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بحس‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫اكتمل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحزبي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـف‬‫ـ‬‫واملوظ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العام‬ ‫أن‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫باعتب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫لظه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫موضوعي‬ ‫ـروف‬‫ـ‬‫ظ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫ثق‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫يمن‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ،‫ـدوى‬‫ـ‬‫الج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يبحث‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـغالني‬‫ـ‬‫والش‬
‫ـل‬‫داخـ‬ ‫ـا‬‫موضوعيـ‬ ‫ـودة‬‫موجـ‬ ‫ـا‬‫وأنهـ‬ ‫ـة‬‫خاصـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫التعدديـ‬ ‫ـروز‬‫بـ‬ ‫ـع‬‫يمنـ‬
.‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـن‬‫مداخلتـ‬ ‫إىل‬ ‫ـاركات‬‫واملشـ‬ ‫ـاركون‬‫املشـ‬ ‫ـتمع‬‫اسـ‬ ‫األول‬ ‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫ـاء‬‫مسـ‬ ‫ويف‬
‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫والعل‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كلي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عمي‬ ،‫ـغيل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الترشي‬ ‫ـتاذ‬‫ـ‬‫ألس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أوالهم‬
‫ـل‬‫للعمـ‬ ‫ـي‬‫القانونـ‬ ‫ـار‬‫«اإلطـ‬ :‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـد‬‫مزيـ‬ ‫ـوري‬‫النـ‬ ‫ـيد‬‫السـ‬ ‫ـابقا‬‫سـ‬ ‫ـس‬‫بصفاقـ‬
‫مــا‬ ‫منهــا‬ ‫تحديــات‬ ‫بأنهــا‬ ‫مــرزا‬ »‫الراهنــة‬ ‫التحديــات‬ ‫مواجهــة‬ ‫يف‬ ‫النقابــي‬
‫ـل‬‫ـ‬‫فش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ظ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بالعم‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫يحي‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫بالوض‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫يرتب‬
‫التعددية‬ ‫ـد‬‫ـ‬ ّ‫يرش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ترشيع‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومنه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الدول‬
‫بمصالح‬ ‫ة‬ ّ‫ـر‬‫ـ‬‫امل‬ ‫واملزايدات‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـاخ‬‫ـ‬‫املن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫توت‬ ‫يف‬ ‫ـبب‬‫ـ‬‫تتس‬ ‫ال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬
‫للعالقات‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫املنظ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫طبيع‬ ‫أيضا‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫واملؤسس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬
»‫ـتور‬‫ـ‬‫«الدس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫األع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـجما‬‫ـ‬‫منس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫أن‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ينبغ‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫وال‬ ‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬
‫ـة‬‫ـ‬‫قطيع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫وحت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجزائي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحماي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فعلي‬ ‫ـر‬‫ـ‬ّ‫تتوف‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫حالي‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املهن‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫والواق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الترشيع‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬
‫ـم‬‫علـ‬ ‫ـتاذة‬‫أسـ‬ ‫ـة‬‫الباحثـ‬ ‫ـا‬‫قدمتهـ‬ ‫ـة‬‫نقديـ‬ ‫ـراءة‬‫قـ‬ ‫ـت‬‫فكانـ‬ ‫ـة‬‫الثانيـ‬ ‫ـة‬‫املداخلـ‬ ‫ـا‬‫أمـ‬
‫ـة‬‫هيكلـ‬ ‫ـادة‬‫إعـ‬ ‫ـات‬‫«رهانـ‬ ‫ـول‬‫حـ‬ ‫ـفي‬‫اليوسـ‬ ‫ـة‬‫هالـ‬ ‫ـيدة‬‫السـ‬ ‫ـا‬‫بفرنسـ‬ ‫ـاع‬‫االجتمـ‬
‫واالجتماعــي‬ ‫الســيايس‬ ‫الســياق‬ ‫وتشــكل‬ ‫للشــغل‬ ‫التونــي‬ ‫العــام‬ ‫االتحــاد‬
:‫خاللهــا‬ ‫اســتعرضت‬ »‫الجديــد‬

164. 162
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
✤✤‫وثوابتها‬ ‫املنظمة‬ ‫خاصيات‬
✤✤‫التنظيمية‬ ‫التحديات‬
✤✤.‫الجماعي‬ ‫العمل‬ ‫ومقتضيات‬ ‫الفردية‬ ‫املصلحة‬ ‫بني‬ ‫التوفيق‬ ‫كيفية‬
:‫التالية‬ ‫التوصيات‬ ‫إىل‬ ‫املداخلتني‬ ‫نقاش‬ ‫أفىض‬ ‫وقد‬ ‫هذا‬
✤✤‫ـجم‬‫ـ‬‫منس‬ ‫تنمية‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫ملن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫مالئ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واجتماع‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫اقتص‬ ‫ـروع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـداد‬‫ـ‬‫إع‬ ‫رضورة‬
‫الثورة‬ ‫ـعارات‬‫ـ‬‫وش‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقتضي‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬
✤✤ّ‫ـن‬‫ـ‬‫يتع‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫لذل‬ ،‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاظ‬‫ـ‬‫للحف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضام‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫مرك‬ ‫إن‬
‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عقلن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وتضم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الديمقراطي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫تحاف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ترتيبي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫ايج‬
‫ـة‬‫ـ‬‫هرمي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هيكل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ضم‬
✤✤‫أن‬ ‫يتعــن‬ ‫الجهــوي‬ ‫واالتحــاد‬ ‫العامــة‬ ‫الجامعــة‬ ‫بــن‬ ‫للتضــارب‬ ‫تالفيــا‬
‫ـد‬‫العقـ‬ ‫يف‬ ‫ـاوض‬‫والتفـ‬ ‫ـوي‬‫الجهـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـاص‬‫اختصـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫الهيكلـ‬ ‫ـون‬‫تكـ‬
‫ـة‬‫الجامعـ‬ ‫ـاص‬‫اختصـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـه‬‫تطبيقـ‬ ‫ـة‬‫ومتابعـ‬ ‫ـرك‬‫املشـ‬
✤✤‫ـل‬‫تمثيـ‬ ‫ـاه‬‫اتجـ‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـر‬‫املؤتمـ‬ ‫ـواب‬‫نـ‬ ‫ـة‬‫تمثيليـ‬ ‫ـة‬‫مراجعـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
‫ـرة‬‫والخـ‬ ‫ـة‬‫التجربـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫املتأتيـ‬ ‫ـة‬‫للنجاعـ‬ ‫ـا‬‫ضمانـ‬ ‫ـطى‬‫الوسـ‬ ‫ـاكل‬‫الهيـ‬
✤✤‫األساسية‬ ‫النقابات‬ ‫أعضاء‬ ‫ملهام‬ ‫مضامني‬ ‫ضبط‬ ‫إىل‬ ‫الدعوة‬
✤✤‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للعالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫للقوان‬ ‫ـاملة‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دراس‬ ‫ـداد‬‫ـ‬‫إع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـرص‬‫الحـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫الترشيعيـ‬ ‫ـب‬‫الجوانـ‬ ‫ـة‬‫ملراجعـ‬ ‫ـتعدادا‬‫اسـ‬ ‫ـل‬‫البدائـ‬ ‫ـراح‬‫واقـ‬
‫عــى‬ ‫التونســية‬ ‫الدولــة‬ ‫مصادقــة‬ ‫مــن‬ ‫املتأتيــة‬ ‫املكاســب‬ ‫إدراج‬ ‫عــى‬
144‫و‬ 135 ‫االتفاقيتــن‬
✤✤‫ـة‬‫رحمـ‬ ‫ـت‬‫تحـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـون‬‫يكـ‬ ‫ال‬ ‫ـى‬‫حتـ‬ ‫اآليل‬ ‫ـم‬‫الخصـ‬ ‫ـن‬‫تقنـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
