ABSTRACT: Ang pangunahing layunin ng pananaliksik ay makalikom at masuri ang mga piling
kuwentong-bayang Surigaonon tungo sa pagbuo ng isang Antolohiya.Tinitiyak ng pag-aaral na matugunan ang
mga sumusunod na pahayag: tema; simbolismo; kultural na implikasyon; at antolohiya. Ginagamitan ito ng
kwalitatibong pamamaraan upang mapakahulugan ang mga datos na nakalap. Content Analysis ang naging
pamamaraan ng pag-aanalisa. Ang pag-aaral na ito ay nilahukan ng mga sampung (10) tubong Surigaonon na
nakatira sa iba‟t ibang lungsod sa edad 50 pataas.Isang talatanungan na sinabayan ng impormal na panayam ang
instrumentong ginamit ng mananaliksik sa pangangalap ng datos. Lumabas sa pag-aaral nasa pagsusuri ng tema
sa mito, kuwentong kababalaghan ay lumilitaw na naniniwala ang karamihang tao noon sa mga kababalaghang
nangyayari at may matibay na pananampalaya sa Poong Maykapal. Lumitaw din sa pag-aaral na ang
pagtutulungan ay hindi mawawala sa kanilang kaugalian at tradisyon.Sa pagsusuri ng simbolismo sa bawat
kuwentong-bayan , kadalasan ang sinisimbolo nito kung ano ang kanilang kaugalian. Napag-alaman sa
pagsusuri ng kultural na implikasyon,nakapaloob sa bawat kuwentong-bayan na mahilig pa ring maniniwala
noon sa mga kuwentong kababalaghan at ang iba ay panakot sa mga batang hindi maagang natutulog. Ang mga
kuwentong-bayan ay nagmula sa mga salaysay ng ating mga ninuno na dapat nating pahalagahan at i-preserba
para sa susunod na henerasyon. May mga oral na literatura pa sa ibang lungsod ng Surigao del Sur na hindi pa
nailathala, pag-aralan pa ito upang mapatunayang ang Surigao del Sur ay napakayaman sa mga foklor. Mula sa
kinalabasan ng pag-aaral ay nabuo ang isang antolohiya ng mga kuwentong-bayang Surigaonon na
maipagmamalaki sa buong rehiyon ng Caraga na hanggang ngayon ay nanatili pa rin bilang bahagi ng kanilang
kulturang kinagisnan..
Ito ay isang powerpoint presentation na tumatalakay sa paksang tungkol sa Mga Akdang lumaganap noong dumating ang mga Hapones. Dito din matatagpuan ang ilang halimbawa ng mga Akdang lumaganap noong dumating ang mga Hapones.
4 literature in the spanish colonial periodMarien Be
The document provides a timeline and overview of literature in the Spanish colonial period in the Philippines from 1521-1869. It notes key dates such as the start of Spanish colonization in 1521, the opening of international trade in 1834 and the Suez Canal in 1869, and the printing of the first book in the Philippines in 1593. It then profiles several important colonial writers such as Francisco de San Jose, Jose dela Cruz, Francisco Balagtas, Pedro Paterno, Jose Rizal, Graciano Lopez-Jaena, Marcelo Del Pilar, Andres Bonifacio, and Emilio Jacinto and their significant works and contributions to Philippine literature during this time period.
Ito ay isang powerpoint presentation na tumatalakay sa paksang tungkol sa Mga Akdang lumaganap noong dumating ang mga Hapones. Dito din matatagpuan ang ilang halimbawa ng mga Akdang lumaganap noong dumating ang mga Hapones.
4 literature in the spanish colonial periodMarien Be
The document provides a timeline and overview of literature in the Spanish colonial period in the Philippines from 1521-1869. It notes key dates such as the start of Spanish colonization in 1521, the opening of international trade in 1834 and the Suez Canal in 1869, and the printing of the first book in the Philippines in 1593. It then profiles several important colonial writers such as Francisco de San Jose, Jose dela Cruz, Francisco Balagtas, Pedro Paterno, Jose Rizal, Graciano Lopez-Jaena, Marcelo Del Pilar, Andres Bonifacio, and Emilio Jacinto and their significant works and contributions to Philippine literature during this time period.
During WWII, Japan occupied the Philippines from 1942 to 1945. Key events included the bombing of Pearl Harbor in 1941 which drew the Philippines into the war, the fall of Bataan and Corregidor in 1942 after prolonged battles, the infamous Bataan Death March where thousands of Filipino and American POWs died, and the establishment of a brutal Japanese military administration over the islands. The Philippines were eventually liberated after intense fighting, culminating in Japan's surrender in August 1945.
- The Philippine flag has evolved over time from various revolutionary flags used during the Katipunan revolution in the late 19th century to the current national flag.
- The current flag was approved in 1998 and features a blue field with a white equilateral triangle, representing equality, containing a yellow sun with eight primary rays and three yellow five-pointed stars, one in each triangle corner.
- The colors and symbols represent key aspects of Philippine history and aspirations for independence - the blue for unity, the sun for progress, and the stars and rays for the first provinces that revolted against Spanish colonial rule.
ARALIN 1: Kaligirang Kasaysayan ng Panitikan
-Sa paksang ito nakapaloob ang maikling paliwanag hinggil sa kung ano ang kahulugan ng panitikan at bakit napakahalaga ang panitikan sa bawat tao lalo na ang panitikan ng mga Pilipino.
During WWII, Japan occupied the Philippines from 1942 to 1945. Key events included the bombing of Pearl Harbor in 1941 which drew the Philippines into the war, the fall of Bataan and Corregidor in 1942 after prolonged battles, the infamous Bataan Death March where thousands of Filipino and American POWs died, and the establishment of a brutal Japanese military administration over the islands. The Philippines were eventually liberated after intense fighting, culminating in Japan's surrender in August 1945.
- The Philippine flag has evolved over time from various revolutionary flags used during the Katipunan revolution in the late 19th century to the current national flag.
- The current flag was approved in 1998 and features a blue field with a white equilateral triangle, representing equality, containing a yellow sun with eight primary rays and three yellow five-pointed stars, one in each triangle corner.
- The colors and symbols represent key aspects of Philippine history and aspirations for independence - the blue for unity, the sun for progress, and the stars and rays for the first provinces that revolted against Spanish colonial rule.
ARALIN 1: Kaligirang Kasaysayan ng Panitikan
-Sa paksang ito nakapaloob ang maikling paliwanag hinggil sa kung ano ang kahulugan ng panitikan at bakit napakahalaga ang panitikan sa bawat tao lalo na ang panitikan ng mga Pilipino.
Ang araling panlipunan ay isang katagang naglalarawan sa isang malawak na mga pag-aaral sa iba't ibang larangan na kinakasangkutan ng nakaraan at kasalukuyang pakikipag-ugnayan at kaugalian ng mga tao
Ang kursong FLT 717 na Panitikan sa Edukasyon ng Pilipinas o Philippine Educational Literature ay tatlong yunit na kurso na nagbibigay kaalaman sa mga estudyante sa mga araling sumasaklaw sa panitikan. Binibigyang diin din ang pagbabasa ng mga akdang pampanitikan na nakasulat sa iba’t ibang yugto ng panahon. Ang pagpapahalaga sa nasabing gawain ay isasagawa sa pamamagitan ng pagbabahagi sa klase ng mga nilalaman ng bawat akda. Ang mga kaalaman at kakayahang matatamo sa pagbabahagi ay maaaring magamit sa pagtuturo at pagkatuto ng panitikan sa Pilipinas.
STUDY ON THE DEVELOPMENT STRATEGY OF HUZHOU TOURISMAJHSSR Journal
ABSTRACT: Huzhou has rich tourism resources, as early as a considerable development since the reform and
opening up, especially in recent years, Huzhou tourism has ushered in a new period of development
opportunities. At present, Huzhou tourism has become one of the most characteristic tourist cities on the East
China tourism line. With the development of Huzhou City, the tourism industry has been further improved, and
the tourism degree of the whole city has further increased the transformation and upgrading of the tourism
industry. However, the development of tourism in Huzhou City still lags far behind the tourism development of
major cities in East China. This round of research mainly analyzes the current development of tourism in
Huzhou City, on the basis of analyzing the specific situation, pointed out that the current development of
Huzhou tourism problems, and then analyzes these problems one by one, and put forward some specific
solutions, so as to promote the further rapid development of tourism in Huzhou City.
KEYWORDS:Huzhou; Travel; Development
Enhancing Losari Beach Exploration: Augmented Reality for Immersive Visualiza...AJHSSR Journal
ABSTRACT: South Sulawesi, commonly known as Makassar, boasts rich cultural heritage and customs,
making it a prominent destination for tourism. Among its attractions, Losari beach stands out as a focal point for
visitors seeking to explore the city's natural beauty and cultural offerings. In this context, leveraging modern
technology such as augmented reality presents an innovative approach to showcasing Losari beach to potential
tourists. This research endeavors to introduce tourism assets in a more visually captivating manner through the
use of augmented reality. Utilizing software tools like Unity and Adobe Illustrator, the study focuses on creating
an immersive experience where tourists can interact with virtual representations of Losari beach. By simply
pointing their mobile phone cameras at designated markers or using barcode scanners, tourists can access
augmented reality features embedded within the application. The findings of this research aim to provide
valuable information, particularly for foreign tourists, about Losari beach, positioning it as a compelling
destination within South Sulawesi's diverse array of tourist attractions. Through this technological innovation,
the study seeks to enhance the visibility and appeal of Makassar city's tourism offerings on a global scale.
KEYWORDS: Visualizing, Losari Beach, Augmented Reality
DEVELOPMENT STATUS AND COUNTERMEASURES OF TMALL DURING THE COVID-19 EPIDEMICAJHSSR Journal
ABSTRACT:China's e-commerce enterprises have developed rapidly, among which Tmall has become one of
the largest retail shopping websites in China.But in the past year, the Covid-19 epidemic has brought a huge
impact to Chinese e-commerce enterprises, and Tmall is no exception.Therefore, the development status of
Tmall in the new crown epidemic situation was analyzed, and the viewpoint was put forward :Tmall1 stabilized
the situation in the face of the epidemic situation and made a very correct countermeasures.The influence of this
epidemic on Tmall was deeply analyzed, and the conclusion was made: the new crown epidemic is both a
challenge and an opportunity forTmall.
KEYWORDS:Tmall; COVID - 19 outbreak ; The electronic commerce
Factors affecting undergraduate students’ motivation at a university in Tra VinhAJHSSR Journal
ABSTRACT: Motivation plays an important role in foreign language learning process. This study aimed to
investigate student’s motivation patterns towards English language learning at a University in Tra Vinh, and factors
affecting their motivation change toward English language learning of non-English-major students in the semester.
The researcher used semi-structured interview at the first phase of choosing the participants and writing reflection
through the instrument called “My English Learning Motivation History” adapted from Sawyer (2007) to collect
qualitative data within 15 weeks. The participants consisted of nine first year non-English-major students who learning
General English at pre-intermediate level. They were chosen and divided into three groups of three members each
(high motivation group; average motivation group; and low motivation group). The results of the present study
identified six visual motivation patterns of three groups of students with different motivation fluctuation, through the
use of cluster analysis. The study also indicated a diversity of factors affecting students’ motivation involving internal
factors as influencing factors (cognitive, psychology, and emotion) and external factors as social factors (instructor,
peers, family, and learning environment) during English language learning in a period of 15 weeks. The findings of
the study helped teacher understand relationship of motivation change and its influential factors. Furthermore, the
findings also inspired next research about motivation development in learning English process.
KEY WORDS: language learning motivation, motivation change, motivation patterns, influential factors, students’
motivation.
The Impact of Work Stress and Digital Literacy on Employee Performance at PT ...AJHSSR Journal
ABSTRACT :This research aims to analyze the correlation between employee work stress and digital literacy
with employee performance at PT Telkom Akses Area Cirebon, both concurrently and partially. Employing a
quantitative approach, the study's objectives are descriptive and causal, adopting a positivist paradigm with a
deductive approach to theory development and a survey research strategy. Findings reveal that work stress
negatively and significantly impacts employee performance, while digital literacy positively and significantly
affects it. Simultaneously, work stress and digital literacy have a positive and significant influence on employee
performance. It is anticipated that company management will devise workload management strategies to
alleviate work stress and assess the implementation of more efficient digital technology to enhance employee
performance.
KEYWORDS -digital literacy, employee performance,job stress, multiple regression analysis, workload
management
The Settlement of Construction Disputes Through Dispute Councils From the Per...AJHSSR Journal
ABSTRACT:This research differs from the practice of business activity in the construction services industry,
which may lead to construction disputes. The settlement of construction disputes is a consensus based on the
basic principle of debate. If the discussions between the parties do not reach an agreement, the parties may take
measures to resolve the dispute through the dispute council. Because the standard governing the disputes
committee was not fully regulated, they did not comply with the principle of legal certainty. Therefore, further
research was needed to establish a theoretical basis for regulating the disputes committee in settling construction
disputes. This research is a standard legal research using a legal regulatory, conceptual, and comparative
approach. The research results show that the ideal concept of resolving construction disputes through a dispute
council based on the value of legal certainty is to establish that the position of the dispute council is a special
court that has the authority to resolve construction disputes under construction services agreements. To realize
the position of the Court of Disputation as a special court, it must be based on the creation of philosophical
values, the creationof legislative regulations, and the creation of the institutional structure of the Court of
Disputation.
KEYWORDS-Construction Disputes, Dispute Council, Special Court
VALUES OF ORAL LITERATURE IN THE SOCIETY: A STUDY OF FOLKTALES OFOGBA IN RIVE...AJHSSR Journal
ABSTRACT : Oral literature is a creative work of art that portends high merit and has the creative use of
imagination in preliterate societies. It adopts the genres of literature: drama, prose and poetry in the oral milieu,
using performance as its hallmark. It thrives on the use of oral data because of its orality. This paper focuses on
the moral values or oral literature in the society using Ogba as a spring board. The study was carried out in
communities ofOgba. The population of the study consists of ten towns and village, in Ogba. The theoretical
framework used is Dell Hyme’s ethno-poetics because the works of oral literature relate to the society. This
paper concludes that oral literature serves to against all odds; communicate ideas, emotions, beliefs and
appreciation of life. The folktales in Ogba for instance, serve similar purpose through their
rendition/performance. Through the stories, the younger generation in Ogba society is familiarised with the
customs, traditions, and rituals prevalent in the society. This paper therefore recommends the use of oral
literature in all its genres to inculcate moral values and lessons to the teenagers and youths. Against this
background, Ogba (African) themselves must cease to regard oral literature as primitive and fetish.
KEYWORDS: Values, Oral Literature, Society, Ogba, Folktales
Pormalistikong Pagdalumat sa mga Tula ni Ron CanimoAJHSSR Journal
ABSTRACT: Nilayon ng pag-aaral na ito na masuri ang dalawampung (20) tula ni Ron Canimo gamit ang
pormalistikong dulog batay sa mga sumusunod na elemento: (a) Sukat at Tugma, (b) Talinghaga at
Simbolismo, (c) Imahen, (d) Tema, at (e) Diksiyon. Layunin din nitong mataya ang antas ng pagtanggap ng
ginawang pagsusuri gamit ang nabuong instrumento sa pagtataya nito. Sinunod dito ang Input-Process-Output
na balangkas ng pag-aaral at ginamitan ng kwantitatib-deskriptib-ebalwatib na pamamaraan. Sa pamamagitan
ng talatanungang ibinatay sa ginamit ni Morales (2014) na naimodipika ayon sa kahingian ng kasalukuyang
pag-aaral, tatlong (3) gurong eksperto ang nagsilbing tagataya dito na siyang tumiyak sa kahusayan ng nabuong
pagsusuri ng mananaliksik. Gamit ang Content Analysis, natuklasan na makabagong pamamaraan ang istilo na
ginamit ni Ron Canimo sa pagsulat ng mga tula. Lahat ng kanyang mga tula ay walang sinusunod na sukat at
tugma, may iba‟t ibang tayutay at simbolismong ginamit, magkaibang pandama ang pinagana dahil sa mga
imahe at paglalarawang ginawa, iba‟t ibang uri ng pag-ibig ang tinalakay at gumamit ng pormal, impormal o
kumbersasyonal na wika at makabagong istilo sa pagsulat ng tula. Gamit ang mean at standard deviation,
lumabas na “Mataas” ang antas ng pagtanggap sa kabuuan ng mga gurong eksperto na tumaya sa nabuong
pagsusuri. Lumabas din na “Mataas” ang antas ng kanilang pagtanggap sa nabuong pagsusuri batay sa mga
sumusunod na elemento: (a) Sukat at Tugma, (b) Talinghaga at Simbolismo, (c) Imahen, (d) Tema, at (e)
Diksiyon. Mula sa natayang pagsusuri at kinalabasan ng antas ng pagtanggap dito, naitala ang mga paksa sa
Junior High School Filipino na maaaring lapatan at gamitan ng nabuong pagsusuri.
KEYWORDS: Kumbensyunal, Pagdalumat, Pormalistiko, Ron Canimo, Tula
SCHOOL CULTURE ADAPTATION AMONG INDIGENOUS PEOPLES COLLEGE STUDENTS AT A PRIV...AJHSSR Journal
ABSTRACT: This qualitative study investigates the adaption experiences of indigenous college students at the
University of Mindanao, Matina-main campus. Eight major themes emerged, including difficulties with language
proficiency, online learning, classroom interaction, examination systems, grading procedures, school regulations,
resource accessibility, coping mechanisms, and future goals. Implications include the requirement for targeted
language proficiency and technology use support, an understanding of adaption processes, interventions to
improve resource accessibility, and equitable public administration policies. The study underlines the importance
of adaptation in various educational contexts, as well as the role of educators and legislators in creating inclusive
learning environments.