‫ـة‬‫املتعاقبـ‬ ‫ـات‬‫الحكومـ‬
✤✤‫ـأن‬‫الشـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـوازن‬‫التـ‬ ‫ـان‬‫ضمـ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـايس‬‫األسـ‬ ‫ـون‬‫القانـ‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫العمـ‬
‫ـقوط‬‫ـ‬‫للس‬ ‫اجتنابا‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والصالحي‬ ‫ـرارات‬‫ـ‬‫الق‬ ‫يف‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫والجه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والقطاع‬ ‫ـزي‬‫ـ‬‫املرك‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بهيب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املخل‬ ‫ـكتارية‬‫ـ‬‫والس‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫القط‬ ‫وراء‬ ‫ـرس‬‫ـ‬‫التم‬ ‫يف‬
:‫النقاش‬ ‫عىل‬ ‫التايل‬ ‫التعقيب‬ ‫مزيد‬ ‫النوري‬ ‫لألستاذ‬ ‫كان‬ ‫وقد‬ ‫هذا‬
‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وم‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫قان‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫إص‬ ‫رضورة‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاركني‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـاق‬‫ـ‬‫اتف‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬
‫القانونية‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واإلصالح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الترشيع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫املج‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واضح‬ ‫ـراتيجيا‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـي‬‫ـ‬ّ‫ن‬‫تب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ينبغ‬
‫إىل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تباع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القوان‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫لتحقي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫مواعي‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ضب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ع‬

165. 163
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫علمية‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫أس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مبني‬ ‫ـراتيجيا‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫ولي‬ ‫ـاريع‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـاك‬‫ـ‬‫هن‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ّ‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫ح‬
‫القانونيــة‬ ‫الدراســات‬ ‫يف‬ ‫مختــص‬ ‫لقســم‬ ‫املنظمــة‬ ‫افتقــار‬ ‫إىل‬ ‫ذلــك‬ ‫ويعــزى‬
.‫ـغيل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫القض‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ومتابع‬
‫ـرس‬‫يكـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـون‬‫والقانـ‬ ‫ـع‬‫واقـ‬ ‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫ـي‬‫فهـ‬ ‫ـة‬‫بالتعدديـ‬ ‫ـق‬‫يتعلـ‬ ‫ـا‬‫فيمـ‬ ‫ـا‬‫أمـ‬
‫ـع‬‫الواقـ‬ ‫أرض‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫بالفعـ‬ ‫ـد‬‫توجـ‬ ‫أن‬ ‫ـل‬‫قبـ‬ ‫ـها‬‫سـ‬ّ‫ر‬‫ك‬ ‫ـد‬‫وقـ‬ ‫ـة‬‫النقابيـ‬ ‫ـة‬‫التعدديـ‬
‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـرط‬‫ـ‬‫ينخ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫نج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أنن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العجيب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫املفارق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وم‬ ،‫ت‬ّ‫ت‬‫ـ‬‫ـ‬‫للتش‬ ‫ـرا‬‫ـ‬‫تيس‬
‫ـة‬‫قانونيـ‬ ‫ـرات‬‫لثغـ‬ ‫ـتغالال‬‫اسـ‬ ‫ـا‬‫معـ‬ ‫ـرى‬‫األخـ‬ ‫ـة‬‫واملنظمـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫يف‬ ‫ـت‬‫الوقـ‬
.‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـدة‬‫وحـ‬ ‫ورضب‬ ‫ـوىض‬‫الفـ‬ ‫ـاعة‬‫إشـ‬ ‫يف‬ ‫ـاهم‬‫تسـ‬ ‫أن‬ ‫ـأنها‬‫شـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫عالقات‬ ‫إىل‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫أف‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫التقلي‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـهد‬‫ـ‬‫مش‬ ‫تآكل‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـارض‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـاف‬‫ـ‬‫وأض‬
‫ـتدعي‬‫يسـ‬ ‫ـا‬‫ممـ‬ ‫ـود‬‫باملعهـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـة‬‫عالقـ‬ ‫ال‬ ‫ـات‬‫مؤسسـ‬ ‫ـور‬‫وظهـ‬ ‫ـدة‬‫جديـ‬ ‫ـغلية‬‫شـ‬
،‫ـات‬‫ـ‬‫املؤسس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫واق‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫االعتب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـذ‬‫ـ‬‫تأخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بطريق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تنظي‬
‫ـط‬‫ـ‬‫تضب‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مقايي‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫إط‬ ‫يف‬ ‫إال‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التعددي‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫ترش‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مالحظ‬
.‫ـرض‬‫ـ‬‫الغ‬ ‫يف‬ ‫ـارن‬‫ـ‬‫املق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫والفق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫ملقتضي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طبق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬
‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التدخ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تعقيبه‬ ‫يف‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـفي‬‫ـ‬‫اليوس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هال‬ ‫ـتاذة‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
،‫ـيكي‬‫الكالسـ‬ ‫ـوم‬‫باملفهـ‬ ‫ـة‬‫نقابيـ‬ ‫ـة‬‫منظمـ‬ ‫ـون‬‫تكـ‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـع‬‫أوسـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـة‬‫هويـ‬
،‫االجتماعي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫والبع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الرتاب‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تتمث‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فهوي‬
،‫ـغيلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫الطبقة‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫الدف‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والقطاع‬ ‫ـوي‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫الرتاب‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫وه‬
‫ـغل‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ومعطيات‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الهوي‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـرن‬‫ـ‬‫نق‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حالي‬ ‫ـروح‬‫ـ‬‫املط‬ ‫أن‬ ‫إال‬
‫ـدة؟‬‫ـ‬‫الجدي‬
‫ـاظ‬‫ـ‬‫الحف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يقت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وإنم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الالمركزي‬ ‫أو‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املركزي‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يكم‬ ‫ال‬ ‫ـايل‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫الط‬ ‫وإن‬
.‫ـرار‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـاذ‬‫ـ‬‫اتخ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫وآلي‬ ‫ـيري‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫آلي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫تماس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـرف‬‫ـ‬‫الط‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاش‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـتغرابها‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـتاذة‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـدت‬‫ـ‬‫أب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬
‫ـدم‬‫وعـ‬ ‫ـة‬‫التقليديـ‬ ‫ـات‬‫والصناعـ‬ ‫ـارة‬‫والتجـ‬ ‫ـة‬‫للصناعـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ :‫ـل‬‫املقابـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الفئ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حالي‬ ‫ـوا‬‫ـ‬‫أضح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫أنه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املعطل‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫ط‬
‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫يف‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫وأن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫أجم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫العال‬ ‫ويف‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املهم‬
‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫عاطلـ‬ ‫إىل‬ -‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـوق‬‫لسـ‬ ‫ـدة‬‫الجديـ‬ ‫ـوالت‬‫التحـ‬ ‫ـل‬‫بفعـ‬ – ‫ـوا‬‫يتحولـ‬ ‫أن‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬

166. 164
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـات‬‫مداخـ‬ ‫ـاث‬‫ثـ‬ ‫ـهدت‬‫شـ‬ ‫ـد‬‫فقـ‬ ‫ـي‬‫الثانـ‬ ‫ـوم‬‫اليـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـة‬‫الصباحيـ‬ ‫ـة‬‫الحصـ‬ ‫ـا‬‫أمـ‬
‫ـر‬‫ـ‬‫خب‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫بتون‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫السياس‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫والعل‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الحق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بكلي‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـتاذ‬‫ـ‬‫ألس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أوالهم‬
‫ـايل‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫للتعلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫وكات‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬
‫«االتحاد‬ ‫ـوان‬‫ـ‬‫بعن‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫كان‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ،‫ـوادي‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـامي‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـابقا‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العلم‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫والبح‬
‫العموميــة‬ ‫السياســات‬ ‫نقــد‬ :‫االقتصاديــة‬ ‫واملســألة‬ ‫للشــغل‬ ‫التونــي‬ ‫العــام‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وتاريخي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫توثيقي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مقارب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـارة‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املداخل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فكان‬ »‫ـاوز‬‫ـ‬‫التج‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واقرتاح‬
‫الربنامــج‬ ‫مــن‬ ‫انطالقــا‬ ،‫االقتصاديــة‬ ‫املســألة‬ ‫يف‬ ‫االتحــاد‬ ‫تدخــات‬ ‫ألهــم‬
‫الربنامــج‬ ‫هــذا‬ ،1956 ‫مؤتمــر‬ ‫يف‬ ‫عليــه‬ ‫املصــادق‬ ‫واالجتماعــي‬ ‫االقتصــادي‬
‫الفكريــة‬ ‫ومرجعيتــه‬ ‫االقتصاديــة‬ ‫املســألة‬ ‫يف‬ ‫االتحــاد‬ ‫عقيــدة‬ ‫تضمــن‬ ‫الــذي‬
‫ـعي‬‫ـ‬‫الس‬ « :‫ـا‬‫ـ‬‫أهمه‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫توجه‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـتلهم‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫زال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وم‬
‫ـر‬‫ملؤتمـ‬ ‫ـي‬‫واالجتماعـ‬ ‫ـادي‬‫االقتصـ‬ ‫ـر‬‫بالتقريـ‬ ‫ـرورا‬‫مـ‬ ،‫ـراكي‬‫اشـ‬ ‫ـام‬‫نظـ‬ ‫ـاء‬‫بنـ‬ ‫إىل‬
2013 ‫ـي‬‫ـ‬‫جانف‬ 14 ‫ـخ‬‫ـ‬‫بتاري‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫العق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫بإمضائ‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫وانته‬ 2001 ‫ـة‬‫ـ‬‫جرب‬
‫ـه‬‫توجيـ‬ ‫ويف‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـي‬‫التاريخـ‬ ‫ـل‬‫الثقـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـدل‬‫يـ‬ ‫ـا‬‫ممـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املادي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املطلبي‬ ‫يف‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫التقوق‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ورفض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واالجتماعي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫السياس‬
‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـث‬‫ـ‬‫حي‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫تذبذب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تخللته‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ،‫ـلطة‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تري‬
.‫ـكيل‬‫الهيـ‬ ‫ـم‬‫التقويـ‬ ‫ـج‬‫لربنامـ‬ ‫ـة‬‫الدولـ‬ ‫ـي‬‫تبنـ‬ ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـداث‬‫األحـ‬ ‫ـق‬‫يالحـ‬
‫ـار‬‫ـ‬‫املستش‬ ‫ـية‬‫ـ‬‫التونس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بالجامع‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫القان‬ ‫ـتاذ‬‫ـ‬‫ألس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فكان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثاني‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املداخل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
‫ـري‬‫النصـ‬ ‫ـام‬‫السـ‬ ‫ـد‬‫عبـ‬ ‫ـيد‬‫السـ‬ ‫ـات‬‫الدراسـ‬ ‫ـم‬‫قسـ‬ ‫ـدى‬‫ولـ‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـي‬‫القانونـ‬
‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تأث‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خالله‬ ‫ـرز‬‫ـ‬‫أب‬ ،»‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والعالق‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫«امله‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬
‫وتأثر‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫أخ‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫وظه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫مه‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫اختف‬ ‫إىل‬ ‫أدى‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرقمي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بالتكنولوجي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫التقليدي‬ ‫ـاكلة‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫هشاش‬ ‫إىل‬ ‫أدى‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬
‫ـرح‬‫ـ‬‫ط‬ ‫ـتدعي‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املؤس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫والعم‬ ‫ـور‬‫ـ‬‫املأج‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التفرق‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫وانحس‬
‫ـايل‬‫ـ‬‫وبالت‬ »‫ـتحدثة؟‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫يف‬ ‫ـغلية‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أي‬ « :‫ـايل‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـؤال‬‫ـ‬‫الس‬
»‫ـل؟‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الجدي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫األش‬ ‫ـوء‬‫ـ‬‫ض‬ ‫يف‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫أي‬ «
.‫ـر‬‫ـ‬‫املتغ‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫الواق‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجماعي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫العالق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مالءم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بغاي‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫وذل‬
‫ـعيداني‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫االجتم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عل‬ ‫ـتاذ‬‫ـ‬‫ألس‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فكان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الثالث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املداخل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
‫أبــرز‬ »‫النقابيــة‬ ‫غــر‬ ‫االحتجاجيــة‬ ‫والتحــركات‬ ‫النقابيــة‬ ‫«الحــركات‬ ‫حــول‬
‫إىل‬ ‫جانفــي‬ 14 ‫ديســمرب‬ 17 ‫ثــورة‬ ‫بعــد‬ ‫املطلبيــة‬ ‫الحركــة‬ ‫ــر‬ّ‫تفج‬ ‫خاللهــا‬
‫ـإىل‬‫ـ‬‫ف‬ ،‫ـوح‬‫ـ‬‫بالوض‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫س‬ّ‫ت‬‫ي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االحتجاجي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫معه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫درج‬

167. 165
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـرات‬‫ـ‬‫املظاه‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫التلقائ‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫الجماه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫التنظ‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـرت‬‫ـ‬‫ظه‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫اإلرضاب‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬
‫ـم‬‫ـ‬‫بعال‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عالق‬ ‫ال‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫مطال‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫ج‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـراج‬‫ـ‬‫إح‬ ‫إىل‬ ‫أدى‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫واالعتصام‬
‫ـاء‬‫ـ‬‫الفض‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تأثريه‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بحك‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫عال‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فع‬ ‫ـر‬‫ـ‬ّ‫ث‬‫تؤ‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ولكنه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫ـويص‬‫ـ‬‫خص‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـدف‬‫ـ‬‫ه‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تعقي‬ ‫يف‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يزي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومم‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫العموم‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫عاجل‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫بمه‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ومرتب‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـدد‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫فتدخـ‬ ‫ـاش‬‫النقـ‬ ‫ـاب‬‫بـ‬ ‫ـح‬‫فتـ‬ ‫ـاث‬‫الثـ‬ ‫ـات‬‫املداخـ‬ ‫إىل‬ ‫ـتماع‬‫االسـ‬ ‫ـر‬‫إثـ‬
‫ـتوضح‬‫ـ‬‫اس‬ ‫من‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ومنه‬ ‫ـق‬‫ـ‬ّ‫ل‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ومنه‬ ‫ـئلة‬‫ـ‬‫بأس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫توج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الحارضي‬
:‫ـم‬‫ـ‬‫تدخالته‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫جمل‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫وه‬
‫ـر‬‫ـ‬‫التقري‬ ‫يف‬ ‫ـودة‬‫ـ‬‫موج‬ ‫ـدرة‬‫ـ‬‫بالجن‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تتعل‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫فق‬ ‫أن‬ ‫األول‬ ‫ـارض‬‫ـ‬‫املح‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ذك‬ -
‫مــا‬ ‫فكيــف‬ 1956 ‫يف‬ ‫االتحــاد‬ ‫عــن‬ ‫الصــادر‬ ‫واالجتماعــي‬ ‫االقتصــادي‬
‫اآلن؟‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫تحقيقهـ‬ ‫يف‬ ‫ـات‬‫صعوبـ‬ ‫ـد‬‫توجـ‬ ‫ـت‬‫زالـ‬
‫توضيحها‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املمك‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫فه‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـتقل‬‫ـ‬‫املس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫للعم‬ ‫ـارب‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫توج‬ -
‫فيها؟‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫يتدخ‬ ‫أن‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫وكي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫أمك‬ ‫إذا‬
‫االحتجاجية؟‬ ‫التحركات‬ ‫من‬ ‫االتحاد‬ ‫موقف‬ ‫هو‬ ‫ما‬ -
‫هــذه‬ ‫اســتمرارية‬ ‫عــدم‬ ‫لكــن‬ ‫الخمســينات‬ ‫منــذ‬ ‫كثــرة‬ ‫املشــاريع‬ -
‫املأسســة؟‬‫عــدم‬‫إىل‬‫يعــود‬‫هــل‬‫األفــراد‬‫ببعــض‬‫الرتباطهــا‬‫املشــاريع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫واألط‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫كي‬ :‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫غ‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫االحتجاج‬ -
‫ـدم‬‫عـ‬ ‫ـن‬‫وبـ‬ ‫ـرى‬‫األخـ‬ ‫ـركات‬‫والتحـ‬ ‫ـة‬‫العاديـ‬ ‫ـركات‬‫التحـ‬ ‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـوازن‬‫تـ‬ ‫أن‬
‫ـراد؟‬‫األفـ‬ ‫ـة‬‫حريـ‬ ‫ـام‬‫أمـ‬ ‫ـوف‬‫الوقـ‬
‫حركــة‬ ‫مثــل‬ ‫االحتجاجــات‬ ‫لفهــم‬ ‫بمجهــود‬ ‫يقــوم‬ ‫أن‬ ‫االتحــاد‬ ‫عــى‬ -
‫ـبيك‬‫ـ‬‫والتش‬ ‫التحالفات‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫موض‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫يط‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬ »‫ـامحني‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـاش‬‫ـ‬‫«مان‬
‫ـتفيد‬‫ويسـ‬ ‫ـركات‬‫التحـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـاند‬‫يسـ‬ ‫أن‬ ‫ـاد‬‫لالتحـ‬ ‫ـن‬‫يمكـ‬ ‫ـف‬‫كيـ‬ ‫ـايل‬‫وبالتـ‬
‫ـا؟‬‫ـ‬‫منه‬
‫يف‬ ‫ـا‬‫طرحهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـاريع‬‫للمشـ‬ ‫روح‬ ‫ـاء‬‫إعطـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـتطع‬‫يسـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـاذا‬‫ملـ‬ -
‫ـه؟‬‫برامجـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬
‫اجتماعي‬ ‫ـراك‬‫ـ‬‫ح‬ ‫كل‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مضيف‬ ‫ـازة‬‫ـ‬‫ممت‬ ‫ـدوة‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بعضه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ -
‫ـلطة‬‫ـ‬‫والس‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫يمن‬ ‫ـتور‬‫ـ‬‫الدس‬ ‫أن‬ ‫ـكلة‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ترشيعي‬ ‫ـوص‬‫ـ‬‫نص‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫تقابل‬
‫الســتخراج‬ ‫فيــه‬ ‫والنظــر‬ ‫االجتماعــي‬ ‫الحــراك‬ ‫تحليــل‬ ‫يجــب‬ .‫م‬ّ‫ر‬‫تجــ‬
.‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫املناس‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحل‬