KEYWORDS: indigenous college students, adaptation, educational challenges, coping strategies
The effect of Institutional Ownership, Sales Growth and Profitability on Tax ...AJHSSR Journal
ABSTRACT: This research aims to test, analyze and obtain empirical evidence about the influence of
institutional ownership, sales growth and profitability on tax avoidance. The object of this research is
manufacturing companies in the consumer goods industry sector listed on the Indonesia Stock Exchange (BEI)
in 2018-2022. This research used quantitative research methods and causal research design. The sampling
technique in this research used non-probability sampling with purposive sampling as the basis for determining
the sample so that a sample of 55 samples was obtained. The data used is secondary data obtained from the
official website of the Indonesia Stock Exchange (BEI) during the 2018-2022 period. The data analysis method
used was multiple linear regression analysis with several tests such as descriptive statistical tests, classical
assumption tests, and hypothesis testing using SPSS version 26 statistical software. The results showed that the
institutional ownership variable has no effect on tax avoidance, while the sales growth and profitability has a
negative and significant effect on tax avoidance.
KEYWORDS: Institutional Ownership, Sales Growth, Profitability, Tax Avoidance
MGA ESTRATEHIYA SA PAGTUTURO KAUGNAY SA PASALITANG PARTISIPASYON NG MGA MAG-A...AJHSSR Journal
ABSTRAK: Ang mga estratehiya sa pagtuturo ay mahalagang kasangkapan sa paghahatid ng mabisang
pagtuturo sa loob ng silid. Tinukoy sa pag-aaral na ito ang antas ng kagustuhan ng mga mag-aaral sa pagsasadula,
pangkatang talakayan at paggawa ng mga koneksyon sa tunay na karanasan sa buhay bilang mga estratehiya sa
pagtuturo ng panitikan sa Filipino at pasalitang partisipasyon ng mga mag-aaral sa Baitang 7 ng Misamis
University Junior High School, Ozamiz City. Ang ginamit na disenyo sa pananaliksik na ito ay deskriptivcorrelational. Ang mga datos sa pag-aaral ay nagmula sa kabuuang populasyon na 120 na mag-aaral at tatlong
mga guro na tagamasid sa pasalitang partisipasyon ng mga mag-aaral. Ang Talatanungan sa Kagamitan sa
Pagtuturo ng Panitikan at Checklist batay sa Obserbasyon sa Pasalita na Partisipasyon ay ang instrumentong
ginamit sa pagkalap ng datos. Mean, standard deviation, Analysis of Variance at Pearson Product-Moment
Correlation Coefficient ang mga ginamit na estatistiko na sangkap. Inihayag sa naging resulta na ang tatlong piling
estratehiya sa pagtuturo ng panitikan sa Filipino ay may pinakamataas na antas ng kagustuhan ng mga mag-aaral.
Ang antas ng pakilahok ng mga mag-aaral sa paggamit ng tatlong estratehiya sa pagtuturo ng panitikan ay
pinakamataas na nagpapahiwatig na aktibong nakilahok ang mga mag-aaral sa mga gawain. Inihayag din na
walang makabuluhang kaibahan sa antas ng kagustuhan ng mga mag-aaral sa mga estratehiya sa pagtuturo ng
panitikan sa Filipino. Ito ay nangahulugan na gustong-gusto ng mga mag-aaral ang pagkakaroon ng mga
estratehiya sa pagtuturo. Walang makabuluhang kaugnayan ang kagustuhan sa mga estratehiya at antas ng
pakikilahok ng mga mag-aaral. Hindi nakaapekto sa kanilang pakikilahok ang anumang estratehiyang ginamit ng
guro.
KEYWORDS : estratehiya, karanasan, pagsasadula, pagtuturo, pangkatang talakayan
The Role of the Instruction of Reading Comprehension Strategies in Enhancing ...AJHSSR Journal
ABSTRACT :Throughout my studies and teaching English in different language centers and higher studies
institutions, I have come to conclude that students consider Reading comprehension as a nightmare that
frightens them and hinders their language acquisition in the Moroccan EFL Context. This may cause them to
develop an internal psychological obstacle that grows as their lack of the necessary instruments or tools to
overcome are not equipped with. They become lost and unaware about or unfamiliar with the necessary reading
comprehension strategies that could help them to face the problem of misunderstanding or non-understanding
of English texts. Respectively, this article which is only one part of my whole study aims at showing the effect
of teaching reading strategies in enhancing the S1 students‟ familiarity with reading strategies and raising their
frequency use. A sample of 283 University students in EFL context have been chosen randomly and have
attended the usual academic reading classes, yet only 76 are subject to this survey. 38 of them constitute the
experimental group who have attended the treatment regularly in one of the language centers and the other 38
participants are chosen randomly from the whole population to constitute the Control group. They all have
Psychosocial Factors and Deviant Behaviors of Children in Conflict with the L...AJHSSR Journal
ABSTRACT:This study aims to determine the relationship between psychosocialfactors and deviant
behaviors among children in conflict with the law (CICL) inDavao Region. The researchers want to discover the
prevalent factors thatdrive these children to their behaviors. Further, the study sought to determinethe
manifestation of psychosocial factors in terms of life satisfaction, emotionalsupport, self-esteem, and personality
traits. The study's data came from N-83children in conflict with the law (CICL) at the Regional Rehabilitation
Center forYouth (RRCY) in Bago Oshiro, Davao City; all respondents are male. This studyused a total
enumeration sampling technique due to the relatively smallpopulation size. The researchers adapted the
Psychosocial surveyquestionnaires by Zabriskie & Ward (2013) and by John and Srivastava (1999)as well as the
Deviant Behavior Variety Scale (DBVS) by Sanches et al. (2016).Through the use of a validated questionnaire,
the mean and standard deviationare determined. The researchers modified this questionnaire and translated itinto
the respondents' mother tongue (Cebuano) for them to comprehend itbetter. The study discovered no significant
relationship between psychosocialfactors and deviant behaviors of children in conflict with the law (CICL) in
theDavao Region
KEYWORDS :Children in Conflict with the Law (CICL), deviant behaviors, psychosocial factors
Entropy: A Join between Science and Mind-SocietyAJHSSR Journal
ABSTRACT: Entropy is join, intersection and interaction between natural science and human mind-society.
We proposed that if internal interactions exist in isolated systems, entropy decrease will be possible for this
system. Management in system is a typical internal interaction within the isolated system. The purpose of
management is to use regulating the internal interactions within the system, and to decrease the increasing
entropy spontaneously. We propose the principle of social civilization and the developing direction is: freedom
of thought, rule of action. Both combinations should be a peaceful revision and improvement of social rules and
laws. Different countries and nations, different religions and beliefs should coexist peacefully and compete
peacefully. The evolution of human society must be coevolution. Its foundation is the evolution of the human
heart and the human nature.
KEYWORDS: entropy, science, society, management, mind, evolution.
A Model of Disaster Resilience Among Colleges and Universities: A Mixed Metho...AJHSSR Journal
ABSTRACT :This research paper aimed to create a comprehensive framework for measuring disaster
resilience in colleges and universities. The study used a mixed method through Exploratory Factor Analysis
(EFA), which involved analyzing data from a survey questionnaire. The questionnaire was developed based on
in-depth interviews with 12 selected participants from the University of Mindanao, as well as relevant literature
and studies. It was reviewed and validated by 10 experts using a method called Content Validity Ratio (CVR).
This questionnaire was then administered to 400 students from 10 different colleges in University of Mindanao.
After conducting the Exploratory Factor Analysis and performing rotations and iterations, the researchers
identified five main constructs that characterize disaster resilience among colleges (1) disaster preparedness, (2)
disaster awareness, (3) community readiness, and (4) disaster management, (5) disaster resilience. The
researchers aimed to create an organization called “Council of College Disaster Volunteers (CCDV)” which
consist of student volunteers. These factors can be used to develop effective management strategies and
strengthen efforts in preventing and managing disasters and accidents.
KEYWORDS:content validity ratio, criminology, disaster resilience, disaster management, exploratory factor
analysis, and Philippines.
Environmental Struggles and Justice Among Lumad Farmers of Davao CityAJHSSR Journal
ABSTRACT : The study described the various environmental struggles experienced among the participants
and their status in accessing justice. The study followed a qualitative multiple-case study approach; the
participants are the Lumad farmers of Marilog, Davao City selected through a Critical sampling method and
aims to present the environmental violations experienced by the Lumad farmers in Davao City and how it
affected their families and sustenance further, their status in accessing justice is also explored. The study
concluded that the most common struggles the participant experience are Illegal logging and improper waste
disposal, which affect their farms, family, health, and income. Their preferred means to accessing justice is
through barangay settlement; the rigors of accessing courts, such as distance, expenses, fear of ruling, and the
hassle of being called to be present in court, are the most prevalent barriers that hinder the lead farmers from
accessing justice or seeking legal action. Nevertheless, the participants believed that the government would help
them in accessing justice.
KEYWORDS :access to justice, criminology,environmental justice, environmental struggles, lumadfarmers
CYBERBULLYING EXPERIENCES OF UNIVERSITY OF MINDANAO CRIMINOLOGY STUDENTSAJHSSR Journal
ABSTRACT:This paper explores the cyberbullying experiences among Criminology students at the
University of Mindanao. A simple random sampling method was used to distribute the study's online
questionnaire to the respondents and to survey the target population. This study has four hundred (400)
respondents, and the respondents are Criminology students at the University of Mindanao. The findings of this
study revealed that the level of cyberbullying experiences is sometimes manifested. On the other hand, the
cyberbullying experiences of the students indicate a moderate level, which indicates that the cyberbullying
experiences of the respondents are sometimes manifested. Also, the computations showed that among the
indicators presented, the highest mean is obtained in the psychological effect, which implies that there is a
significant effect of cyberbullying experiences of the respondents in terms of the Gender level of the
respondents. Therefore, respondents with a low level of cyberbullying experiences tend to have a moderate level
of cyberbullying experience. However, there is no significant effect in terms of age and year level of the
respondents according to the results regarding the psychological, emotional, and physical impact of
cyberbullying.
KEYWORDS :cyberbullying, emotional, experiences, psychological,physical effect, and simple random
sampling method.
A philosophical ontogenetic standpoint on superego role in human mind formationAJHSSR Journal
ABSTRACT: One of the most significant contributions of psychoanalysis to understand the human being is the
elaboration of a model about the mind from a topical and dynamic perspective. Freud explains the mind by the
constitution of the preconscious, conscious, and subconscious. Later, by three dynamic components: the id, the
ego and the superego. Such an organization of the psychic apparatus supposes not only individual elements, but
social influences along the process of hominization. In this paper, we recover the findings of the renowned
anthropologist Lewis Morgan, trying to link some of them to the psychoanalytic theory. Especially highlighting
the importance of superego in Haidt’s social intuitionism.
Keywords: evolutionism, intuitionism, psychoanalysis, Freud, Haidt, Morgan
Improving Workplace Safety Performance in Malaysian SMEs: The Role of Safety ...AJHSSR Journal
ABSTRACT: In the Malaysian context, small and medium enterprises (SMEs) experience a significant
burden of workplace accidents. A consensus among scholars attributes a substantial portion of these incidents to
human factors, particularly unsafe behaviors. This study, conducted in Malaysia's northern region, specifically
targeted Safety and Health/Human Resource professionals within the manufacturing sector of SMEs. We
gathered a robust dataset comprising 107 responses through a meticulously designed self-administered
questionnaire. Employing advanced partial least squares-structural equation modeling (PLS-SEM) techniques
with SmartPLS 3.2.9, we rigorously analyzed the data to scrutinize the intricate relationship between safety
behavior and safety performance. The research findings unequivocally underscore the palpable and
consequential impact of safety behavior variables, namely safety compliance and safety participation, on
improving safety performance indicators such as accidents, injuries, and property damages. These results
strongly validate research hypotheses. Consequently, this study highlights the pivotal significance of cultivating
safety behavior among employees, particularly in resource-constrained SME settings, as an essential step toward
enhancing workplace safety performance.
KEYWORDS :Safety compliance, safety participation, safety performance, SME
Psychological Empowerment and Empathy as Correlates of ForgivenessAJHSSR Journal
ABSTRACT: The study explores Psychological Empowerment and Empathy as Correlates of Forgiveness.
The two variables are regarded to have influence on the decision one makes to forgive another. The study aimed
at examining the relationships between psychological empowerment and forgiveness, empathy and forgiveness
and to identify which one of the two,Psychological Empowerment or Empathy, is the more powerful predictor of
forgiveness. The study took a survey design with a sample of 350 drawn from a population of university students
using a self-administered questionnaire with four sections: Personal information, Psychological empowerment
scale, Toronto Empathy questionnaire, and the Heartland Forgiveness Scale (HFS). Data analysis employed
Pearson’s product moment correlation and regression analysis to test hypotheses. The results show significant
relationships between psychological empowerment and forgiveness as well as empathy and forgiveness.
Empathy was found to be the more powerful predictor of forgiveness.
KEY WORDS: Psychological empowerment, empathy, forgiveness
Psychological Empowerment and Empathy as Correlates of Forgiveness
MGA PILING KUWENTONG-BAYANG SURIGAON: ISANG ANTOLOHIYA
1. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 237
American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR)
e-ISSN :2378-703X
Volume-6, Issue-2, pp-237-262
www.ajhssr.com
Research Paper Open Access
MGA PILING KUWENTONG-BAYANG SURIGAON: ISANG
ANTOLOHIYA
Dr. MEDELYN M. MONTENEGRO
(Department of Languages, College of Arts and Sciences/ North Eastern Mindanao State University)
ABSTRACT: Ang pangunahing layunin ng pananaliksik ay makalikom at masuri ang mga piling
kuwentong-bayang Surigaonon tungo sa pagbuo ng isang Antolohiya.Tinitiyak ng pag-aaral na matugunan ang
mga sumusunod na pahayag: tema; simbolismo; kultural na implikasyon; at antolohiya. Ginagamitan ito ng
kwalitatibong pamamaraan upang mapakahulugan ang mga datos na nakalap. Content Analysis ang naging
pamamaraan ng pag-aanalisa. Ang pag-aaral na ito ay nilahukan ng mga sampung (10) tubong Surigaonon na
nakatira sa iba‟t ibang lungsod sa edad 50 pataas.Isang talatanungan na sinabayan ng impormal na panayam ang
instrumentong ginamit ng mananaliksik sa pangangalap ng datos. Lumabas sa pag-aaral nasa pagsusuri ng tema
sa mito, kuwentong kababalaghan ay lumilitaw na naniniwala ang karamihang tao noon sa mga kababalaghang
nangyayari at may matibay na pananampalaya sa Poong Maykapal. Lumitaw din sa pag-aaral na ang
pagtutulungan ay hindi mawawala sa kanilang kaugalian at tradisyon.Sa pagsusuri ng simbolismo sa bawat
kuwentong-bayan , kadalasan ang sinisimbolo nito kung ano ang kanilang kaugalian. Napag-alaman sa
pagsusuri ng kultural na implikasyon,nakapaloob sa bawat kuwentong-bayan na mahilig pa ring maniniwala
noon sa mga kuwentong kababalaghan at ang iba ay panakot sa mga batang hindi maagang natutulog. Ang mga
kuwentong-bayan ay nagmula sa mga salaysay ng ating mga ninuno na dapat nating pahalagahan at i-preserba
para sa susunod na henerasyon. May mga oral na literatura pa sa ibang lungsod ng Surigao del Sur na hindi pa
nailathala, pag-aralan pa ito upang mapatunayang ang Surigao del Sur ay napakayaman sa mga foklor. Mula sa
kinalabasan ng pag-aaral ay nabuo ang isang antolohiya ng mga kuwentong-bayang Surigaonon na
maipagmamalaki sa buong rehiyon ng Caraga na hanggang ngayon ay nanatili pa rin bilang bahagi ng kanilang
kulturang kinagisnan..
MGA SUSING SALITA (Keywords) : Kuwentong-bayang Surigaonon, antolohiya, tema, simbolismo ,at
kultural na implikasyon.
I. INTRODUCTION
Ang mga Pilipino ay madalas na magtipon-tipon at karaniwang nauuwi ito sa biruan, awitan,
kuwentuhan, at paglalaro. Ang kuwentuhan ay pinakakaraniwang nangyayari na kadalasan tungkol ito sa
kanilang buhay-buhay o sa mga namanang salaysay at Ito‟y tinatawag na kuwentong-bayan.
Ang mga mamamayan sa Surigao del Sur ay katulad ng karaniwang mga mamamayan na ang kanilang
libangan ay pagkukuwento ng mga kababalaghang nagaganap sa kanilang bayan lalong-lalo na tuwing
kabilugan ng buwan. Ang Surigao del Sur ay napakayaman sa mga kuwentong-bayan tulad ng mito, pabula,
kuwentong kababalaghan, alamat, at pabula. May ibang mga kuwentong-bayan ang nalathala na at ang
karamihan ay nananatiling pasalitang panitikan hanggang sa kasalukuyan. Ang mga nasabing mga kuwentong-
bayan ng Surigaonon ay pinaniniwalaan ng marami sa dahilang naging bahagi na ito ng kanilang pamumuhay .
Patunay nito ang sinabi nina Silva at Tehrani (2016) sa kanilang pag-aaral na ang mga kuwento ay hindi
diretsahang nagpasalin-salin mula sa mga ninuno patungo sa kanilang mga kamag-anak o mga tagapagmana
lamang kundi ang mga ito‟y nagpasalin-salin sa kahit kanino dahil sa pakikipag-usap , pakikipagsalamuha,
pangangalakal at pakikipagsapalaran sa buhay. Samakatuwid, hindi matukoy kung saan o kanino nagmula ang
isang kuwento.Binigyang-diin naman ni Sims (2005) , ang mga akdang pampanitikan gaya ng foklor, aniya,
upang lubos na maunawaan ang mga ito bilang mga buhay na tradisyon ay dapat muna itong bigyang-pansin at
maranasan ng tao. Dapat na bigyang-halaga ng bawat Pilipino ang sariling foklor. Winika ni Kitayama (2005),
nasasalamin sa mga kuwentong-bayan ang tao at ang kanyang kultura. Dagdag pa niya, ang kuwentong-bayan
ay mga kuwentong nagpasalin-salin sa mga tao mula pa noon. Gayundin, ang kuwentong-bayan ay kapaki-
pakinabang na produkto ng kultura sa pagsusuri sa mga isyung may kinalaman sa tao, sa mga suliraning
kanyang kinakaharap at kung paano niya ito malulutas. Sa mga kuwentong-bayan nakasalalay ang kultura at
tradisyon ng bawat mamamayan.Ang mga nakalap at nalikom na mga kuwentong-bayan ay nagsisilbing
2. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 238
kasaysayan na kinapapalooban ng mga mahalagang detalye tungkol sa mga tao. Maaari itong magamit bilang
instrumento ng pagkatuto. Ang pag-aaral na ito ay siyang naghimok sa mananaliksik na pag-aralan ang mga
kuwentong-bayan sa probinsya ng Surigao del Sur. Ipinahayag din dito na ang kuwentong-bayan ay repleksyon
mula sa pinagmulan ng lugar batay sa iba‟t ibang natuklasan ng ibang may-akda. Mahalagang bigyang-pansin
ang mga kuwentong-bayang Surigaonon upang ito ay mapangalagaan at mapagyaman nang sa gayon ay
magagamit at makapagbahagi ng kaalaman sa mga taong makababasa nito.
II. HEADINGS
Ang Batas Republika Blg. 7104 (Agosto 14,1991) na inaatas ng Saligang Batas ng Pilipinas, na
magsagawa, mag-ugnay at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapaunlad, pagpapalaganap, at
preserbasyon ng Filipino at iba pang katutubong wika sa Pilipinas. Dagdag pa, hangarin ng Komisyon ng
Wikang Filipino (KWF) na paunlarin ang Filipino bilang isang modernong wikang magagamit sa mabisang
kasangkapan sa kabuuan ng pambansang pagpapaunlad.
Kalakip din sa pag-aaral na ito ang programang MTB-MLE o ang pagpapatupad ng Mother–Tongue-
Based Multilingual Education Program o ang paggamit ng wikang kinagisnan sa pagtuturo sa mga mag-aaral ng
Grade 1 hanggang Grade3, ngunit nahihirapan ang guro dahil walang mga sangguniang aklat na magagamit para
sa pagtuturo lalong-lalo na sa pagtuturo ng panitikang tumatalakay sa mga rehiyonal partikular sa rehiyong ng
Caraga.
Nakasaad din sa batas at regulasyon ng R.A. 9593 na kinakailangang itaguyod ang makabuluhang
kasaysayan, panitikan at kultura ng turismo sa mga kabataan at mga mamamayan. Kabilang na sa mga dapat
itaguyod ay literatura, pati na rin ang mga kuwentong- bayan, sa gayong dahilan, napakalaki ng
pangangailangan na alagaan ang mga kuwentong-bayang ito.
Napakahalaga ang isinasaad ng Saligang batas tungkol sa pagpapaunlad, pagpapalaganap, at
preserbasyon upang mamulat ang mga kabataan na ang Pilipinas ay napakayaman ng panitikan at magagamit
din ito ng mga guro sa pagtuturo lalong-lalo na sa panitikang rehiyunal.
Sa artikulo ni Aputan (2013), ang pag-aaral ng ating sariling panitikan ay napakahalaga. Sa
pamamagitan nito ay malalaman , madarama at masusumpungan natin kung paano nag-ugat at namuhay ang
ating mga ninuno. Sa tesis ni Weerasingher (2010), na sadyang malaki ang tungkuling ginagampanan ng
kuwentong-bayan, upang mahubog ang kakayahan ng tao sa pakikisalamuha .Sa pamamagitan ng kuwentong-
bayan ay mabubuksan ang isipan ng mga tao kung gaano kahalaga ang pakikisalamuha sa kapwa nang sa gayon
ay maging bukas ang isipan patungkol sa mga bagay-bagay.Sa pag-aaral naman ni Loyoja (2011), napag-alaman
niya na ang rehiyong Bicol ay mayaman sa mga kuwentong –bayan na karamihan ay hindi nailathala.
Nasasalamin nito ang kultura , paniniwala at ang pagpapaliwanag kung paano nagsimula ang mga bagay-bagay
maging ang mga ngalan nito.Nadiskubre sa pag-aaral ni Eugenio (2007), ang foklor bilang isang lipon na
kinabibilangan ng lahat ng uri ng tradisyunal na kaalaman ng mga pangkat ng tao na pinagbuklod ng wika,
relihiyon at paraan ng paggamit. Dagdag pa niya, na ang mga alamat na nagpapaliwanag ng pinagmulan ng lahat
ng uri ng bagay tulad ng mga heograpikal na katangian gaya ng bulkan, lawa, at ilog na tinatawag na mga
alamat na etyolohikal, sa kabilang banda, ang kuwentong-bayan ay itinuturing na gawa-gawa lamang at dahil
ibinabahagi lamang bilang pang-aliw at pagtuturo ng kagandahang-asal ang kuwentong-bayan ay maaaring
naganap o hindi seryoso.Napatunayan sa tesis ni Du (2014), na may iba‟t ibang kuwentong – bayan sa genre ng
alamat na etyolohikal, mito, salaysayin, at mga pabula ang mga B‟laan ng B‟laan. , mayroon ding iba‟t ibang di-
materyal na kultura ang masasalamin sa kuwentong-bayan
Sa pag-aaral ni Bron (2006) , ay nilikom at sinuri niya ang mga panitikang bayan sa apat na bayan ng
Camarines Norte. Natuklasan niya na ang panitikang bayan ay kasasalaminan ng mahalagang implikasyon
hinggil sa pagpapahalagang moral at edukasyon na nakasentro sa pagkilala at pagtitiwala sa Dakilang Lumikha,
sa pakikipamuhay nang maayos at sa pag-ambag sa kalinangang panlipunan ng bansa.
Winika naman ni Chen (2009), hinggil sa tema ng kuwentong-bayan ay sinasabi niyang kadalasan sa
mga ito ay kakikitaan ng matulunging hayop, mga di-kapani-paniwalang pagbabagong anyo, mga kahilingan na
natutupad, at higit sa lahat ang pagkakaroon ng mahika. Ito ang ilan sa mga katangian na nagbibigay engganyo
sa mga mambabasa o di kaya‟y sa mga nakikinig.
Sa pagsusuri ni Jin Joo (2016), natuklasan niyang ang tema o paksang diwang napapaloob sa nabasang
pabula ay “ Huwag maging makasarili at samantalahin ang kahinaan ng kapwa dahil lamang sa pansariling
interes.”
Sa tesis ni Camar (2016), sa pagsusuri niya sa mga pagpapahalagang napaloob sa bawat kuwentong-
bayang nalikom mula sa Cantilangnun, natuklasan niya na karamihan sa mga kuwentuhang-bayan ay kakikitaan
ng pagpapahalagang makatao na sinundan ng maka-Diyos, makakalikasan, at makabayan.
Natuklasan sa pag-aaral ni Yason (2012), na ang alamat ay karaniwang tumatalakay sa katutubong
kultura, kaugalian o kapaligiran. Ito ay tumatalakay rin sa mga katangiang maganda tulad ng pagiging matapat,
matapang, matulungin at ang katangiang hindi maganda tulad ng pagiging mapaghiganti, sakim o mapanumpa.
3. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 239
Ngunit sa bandang huli ang kuwento ay kapupulutan ng aral para sa ikabubuti ng iba. Ito ay sumasalamin sa
kultura ng bayang pinagmulan nito.
Ang kuwentong-bayan ay kaluluwa ng isang lahi sa pamamagitan ng paglilimbag o pagsasatitik ay
nananatili itong buhay sa isipan ng mga tao. Mahalagang pag-aralan ang kuwentong-bayan sapagkat bahagi ito
ng panitikan na nagsisilbing tulay upang makita at mabatid natin ang kaugnayan ng kasalukuyan sa nakaraan, sa
pamamagitan noon ay mahaharap ang darating na bukas na may lakas at paninindigan kung ano ang
pinagmulan.
Hanggang ngayon, laganap pa sa ating paligid ang iba‟t ibang panitikan na sumasalamin sa tradisyon,
paniniwala at kultura ng bawat lugar. Karamihan sa mga ito ay hindi pa nalilinang, napapayaman at napag-
ukulan ng panahon para pag-aralan. Samakatuwid, sa tulong ng mga pinagbabatayan at mga nakalap na mga
impormasyon, ang pag-aaral na ito ay maging isang instrument upang mananatiling buhay ang mga literaturang
nakahimlay sa probinsya ng Surigao del Sur upang magising sa pagkakahimbing at maipasa ito sa bagong
henerasyon at sa susunod pang mga henerasyon ng mga kabataang Pilipino partikular ang mga kabataang
Surigaonon.
III. IDENTATIONS AND EQUATIONS
Tagatugon ng Pag-aaral
Ang mga tagatugon sa pag-aaral ay mga lehitimong mamamayan na naninirahan sa unang distrito ng
Surigao del Sur. Maaaring babae o lalaki ang mga tagatugon mula sa limampu‟t limang (55) taong gulang
pataas.
Lugar ng Pananaliksik
Ang lugar na pinagkukunan ng datos ay mula sa unang distrito ng Surigao del Sur.
Pamamaraan ng Pangangalap ng Datos
Ginamit ng mananaliksik ang mga sumusunod na hakbang sa pagkalap ng datos:
1. Paghahanda ng talatanungan
2. Pagtatanong sa kanila tungkol sa nilalaman ng talatanungan.
3. Pagre-record sa kanilang mga kasagutan.
4. Pagbibigay ng interpretasyon sa datos na nakuha mula sa recorder.
Instrumentong Ginamit
Isang talatanungan na sinabayan ng impormal na panayam ang instrumentong ginamit ng mananaliksik
sa pangangalap ng datos.
VI. FIGURES AND TABLES
4.1 Pagsusuri sa tema ng Mito, kuwentong kababalaghan, pabula, at alamat
Ang mga sumusunod na datos ay nagpapakita ng pagsusuri ng temang nakapapaloob sa bawat piling
pahayag ng mito, kuwentong kababalaghan, pabula at alamat. Ang mga talahanayan na makikita ay ang naging
resulta ng pag-aaral sa unang distrito ng Surigao del Sur.
Talahanayan 4.4.1
Tema ng Mito
Mga Kuwentong-bayan Pamagat Mga Piling Pahayag Tema
M
I
T
O
Milagro nan mahal
na Birheng Maria
Mismo gajod si iyo Emedio
an nakakita nan milagro
nan Birhen Maria kay
tagbuno sija sa tijan pero
way samad kay minkadto
sija sa simbahan minsaub
sija sa altar , pagtan-aw nija
wayay ija samad.Dako an
ija pasalamat sa Mahal na
Birhen kay tagtagaan pa
gajod sija nan ikaduha na
kinabuhi.
Matibay na
pananampalataya.
An Mahal na
Birheng Maria
An mga tawo sa una na
panahon kay may hugot na
pag-ampo ug pagdayeg sa
Matibay ang
pananampalataya ng
mga Pilipino sa
4. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 240
Mahal na Birheng Maria.
Kada Mayo magselebrar
sila nan kapistahan agi
pasalamat sa mga grasya na
ila nadawat. Ila iprusisyon
ang Birhen libot sa tibuok
lugar.
Maykapal.
Si Maria
Immaculada
Conception sanan
si San Nicolas
Laong nan isa ka tiguyang
na nakakita kay nan paapiki
na an mga pirata kay min-
agi sila ni Maria
Immaculada Conception
sanan si San Nicolas,
amura kuno mga higanti an
nagsampun sa kuta para dili
hikit-an nan mga pirata.
Nagmilagro an mga santos.
Likas sa mga
Pilipino ang
maniniwala samga
milagro mula sa
Maykapal
Taggikanan nan
Dinayhogan
Kun sin-o jadton gusto
mangasawa kan Dinay
nahigugma, kinahanglan
moagi nan pagsuyay para
matinood an gugma kan
Dinay idayhog kaw did-on
kay jaoy may lungag nan
Dinayhugan may langub na
jaon did-on sa ilayum,
magbaybag-baybag man
kay dugyum, kun may
makaabot sa lugwa, an ija
gugma kay Dinay tinuod .
Dalisay na Pag-ibig
Matutunghayan sa Talahanayan 4.4.1 na sa mitong “Taggikanan nan Dinayhugan” ang temang
napapaloob dito ay ang “ Dalisay na Pag-ibig “ dahil sinuong ang panganib ng sinumang gustong sumubok
upang makamit ang tunay na pag-ibig. Kung sinuman ang magtatagumpay sa pagsubok na iyon, ibig sabihin,
dalisay ang kanyang pag-ibig sa babaeng kanyang iniirog..
Sa kabuuan, ang mito ay tungkol sa mga kuwento ng mga diyos, diyosa at kasama na rin dito ang mag
milagrong nagaganap sa simbahan, sa mga bahay at kung saan-saan na gawa ng mga Santos at mga Santas. Sa
panahon ngayon, hindi mawawala ang ganitong paniniwala, nanatili pa rin sa puso at isipan ng mga Pilipino ang
pagsamba, pananalig, at pananampalataya sa Panginoon at handang ipaglaban ang pagmamahal mapatunayan
lamang ang kanyang tunay at dalisay na pag-ibig..
Bagamat maraming mga relihiyon ang nagsusulputan ngayon, hindi maikakaila na iisa ang
pinaniniwalaan at tagbuhan sa panahon ng kalamidad o anumang sakuna sa ating buhay ang taimtim na
pananampalataya sa Poong Maykapal.
Talahanayan 4.4.2
Tema ng mga Kuwentong kababalaghan
Kuwentong-bayan Mga Piling Pahayag Tema
K
U
W
E
N
T
Tagbaliw May isa ka tawo noduot sa suba na
naghubo,nagdyagan-dyagan sa
kakahujan, minkalit paglinti na tuda,
inlintian an tawo mimpikit ija lawas
sa bato na porma ra isab na tawo.
Ini ang taglaong na tagbaliw.
Pangyayaring
kababalaghan
An Buyawan
na Kampana
Hamok an gusto na makakuha nan
kampana na buyawan pero dili nila
makuha kay an kampana taglibutan
na dako na hayas.
Ang pagiging sakim
An Kapun- May ila hinkit-an na babaje na Likas sa mga
5. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 241
O
N
G
K
A
B
A
B
A
L
A
G
H
A
N
an nan
lambog
nagtindog ila gayuj tagsuyong
mintras nagduyog an sakjanan. Puti
an baro nan babaje , abot sa lapa-
lapa an kahaba an ila inkahadlukan
kay wayay wayong na hikit-an an
babaje.Taud-taud min-atubang an
babaje sa kapun-an nan lambog
human nawaya dajon. An ila istorya
minsuyod sa kapun-an nan lambog
an babaje kay amoy ila huy-anan.
Pilipino ang
maniniwala sa mga
kababalaghan.
Ginoong
Follow the
Leader
Sa panahon nan Hapon, an mga
tawo sa baryo Union may ila
tinuuhan na an balaod” Follow the
Leader “ (Sundon an panguyo), an
ini na tinuuhan nan mga tiguyang
kun unoy ilaong nan ila panguyo
amoy sundon nan tanan. An permi
himoon nan mga tiguyang kay an
pagtinampayas sa suyod mismo
nan simbahan.
Pagiging
mapagsamantala at
pag-aabuso sa
kapangyarihan
Ayok sa
Panikian
May naghikog sa karaan na bayay
natingaya sila kay nagdalit ra an siki
sa sayog, ayok baja jadto.
Pagiging
mapapaniwala sa
mga tao sa mga
kababalaghan
An Ingkanto Aja ra kahuyog nalumos sa suba ,
mapatay sanan masakit kay
taghilabtan nan dili parehas sa ato
kay tagkuba nila an ila huy-
anan,may makadungog na mga
boses na amora nagbibo arang
kabujong sila .
Pagiging mapang-
abuso sa kalikasan.
An Kabayo Pag-abot nan panahon ni
Mongmong ila tagbaklas jadton bato
kay pagtoo nila na buyawan isab an
didto naghagdan-hagdan sila.
Pagka nabuslot na jadton bato na
amora kabayo nolinti, panlinti
koman nangahuyog sila. An suyod
baja nan jadto mga bato ra isab.
Pagiging
mapaniwala sa mga
kababalaghan
Santilmo Uno man jadto na may suga sa
tumoy nan kan bagis nay a may lain
na nanuyo kami ra man ni tatay
Nonoy, matay taud-taud musutoy
dajon an suga, mubukad pa kaw
amo ra nan pajong kadako,
nandyagan kami kay santilmo man
baja jadto.
Likas sa mga tao
ang maniniwala sa
mga kababalaghan.
An Ingkanto
sa Malitang
Minlabay an pila ka adlaw,
nahibuyong si nanay Pepay kay an
ija bata na lyake nasunog an lawas
na wayay kyajo na hikit-an, waya
isab kalapwahi sanan waya isab
masunog an baro.Grabe an haja
nan bata sa kasakit nan ija paso.
Likas sa mga tao
ang maniniwala sa
mga kababalaghan.
Malitangtang Hikit-an sa lungsod nan Cantilan ini
isa ka bukid na puno nan nagkalain-
lain na lagku na kahoy sanan lagku
na mga bato. Sa pinakatunga
sanan sa pinakataas nan bukid
Kagandahang
taglay ng kalikasan
6. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 242
makit-an an pinakadaku na Nunuk.
Bagan paraiso kunu kun sudlun ini
na lugar kay jauy imo hikit-an na
kaliguan sa suyud.
An Ingkanto
sa Pier nan
Consuelo
Naglaong an manyambay na
tagkuha si Godella nan ingkanto
bajad sa ila pagbujong-bujong .
Pagkaduyom nagdamgo an ija
nanay na makamata si Godella kun
lukaton nila nan isa ka milyon ka
pesos. Way mahilukat nan ija nanay
ugsa namatay gayud si Godella na
an ija lawas payot ra nan saging sa
pagtan-aw nan manyambay.
Likas sa mga tao
ang maniniwala sa
mga kababalaghan
An baboy na
Wakwak
Pagkanaog nija sa karabaw
mindasmag dajon sa ija an dako
sanan nagkalaga na mata nan
baboy. Marajaw gani kay
nakabantay sija ija dajon tagbuno
nan tambang. Naigo an baboy sa
abaga na kalit nawaya sa dugyum.
Likas sa mga tao
ang maniniwala sa
mga kababalaghan
An Ajam ni
Iyo Martino
Si iyo Martino is aka manyambay sa
amo lugar. Hamok an ija mga binuhi
na mga mananap o ajam ni Iyo
Martino. Sa kahamok nan ija mga
tanom na makaon wayay mokawat
kay mahadlok sa ija mga ajam.