168. 166
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـون‬‫ـ‬‫يك‬ ‫أن‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ّ‫أن‬ ‫ـاركني‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫كث‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أك‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ -
،‫ككل‬ ‫املدنــي‬ ‫املجتمعــي‬ ‫واملــروع‬ ‫التنميــة‬ ‫منــوال‬ ‫يف‬ ‫فاعــا‬ ‫رشيــكا‬
.‫ـف‬‫ضعيـ‬ ‫ـيد‬‫التجسـ‬ ‫ـن‬‫لكـ‬ ‫ـدة‬‫جيـ‬ ‫ـاه‬‫االتجـ‬ ‫ـذا‬‫هـ‬ ‫يف‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـاهمة‬‫ومسـ‬
‫ـن‬‫ـ‬‫مع‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫بفض‬ ‫ـط‬‫ـ‬‫ترتب‬ ‫ال‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫عم‬ ‫ـكال‬‫ـ‬‫أش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بعضه‬ ‫ـاءل‬‫ـ‬‫وتس‬ -
‫ـر‬‫ـ‬‫ملعاي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫خضوعه‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراقب‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫كيفي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاؤل‬‫ـ‬‫التس‬ ‫ـتدعي‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬
‫ـا؟‬‫ـ‬‫مراقبته‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تتأت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ح‬ ‫أي‬ ‫وإىل‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬
‫اقتصادي‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫لربنام‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫وض‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫إمكاني‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـرون‬‫ـ‬‫آخ‬ ‫ـاءل‬‫ـ‬‫تس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ -
.‫الثانية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫للجمهوري‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تنموي‬ ‫ـواال‬‫ـ‬‫من‬ ‫ّد‬‫د‬‫ـ‬‫ـ‬‫يح‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫جدي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫واجتماع‬
‫املداخــات‬ ‫هــذه‬ ‫مــن‬ ‫انطالقــا‬ ‫املشــاركني‬ ‫توصيــات‬ ‫كانــت‬ ‫وإجمــاال‬
:‫كاآلتــي‬ ‫الثــاث‬
✤✤‫ـب‬‫ـ‬‫الجان‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وتحص‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بالتعددي‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫القب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـة‬‫ـ‬‫بالتمثيلي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫القانون‬
✤✤‫مــع‬ ‫التعاطــي‬ ‫إلحــكام‬ ‫دليــل‬ ‫أو‬ ‫مدونــة‬ ‫ضبــط‬ ‫عــى‬ ‫العمــل‬ ‫رضورة‬
:‫التاليــة‬ ‫للمعايــر‬ ‫وفقــا‬ ‫النقابيــة‬ ‫غــر‬ ‫املطلبيــة‬ ‫االحتجاجــات‬
‫العقائدي‬ ‫أو‬ ‫الحزبي‬ ‫التوظيف‬ ‫من‬ ‫التحركات‬ ّ‫خلو‬ •
‫وخطابهــا‬ ‫وأدواتهــا‬ ‫وأســاليبها‬ ‫التحــركات‬ ‫أشــكال‬ ‫مطابقــة‬ •
‫ـدر‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملزم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وجعله‬ ‫ـؤوليه‬‫ـ‬‫ملس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫يضبطه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫للمعاي‬
‫ـكان‬‫ـ‬‫اإلم‬
‫ـا‬‫ـ‬‫وتمكينه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وقوعه‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫قب‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـيد‬‫ـ‬‫ترش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ •
‫ـق‬‫وتحقيـ‬ ‫ـاوض‬‫والتفـ‬ ‫ـوار‬‫بالحـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ـمح‬‫تسـ‬ ‫ـة‬‫جديـ‬ ‫ـوات‬‫قنـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬
‫ـب‬‫املكاسـ‬
‫ـة‬‫الذاتيـ‬ ‫ـات‬‫االنفالتـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫انطالقهـ‬ ‫ـذ‬‫منـ‬ ‫ـا‬‫حمايتهـ‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـل‬‫العمـ‬ •
‫ـكالها‬‫أشـ‬ ‫ـف‬‫بمختلـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫بالتنمي‬ ‫ـركات‬‫ـ‬‫التح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تعل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫توظي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ •
‫ـة‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫والحرك‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الجه‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لفائ‬
.‫اإلرضاب‬ ‫عدى‬ ‫للنضال‬ ‫أخرى‬ ‫طرقا‬ ‫تطرح‬ ‫أن‬ ‫املنظمة‬ ‫عىل‬ -
‫ـأن‬‫بـ‬ ‫ـوادي‬‫العـ‬ ‫ـامي‬‫سـ‬ ‫ـتاذ‬‫األسـ‬ ‫ـر‬‫فاعتـ‬ ّ‫د‬‫ـر‬‫الـ‬ ‫ـارضون‬‫املحـ‬ ‫ـوىل‬‫تـ‬ ‫ـك‬‫ذلـ‬ ‫ـر‬‫وإثـ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫تأريخي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ورق‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـدر‬‫ـ‬‫بق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تحليلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ورق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫قدمه‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الورق‬
‫إذ‬ ‫ـو‬‫النمـ‬ ‫يف‬ ‫ـاش‬‫انكمـ‬ ‫ـد‬‫يوجـ‬ ‫ال‬ ‫ـه‬‫بأنـ‬ ‫رده‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫مضيفـ‬ ،‫ـر‬‫غـ‬ ‫ال‬ ‫ـداث‬‫األحـ‬ ‫ـرد‬‫تـ‬
– ‫ـوىل‬‫ـ‬‫ت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ق‬ ‫كان‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وأن‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫ضئيل‬ ‫ـبة‬‫ـ‬‫بنس‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫ول‬ ‫ـدم‬‫ـ‬‫يتق‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الخ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الداخ‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫النات‬ ‫أن‬

169. 167
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫الراهن‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للتحدي‬ ‫ـتجيب‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تنمي‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫إنج‬ -‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫بطل‬
‫ـل‬‫ـ‬‫األمث‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫اإلط‬ :‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوار‬‫ـ‬‫للح‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫املجل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫انعق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫ينتظ‬ ‫ـزال‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ال‬
‫أن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫رغ‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫واقع‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫أصب‬ ‫ـدرايس‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫املجه‬ ‫أن‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫لتقديم‬
.‫ـا‬‫ـ‬‫ظرفي‬ ‫إال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يهتم‬ ‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بع‬
‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـوالت‬‫ـ‬‫تح‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـري‬‫ـ‬‫النص‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫عب‬ ‫ـتاذ‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
‫ـو‬‫ـ‬‫ه‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ب‬ّ‫معق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫الحارضي‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫باهتم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫حظي‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫محارضت‬ ‫يف‬ ‫وردت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬
‫التحــوالت‬ ‫هــذه‬ ‫لفهــم‬ ‫أهميــة‬ ‫إعطــاء‬ ‫االتحــاد‬ ‫عــى‬ ّ‫أن‬ ‫ومضيفــا‬ ،‫املطلــوب‬
‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـد‬‫للحـ‬ ‫ـة‬‫املالئمـ‬ ‫ـول‬‫الحلـ‬ ‫يف‬ ‫ـر‬‫والتفكـ‬ ‫ـا‬‫تطرحهـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـات‬‫التحديـ‬ ‫ـد‬‫وتحديـ‬
.‫ـل‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫مواق‬ ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـلبية‬‫السـ‬ ‫ـاتها‬‫انعكاسـ‬
‫واعترب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫مداخلت‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تفاع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫كل‬ ‫ـكر‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫فق‬ ‫ـعيداني‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـتاذ‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫أم‬
:‫يف‬ ‫يتلخص‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫راهن‬ ‫ـروح‬‫ـ‬‫املط‬ ‫أن‬
‫الدراسات‬ ‫تضمنه‬ ‫جانب‬ ‫وهذا‬ ‫الفهم‬ .1
‫اجتنابــا‬ ‫املحافظــة‬ ‫الفعــل‬ ‫ردود‬ ‫وتجنــب‬ ‫التحــركات‬ ‫كل‬ ‫مــع‬ ‫التفاعــل‬ .2
‫ـا‬‫محيطهـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـة‬‫املنظمـ‬ ‫ـزال‬‫انعـ‬ ‫أو‬ ‫ـي‬‫شـ‬ّ‫ت‬‫لل‬
‫ألن‬ ‫ـة‬‫متقابلـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـو‬‫ولـ‬ ‫ـى‬‫حتـ‬ ‫ـر‬‫النظـ‬ ‫ـات‬‫وجهـ‬ ‫ـف‬‫مختلـ‬ ‫ـع‬‫مـ‬ ‫ـل‬‫التفاعـ‬ .3
‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫مث‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫وأوض‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫بسياس‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وإنم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫حالي‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بسياس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫يتعل‬ ‫ال‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫األم‬
.2017 ‫ـة‬‫ـ‬‫ميزاني‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫املوق‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫التنفي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫لألم‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫فكان‬ ‫ـدوة‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫فعالي‬ ‫يف‬ ‫ـرة‬‫ـ‬‫األخ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املداخل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ام‬
‫التونــي‬ ‫العــام‬ ‫«االتحــاد‬ ‫حــول‬ ‫التليــي‬ ‫مصطفــى‬ ‫األخ‬ ‫للنقابــات‬ ‫العربــي‬
‫املكاســب‬ ‫مســتهلها‬ ‫يف‬ ‫ّد‬‫د‬‫عــ‬ »‫والــدويل‬ ‫العربــي‬ ‫النقابــي‬ ‫واملحيــط‬ ‫للشــغل‬
‫ـه‬‫ـ‬‫انضمام‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫ولتون‬ ‫ـغل‬‫ـ‬‫للش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫التون‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫لالتح‬ ‫ـت‬‫ـ‬ّ‫ت‬‫تأ‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬
‫ـم‬‫تدعـ‬ ‫ـرة‬‫األخـ‬ ‫ـذه‬‫هـ‬ ‫ـت‬‫كانـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ‫ـرة‬‫الحـ‬ ‫ـات‬‫للنقابـ‬ ‫ـة‬‫العامليـ‬ ‫ـة‬‫الكنفدراليـ‬ ‫إىل‬
‫ـم‬‫ـ‬‫الدع‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫بأق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫ـع‬‫ـ‬ّ‫ت‬‫تم‬ ‫يف‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـاهم‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ،‫ـتقاللها‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫لني‬ ‫ـعوب‬‫ـ‬‫الش‬
‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـار‬‫ـ‬‫الحص‬ ّ‫ك‬‫ـ‬‫ـ‬‫لف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫تدخله‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫فض‬ ‫ـتينات‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنموي‬ ‫ـاتها‬‫ـ‬‫لسياس‬
1985‫و‬ 1978 ‫ـنتي‬‫سـ‬ ‫ـا‬‫لهـ‬ ‫ض‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫تعـ‬ ‫ـي‬‫التـ‬ ‫ـة‬‫القمعيـ‬ ‫ـة‬‫الحملـ‬ ‫ـاء‬‫وإنهـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬
‫الدولية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫زال‬ ‫وال‬ ،‫ـاء‬‫ـ‬‫والبق‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫الصم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫مقوم‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ن‬ّ‫ك‬‫م‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مم‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تدف‬ ‫ـدويل‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫النق‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫صن‬ ‫إدارة‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫مجل‬ ‫يف‬ ‫ـارية‬‫ـ‬‫استش‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املمثل‬
،‫ـه‬‫ـ‬‫رشوط‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫التخفي‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫خ‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫بتون‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫رفق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫أكث‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫معامل‬ ‫إىل‬ ‫ـدوق‬‫ـ‬‫الصن‬

170. 168
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـل‬‫ـ‬‫ب‬ ،‫ـي‬‫ـ‬‫الديمقراط‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫االنتق‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بالدن‬ ‫ـاعدة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـرورة‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـة‬‫ـ‬ّ‫محتج‬
‫ـل‬‫ـ‬‫نوب‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫جائ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫الحص‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫أج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫دولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بحمل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫موق‬ ‫ـزز‬‫ـ‬‫ويتع‬
‫ـون‬‫ـ‬‫تك‬ ‫ال‬ ‫أن‬ ‫ر‬ّ‫ر‬‫ـ‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـرأس‬‫ـ‬‫ي‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـو‬‫ـ‬‫وه‬ ،‫ـام‬‫ـ‬‫للس‬
‫أن‬ ‫إال‬ ،‫ـتقاللية‬‫ـ‬‫االس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ّن‬‫ي‬‫مع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫درج‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫له‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫إال‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫في‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العضوي‬
‫ـها‬‫ـ‬‫رأس‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫والتحدي‬ ‫ـص‬‫ـ‬‫النقائ‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫تحج‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يمك‬ ‫ال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النجاح‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬
‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـاع‬‫ـ‬‫والدف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫فعلي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫بصف‬ ‫ـراره‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـلطات‬‫ـ‬‫س‬ ‫يف‬ ‫ـباب‬‫ـ‬‫والش‬ ‫ـرأة‬‫ـ‬‫امل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تمثي‬