Pero may isa ka bata na inganahan
gajod sa ija tanom na tubo na nabali
sa may karsada na. Ija tagkuha
sanan tagkaon. Pag-abot sa ila
bayay, hurot na an tubo.
Pagkataud-taud insakitan sija nan
tijan, nagsuka sanan nagkalibang
wayay pag-undang hangtod
tagdaya sa hospital. Tagkuha dajon
si iyo Martino , ija dajon
tagtambajan an bata.
Pagiging matulungin
at mapagpatawad
An Sigbin sa
Suba nan
Carac-an
Hawag karajaw an suba nan Carac-
an ugsa man kada duyom hamok
an manuyuay kay hamok man isda.
Isa ka duyom, nanuyo si Pilot .
Wayay ija iban kay taghilantan an
ija manghod. Lajo na an ija panaw
ya nasija makabatok pag-
uli.Natingaya sija kay kun
mopanaw sija muduyog an batang.
Tagpaspasan nija ija panaw
hangtod apiki na sa ija an batang.
Grabe an ija sawan kay an batang
nahimo nan is aka hajop na way
wayong hampan nagtuwad
pasingod sa ija. Bitbit an petromaks,
naghindyagan sija sa kahadlok.
Likas sa mga tao
ang maniniwala sa
mga kababalaghan
Sa kuwentong kababalaghang“An Buyawan na Kampana” ito‟y napapalooban ng temang “ pagiging
sakim “ sa dahilang maraming tao ang naghahangad na makuha ang gintong kampana kahit malagay sa
panganib ang kanilang buhay dahil may nagbabantay na isang malaking ahas. Wala na ring nabalitaan ngayon
na may kampanang ginto na natagpuan, ang sa ngayon ay ang pagmimina na kung saan nagpapatuloy hanggang
7. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 243
ngayon ang paghahanap ng mga kayamanang naitago noong panahon ng Hapon ang tinatawag na Yamashita
Treasure.
Ang kuwentong kababalaghang“An Kapun-an nan Lambog“ na may temang “ kababalaghan “ dahil
sa babaeng nakasuot ng mahabang puting damit na walang mukha at pumasok sa puno ng Lambog at biglang
naglaho na parang bula . Maraming naitampok na ipinakita sa GMA News Ka ng ganitong kababalaghan tulad
ng programa sa Kapuso Mo Jessica Soho noong may programang graduation na kung saan nakuhaan ito ng
litrato ang babaeng nakaputi sa itaas ng entablado at tila nanonood sa nasabing programa.
Sa kuwentong kababalaghang“Ginoong Follow the Leader“ ang temang napapaloob dito ay “
pagiging mapagsamantala sa kapwa at pag-aabuso sa kapangyarihan” dahil sinasamantala ng kanilang pinuno
ang kahinaan at kamangmangan ng kanilang nasasakupan kaya‟t kung ano-anong kabulastugan ang ipinagawa
sa kanila. Inaabuso rin nila ang kanilang kapangyarihan upang magawa nila ang gusto nilang ipagawa sa mga
tao. Sa mga balitang naririnig at napapanood natin, hindi lingid sa atin na maraming mga taong nasa
kapangyarihan ang gusting sila ang masusunod. Wala ni isang susuway sa kanyang utos dahil siya lang ang may
kapangyarihan sa lahat.
Ang kuwentong kababalaghang “An Ingkanto”na kinapalooban ng temang “ pag-aabuso sa kalikasan
at kababalaghan “ dahil sinira ng mga tao noon ang tirahan ng mga ingkanto kaya kung sino man ang maliligo
sa ilog, magkasakit at mamamatay. Maraming kababalaghan ang mga nangyayari dito dahil may umiiyak sa
kalagitnaan ng gabi . Maraming aswang, engkanto, duwende, at kapre at sabi pa ng albularyo pugad daw ito ng
mga dyablo .
Sa kuwentong kababalaghang “Ayok sa Panikian” na may temang” Katatakutan” dahil nakakatakot na
mabalitaan mong may nagpatiwakal na sumasayad ang paan sa sahig at napag-alaman na ito pala ay isang
aswang.
Tampok sa Jessica Soho noong Marso 25, 2019 na isang sanggol sa Iloilo ang inaswang at napatunayan
ito ng sinabi ng albularyo na ihulog ito sa bintana at makikita na hindi sanggol ang lamanng lampin. Kahit
makabagong henerasyon na, may mga ganitong kuwento pa rin ang nangyayari doon sa probinsiya ngunit bihira
na ang ganitong kuwento sa mga siyudad.
Ang kuwentong kababalaghang “An Kabayo “ na may temang “ Pagiging sakim “ dahil may isang
taong nakasakay sa kabayo ang tinamaan ng kidlat at ito ay dumikit sa baton a kabayo pa rin ang hugis. Sa halip
na i-preserba ang nasabing bato, may dumating na mga lalaking dumurog sa bato dahil akala nila na may ginto
sa loob. Dahil sa kasakiman ng tao, nahulog silang lahat na wala palang ginto kundi nadurog na bato.
Sa kuwentong kababalaghang “Santilmo” na may temang “ kababalaghan” dahil sa nakita ng mag-ama
ang isang bolang apoy na biglang pumapailanlang sa himpapawid na kasing laki ng payong at bubulusok sa
ibaba at kakalat ang apoy. Naniniwala noon ang mga tao na kapag ang isang tao ay namatay sa saksak at ang
kanyang dugo ay napatakan ng ulan, ito ay magiging santilmo , isang kaluluwang nag-aapoy na walang mukha.
Paniniwalang mga matatanda , ang kaluluwang ito ay hindi natatahimik sa kanyang kinaroroonan kaya
nagbabalik sa pamamagitan ng pormang tao na walang mukha at may mga apoy sa katawan. Ayon sa matatanda,
kapag sinalakay ka ng santilmo, hahambalusin mo ito ng walis tingting dahil ito ang sumpa na sila ay lalayo sa
iyo.
Sa kuwentong kababalaghang “An Ingkanto sa Malitangtang“na may temang “ Kababalaghan” dahil
sa di kapani-paniwang pangyayari sa anak na lalake ni nanay Pepay na nasunog ang buong katawan na walang
dahilan, walang apoy na makita at hindi nasunog ang damit. Pinaniniwalaan ni nanay Pepay na kusang kinuha
ang kanyang anak dahil hindi siya pumayag na bilhin ito sa halagang isang sakong ginto. Dahil sa hindi
pumayag si nanay Pepay, ang kanyang bunsong babae naman ang pinarusahan at kalaunay namatay sa walang
karamdaman at sa pagkamatay ng kanyang bunso, biglang gumaling sa isang iglap ang anak niyang nasunog.
Ang mundo ng mga engkanto ay karaniwang nasa ilalim ng lupa o sa kahima-himalang ibang dimensiyon.Ang
oras dito ay mahimalang nagbabago-ang isang gabi ay maaaring katumbas ng isang buhay sa mundo ng tao
kapag nasa lugar ka ng mga engkanto kaya dapat ibayong pag-iingat.
Sa kuwentong kababalaghang “Malitangtang“ na may temang “ Kagandahang taglay ng kalikasan “
dahil noong unang panahon ang lungsod ng Cantilan ay napalibutan ng malalaking bundok at malalagong
punongkahoy na kung saan marami ang naninirahang mga ibang elemento tulad ng mga engkanto na siyang
tagabantay sa kalikasan. Ayon sa matatanda , parang paraiso ang nasabing lugar dahil sa ganda nito. Marami rin
ang nagsabi rin na kapag nabihag ka na ng mga engkanto, walang hanggang ang saya doon , masagana ang
pagkain ngunit wala itong lasa at halos maiitim ang kulay. Kapag humingi ka raw ng asin, tiyak na maibabalik
ka sa mundo ng mga tao.
Sa kuwentong kababalaghang “An Ingkanto sa Pier nan Consuelo” na may temang “kababalaghan”
dahil sa pagkamatay ng isang dalagang galing sa pier ng Consuelo kasama ang kanyang mga kaibigan na nag-
iingay sa katanghaliang tapat na natuon pa sa mahal na araw. Ayon sa albularyo, ang katawan ni Godella ay
pinalitan ng puno ng saging bilang kabayaran sa pagbulabog nila sa pamamahinga ng mga engkanto. Ang mga
engkanto ay pinaniniwalaan din silang naninirahan sa mga punungkahoy gaya ng mga baliti at sinasabing hindi
gumagalaw ng mga tao maliban na lamang ay kung gagambalain ang kanilang pananahimik. Ayon pa rin sa
8. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 244
matatanda, dapat hihingi ng pemiso kapag pupunta s mga liblib na lugar o sa kakahuyan at lalo na kapag ito‟y
alas dose ng tanghali at ala sais ng gabi. Ito ang mga oras na gagala ang mga engkanto na hindi makikita.
Ang kuwentong kababalaghang“An Baboy na Wakwak” na may temang “ kababalaghan” dahil noon
ay may aswang na gumagala sa mga liblib na lugar tulad sa barangay ng Carac-an, masukal pa ang nasabing
lugar kaya mapanganib. Ang aswang ay nagbabalatkayong isang baboy, pusa at iba pang mga hayop. Muntik ng
madali ang isang magsasaka ng aswang na nagbalatkayong baboy at nanlilisik ang mga mata kaya sinaksak niya
ito ng matutulis na bakal. Naniniwala ang magsasaka na aswang ang baboy na iyon kaya pag-uwi niya sa bahay
idinarang niya sa apoy ang bakal at nabalitaan niyang may babaeng namatay dahil may sugat sa balikat, mula
noon wala ng aswang ang gumagala sa lugar na iyon. Napatunayan ito sa programang Magandang Gabi Bayan
ni Noli de Castro na itinampok noong Oktubre 31, 2014 na may gumagala na aswang na mismo ang taong iyon
ay umaamin na siya ay aswang na minana niya sa kanyang lolong namatay. Sa pamamagitan ng pagsasanay
niyang bigkasin ang nakasulat na latin, siya ay nagiging aswang.
Ang kuwentong kababalaghang “An Ajam ni iyo Martino“ na may temang “ pagiging matulungin”
dahil tinulungan pa rin ni iyo Martino ang isang batang kumuha ng kanyang pananim na tubo na walang paalam
na siyang dahilan sa muntik niyang ikapahamak. Mabuti na lang agad sumaklolo si iyo Martino at naagapan
ang malubhang karamdaman ng bata sabay humngi ng tawad. Sa kasalukuyang panahon, mayroon pa ring mga
albularyo na may alagang mga hayop at may kakayahang manggamot. Kadalasan sa mga albularyo ay pupunta
sa mga yungib tuwing semana santa upang kumuha ng mga gamut.
Ang huling kuwentong kababalaghang “An Sigbin sa Suba nan Carac-an” na may temang “ pagiging
responsableng tao” dahil kahit mapanganib ang mangisda sa gabi at may nagbabantang kapahamakan dahil sa
isang uri ng hayop na walang mukha at patiwarik kung lumakad, hindi ito inalintana ng mangingisda ang
mahalaga na may makain ang kanyang pamilya. Sa Jessica Soho pa rin, itinampok noong Agosto 20, 2018
GMA, Public Affairs ang balitang may sigbin sa Kauswagan, Cagayan de oro, kung saan lahat ng kanilang
dalawampu‟t isang alagang manok ang namatay, walang bakas ng dugo, at sa mga sumunod pang araw, sampu
naman ang namatay niyang alagang manok. Sabi ng may-ari, sigbin ang umaatake sa kanyang mga alaga,
marami rin ang naniniwalang may gumagalang sigbin sa kanilang lugar.
Ang mga nabanggit na mga kuwentong kababalaghan ay halos magkakatulad na mga temang
napapaloob dito. Lumutang ang temang likas sa mga tao ang maniniwala ng mga kababalaghan dahil sila mismo
ang nakaranas nito lalong-lalo na ang mga matatanda. Nakalulungkot lang isipin na ang mga nasabing kuwento
ay pinagtatawanan lang ng mga kabataan ngayon dahil sa kanilang henerasyon ay hindi na uso ang nasabing
mga kuwento. Nahahalinhan na ito ng mga gadgets at iba pang nagpalulong sa mga kabataan.
Talahanayan 4.4.4
Tema ng Alamat
Kuwentong- Bayan Mga Piling Pahayag Tema
A
L
A
M
A
T
Taggikanan
nan Panikian
Nan panahon nan mga Amerikano
nagsurvey nan ini mga mineral, iron
deposits, may ila guide na taga-
Tarlac, pag-abot diri kay mga bukid
pa man ini madabo pa man na mga
kahoy hangtod koman taghuy-an pa
nan mga kabog nolaong man an
Amerikano” What bird is that?”
(Uman ini?) “ That bird called in our
place is paniki, so this is panikian,(
Jaon na langgam amoy tagalong dinhi
na kabog (Paniki).
Tungud sa kahamok tag laong sija na
Panikian-Huy-anan nan Paniki.
Kagandahang
taglay ng kalikasan
Taggikanan
nan Cantilan
(Bersyon 1)
Jadton si Tilang , an pamaagi kuno
magluto nan asin jaoy ibuyad sa amo
ra nan pispan-pispan aja ra pahubsi.
An isa isab na asin aja gajod lutua sa
dako na kawa paghungaw nan jaon
mahimo nan asin an tubig.
Pagiging malikhain
at maparaan
Taggikanan
nan Cantilan
(Bersyon 2)
Sa una na panahon yauy isa ka gwapa
na dyaga na tagnganlan na Si “Tilang
“. Sa ija ka gwapa, dabo na mga
Pisikal na
Kaanyuan ng Tao.
9. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 245
ulitawo sa mga nagkalain-lain na
lugar an nayujag sa ija. Tanan sila
gusto na maasawa si Tilang.
Sa kada adlaw na molugwa
si Tilang sa ila bayay, pagkagubutan
sanan pagsunod-sunuran sija nan mga
nayujag sa ija lakip s iban na lugar
ilado si Tilang
Taggikanan
nan Linibunan
Sa una na panahon may isa ka baryo
sa Madrid na way hikit-an na lupa,
kahoy puro ra gajod tubig o suba an
hikit-an. Nagkabiro an mga tawo kun
hain sila maghuya. Nagkasinabot sila
na ila tabangan paglibon an suba
dakan may ila kahuy-an. Sa ila
pagtinabangay, nalibunan an suba ,
naghimo dajon sila nan ila bayay.
Pagtutulungan sa
isa‟t isa.
Matutunghayan sa talahanayan 4.4.4 ang mga temang napaloob sa mga alamat na nalikom ng
mananaliksik.
Ang alamat na pinamagatang “Taggikanan nan Panikian”ang temang nakapaloob dito ay ”
kagandahang taglay ng kalikasan” dahil masisilayan ang kagandahan ng mga bagay na ibinigay sa atin ng
Panginoon tulad mga mineral, iron deposits at higit sa lahat ang mga paniki na malayang namumuhay sa mga
kakahuyan. Ito ang pinagmulan ng barangay Panikian dahil sa napakaraming paniki sa lugar na iyon.
Ang alamat ng “Taggikanan nan Cantilan (Bersyon 1)”na may temang “ pagiging malikhain at
maparaan “ dahil ang mga tao noon ay matiyagang naghahanap ng mga paraan upang may ikabubuhay kaya
dinagsa si Tilang ng maraming tao upang bumili ng asin na siyang pangunahing sangkap sa pagluluto ng
pagkainkaya kapag tinanong sila kung saan sila pupunta , ang kanilang sagot “kan Tilang” kaya sa kalaonan,
tinawag ang lugar na iyon na Cantilan.
Sa isa pang bersyon ng alamat ng “Taggikanan ng Cantilan Bersyon 2” na may temang “pisikal na
kaanyuan ng tao” na kung saan binibigyang-halaga ang kagandahan ng isang nilalang. Sinasamba ito ng mga
taong naghahangad na makasama o isa sa kanila ang palaring makasama si Tilang habangbuhay. Maraming
mga binata ang nahuhumaling sa ganda ni Tilang kaya tuwing may nagtatanong sa mga binata kung saan sila
pupunta, iisa lang ang kanilang sagot “kan Tilang”, kaya pinangalanan ang lugar na iyon na Cantilan.
Ang alamat na pinamagatang “Taggikanan nan Linibunan“na may temang “pagtutulungan sa isa‟t
isa” dahil sa gusto nilang magkaroon ng matitirhan kaya nagtulong-tulong sila upang matabunan ang ilog at
mapatayuan na nila ng bahay. Sa pamamagitan ng kasipagan ng mga tao noon ay nagkaroon sila ng matitirhan at
nagiging mapayapa ang kanilang pamumuhay at ito‟y tinatawag niyang “ Barangay Linibunan..
Ang mga temang napapaloob sa alamat ay nagtataglay ng kaugaliang minana mula sa ating mga
ninuno. Ang mga ito ay laging nasa puso at isipan ng bawat isa at ipapamana nila ito sa mga susunod na
henerasyon.
Talahanayan 4.4.5
Tema ng Pabula
Kuwentong-bayan Mga Piling Pahayag Tema
P
A
B
U
L
A
Si Unggoy
sanan si Buaja
Tagtabangan dajon ni Buaja si
Unggoy na makaduot kay ija pasakjon
sa ija likod. Minsakay si Unggoy sa
likod ni Buaja..
Pagiging matulungin
Si lawalawa
nan an Isog na
si Bujog
Kada buntag madistorbo si Lawalawa
sa ija pagtuyog kay grabe kabujong si
Bujog. Tag-isgan ni Lawalawa si
Bujog kay way respeto sa ija.
Tagtubag dajon ni Bujog na dili sija
pagbut-an ija jaon teritoryo.
Walang paggalang sa
kapwa
An Uwak
sanan an Awol
Saija pagpahuway, may ija nasipyatan
na hinog na manga. Tagbati sija nan
kagutom pagkakita nija sa manga. Ija
taghinay-hinajan pagduyod pero
Pagiging sakim
10. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 246
hinkuratan sija kay nagbantay si Awol
sa hinog na manga. Laglaong si Awol
na dili nija ihatag kan Uwak an manga
kay ija pamahawon silom.
Ipinapakita sa talahanayan 4.4.5 ang mga temang napapaloob sa mga pabula. Sa pagsusuri ng pabula,
pipili rin ang mananaliksik ng pahayag na may temang napapaloob dito.
Sa pabulang “Si Unggoy sanan si Buaja“ na may temang “pagiging makasarili” dahil tutulong lang si
Buaya kay Matsing dahil mayroon siyang ibang layunin sa pagtulong. Nais ni Buaja na magtiwala sa kanya si
Unggoy upang madali niya itong makain.
Sa pabulang “Si Lawalawa sanan an Isog na Bujog“ na may temang “ walang paggalang sa kapwa at
pagiging mapaghiganti ” dahil mismo si Bujog ay walang respeto sa mga taong nakapaligid sa kanya. Sa halip
na humingi ng tawad, nagalit pa ito at nagmamalaki pa.at dahil sa masamang inasal ni Bujog, nagtanim ng galit
si Lawalawa na humantong sa paghihiganti na naging mitsa ng buhay ni Bujog.
Sa pabulang “An Uwak sanan an Awol”na may temang “ pagiging sakim “ dahil hindi binigyan ni
Awol si Uwak ng makakain kahit na ito‟y gutom na gutom na hanggang sa umabot ito sa pag-aaway.
Sa tatlong pabulang nakalap ng mananaliksik puro negatibo ang mga temang napapaloob dito. Hindi ito
nangangahulugan na ito ay nakasasama sa mga mambabasa kung hindi ito ay magsisilbing huwaran na hindi
dapat gawin ang mga masasamang pag-uugali na ipinapakita sa pabula. Lahat ng pabula ay nagtataglay ng
gintong aral kaya‟t pahalagahan natin ito bilang bahagi ng ating tradisyon.
Talahanayan 4.4.6
Simbolismo ng Mito
Kuwentong – Bayan Simbolismo Kahulugan
M
I
T
O
Milagro nan
Birhen Maria
Altar Ito‟y nangangahulugang
matibay na pananampalataya sa
Maykapal.
An Mahal na
Birheng Maria
Rebulto Matibay ang paniniwala.
Si Maria
Immaculada
Conception sanan
si San Nicolas
Pirata Ibig sabihin mga taong maitim
ang budhi.
Taggikanan nan
Dinayhugan
hari Ibig sabihing makapangyarihan
sa lahat.
Matutunghayan sa talahanayan 4.4.6 ang pagsusuri ng simbolismong nakapaloob sa mito. Ang bawat
simbolismo ay binigyan ng kahulugan upang maunawaan ang ibig sabihin nito.
Sa mitong “Milagro nan Birhen Maria” na may simbolong “ altar” na ibig sabihing matibay na
pananampalataya sa Maykapal na makikita sa kuwento mismo ng tagatugon na siya ay sinaksak ng hindi
nakikilalang lalake at siya ay tumakbo sa simbahan na duguan at nakarating siya sa altar na kung saan doonsiya
nawalan ng malay na nakadapa at nang magising siya laking himala na walasiyang sugat ang naiwan na lang na
ebidensya na siya ay sinaksak dahil may punit ang kanyang damit. Doon niya napagtanto na naghimala ang
Mahal na Birheng Maria sa kanya at dahil sa pangyayaring iyon mas lalong tumibay ang kanyang
pananampalataya hanggang ngayon sa kanyang edad na 79. Sa panahon ngayon, marami ang naniniwala sa mga
milagrong ipinamalas ng Mahal na Birhen, sa katunayan, ngayong semana santa ay maraming pumupunta sa
mga simbahan, mga debotong nagninilay-nilay at ang pinakatanyag na puntahan ng mga deboto ay ang Simala
sa Cebu City kung saan doon nanalangin, nagpapasalamat at iba pang hiniling tulad ng magkaroon ng anak.
Sa mitong “An Mahal na Birhen Maria”na kakitaan ng simbolismong “ Rebulto” na ibig sabihing
walang buhay, walang pakiramdam dahil hindi totoo na ito‟y pinaniniwalaan ng mag-asawang hindi naniniwala
sa mga rebulto dahil ito‟y gawa lang sa bato kaya hindi sila nakilahok sa prusisyon o mga gawaing may
kinalaman sa rebultong Birheng Maria at naniniwala ang mga tao noon kaya namatay ang mag-asawa dahil
hindi nila binigyan ng halaga ang Mahal na Birheng Maria. Kahit ano pa ang iyong relihiyon o paniniwala,
maging dalisay at matibay ang iyong pananampalataya sa kanya, lahat ng hinihiling mo ay pakikinggan ng
Pangioon.
Sa mitong “Si Maria Immaculada Conception sanan si San Nicolas “ na may simbolismong “
pirata” na ibig sabihing mga taong may maitim na budhi dahil noong unang panahon may isang napakatahimik
na lugar sa Cantilan na sa isang iglap ginulo ng mga pirata upang sakupin ang nasabing lugar. Kinuha ang mga
11. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 247
babae at nilapastangan at kinulong sa kuta. Biglang naghimala ang dalawang santos at nailigtas ang nasabing
lugar, bumalik ang tahimik na pamumuhay ng mga tao sa Cantilan. Bilang pasasalamat sa himalang natanggap,
taon-taon nilang ipinagdiriwang ang kapistahan ng dalawang santos na siyang patuloy na nagbigay ng
kasaganaan at kapayapaan ng kanilang lugar.
Sa mitong “Taggikanan nan Dinayhogan” na may simbolismong “ hari “ na ibig sabihing siya ang
pinakamakapangyarihan sa lahat. Nais niyang magkaroon ng isang matapat na kabiyak sa puso ang nag-iisa
niyang anak na si Dinay, kaya‟t ang lahat na manliligaw nito ay dumaan sa pagsubok upang mapatunayan ng
hari kung sino ang tunay na umibig sa kanyang anak. Sa mitong “ Kapun-an nan lambog” na may
simbolismong “ puti na baro”na ibig sabihing may dalisay na puso bagamat natakot ang mag-ama dahil bihira
lang na makakita ng babaeng nadamit ng puti at hanggang talampakan ang haba ng damit na walang mukha at
biglang pumasok sa puno ng lambog at biglang naglaho. Hindi nanakit ang naturang babae dahil may dalisay
siyang puso.
Sa mga mitong nakalap ng mananaliksik, pumaibabaw ang simbolismong nagpapahayag ng matibay
na pananampalataya at paniniwala sa mga milagrong nagaganap basta‟t may matibay na pananalig sa Panginoon
na hanggang ngayon mapapatunayan nating mga Pilipino ang pagkamadasalin, pagsamba sa mga santos at
pagdalo ng mga prusisyon, pag-aayuno sa panahon ng semana santa, pagdeboto ng mga santos at iba pang mga
paniniwala.
Talahanayan 4.4.7
Simbolismo ng Kuwentong Kababalaghan
Kuwentong-bayan Simbolismo Kahulugan
K
U
W
E
N
T
O
N
G
K
A
B
A
B
A
L
A
G
H
A
N
Tagbaliw Ginto Ibig sabihin na pagkakaroon ng
magandang buhay kung magkakaroon
ng kayamanan.
An Buyawan na
kampana
Ahas Ibig sabihing kamatayan at kataksilan
Ginoong Follow
the Leader
Simbahan Bahay dalanginan at takbuhan sa mga
taong may malaking suliranin sa
buhay.
An Kapun-an
nan Lambog
Puting damit Ito ay nangangahulugang dalisay ang
kalooban
An Ingkanto Barko Ibig sabihing sasakyang pandagat
Ayok sa Panikin Baboy Ibig sabihing salaula, matakaw at
tamad
An kabayo Bato Nangangahulugang matigas ang puso
Santilmo Apoy Ibig sabihing matapang
An Ingkanto sa
Malitangtang
Tagaktak ang pawis Ibig sabihing nanginginig sa takot,sa
hiya at sa nerbiyos
Malitangtang Paraiso Nangangahulugang mariwsang
pamumuhay, napakasaya.
An Ingkantosa
Pier nan
Consuelo
Daungan Destinasyon ng mga manlalakbay
An Baboy na
Wakwak
Apoy Ibig sabihing may masidhing
damdamin nag-aalab na puso.
An ajam ni iyo
Martino
Alaga Ibig sabihing matalik na kaibigan
An Sigbin sa
Suba nan Carac-
an
Sigbin Nangangahulugang mabangis ,
nakakatakot at mapangnib
Matutunghayan sa talahanayan 4.4.7 ang mga simbolismong napapaloob sa mga kuwentong
kababalaghan. Pipili ang mananaliksik ng mga pahayag o mga bagay na nagprepresenta ng simbolismo.
Bibigyan ito ng angkop na kahulugan
Sa kuwentong kababalaghang“Tagbaliw” nakitaan ito ng simbolismong “ ginto” na ibig sabihing
pagkakaroon ng magandang buhay kung mayroon kang kayamanan kaya maraming nag-aakalang ang taong
nakadikit sa bato ay may gintong nakaukit kaya marami ang naghahangad na durugin ang batong iyon.
12. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 248
Sa mitong “An Buyawan na Kampana” na may simbolismong “ahas” na nangangahulugang sakim at
kamatayan dahil may mga taong sakim sa kanyang kapwa tulad noong unang panahon na may nabalitaang may
kampanang ginto sa loob ng yungib, marami ang naghahangad na makuha ngunit hindi na ito nakabalik dahil
may nagbantay na isang malaking ahas.
Sa kuwentong kababalaghang“ Kapun-an nan lambog” na may simbolismong “ puti na baro”na ibig
sabihing may dalisay na puso bagamat natakot ang mag-ama dahil bihira lang na makakita ng babaeng nadamit
ng puti at hanggang talampakan ang haba ng damit na walang mukha at biglang pumasok sa puno ng lambog at
biglang naglaho. Hindi nanakit ang naturang babae dahil may dalisay siyang puso.
Sa kuwentong kababalaghan na pinamagatang “An Ingkanto” na may simbolismong “ barko “ na ibig
sabihin sasakyan ng mga engkanto patungo sa kanilang tirahan. Ayon sa mga naninirahan sa lugar na iyon, gabi-
gabi nakarinig sila ng mga tinig na parang nasasaya, at napakaingay. Ang lugar naiyon ay karugtong sa lugar ng
Malitangtang na siyang daanan na siyang nagging tulay papunta sa kanilang tirahan.
Sa kuwentong kababalaghang”Ayok sa Panikian” na may simbolong “baboy” na ibig sabihing
matakaw, salaula at nagbabalatkayong ugali. Sa kuwentong ito may piniwalaang aswang na nag-aanyong baboy,
pusa at iba pang mga hayop na kinatatakutan ng mga tao noon. Ibinalita sa ABS-CBN News na itinampok sa
Magandang Gabi Bayan ni Noli de Castro noong Oktubre 31, 2014 namay manananggal o aswang ang
gumagala sa Lacerna, Kalibo, Aklan. Alas 7 ng gabi noong 1997, may nakita silang dalawang babaeng nakaputi
ng mahaba ang lumilipad at binato ito ng mga lalake.
Sa kuwentong kababalaghang “An Kabayo” na may simbolismong “ bato” na ibig sabihing matigas na
puso. Dahil sa isang taong nakasakay ng kabayo noon na tinamaan ng kidlat at dumikit sa bato. Sa kuwentong
kababalaghang “Santilmo” na may simbolismong “ suga” na ibig sabihing maliwanag ang kinabukasan.
Kuwentong kababalaghan ito dahil may mag-amang nakakita ng parang bolang apoy na pormang tao ngunit
walang ulo na lumaki at pormang payong na kapag umulan mas lalong dumami at kumalat.
Sa kwentong kababalaghang “An Ingkanto sa Malitangtang” na may simbolismong “ taghuyasan nan
bagan kimono ka lagko” na ibig sabihing nanginging sa takot, at butil-butil ang pawis na nadama. Sa nangyari
sa bunsong anak na babae ni nanay Pepay na butil-butil ang pawis at nangingisay na wala naming sakit ayon sa
mga doctor at bigla na lang itong namatay dahil kinuha ng mga engkanto.
Sa kuwentong kababalaghang “Malitangtang”na may simbolong “ barko” na ibig sabihing sementeryo
dahil ayon sa matatanda may barkong nalunod noong unang panahon at maraming namatay na mga tao sa loob
ng barko. Ayon pa rin sa mga matatanda, maraming kababalaghan ang nangyari sa lugar na iyon dahil nakarinig
sila ng ga kahindik-hindik na iyakan, maramng mga nanirahang engkanto, aswang, masamang espiritu,
duwende, kapre at iba pa. Sabi ng albularyo, pugad daw ito ng mga engkanto at walang sinuman ang manguha
ng mga bagay na galing sa Malitangtang.
Sa kuwentong kababalaghang “An Ingkanto sa Pier nan Consuelo” na may simbolismong “ pier” na
ibig sabihing malawak, maaliwalas at masagana. Tulad ng pier na matatagpuan sa Consuelo na punung-puno
ng kababalaghan dahil napakalago ng mga kakahuyan at punung-puno ng misteryo na siyang dahilan sa
pagkamatay ng isang dalagang galing sa pier.
Ang kuwentong kababalaghang “An Baboy na Wakwak”na may simbolismong “kyajo at tambang” na
ibig sabihing may masidhing damdamin at nag-aalab na puso sa kyajo at may matigas na puso, at matibay ang
loob sa simbolismong tambang. Ito‟y nangyari noon ng saksakin ni tatay Toloy gamit ang tambang at ito‟y
idinarang niya sa apoy upang hindi gagaling ang sugat ng aswang at ito ay kanyang ikinamatay. Tampok pa rin
sa Jessia Soho noong April 14, 2019 na may aswang sa San Jose sa Rodriguez , Rizal na may umatake na
aswang. Nakita nila ang aswang na nag-aanyong aso. Napatunayan sa mga balita na hanggang ngayon ay may
gumagala pa ring mga masasamang espiritu sa ating paligid. Dapat tibayan pa ang pananalig sa Panginoon
upang hindi tayo magagapi sa mga masasama.
Ang kuwentong kababallaghang “An Ajam ni Iyo Martino” na may simbolismong “ajam” na ibig
sabihing matalik na kaibigang maaasahan at lagging nagdadamayan. Ang mga alagang hayop noon ni iyo
Martino ay tinawag na ajam na siyang nagbabantay sa mga pananim at sa bahay ni iyo Martino lalo na kapag
walang tao sa kanilang bahay. Tulad sa nangyari sa isang bata na kinuha ang tanim na tubo at kinain niya na
siyang sanhi ng muntik na ikinamatay ng bata.
Ang huling kuwentong kababalaghan ay ang “An Sigbin sa Suba nan Carac-an” na may
simbolismong “ Sigbin” na ibig sabihing mapanganib, mabagsik at nakakatakot. Noong unang panahon may
kakaibang hayop ang gumala sa ilog ng Carac-an na anyong torso, walang mukha at patiwarik kung lumakad at
ito‟y mapanganib sa mga taong nangisda sa gabi.
Sa mga nabanggit na mga kuwentong kababalaghan, nagtataglay ito ng simbolismong
nagpapakahulugang likas sa mga tao noon ang naniniwala sa kababalaghan. Salungat naman sa panahon ngayon
na ang mga kabataan ay hindi naniniwala ng mga kababalaghan dahil hindi ito pinag-aralan ng siyensiya
bagkus ito ay bunga lamang ng malikot na guniguni ng mga tao ngayon.
13. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 249
Talahanayan 4.4.8
Simbolismo ng mga Alamat
Kuwentong-bayan Pamagat Simbolismo Kahulugan
A
L
A
M
A
T
Taggikanan nan
Panikian
paniki Ibig sabihin may
matalas na pakiramdam at
paningin
Taggikanan nan
Cantilan Bersyon 1
asin Ibig sabihing inspirasyon
ng lahat
Taggikanan ng
Cantilan Bersyon 2
dalaga Mahinhin, kaakit-akit
Taggikanan nan
Linibunan
ilog Tahimik ngunit sa
mapanganib
Matutunghayan sa talahanayan 4.4.8 ang simbolismong napapaloob sa mga alamat na nalikom ng
mananaliksik.
Sa alamat na pinamagatang“Taggikanan ng Panikian” na may simbolismong “ Paniki” na ito‟y
nangangahulugang may matalas na pakiramdam at paningin. Ito‟y masisilip natin sa kuwento na ang pangalang
Panikian ay nagmula sa napakaraming paniki na naninirahan sa nasabing lugar kaya ito‟y pinangalanan na
Panikian.
Sa alamat na “Taggikanan nan Cantilan (Bersyon 1)” na may simbolong “ asin “ na ibig sabihing
nagbibigay ng inspirasyon sa lahat ng naninirahan sa kanilang lugar. Kundi dahil sa isang babaeng pinangalan
na Tilang na tagaluto ng asin na siyang pangunahing sangkap sa kanilang pagkain, hindi makakain ng masarap
ang mga tao noon sa kanilang lugar. Kaya pinasalamatan nila si Tilang.
Sa pangalawang bersyon ng alamat na “Taggikannan nan Cantilan” na may simbolismong “ dyaga”
na ibig sabihing kaakit-akit, mahinhin at maganda. Kinababaliwan ang isang dalagang napakaganda sa kanilang
lugar at lahat na mga kalalakihan ay naaakit sa kanya kahit sa ibang lugar tanyag ang angkin niyang
kagandahan.
Ang alamat ng “Taggikanan ng Linibunan” na may simbolismong “ suba” na ibig sabihing malawak
at mapanganib. Noon, may isang barangay sa Madrid na puro ilog lang walang lupa kaya nag-isip ang mga tao
ng paraan upang magkaroon sila ng matitirhan. Nagtutulungan silang matabunan ng lupa ang suba upang
magkaroon sila ng tirahan.
Ang mga alamat na nabanggit ay sumisimbolo sa kanilang pamumuhay kung ano ang pinagmulan ng
kanilang bayan at dito pinagbabasihan kung ano ang pag-uugali ng mga taong nakatira sa nasabing lugar.
Halimbawa sa isang barangay ng Tandag na may pangalang alingit, halos lahat ng mga taong nakatira roon ay
masusungit dahil iyon ang kanilang pinagmulan ng kanilang barangay.