‫ـن‬‫ـ‬‫الذي‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫يف‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املهاجري‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫حق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫املهج‬ ‫ـدان‬‫ـ‬‫بل‬ ‫يف‬ ‫ـيني‬‫ـ‬‫التونس‬
.‫ـج‬‫ـ‬‫الخلي‬ ‫يف‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫يت‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـذاك‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـبيها‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـتغالال‬‫ـ‬‫اس‬ ‫ـون‬‫ـ‬‫يعان‬
‫ـدوة‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الثان‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بعضه‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـاركني‬‫ـ‬‫املش‬ ‫إىل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكلم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫وبإحال‬
‫ـل‬‫ـ‬‫نوب‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫جائ‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ – ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫بفض‬ – ‫ـا‬‫ـ‬‫بالدن‬ ‫ـول‬‫ـ‬‫حص‬ ‫ـرى‬‫ـ‬‫ذك‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتزام‬
‫لتجذيــر‬ ‫خاصــة‬ ‫الــكايف‬ ‫بالقــدر‬ ‫اســتغالله‬ ‫يتــم‬ ‫لــم‬ ‫حــدث‬ ‫وهــو‬ ‫للســام‬
‫ـد‬‫ـ‬‫مزي‬ ‫إىل‬ ‫ـياق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫داعي‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منظمتن‬ ‫ـورة‬‫ـ‬‫ص‬
‫ـر‬‫ـ‬‫التأث‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫ضع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اآلخ‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫البع‬ ‫ـظ‬‫ـ‬‫الح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـا‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يضطل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫األدوار‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫تنوي‬
‫ـاد‬‫ـ‬‫الب‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫داخ‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يتمت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫مقاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العامل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫الصعي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫النقاب‬
‫ـه‬‫تمكنـ‬ ‫ـة‬‫بصفـ‬ ‫ـي‬‫املدنـ‬ ‫ـع‬‫املجتمـ‬ ‫دور‬ ‫ـي‬‫تنامـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـه‬‫تخوّفـ‬ ‫ـا‬‫مبديـ‬ ،‫ـا‬‫وخارجهـ‬
‫ـع‬‫ـ‬‫وخاض‬ ‫ـه‬‫ـ‬ّ‫موج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـزءا‬‫ـ‬‫ج‬ ‫وأن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خاص‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـاط‬‫ـ‬‫نش‬ ‫ـاالت‬‫ـ‬‫مج‬ ‫ـاح‬‫ـ‬‫اكتس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬
2017 ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ ‫ـارف‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ونح‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بعضه‬ ‫ـاءل‬‫ـ‬‫وتس‬ ،‫ـبوه‬‫ـ‬‫مش‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫تموي‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫لجه‬
‫ـدى‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫وع‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫تنمي‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـاب‬‫ـ‬‫غي‬ ‫ـوء‬‫ـ‬‫ض‬ ‫يف‬ ‫ـادي‬‫ـ‬‫االقتص‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫تون‬ ‫ـتقبل‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬
‫واالجتماعية‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫االقتصادي‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫التحدي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مجابه‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫يتمك‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ك‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تحص‬
‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـا‬‫منظمتنـ‬ ‫ـحاب‬‫انسـ‬ ‫ـألة‬‫مسـ‬ ‫ـر‬‫اآلخـ‬ ‫ـض‬‫البعـ‬ ‫ـرح‬‫وطـ‬ ‫ـة؟‬‫القائمـ‬
‫ـا‬‫ـ‬‫بالدن‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫لتمثي‬ ‫ـراء‬‫ـ‬‫صف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫لنقاب‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫املقع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وتركه‬ ‫ـرب‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـال‬‫ـ‬‫العم‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫لنقاب‬ ‫ـدويل‬‫ـ‬‫ال‬
‫رضورة‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بعضه‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫اعت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التمثيلي‬ ‫ـألة‬‫ـ‬‫مس‬ ‫ـض‬‫ـ‬‫بف‬ ‫اإلرساع‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫داعي‬ ،‫ـه‬‫ـ‬‫صلب‬
‫ـورة‬‫ـ‬‫ث‬ ‫ـعارات‬‫ـ‬‫ش‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـجامها‬‫ـ‬‫انس‬ ‫ـق‬‫ـ‬‫تحقي‬ ‫ـاه‬‫ـ‬‫اتج‬ ‫يف‬ ‫ـغلية‬‫ـ‬‫الش‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫القوان‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫مراجع‬
‫ـوم‬‫ـ‬‫يق‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫عربي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫لوح‬ ‫ـج‬‫ـ‬‫برنام‬ ‫ـداد‬‫ـ‬‫إع‬ ‫إىل‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫بعضه‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫دع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫كم‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫والكرام‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحري‬
‫ـرزت‬‫ـ‬‫أب‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫للس‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫نوب‬ ‫ـزة‬‫ـ‬‫جائ‬ ‫وأن‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫األم‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫لقضاي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫خدم‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫واضح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ورق‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـك‬‫ـ‬‫وتل‬ ،‫ـم‬‫ـ‬‫العال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫نقاب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫صورتن‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫ورفع‬ ‫ـدويل‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬ ‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫عملن‬
‫ـرأي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـل‬‫ـ‬‫ثق‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـع‬‫ـ‬‫يتمت‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫جان‬ ‫إىل‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫حماي‬ ‫ـيلة‬‫ـ‬‫وس‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫ه‬
.‫ـي‬‫ـ‬‫الوطن‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫الع‬
‫إصــدار‬ ّ‫فــض‬ ‫بــأن‬ ‫الطاهــري‬ ‫ســامي‬ ‫األخ‬ ‫اعتــر‬ ‫التدخــات‬ ‫عــى‬ ‫وتعقيبــا‬

171. 169
‫التأقلم‬ ‫و‬ ‫التجدد‬ ‫مقتضيات‬ ‫و‬ ‫النقابية‬ ‫التجربة‬ ‫ثوابت‬
‫ـاره‬‫باعتبـ‬ ‫ـا‬‫ملحـ‬ ‫ـرا‬‫أمـ‬ ‫ـح‬‫أصبـ‬ ‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـوار‬‫للحـ‬ ‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـس‬‫املجلـ‬ ‫ـون‬‫قانـ‬
‫ـن‬‫بـ‬ ‫ـق‬‫التفريـ‬ ‫إىل‬ ‫ـا‬‫داعيـ‬ ‫ـة‬‫التمثيليـ‬ ‫ـألة‬‫مسـ‬ ‫ـض‬‫لفـ‬ ‫ـروري‬‫الـ‬ ‫ـل‬‫األمثـ‬ ‫ـار‬‫اإلطـ‬