Talahanayan 4.4.8
Simbolismo ng Pabula
Kuwentong-bayan Pamagat Simbolismo Kahulugan
P
A
B
U
L
A
Si Unggoy sanan si
Buaja
buaya Pagiging sakim at
mapagsamantala
Si Lawalawa sanan
an Isog na si Bujog
bubuyog Pasaway, walang
respeto sa kapwa
An Uwak san an
Awol
Hinog na mangga Ibig sabihing ginto
Sa pagsusuri ng simbolismong nakapaloob sa pabula, pipili ang mananaliksik ng mga bahagi o mga
salita na nagpapahiwatig ng simbolismo. Bibigyan din ito ng katuturan upang malaman kung ano ang ibig
sabihin nito.
Inilalahad sa talahanayan 3.4 ang mga simbolismong matatagpuan sa mga pabula.
Sa pabulang “Si Unggoy sanan Si Buaja” na may simbolismong “ Buaja “ na Ibig sabihing sakim,
mapagsamantala, at di dapat pagkatiwalaan . Tulad ng ugali ni Buaja na siya ay tumulong kay Unggoy na hindi
bukal sa loob dahil mayroon siyang ibang layunin o may sariling interes. Hindi dapat pagkatiwalaan ang
ganitong pag-uugali.
14. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 250
Sa pabulang “Si Lawalawa sanan si Bujog” na may simbolismong “ Pasaway at walang respeto sa
kapwa” na ibig sabihing may masamang sa tulad ni Bujog na hindi man lang ginalang ang mga taong
nakapaligid sa kanya. Hindi niya binigyan ng halaga ang damdamin ng iba, kung ano ang gusto niya,
gagawin niya wala siyang pakialam kung mayroong masasaktan o masasagasaan.
Ang pabulang “An Uwak sanan an Awol” na may simbolismong “ Hinog na Mangga” na ibig
sabihing ginto. Para kay Uwak gintong maituturing niya sa isang manggang hinog dahil sa matinding gutom na
kanyang naramdaman na
hindi niya ito nakamtam dahil pinagkait ito sa kanya ni Awol.
Ang mga pabula ay naghahatid sa atin ng gintong aral bagamat ito ay kwentong ang mga tauhan ay
mga hayop, marami pa ring mapupulot ang mga mambabasa ngayon.
Talahanayan 4.4.9
Kultural na Implikasyon ng Mito
Kuwentong – bayan Piling Pahayag Kultural na
Implikasyon
M
I
T
O
An Milagro nan
Birhen Maria
Mismo gajod si iyo Emedio an
nakakita nan milagro nan
Birhen Maria kay tagbuno sija
sa tijan pero way samad kay
minkadto sija sa simbahan
minsaub sija sa altar , pagtan-aw
nija wayay ija samad.
Matibay talaga ang
paniniwala ng mga
Pilipino sa mga
milagrong nagaganap
sa kanilang buhay
An Mahal na
Birheng Maria
An mga tawo sa una na panahon
kay may hugot na pag-ampo ug
pagdayeg sa Mahal na Birhen
Maria. Kada Mayo magselebrar
sila nan kapistahan agi
pasalamat sa mga grasya na ila
nadawat. Ila iprusisyon an
Birhen libot sa tibuok lugar.
Tinuuhan nan mga tawo na an
sin-uman na dili moiban,
mosilib man lam sa prusisyon
na hikit-an an Birhen, may sakit
na moabot sa ila pamilya.
Matibay talaga ang
paniniwala ng mga
Pilipino sa mga
milagrong nagaganap
sa kanilang buhay
Si Maria
Immaculada
Conception
sanan si San
Nicolas
Sa una na panahon, waya pay
ngayan nan barangay
Embarkadero, an mga tawo
nagtuo na an sila ni Maria
Imaculada Conception sanan si
San Nicolas magmilagro Ini na
lugar grabe gajod ka linaw way
gubot na naghuya an mga tawo
dinhi.
Matibay talaga ang
paniniwala ng mga
Pilipino sa mga
milagrong nagaganap
sa kanilang buhay
An Taggikanan
nan Dinayhogan
Kun sin-o jadton gusto
mangasawa kan Dinay o
nahigugma kan Dinay
kinahanglan moagi nan
pagsuyay para mapamatud-an
an gugma nija kan Dinay
idayhog sija sa ilayom nan
langub na magbaybag-baybag
sa ilayom kun sin-oy
makagawas sa langub tunuud an
ija gugma kan Dinay.
Likas sa mga Pilipino
ang susuungin ang
panganib
mapatunayan lang
ang tunay na pag-
ibig.
Matutunghayan sa talahanayan 4.4.9 ang pagsusuri ng mga kuwentong-bayan tulad ng mito,
15. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 251
Ang mitong ”Milagro nan Birhen Maria” na may kulturang implikasyong “ matibay talaga ang
paniniwala ng mga Pilipino sa mga milagrong nagaganap sa kanilang buhay “. Ito‟y napatunayan sa mismong
salaysay ni Mang Emedio na dahil sa himala at tulong ng Mahal na Birhen nakaligtas siya sa tiyak na kamatayan
dahil biglang nawala ang sugat mula sa saksak sa kanyang tiyan.
Ang mitong “An Mahal na Birheng Maria” na may kulturang implikasyong “ may mga taong hihina
o mawawalan ng pananampalataya sa Panginoon kung may darating na problema”. Ito‟y nangyari dahil may
mag-asawang hindi naniniwala sa Mahal na Birheng Maria na ipinagdiwang noon ng mga tao .
Ang mitong “Si Maria Immaculada Conception“sanan si San Nicolas“ na may kulturang
implikasyon na “May mga taong mapagsamantala sa karapatang ibinigay sa kanila” tulad sa mtong ito na ang
dating tahimik na lugar ay napalitan ng kaguluhan dahil s pagdating ng mga bandidong magnannagsasamantala
sa mga kababaihan. Dinukot nila ang mga babae at ginawang laruan hanggang sa dumating ang himalang dala
nina Santa Maria Immaculada
Conception at si San Nicolas nailiggtas ang buong lugar at bumalik ang dating tahimik na lugar.
Ang mga nasabing paghihimala ng mga Birhen ay pinatunayan noon sa TV Patrol sa ABS-CBN,
tampok ang balitang bumalik muli sa Pilipinas ang Milagrosong imahen ng Birhen mula Portugal noong Pebrero
22, 2015 na sinasabing mapaghimala. Ililibot ang Birhen sa iba‟t ibang simbahan hanggang Marso.
Ang mitong ”Taggikanan ng Dinayhugan”na may kultural na implikasyong “ Likas sa mga Pilipino
ang susuungin ang lahat ng panganib mapatunayan lang ang tunay na pag-ibig”. Ito‟y makikita sa pahayag nna
kung sino ang magkagusto at maging asawa si Dinay ay dadaan muna sa isang pagsubok na ihulog sa loob ng
malalim at madilim na yungib. Kung sinuman ang makaabot o makalbas ng buhay, siya ang tunay na umiibig
kay Dinay at busilak ang kanyang puso.
Ang kultural na implikasyong nakapaloob sa apat (4) na mito ay nakasentro sa pananampalataya ang
mga tao noon. Namana natin ang napakagandang kultura na nagmula sa ating mga ninuno. Mapapatunayan natin
sa mga iba‟t ibang pagsamba, sa Panginoon tayo huhugot ng pag-asa at lakas sa lahat ng mga kalamidad na
ating dinanas. Kahit napakalayo ng mga deboto lalo na sa sto. Nino, Black Nazareno hindi alintana ang pagod
matupad lang ang panata.
akaw at nagsasamantala sa mga kababaihan. Dinukot nila ang mga babae at ginawang laruan hanggang sa
dumating ang himalang dala nina Santa Maria Immaculada
Conception at si San Nicolas nailiggtas ang buong lugar at bumalik ang dating tahimik na lugar.
Ang mga nasabing paghihimala ng mga Birhen ay pinatunayan noon sa TV Patrol sa ABS-CBN,
tampok ang balitang bumalik muli sa Pilipinas ang Milagrosong imahen ng Birhen mula Portugal noong Pebrero
22, 2015 na sinasabing mapaghimala. Ililibot ang Birhen sa iba‟t ibang simbahan hanggang Marso.
Ang mitong ”Taggikanan ng Dinayhugan”na may kultural na implikasyong “ Likas sa mga Pilipino
ang susuungin ang lahat ng panganib mapatunayan lang ang tunay na pag-ibig”. Ito‟y makikita sa pahayag nna
kung sino ang magkagusto at maging asawa si Dinay ay dadaan muna sa isang pagsubok na ihulog sa loob ng
malalim at madilim na yungib. Kung sinuman ang makaabot o makalbas ng buhay, siya ang tunay na umiibig
kay Dinay at busilak ang kanyang puso.
Ang kultural na implikasyong nakapaloob sa apat (4) na mito ay nakasentro sa pananampalataya ang
mga tao noon. Namana natin ang napakagandang kultura na nagmula sa ating mga ninuno. Mapapatunayan natin
sa mga iba‟t ibang pagsamba, sa Panginoon tayo huhugot ng pag-asa at lakas sa lahat ng mga kalamidad na
ating dinanas. Kahit napakalayo ng mga deboto lalo na sa sto. Nino, Black Nazareno hindi alintana ang pagod
matupad lang ang panata.
Talahanayan 4.4.10
Kultural na Implikasyon ng mga Kuwentong kababalaghan
Kuwentong-bayan Piling Pahayag Kultural na
Implikasyon
K
U
W
E
N
Tagbaliw
(ba.liw)
May isa ka tawo
noduot sa suba na
naghubo nagdyagan-
dyagan sa kakahujan
minkalit paglinti
hampan taglintian
mimpikit sa bato.
Mahilig maniwala
ang karamihan
sa mga
kuwentong
kababalaghan
An Buyawan
na Kampana
An Buyawan na
Kampana
Hamok an gusto na
makakuha nan
Likas sa mga
Pilipino na
gagawin ang
lahat para sa
16. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 252
T
O
N
G
K
A
B
A
B
A
L
A
G
H
A
N
kampana na
buyawan sa suyod
nan langub pero dili
nila makuha kay an
kampana taglibutan
nan dako na hayas
ikagaganda ng
kanilang buhay.
Ginoong
Follow the
Leader
An ini na balaod kun
unoy ilaong o isugo
nan mga tiguyang o
ila mga panguyo kay
amoy sundon nan ila
mga sakop. An permi
himoon nan mga
tiguyang sauna kay
kababujan sa suyod
nan simbahan
May mga taong
umaabuso sa
kanilang
kapangyarihan
An Ingkanto Aja ra kahuyog ,
nalumaos sa suba
mapatay sanan
masakit kay
taghilantan nan dili
jaon parehas sa at
okay tagguba nila an
ila huy-anan, may
makadungog na mga
boses na amora
nagbibo arang
kabujong sila.
Pagpapahalaga
sa kalikasan
An Ayok sa
Panikian
May naghikog sa
karaan na bayay
natingaya sila kay
nagdalit ra an siki sa
sayog, ayok baja
jadto.
Maraming mga
tao ang
naniniwala pa rin
sa mga
kuwentong
katatakutan
An Kabayo May tagbaliw na tawo
nagsakay na kabayo
taglintian mimpikit sa
dako na bato. Pag-
abot nan panahon ni
Mongmong ila
tagbaklas jadton bato
kay pagtoo nila na
buyawan isab an
didto , naghagdan-
hagdan sila.
Pagkabuslot na
jadton baton a amora
kabayo nolinti,
paglinti koman
nangahuyog sila. An
suyod baja nan jadto
mga bato ra isab.
Mahilig
maniwala ang
karamihan sa
mga kuwentong
kababalaghan
Santilmo Didto sa Consuelo
may isa ka panahon
na nanuyo sila ni
Anhing Nonoy sanan
an ija bata, atbang
gajod sa ila bayay,
Mahilig maniwala
ang karamihan
sa mga
kuwentong
kababalaghan.
17. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 253
nakakita sila nan
santilmo. May suga
sa tumoy nan kan
bagis na minsirit
dajon an suga sa
taas, minbukad an
kyajo amo ra nan
pajong.
An Ingkanto
sa
Malitangtang
May isa ka dako na
tawo hampan dili
klaro an wayong an
mimbisita kan Nanay
Pepay sa ila bayay
na naglaong na ija
paliton an ija bata
nan isa ka sako na
buyawan. Waya
mosugot si nanay
pepay ugsa
natungaya sija kay an
ija bata na lyake
nasunog an lawas na
wayay kyajo sanan
waya masunog an
baru.
Mahilig maniwala
ang karamihan
sa mga
kuwentong
kababalaghan.
Malitangtang Hikit-an sa lungsod
nan Cantilan ini is
aka bukid na punu
nan nagkalain-lain na
lagku na kahoy
sanan lagku na mga
bato. Sa pinakatunga
sanan sa pinakkataas
nan bukid makit-an
an pinakadaku na
Nunuk. Bagan
paraiso kunu kun
sudlun ini na lugar
kay jauy hikit-an na
kaliguan sa suyod.
Mahilig maniwala
ang karamihan
sa mga
kuwentong
kalaghan
An Ingkanto
sa Pier nan
Malitangtang
Naglaong an
manyambay nna
tagkuha si Godella
nan ingkanto bajad
sa ila pagbujong-
bujong .
Pagkaduyom,
nagdamgo an ija
nanay na makamata
si Godella kun
lukaton nila nan isa
ka milyon ka pesos.
Mahilig maniwala
ang karamihan
sa mga
kuwentong
kababalaghan
An Baboy na
Wakwak
Pagkanaog ni tatay
Toloy sa karabaw
mindasmag dajon sa
ija an dako sanan
naglaga-laga an mata
nan baboy. Marajaw
gani kay nakabantay
Mahilig maniwala
ang karamihan
sa mga
kuwentong
kababalaghan
18. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 254
sija, ija dajon tagbuno
nan tambang. Naigo
sa may abaga an
baboy na kalit na
nawaya kay wakwak
baja jadto.
An Ajam ni
Iyo Martino
Si iyo Martino isa ka
manyambay sa amo
lugar. Hamok ija mga
binuhi na mananap
na an tawag mga
ajam. Wayay mokuha
sa ija mga butang,
mga tanom bisan
wayay taw okay
mahadlok sa ija mga
ajam.May bata na
nanguha nan ija tubo
, tagkaon
pagkahuman
minsakit an tijan
sanan nagsuka
kalibang hapit
mapatay marajaw
gani kay tagtambajan
ni iyo Martino sanan
tagpasaylo.
Likas sa mga
Pilipino ang
mapagmahal sa
mga alagang
hayop at higit sa
lahat ang
pagpapatawad
na bukal sa loob.
Malitangtang Hikit-an sa lungsod
nan Cantilan ini is
aka bukid na punu
nan nagkalain-lain na
lagku na kahoy
sanan lagku na mga
bato. Sa pinakatunga
sanan sa pinakkataas
nan bukid makit-an
an pinakadaku na
Nunuk. Bagan
paraiso kunu kun
sudlun ini na lugar
kay jauy hikit-an na
kaliguan sa suyod.
Mahilig maniwala
ang karamihan
sa mga
kuwentong
kababalaghan
An Sigbin sa
Suba nan
Carac-an
Si Pilot nanuyo sa
dako na suba sa
Carac-an na ija ra.
Tagbati sija nan
kahadlok kay baga
may nagtan-aw sa
ija. Natingaya sija kay
may batang sa ija
likod na kun
mapanaw sija,
muduyog isab an
batang. Hangtod na
min-apiki sa ija an
batang na nahimo
nan isa ka mananap
na way wayong
Mahilig maniwala
ang karamihan
sa mga
kuwentong
kababalaghan
19. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 255
sanan nagpanaw na
natuwad. Nahdlok
pagdajaw si Pilot kay
sigbin an min-atang
sa ija.
Sa pagsusuri ng kultural na implikasyon sa mga kuwentong kababalaghan, pipili pa rin ang
mananaliksik sa mga bahagi o pahayag na kakikitaan ng mga kultura ang nasabing mga kuwento.
Matutunghayan sa talahanayan 4.4.10 ang mga kultural na implikasyong nakaoloob sa mga kuwentong
kababalaghang nakalap ng manananaliksik.
Ang kuwentong Kababalaghang “Tagbaliw” na ang kultural na implikasyon ay ang “ mahilig
maniniwala ang karamihan sa mga kuwentong kababalaghan” tulad ng nangyari sa taong hubad na tinamaan ng
kidlat. Talagang kababalaghan ang kuwentong ito dahil sa dumikit ang tao sa malaking bato.
Ang kuwentong kababalaghang “An Buyawan na Kampana” na ang kultural na implikasyong
nakapaloob ay “ Likas sa mga Pilipino na gagawin ang lahat para sa ikagaganda ng kanilang buhay”. Dahil
lahat ng mga tao noon ay gusting makuha ang kampanang ginto para sa maganda nilang bukas kaso lang bawat
papasok sa yungib hindi makabalik ng buhay dahil ayon saa mga tagaroon may nagbabantay na isang malaking
ahas.
Ang kuwentong kababalaghang “Ginoong Follow the Leader” na may kultural na implikasyong “
may mga taong umaabuso sa kanilang kapangyarihan” tulad ng nangyari noong panahon ng hapon na may batas
na sinunod ng mga tao. Kung ano ang sasabihin ng kanilang pinuno iyon ang kanilang susundin kahit ito‟y
kalaswaan at ito ay ginawa mismo sa loob ng simbahan. walang nagawa ang nasasakupan kundi sundin ang
inutos ng kanilang pinuno kaya't pinarusahan sila ng Panginoon sa pamamagitan ng isang malaking alon at
tinunaw ang buong lugar. Sa panahon ngayon may mga taong nasa katungkulan ang umaabuso at
nagsasamantala sa mga mahihirap. Ang kaugaliang ito ay hindi maituturing na kultura ng mga Pilipino kundi
ipinakita lang dito ang iba‟t ibang pag-uugali ng mga tao. Hindi lahat ng mga tao ay mabubuti at lalong hindi
lahatng mga tao ay masasama.
Sa kuwentong kababalaghang “Kapun-an nan Lambog”na may kultural na implikasyong “mahilig
maniniwala ang karamihann sa mga kuwentong kababalaghan” dahil sa isang babaeng nakasuot ng puting
damit na mahaba, walang mukha at pumasok sa loob ng punong lambog at biglang naglaho na parang bula.
Sa kuwentong kababalaghang “An Ingkanto” na may kultural na implikasyong “Pagpapahalaga sa
kalikasan”. Mapapatunayan sa kuwentong ito dahil sa pagsira ng tao sa tinitirhan ng mga engkanto, nagulo ang
kanilang tahimik na pamumuhay kaya binulabog ng mga masasamang elemento ang buong bayan dahil wala na
silang matitirhan. Ito ring ang nangyayari sa kasalukuyang panahon, nababasa at napanood natin sa iba‟t ibang
balita ang pagkakasira na ng ating kalikasan kaya maraming mga kalamidad na ang naranasan ng mga tao
ngayon at maraming nagbuwis ng buhay dahil sap ag-aabuso natin sa ating kapaligiran.
Sa kuwentong kababalaghang “Ayok sa Panikian”na may kultural na implikasyong “maraming mga
tao ang naniniwala pa rin sa mga kuwentong katatakutan” na matutunghayan natin sa isang lumang bahay na
may isang babaeng nagpatiwakal ngunit naksayad sa sahig ang kanyang mga paa. Napag-alaman na siya pala
ang pinakatanyag na aswang sa Panikian.
Sa kuwentong kababalaghang ”An Kabayo”na may kultural na implikasyong “ mahilig pa rin ang mga
tao sa paniniwala ng mga kuwentong kababalaghan”. Matutunghayan ito sa isang taong nakasakay ng kabayo na
tinamaan ng kidlat at dumikit sa bato at ang bato ay dinurog ng mga tao sa pag-aakalang may ginto sa loob nito.
Ginawa nila ang kanilang sarili ng hagdan upang madurog nila ang bato hanggang sa silang lahat ay nahulog at
hindi na nakita pa.
Sa kuwentong kababalaghang “Santilmo” na may kultural na implikasyong „mahilig maniwala ang
karamihan sa mga kuwentong kababalaghan” dahil sa bihira ka lang makakita ng parang bolang apoy na
biglang pamaibabaw ang liwanag na parang kasinglaki ng payong ay bubulusok at hugis tao ang apoy na iyon at
walang mukha. Tiyak na titindig talaga ang iyong mga balahibo kapag makasalubong ka ng ganoong liwanag.
Ang kuwentong kababalaghang “An Ingkanto” sa Malitangtang” na may kultural na implikasyong
“mahilig maniwala ang karamihan sa mga kuwentong kababalaghan”. Ito‟y karanasan mismo ni nanay Pepay na
ang kanyang anak na lalake ay gusting bilhin ng engkanto sa halagang isang sakong ginto. Nang hindi pumayag
ang matanda, sinunog niya ang bata na walang apoy na makita at ang damit ay hindi nasunog ang katawan lang
ng bata na namipit sa sakit. Hindi pa nakuntento ang engkanto, ang buso niyang anak na babae limang taong
gulang ang kinuha ng engkanto. Namatay ang bata na walang sakit, nangingisay at butil-butil ang pawis. Sa
pagkamatay ng kanyang bunsong anak, biglang naglaho ang mga lapnos ng kanyang anak na lalake at doon
napagtanto ni nanay Pepay na ang kanyang bunsong anak ang kinuha ng mga engkanto.
Sa kuwentong kababalaghang “Malitangtang” na may kultural na implikasyong “likas sa mga Pilipino
ang pagiging mapagmahal sa kalikasan” dahil sa lungsod ng Cantilan may isang bundok na punung-puno ng
20. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 256
iba‟t ibang uri ng kahoy at malalaking bato. Sa gitna at pinakamataas na bundok , makikita ang nunuk. Parang
paraiso ito sa loob at mayroon itong napakagandang paliguan. Hugis barko ang hitsura ng bundok. Ayon sa
kuwento, may nalunod daw na barko noong unang panahon at ang barkong ito naging isang napakagandang
bundok na tinitirhan ng mga engkanto.
Ang kuwentong kababalaghang “An Ingkanto sa Pier nan Consuelo” na may kultural na
implikasyong “mahilig maniwala ang karamihan sa mga kuwentong kababalaghan” kung saan ang pangunahing
tauhan sa kuwento na si Godella ay kinuha ng engkanto dahil sa pag-iingay nila sa pier noong panahon ng mahal
na araw. Namatay si Godella pag-uli niya mula sa kasayahan kasama ang kanyang mga barkada. Ayon
albularyo, pinarusahan sila ng engkanto dahil sa wala silang respeto sa pamamahinga ng mga ito tanghaling
tapat at si Godella ang napusuang kunin ng mga engkanto.
Ang kuwentong kababalaghang “ An Baboy na Wakwak” na may kultural na implikasyong “mahilig
maniwala ang karamihan sa mga kuwentong kababalaghan” na matutunghayan sa kuwentong ito kung saan
sinalakay si tatay Toloy ng isang aswang na nag-ala baboy na nanlilisik ang mga mata. Sinaksak ni Tatay toloy
ng tambang (isang matulis na bakal) ang baboy at idinarang niya ito sa apoy na siyang dahilan sa pagkamatay ng
isang babaeng pinaghinalaang aswang.
Ang kuwentong kababalaghang ” An mga Ajam ni Iyo Martino” na may kultural na implikasyong
“likas sa mga Pilipino ang mapagmahal sa mga alagang hayop at higit sa lahat ang pagpapatawad na bukal sa
loob”. Matutunghayan sa kuwentong ito ang ginawang pagpapatawad ni iyo Martino sa batang kumuha ng
kanyang pananim. May mga alagang hayop siya na nagbabantay sa kanyang mga kasangkapan sa bahay at mga
pananim dahil palaging wala siya sa bahay at maraming magnanakaw ng kanyang mga gamit. Hindi rin siya
nagdalawang-isip na tulungan ang bata para maligtay sa tiyak na kamatayan.
Ang kuwentong kababalaghang “An Sigbin sa Suba nan Consuelo” na may kultural na implikasyong
“likas sa mga tao ang maniniwala sa mga kuwentong kababalaghan”, ito‟y matutunghayan sa pangunahing
tauhan ng kuwentong ito . Isang gabing nangisada siya sa ilog ng Carac-an gamit ang petromax , bigla siyang
nakadama na may nagmamasid sa kanya at napansin niyang medyo malayo na siya sa kanyang dinaanan.
Umaahon siya sa ilog nang may nakita siyang isang malaking troso na tila sumunod sa kanya. Nang ningunin
niya ito, bigla itong lumakad papalapit sa kanya na parang isang hayop na punung-puno ng balahibo ang buong
katawan at patiwarik kung lumakad. Napagtanto niya na ang hayop na papalapit sa kanya ay isang sigbin na
kinatakutan ng marami sa lugar na iyon. Noong Agosto 20, 2018 may gumagalang sigbin sa Kauswagan,
Cagayan de Oro na iniulat sa Kapuso Mo Jessica Soho. Ayon sa nakasaksi, ang hitsura ng sigbin ay kahawig
daw ng kambing. Malaki ang tenga, nakatuwad kung lumakad at natabunan ang mukha sa makapal nitong
balahibo at sumisipsip ng dugo. Halos maubos ang mga alagang hayop ng isang nakasaksi at napatunayan
niyang sigbin ang dumali sa kanyang mga hayop.
Ang kultural na implikasyon sa mga kuwentong kababalaghan ay nakapokus lahat sa mga paniniwala
ng mga tao noon sa mga kababalaghang nangyayari sa paligid lalo nang wala pang modernong kagamitan noon
at masukal pa ang mga kagubatan na kung saan naninirahan ang mga iba‟t ibang elemento. Sa panahon ngayon,
bihira na lang ang madaling naniniwala sa mga kababalaghan dahil sa mga bagong teknolohiya at nasira na ang
kagubatan dulot sa pag-usbong ng ekonomiya. Kung mayroon mang kababalaghang nangyayari ngayon, ito ay
hindi gawa ng masasamang elemento kundi gawa ng mga taong nalululong sa masasamang bisyo na hatid ng
nasabing pagbabago.
Talahanayan 4.4.11
Kultural na Implikasyon ng Alamat
Kuwentong-bayan Piling Pahayag Kultural na
Implikasyon
A
L
A
M
Taggikanan nan
Panikian
Nan panahon nan mga
Amerikano, nagsurvey sila
nan mga mineral, iron
deposits, kay hawag na
bukid sanan kakahujan pa
in na lugar hangtod
nangutana an Amerikano
kun uno jaon na mga
langgam kahamokers.
Laong nan giya na paniki.
Likas sa mga
Pilipino ang
pagiging
mapagmahal sa
kalikasan.
Taggikanan nan
Cantilan (Bersyon
1
Jadto si Tilang , an sistema
kuno magluto nan asin jaoy
ibuyad sa amo ra nan
Nakasanayan ng
mga Cantilangnun
na maghanap ng
21. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 257
A
T
pispan-pispan ajara
pahubsi. An isa isab na asin
aja gajod lutua sa dako na
kawa paghungaw nan jaon
mahimo nan asin an tubig.
Pagkamulusong na jadton
mga orihinal na tawo dire
sa Cantilan kay mosuba na
isab magpalit nan asin.
paraan upang
makagawa ng mga
pampasarap ng
pagkain.
Taggikanan nan
Cantilan (Bersyon
2
Sa una na panahon, jaoy is
aka gwapa na dyaga na
tagnganlan na si “ Tilang” .
Sa ija ka gwapa, dabo na
mga ulitawo sa mga
nagkalain-lain na lugar an
nayujag sa ija. Tanan sila
gusto na maasawa si
Tilang.
Maraming
mahuhumaling sa
taglay na
kagandahan ng
isang tao . Minsan
ang panlabas na
kaanyuan ang
pinagbabatayan sa
pagpili ng
makakasama sa
buhay.
Taggikanan nan
Linibunan
Sa una na panahon may isa
ka lugar sa Madrid na way
hikit-an na lupa, kahoy
kundi puro suba lamang.
Nagkabiro an mga tawo
kun hain sila maghuya.
Nagkasinabot sila na
tabangan nila paglibun an
suba nan lupa para kahuy-
an. Tungud sa ila
pagtinabangay, nalibunan
an suba waya nay tubig
ugsa ila na dajon
taghimoan nan ila mga
bayay.
Kultura ng mga
Surigaonon na
magtulungan para
sa kapakanan ng
lahat. Walang
kanya-kanya sa
kanila noon at likas
sa kanila ang
kulturang
bayanihan.
Sa pagsusuri ng kultural na implikasyon sa mga kuwentong kababalaghan, pipili pa rin ang
mananaliksik sa mga bahagi o pahayag na kakikitaan ng mga kultura ang nasabing mga kuwento.
Matutunghayan sa talahanayan 4.4.11 ang mga kultural na implikasyong nakaoloob sa mga kuwentong
kababalaghang nakalap ng manananaliksik.
Ang kuwentong Kababalaghang “ Tagbaliw” na ang kultural na implikasyon ay ang “ mahilig
maniniwala ang karamihan sa mga kuwentong kababalaghan” tulad ng nangyari sa taong hubad na tinamaan ng
kidlat. Talagang kababalaghan ang kuwentong ito dahil sa dumikit ang tao sa malaking bato.
Ang kuwentong kababalaghang “An Buyawan na Kampana” na ang kultural na
implikasyong nakapaloob ay “ Likas sa mga Pilipino na gagawin ang lahat para sa ikagaganda ng kanilang
buhay”. Dahil lahat ng mga tao noon ay gusting makuha ang kampanang ginto para sa maganda nilang bukas
kaso lang bawat papasok sa yungib hindi makabalik ng buhay dahil ayon saa mga tagaroon may nagbabantay na
isang malaking ahas.
Ang kuwentong kababalaghang “Ginoong Follow the Leader” na may kultural na implikasyong “
may mga taong umaabuso sa kanilang kapangyarihan” tulad ng nangyari noong panahon ng hapon na may batas
na sinunod ng mga tao. Kung ano ang sasabihin ng kanilang pinuno iyon ang kanilang susundin kahit ito‟y
kalaswaan at ito ay ginawa mismo sa loob ng simbahan. walang nagawa ang nasasakupan kundi sundin ang
inutos ng kanilang pinuno kaya't pinarusahan sila ng Panginoon sa pamamagitan ng isang malaking alon at
tinunaw ang buong lugar. Sa panahon ngayon may mga taong nasa katungkulan ang umaabuso at
nagsasamantala sa mga mahihirap. Ang kaugaliang ito ay hindi maituturing na kultura ng mga Pilipino kundi
ipinakita lang dito ang iba‟t ibang pag-uugali ng mga tao. Hindi lahat ng mga tao ay mabubuti at lalong hindi
lahatng mga tao ay masasama.
22. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 258
Sa kuwentong kababalaghang “Kapun-an nan Lambog” na may kultural na implikasyong “mahilig
maniniwala ang karamihann sa mga kuwentong kababalaghan” dahil sa isang babaeng nakasuot ng puting
damit na mahaba, walang mukha at pumasok sa loob ng punong lambog at biglang naglaho na parang bula.
Sa kuwentong kababalaghang “ An Ingkanto” na may kultural na implikasyong “Pagpapahalaga sa
kalikasan”. Mapapatunayan sa kuwentong ito dahil sa pagsira ng tao sa tinitirhan ng mga engkanto, nagulo ang
kanilang tahimik na pamumuhay kaya binulabog ng mga masasamang elemento ang buong bayan dahil wala na
silang matitirhan. Ito ring ang nangyayari sa kasalukuyang panahon, nababasa at napanood natin sa iba‟t ibang
balita ang pagkakasira na ng ating kalikasan kaya maraming mga kalamidad na ang naranasan ng mga tao
ngayon at maraming nagbuwis ng buhay dahil sap ag-aabuso natin sa ating kapaligiran.
Sa kuwentong kababalaghang “Ayok sa Panikian”na may kultural na implikasyong “maraming mga
tao ang naniniwala pa rin sa mga kuwentong katatakutan” na matutunghayan natin sa isang lumang bahay na
may isang babaeng nagpatiwakal ngunit naksayad sa sahig ang kanyang mga paa. Napag-alaman na siya pala
ang pinakatanyag na aswang sa Panikian.
Sa kuwentong kababalaghang ”An Kabayo” na may kultural na implikasyong “ mahilig pa rin ang mga
tao sa paniniwala ng mga kuwentong kababalaghan”. Matutunghayan ito sa isang taong nakasakay ng kabayo na
tinamaan ng kidlat at dumikit sa bato at ang bato ay dinurog ng mga tao sa pag-aakalang may ginto sa loob nito.
Ginawa nila ang kanilang sarili ng hagdan upang madurog nila ang bato hanggang sa silang lahat ay nahulog at
hindi na nakita pa.
Sa kuwentong kababalaghang “Santilmo” na may kultural na implikasyong „mahilig maniwala ang
karamihan sa mga kuwentong kababalaghan” dahil sa bihira ka lang makakita ng parang bolang apoy na
biglang pamaibabaw ang liwanag na parang kasinglaki ng payong ay bubulusok at hugis tao ang apoy na iyon at
walang mukha. Tiyak na titindig talaga ang iyong mga balahibo kapag makasalubong ka ng ganoong liwanag.
Ang kuwentong kababalaghang “An Ingkanto” sa Malitangtang” na may kultural na implikasyong
“mahilig maniwala ang karamihan sa mga kuwentong kababalaghan”. Ito‟y karanasan mismo ni nanay Pepay na
ang kanyang anak na lalake ay gusting bilhin ng engkanto sa halagang isang sakong ginto. Nang hindi pumayag
ang matanda, sinunog niya ang bata na walang apoy na makita at ang damit ay hindi nasunog ang katawan lang
ng bata na namipit sa sakit. Hindi pa nakuntento ang engkanto, ang buso niyang anak na babae limang taong
gulang ang kinuha ng engkanto. Namatay ang bata na walang sakit, nangingisay at butil-butil ang pawis. Sa
pagkamatay ng kanyang bunsong anak, biglang naglaho ang mga lapnos ng kanyang anak na lalake at doon
napagtanto ni nanay Pepay na ang kanyang bunsong anak ang kinuha ng mga engkanto.
Sa kuwentong kababalaghang “Malitangtang” na may kultural na implikasyong “likas sa mga Pilipino
ang pagiging mapagmahal sa kalikasan” dahil sa lungsod ng Cantilan may isang bundok na punung-puno ng
iba‟t ibang uri ng kahoy at malalaking bato. Sa gitna at pinakamataas na bundok , makikita ang nunuk. Parang
paraiso ito sa loob at mayroon itong napakagandang paliguan. Hugis barko ang hitsura ng bundok. Ayon sa
kuwento, may nalunod daw na barko noong unang panahon at ang barkong ito naging isang napakagandang
bundok na tinitirhan ng mga engkanto.
Ang kuwentong kababalaghang “An Ingkanto sa Pier nan Consuelo”na may kultural na implikasyong
“mahilig maniwala ang karamihan sa mga kuwentong kababalaghan” kung saan ang pangunahing tauhan sa
kuwento na si Godella ay kinuha ng engkanto dahil sa pag-iingay nila sa pier noong panahon ng mahal na araw.
Namatay si Godella pag-uli niya mula sa kasayahan kasama ang kanyang mga barkada. Ayon albularyo,
pinarusahan sila ng engkanto dahil sa wala silang respeto sa pamamahinga ng mga ito tanghaling tapat at si
Godella ang napusuang kunin ng mga engkanto.
Ang kuwentong kababalaghang “ An Baboy na Wakwak” na may kultural na implikasyong “mahilig
maniwala ang karamihan sa mga kuwentong kababalaghan” na matutunghayan sa kuwentong ito kung saan
sinalakay si tatay Toloy ng isang aswang na nag-ala baboy na nanlilisik ang mga mata. Sinaksak ni Tatay toloy
ng tambang (isang matulis na bakal) ang baboy at idinarang niya ito sa apoy na siyang dahilan sa pagkamatay ng
isang babaeng pinaghinalaang aswang.
Ang kuwentong kababalaghang ” An mga Ajam ni Iyo Martino” na may kultural na implikasyong
“likas sa mga Pilipino ang mapagmahal sa mga alagang hayop at higit sa lahat ang pagpapatawad na bukal sa
loob”. Matutunghayan sa kuwentong ito ang ginawang pagpapatawad ni iyo Martino sa batang kumuha ng
kanyang pananim. May mga alagang hayop siya na nagbabantay sa kanyang mga kasangkapan sa bahay at mga
pananim dahil palaging wala siya sa bahay at maraming magnanakaw ng kanyang mga gamit. Hindi rin siya
nagdalawang-isip na tulungan ang bata para maligtay sa tiyak na kamatayan.