‫ـة‬‫الثانيـ‬ ‫ـي‬‫تعنـ‬ ‫ـا‬‫بينمـ‬ ‫ـم‬‫التنظـ‬ ‫ـق‬‫حـ‬ ‫األوىل‬ ‫ـي‬‫تعنـ‬ ‫ـث‬‫حيـ‬ ‫ـة‬‫والتمثيليـ‬ ‫ـة‬‫التعدديـ‬
‫ـذا‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مالحظ‬ ‫ـمهم‬‫ـ‬‫باس‬ ‫ـاوض‬‫ـ‬‫التف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫ملنظم‬ ‫ـح‬‫ـ‬‫يتي‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫ع‬
‫ـؤول‬‫مسـ‬ 55000 ‫ـى‬‫عـ‬ ‫ـر‬‫ـ‬ّ‫يتوف‬ ‫ـغل‬‫للشـ‬ ‫ـي‬‫التونـ‬ ‫ـام‬‫العـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـأن‬‫بـ‬ ‫ـدد‬‫الصـ‬
‫ـر‬‫ـ‬ّ‫تأخ‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫كلمت‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ومبين‬ ،‫ـة‬‫ـ‬‫املنظم‬ ‫ـب‬‫ـ‬‫صل‬ ‫ـكل‬‫ـ‬‫هي‬ 7200 ‫يف‬ ‫ـطون‬‫ـ‬‫ينش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫نقاب‬
‫ـاث‬‫ثـ‬ ‫ـتور‬‫الدسـ‬ ‫ـاز‬‫إنجـ‬ ‫ـر‬‫ـ‬ّ‫تأخ‬ ‫ّه‬‫د‬‫ـر‬‫مـ‬ 2011 ‫ـد‬‫بعـ‬ ‫ـغل‬‫الشـ‬ ‫ـون‬‫قانـ‬ ‫ـة‬‫مراجعـ‬
‫ـي‬‫االجتماعـ‬ ‫ـوار‬‫للحـ‬ ‫ـي‬‫الوطنـ‬ ‫ـس‬‫املجلـ‬ ‫ـل‬‫تعطـ‬ ‫أن‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ،‫ـده‬‫موعـ‬ ‫ـن‬‫عـ‬ ‫ـنوات‬‫سـ‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫ـوال‬‫ـ‬‫من‬ ‫ـاول‬‫ـ‬‫تن‬ ‫ـل‬‫ـ‬ّ‫ط‬‫تع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫عن‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫نج‬
‫ـدويل‬‫الـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـن‬‫مـ‬ ‫ـحب‬‫ينسـ‬ ‫ـم‬‫لـ‬ ‫ـاد‬‫االتحـ‬ ‫ـأن‬‫بـ‬ ‫ـة‬‫عفيـ‬ ‫ـم‬‫قاسـ‬ ‫األخ‬ ‫ـح‬‫وأوضـ‬
‫ـة‬‫مراجعـ‬ ‫إىل‬ ‫ـه‬‫دفعـ‬ ‫ـة‬‫بغايـ‬ ‫ـه‬‫عضويتـ‬ ‫ـد‬‫ـ‬ّ‫جم‬ ‫ـا‬‫وإنمـ‬ ‫ـرب‬‫العـ‬ ‫ـال‬‫العمـ‬ ‫ـات‬‫لنقابـ‬
‫ـغالني‬‫ـ‬‫الش‬ ‫إىل‬ ‫ـاز‬‫ـ‬‫االنحي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـه‬‫ـ‬ّ‫ث‬‫وح‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫الحكوم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫تمجي‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫املنخرط‬ ‫ـاته‬‫ـ‬‫سياس‬
‫ـا‬‫ـ‬‫عضويتن‬ ‫ـاء‬‫ـ‬‫إلغ‬ ‫إىل‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫وعم‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫التجمي‬ ‫ـاوز‬‫ـ‬‫تج‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫أن‬ ‫إال‬ ‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫بدي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫وقضاياه‬
‫انضمامنا‬ ‫وإن‬ ،‫ـك‬‫ـ‬‫ذل‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫ل‬ ‫يخوّل‬ ‫ال‬ ‫ـذي‬‫ـ‬‫ال‬ ‫ـايس‬‫ـ‬‫األس‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫لقانون‬ ‫ـافر‬‫ـ‬‫س‬ ‫رضب‬ ‫يف‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫صلب‬
.‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الكنفدرالي‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫ق‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منحن‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫للنقاب‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫إىل‬
‫قواعــده‬ ‫االتحــاد‬ ‫قــوة‬ ‫مصــدر‬ ‫أن‬ ‫اعتــر‬ ‫فقــد‬ ‫الســحيمي‬ ‫محمــد‬ ‫األخ‬ ‫أمــا‬
،‫ـث‬‫ـ‬‫والتحدي‬ ‫ـدد‬‫ـ‬‫التج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تضم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫والت‬ ‫ـدوة‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫ه‬ ‫يف‬ ‫ـارك‬‫ـ‬‫تش‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وإطارات‬
‫ـة‬‫ـ‬‫مقارب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ألنه‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫أح‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫منه‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫يعف‬ ‫ال‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫االجتماع‬ ‫ـوع‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫قضي‬ ‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫مالحظ‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الدولي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫النقابي‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الحرك‬ ‫ـام‬‫ـ‬‫أم‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫دور‬ ‫ـف‬‫ـ‬‫يضع‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫ودونه‬ ‫ـوازن‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫تضم‬
‫ـة‬‫ـ‬‫وقضي‬ ،‫ـيس‬‫ـ‬‫التأس‬ ‫ـتوى‬‫ـ‬‫مس‬ ‫إىل‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫يرتق‬ ‫ال‬ ‫ـوده‬‫ـ‬‫وج‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫م‬ ‫ـنة‬‫ـ‬‫س‬ 71 ‫ـد‬‫ـ‬‫بع‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫وتجعل‬
‫ـمح‬‫ـ‬‫يس‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫يع‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫الس‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫اقتص‬ ‫ألن‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫بح‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـرح‬‫ـ‬‫تط‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫العربي‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫الوح‬
‫ـا‬‫ـ‬‫عموم‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـن‬‫ـ‬‫والوط‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫العرب‬ ‫ـرب‬‫ـ‬‫املغ‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫اقلي‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫حج‬ ‫يف‬ ‫ـعة‬‫ـ‬‫واس‬ ‫ـوق‬‫ـ‬‫بس‬ ‫إال‬
‫باســتقاللها‬ ‫وقويــة‬ ‫مســتقلة‬ ‫أوطــان‬ ‫عــن‬ ‫نتحــدث‬ ‫أن‬ ‫يمكــن‬ ‫ال‬ ‫ذلــك‬ ‫ودون‬
‫ـا‬‫الرؤيـ‬ ‫ـوح‬‫وضـ‬ ‫إىل‬ ‫ـه‬‫كلمتـ‬ ‫يف‬ ‫ـحيمي‬‫السـ‬ ‫ـد‬‫محمـ‬ ‫األخ‬ ‫ـا‬‫دعـ‬ ‫ـا‬‫كمـ‬ ،‫ـادي‬‫االقتصـ‬
‫ألي‬ ‫ّــل‬‫ي‬‫بالتذ‬ ‫تســمح‬ ‫ال‬ ‫التــي‬ ‫النقابيــة‬ ‫للحركــة‬ ‫التنظيميــة‬ ‫االســتقاللية‬ ‫وإىل‬
‫ـاب‬‫ـ‬‫أصح‬ ‫ـدى‬‫ـ‬‫ل‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تتوف‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫براقماتي‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫ع‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تتوف‬ ‫أن‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫ب‬ ‫ال‬ ‫ـات‬‫ـ‬‫النقاب‬ ‫ألن‬ ‫ـزب‬‫ـ‬‫ح‬
‫ـة‬‫ـ‬‫الكتل‬ ‫ـمل‬‫ـ‬‫ش‬ ّ‫م‬‫ـ‬‫ـ‬‫بل‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫الرؤي‬ ‫ـد‬‫ـ‬‫توحي‬ ‫إىل‬ ‫ـت‬‫ـ‬‫الوق‬ ‫ـس‬‫ـ‬‫نف‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫داعي‬ ،‫ـات‬‫ـ‬‫اإليديولوجي‬
‫التكويــن‬ ‫بــن‬ ‫العالقــة‬ ‫بــأن‬ ‫الحــظ‬ ‫كمــا‬ ‫االســتقاللية‬ ‫كنــف‬ ‫يف‬ ‫التاريخيــة‬
‫ـراتيجيات‬‫االسـ‬ ‫أن‬ ‫ـن‬‫حـ‬ ‫يف‬ ‫ـة‬‫ضعيفـ‬ ‫ـت‬‫زالـ‬ ‫ال‬ ‫ـة‬‫الدوليـ‬ ‫ـات‬‫والعالقـ‬ ‫ـات‬‫والدراسـ‬
‫ـى‬‫ـ‬‫حت‬ ‫ـه‬‫ـ‬‫نفس‬ ‫ـوم‬‫ـ‬‫الي‬ ‫ـرض‬‫ـ‬‫يف‬ ‫ـة‬‫ـ‬‫التنمي‬ ‫ـدي‬‫ـ‬‫تح‬ ‫وإن‬ ،‫ـاث‬‫ـ‬‫الث‬ ‫ـدة‬‫ـ‬‫األعم‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫به‬ ‫ـى‬‫ـ‬‫تبن‬

172. 170
‫الكرامة‬ ‫و‬ ‫الحرية‬ ‫ثورة‬ ‫تحديات‬ ‫و‬ ‫للشغل‬ ‫التونيس‬ ‫العام‬ ‫االتحاد‬
‫ـأن‬‫بـ‬ ‫ـه‬‫كلمتـ‬ ‫ـة‬‫نهايـ‬ ‫يف‬ ‫ـا‬‫مالحظـ‬ ،‫ـد‬‫نريـ‬ ‫ـذي‬‫الـ‬ ‫ـي‬‫الديمقراطـ‬ ‫ـال‬‫االنتقـ‬ ‫ـق‬‫يتحقـ‬
‫ـأن‬‫ـ‬‫ب‬ ّ‫ـن‬‫ـ‬‫تب‬ ‫ـم‬‫ـ‬‫تدخالته‬ ‫يف‬ ‫ـاركون‬‫ـ‬‫املش‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫وطرحه‬ ‫ـدوة‬‫ـ‬‫الن‬ ‫ـا‬‫ـ‬‫طرحته‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـائل‬‫ـ‬‫املس‬
.‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬ ‫ـراك‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـود‬‫ـ‬‫وق‬ ‫ـر‬‫ـ‬‫تعت‬ ‫ـي‬‫ـ‬‫الت‬ ‫ـوة‬‫ـ‬‫الق‬ ‫ـذه‬‫ـ‬‫به‬ ّ‫ـي‬‫ـ‬‫ح‬ ‫ـاد‬‫ـ‬‫االتح‬