Ang kuwentong kababalaghang “An Sigbin sa Suba nan Consuelo” na may kultural na implikasyong
“likas sa mga tao ang maniniwala sa mga kuwentong kababalaghan”, ito‟y matutunghayan sa pangunahing
tauhan ng kuwentong ito . Isang gabing nangisada siya sa ilog ng Carac-an gamit ang petromax , bigla siyang
nakadama na may nagmamasid sa kanya at napansin niyang medyo malayo na siya sa kanyang dinaanan.
Umaahon siya sa ilog nang may nakita siyang isang malaking troso na tila sumunod sa kanya. Nang ningunin
niya ito, bigla itong lumakad papalapit sa kanya na parang isang hayop na punung-puno ng balahibo ang buong
katawan at patiwarik kung lumakad. Napagtanto niya na ang hayop na papalapit sa kanya ay isang sigbin na
23. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 259
kinatakutan ng marami sa lugar na iyon. Noong Agosto 20, 2018 may gumagalang sigbin sa Kauswagan,
Cagayan de Oro na iniulat sa Kapuso Mo Jessica Soho. Ayon sa nakasaksi, ang hitsura ng sigbin ay kahawig
daw ng kambing. Malaki ang tenga, nakatuwad kung lumakad at natabunan ang mukha sa makapal nitong
balahibo at sumisipsip ng dugo. Halos maubos ang mga alagang hayop ng isang nakasaksi at napatunayan
niyang sigbin ang dumali sa kanyang mga hayop.
Ang kultural na implikasyon sa mga kuwentong kababalaghan ay nakapokus lahat sa mga paniniwala
ng mga tao noon sa mga kababalaghang nangyayari sa paligid lalo nang wala pang modernong kagamitan noon
at masukal pa ang mga kagubatan na kung saan naninirahan ang mga iba‟t ibang elemento. Sa panahon ngayon,
bihira na lang ang madaling naniniwala sa mga kababalaghan dahil sa mga bagong teknolohiya at nasira na ang
kagubatan dulot sa pag-usbong ng ekonomiya. Kung mayroon mang kababalaghang nangyayari ngayon, ito ay
hindi gawa ng masasamang elemento kundi gawa ng mga taong nalululong sa masasamang bisyo na hatid ng
nasabing pagbabago.
Talahanayan 4.4.11
Kultural na Implikasyon ng Alamat
Kuwentong-bayan Piling Pahayag Kultural na
Implikasyon
A
L
A
M
A
T
Taggikanan nan
Panikian
Nan panahon nan mga
Amerikano, nagsurvey sila
nan mga mineral, iron
deposits, kay hawag na
bukid sanan kakahujan pa
in na lugar hangtod
nangutana an Amerikano
kun uno jaon na mga
langgam kahamokers.
Laong nan giya na paniki.
Likas sa mga
Pilipino ang
pagiging
mapagmahal sa
kalikasan.
Taggikanan nan
Cantilan (Bersyon
1
Jadto si Tilang , an sistema
kuno magluto nan asin jaoy
ibuyad sa amo ra nan
pispan-pispan ajara
pahubsi. An isa isab na asin
aja gajod lutua sa dako na
kawa paghungaw nan jaon
mahimo nan asin an tubig.
Pagkamulusong na jadton
mga orihinal na tawo dire
sa Cantilan kay mosuba na
isab magpalit nan asin.
Nakasanayan ng
mga Cantilangnun
na maghanap ng
paraan upang
makagawa ng mga
pampasarap ng
pagkain.
Taggikanan nan
Cantilan (Bersyon
2
Sa una na panahon, jaoy is
aka gwapa na dyaga na
tagnganlan na si “ Tilang” .
Sa ija ka gwapa, dabo na
mga ulitawo sa mga
nagkalain-lain na lugar an
nayujag sa ija. Tanan sila
gusto na maasawa si
Tilang.
Maraming
mahuhumaling sa
taglay na
kagandahan ng
isang tao . Minsan
ang panlabas na
kaanyuan ang
pinagbabatayan sa
pagpili ng
makakasama sa
buhay.
Taggikanan nan
Linibunan
Sa una na panahon may isa
ka lugar sa Madrid na way
hikit-an na lupa, kahoy
kundi puro suba lamang.
Nagkabiro an mga tawo
kun hain sila maghuya.
Nagkasinabot sila na
tabangan nila paglibun an
suba nan lupa para kahuy-
Kultura ng mga
Surigaonon na
magtulungan para
sa kapakanan ng
lahat. Walang
kanya-kanya sa
kanila noon at likas
sa kanila ang
kulturang
24. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 260
an. Tungud sa ila
pagtinabangay, nalibunan
an suba waya nay tubig
ugsa ila na dajon
taghimoan nan ila mga
bayay.
bayanihan.
Sa pagsusuri ng kultural na implikasyon sa alamat, pipili ang mananaliksik ng mga bahagi ng
nagpapahiwatig ng kultura. Nakakaimpluwensya ang mga alamat sa pag-uugali at asal ng mga taong
naninirahan sa nasabing lugar.
Matutunghayan sa talahanayan 4.4.11 sa ibaba ang kultural na implikasyon ng mga alamat.
Ang alamat ng “Taggikanan nan Panikian” na may kultural na implikasyong “Likas sa mga Pilipino
ang pagiging mapagmahal sa kalikasan” dahil sa napakayaman ng Panikian, maraming mga dayuhan ang
naenganyong namasyal sa nasabing lugar at doon nila nasaksihan kung gaano kaganda ang Panikian kasama ang
naglilipanang mga paniki na siyang nakadagdag sa kagandahan ng nasabing lugar.
Ang alamat na pinamagatang “ Taggikanan nan Cantilan Bersyon 1“na may kultural na
implikasyong “ nakasanayan ng mga Cantilangnun na maghanap ng paraan upang matugunan ang
pangangailangan ng mga mamamayan” at ito‟y napatunayan ni Tilang na siyang nagluto ng pangunahing
sangkap na asin. Lahat ng mga karatig-bayan ay doon pumunta kay Tilang upang bumili ng asin.. Kung hindi
dahil kay Tilang, tiyak na walang magagamit ng mga tao sa kanilang pagkain.
Sa alamat na “ Taggikanan nan Cantilan Bersyon 2” na may kultural na “ maraming nahuhumaling
sa taglay na kagandahan ng isang tao. Minsan ang panlabas na kaanyuan ang pinagbabatayan sa pagpili ng
makakasama sa buhay”. Si Tilang ang tinaguriang pinakamagandang dalaga sa kanilang lugar na maraming
mga binatang nahuhumaling sa taglay niyang kagandahan. Kahit saan siya magpunta, lahat ng mga kalalakihan
ay sinusundan siya kahit saan magpunta. Ang kulturang ito ay namana ng mga kabataan ngayon dahil hindi sila
pipili na maging kasintahan at magiging asawa kung hindi maganda. May mga binata at dalaga ngayon na hindi
na tumitingin sa katangiang panlabas ng isang tao kundi ang siguridad ng kanilang pamilya na hindi maghihirap
at mamuhay ng maligaya dahil aanhin mo ang kagandahan o kaguapuhan kung kumalalam ang sikmura mo
dahil sa gutom, tiyak mawawala ang pag-ibig kapag kahirapan ang namamayani.
Sa alamat na “ Taggikanan nan Linibunan” na may kultural na implikasyong “kultura ng mga
Surigaonon na magtulungan para sa kapakanan ng lahat. Walang kanya-kanya noon at likas sa kanila ang
kulturang bayanihan”. Ito‟y mapapatunayan sa alamat na ito na lahat ng mga tao sa nasabing lugar ay
nagtutulungang matabunan ang isang ilog upang matirikan ng kanilang mga tahanan at sa awa ng Diyos,
nagkaroon ng katuparan ang kanilang pangarap na may matitirhan dahil matagumpay nila itong nagawa.
Ipinapakita ang kultural na pananaw ang kahalagahan ng alamat na siyang pinagmulan ng isang bayan.
Dito nakabase ang kanilang pag-uugali, asal at pagtutulungan sa isa‟t isa sa mga pangangailangan ng
kumunidad. Kung ang pangalan ng iyong purok ay masipag, tiyak na ipapamalas ng bawat nanirahan sa purok
ang kasipagan na hango sa pangalan ng kanilang purok.
Talahanayan 4.4.12
Kultural na Implikasyon ng mga Pabula
Kuwentong-bayan Piling Pahayag Kultural na
Implikasyon
P
A
B
U
L
A
Si Unggoy sanan si
Buaja
Tagtabangan dajon ni Buaja na maduot
kay ija pasakjon sa ija likod. Waya
mahibayo si Unggoy na may lain baja
na plano si Buaja ugsa ija tagtabangan
si Unggoy kay pag-abot sa tung-tunga
nan suba, ija dajon kan-on si Unggoy.
Pagiging makasarili at
walang pakialam sa
kapwa..
Si Lawalawa sanan
an Isog na Bujog
Kada buntag madistorbo si Lawalawa
sa ija pagtuyog kay grabe kabujong si
Bujog. Sajo pa gani sa buntag,
nagbujong-bujong na sija. Tagsagda
siya ni Lawalawa na magrespeto sa ija
silingan, pero waya manalinga si bujog
nag-isog hinoon.
May mga taong walang
pakialam sa kapwa.
An Uwak sanan an
Awol
Tagbati sija nan kagutom pagkakita
nija sa mangga. Ija na unta kuhaon
pero may Awol na nagbantay. Tag-ajo
Pagiging makasarili at
walang pakialam sa
kapwa.
25. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 261
nan Uwak an mangga kan Awol pero
waya ihatag nan Awol kay ija kan-on
silom.
Inilalahad sa talahanyan 4.4.12 sa ibaba ang kultural na implikasyon ng mga pabula.
Sa pabulang “ Si Unggoy sanan si Buaja” na may kultural na implikasyong “pagiging makasarili at
walang pakialam sa kapwa.”Sa alamat na ito, kampante si Unggoy na taos-puso siyang tutulungan ni Buaja na
ihatid siya sa kabilang pampang para kumuha ng pagkain. Lingid sa kaalaman ni Unggoy may masamang
binabalak sa kanya si Buaya kaya niya ito tinulungan. May mga tao ngayon na tutulong na may kapalit.
Bagamat negatibo ang kulturang ito ngunit hindi natin ito puwedeng isantabi na unti-unti na itong maging
kultura natin. Halimbawa sa mga pulitiko ngayon, tutulong sila kapalit ng iyong boto, kinakailangang kang
magkaroon ng utang na loob . Ang kulturang pagtulong sa kapwa ay hindi naghihintay ng kapalit, kusa itong
ibinigay.
Ang pabulang “Si Lawalawa sanan an Isog na Bujog” na may kultural na implikasyong “may mga
taong walang pakialam sa kapwa. Walang respeto sa karapatan ng bawat isa”. Si Bujog ay may ugaling
mayabang, walang galang sa kapwa dahil maingay siya at hindi niya alintana kung may maistorbo sa kanyang
ginawa kaya sa galit ni Lawalawa naghiganti ito at humantong sa kamatayan nini Bujog. May mga tao ngayon
na sarili lang ang iniisip, wala silang pakialam sa iba. Unti-unti na itong naging kaugalian ng mga Pilipino
ngayon lalo
sa hirap ng buhay, ika nga kapit sa patalim, masaktan ang masaktan makuha lang ang inaasam-asam.
Sa pabulang “An Uwak sanan an Awol” na may kultural na implikasyong ”pagiging makasarili at
walang pakialam sa kapwa. Wala silang pakialam kung may masasaktan basta‟t makuha nila kung ano ang gusto
nila”. Matutunghayan sa kuwento na labis ang pagkagutom ni Uwak dahil sa maghapong paglipad at maibsan na
sana ang kanyang pagkagutom dahil may nakita siyang manga ngunit hindi niya ito nakuha dahil may
nakabantay na isang Awol. Kahit anong pakiusap ang ginawa ng Uwak na pakainin siya ng manga ngunit hindi
siya pinakinggan dahil ang Awol mismo ang kakain ng manga. Maraming mga pangyayari sa ngayon ang
ating maihalintuld sa buhay ni Uwak, maraming taong nagugutom, marami ring taong nagsasayang ng
pagkain.Kahit saang sulok tayo ng bansa ngayon, masasaksihan natin ang maraming nagkalat na pulubi sa
lansangan.
Sa mga pabulang nakalap ng mananaliksik, ang kulturang napapaloob dito ay may pagka-negatibo.
Ipinapakita sa pabulang ito ang papel na kanilang ginagampanan na di nalalayo sa mga ugali ng mga tao
ngayon, pwera lang sa mabubuti. Nagsisilbing aral ito sa mga mambabasa kung ano ang kinahihinatnan kapag
gumawa tayo ng kasamaan sa ating kapwa.
Sa kabuuan, sa pamamagitan ng mga kuwentong-bayan, naipapahiwatig ng matatanda sa sumusunod
na salinlahi ang kalakihan ng repleksyon nito sa buhay at kultura ng mga Pilipino, partikular sa kanilang
kasaysayan, kapaligiran, at kaugalian ( Semorlan et al., 2014).
IV. CONCLUSION
Mula sa kinalabasan ng pag-aaral, inilalahad ang mga sumusunod na konklusyon: Ang kuwentong-
bayan ng mga Surigaonon ay nanatiling buhay hanggang sa kasalukuyan. Kabilang sa mga pasalitang panitikan
tulad ng ang mito, alamat, pabula, at kuwentong kababalaghan ay napakayaman ito‟y repleksyon ng kultura at
buhay-Pilipino lalong-lalo na ang pamumuhay, kultura at tradisyon ng mga Surigaonon na hanggang ngayon ay
kanilang pinapahalagahan , pinayayaman at preneserba para sa susunod pang henerasyon. Batay sa mga naging
konklusyon ng pag-aaral,inihahain ang mga sumusunod na rekomendasyon: Palawakin ang paggamit ng tema sa
mga araling pangwika,akdang pampanitikan at pananaliksik. Ang pagtukoy at pagsusuri ng tema sa mga akda ay
isang mabusisi at madetalyadong gawain, sa pagsasagawa nito, masasanay ang mga mag-aaral at mapapaunlad
ang kanilang kasanayan sa larangan ng pananaliksikPaunlarin ang kakayahan sa pagtukoy ng mga simbolismong
napapaloob sa mga akdang pampanitikan upang mas mapalawak ang kasanayan sa pananaliksik at iba pang mga
gawaing pangwika.Ipagpatuloy ang pag-aaral at pagsusuri ng kultural na implikasyon,ng bawat akda upang
makikilala ang kulturang taglay ng bawat rehiyon. Ipagpatuloy ang pag-aaral at pagsasatitik sa mga oral na
literatura hindi lamang sa Surigao del Sur kundi sa iba pang bayan upang ito ay masuri at mapayaman pa at
manatiling buhay hanggang sa pagdaan ng marami pang taon.Para sa susunod na mananaliksik, dagdagan pa ang
mga natuklasang mito, alamat, pabula, kuwentong kababalaghan at iba pang genre upang mas lalong
mapayaman ang mga ito Laliman pa ang pagsusuri sa mga panitikang natuklasan lalong-lalo na sa pagsusuri ng
tema, simbolismo , at kultural na implikasyon. Gamitin ang awtput sa pag-aaral na“Antolohiya ng mga
Kuwentong-bayang Surigaonon “ sa pagtuturo ng Poklor sa Pilipinas.
26. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR) 2022
A J H S S R J o u r n a l P a g e | 262
REFERENCES
[1]. Silva, Sara G. at Tehrani, Jamshid J. 2016. Comparative phylogenetic analyses uncover the ancient
roots of indo-european folktales . royal society open science:The Royal Society Publishing.
[2]. Sims, Martha . 2005. Living folklore: an introduction to the study of people and their traditions.Logan:
Utah State University Press
[3]. Kitayama, O. 2005. Prohibitation against looking analysis of japanese mythology and folktales in w
tseng. s.c. chong & nisha eds.aean
[4] . Aputan, Estela. 2013. Panitikang kayamanan ng bayan.School Division of Nueva Ecija Greater
Heights.
[5]. Weerasinghe, Tudor. 2010. Folktales as an effective media for culture communication towards child
socialization: a study on folktale practices among school children in sri lanka. sli Lanka: university of
colombo.
[6] . Loyoja .2011. Nakalap noong Agosto 2, 2018 mula sa www.blogspot.com11].
[7]. Eugenio, D. 2007. Philippinefolk literature : an anthology. Quezon City, Philippines: UP Press, xxiii-
xxvi.
[8]. Du, Nelia O. 2014. Pagdalumat sa mga sinaunang di- materyal na kultura sa mga b’laan sa brgy.
pisan, kabacan, cotabato mula sa kanilang kwentong-bayan. Asia Pacific Journal of Multidisciplinary
Research. 2 (6), 158-163 ).
[9]. Bron, Ligaya O. 2008.Kaugaliang pilipino at pagpapahalagang moral na masasalim sa mga sinasalita
at isinatitik na panitikang bayan sa apat na bayan ng camarines norte: isang pagsusuri . Maynila:
Pamantasang Manuel Luiz Quezon.
[10]. Chen, Chi-Fen Emily. 2009. Characteristics of folk literature. Taiwan: National Koohsiung First
University of Science and Technology.
[11]. Joo Jin, Yam. 2010. Pagsusuri ng maikling kuwento sa panahon ng kastila (Ang pagong at ang
Matsing). Nakalap noong Desyembre 22,2018 mula https:/www.slideshare.net>sacrikanzaki05.
[12]. Camar, Aisah B. 2016. Koleksyon, klasipikasyon at mga pagpapahalagang napapaloob sa mga
kuwentong-bayan. Surigao del Sur State University, Tandag City.
https:/www.slideshare.net>sacrikanzaki05.
[13]. Yason, G. 2012. Kahulugan ng alamat. Nakalap noong Nobyembre 25,2018 mula
http:/www.scribd.com/doc/101028302/kahulugan-ng-Alamat/scibd