1. A.Áàëæèííÿì MD., PhD
Ñýðãýýí çàñàõ àíàãààõ óõààíû òýíõèì
ÀÓÑ, ÝÌØÓÈÑ

2. Á¿ñýëõèé íóðóóíû àíàòîìè, êèíåçèîëîãè
¯éë àæèëëàãààíû íýãæ
 2 íóãàëàì, äèñê
Íóãàëàì õîîðîíäûí äèñê
 Annular fibrosus


Ìóêîïîëèñàõàðèä
Êîëëàãåí øèðõýã
 Nucleus pulposus


Ïðîòåîãëèêàí
Ãèäðîôèëèê øèíæòýé
 Òýæýýë ìóóòàé
 À÷ààëàë  äèñêèéí äîòîîä äàðàëò
 ýíý ¿åä áóë÷èí àãøèõ áîëîâ÷
Ẻìºíöºð äýýð à÷ààëàë î÷äîãã¿é

3. ¯éë àæèëëàãààíû íýãæ

4. Íóðóóíû àðûí á¿òýö

5. Íóðóóíû ëèãàìåíò
Ligamentum flavum
 80% elastin
 20% collagen
Supraspinous lig
Interspinous lig
ALL
PLL
Multifidus triangle
 Facets
 Facet innervation
 Transverse li
 Quadratus lumborum
muscle
 Iliolumbar lig

6. Íóðóóíû áóë÷èí
 Erector spinae muscle
 Intersegmental muscle-short
intersegmental muscles,
interspinals &
intertransversalis
 Quadratus lumborun muscleoriginates & insert 12th rib,
iliac crest transverse process
 Multifidus

7. ªâäºëò ¿¿ñãýõ ýä¿¿ä
1. Íóðóóíû óðä áîëîí àðûí óðò ëèãàìåíò -¿ðýâñýæ ãýìòýõ ýñâýë
öî÷èðñîí ¿åä íóðóó ºâääºã.
2. Íóрууны ÿñ- íóðóóíû íóãàëàìûí ÿñíû õóãàðàë, áîäèñûí ñîëèëöîîíû
ýìãýã, õàâäàðûí ¿åä íóðóóíû ºâäºëò ¿¿ñäýã.
3. Íóðóóíû íóãàëàì õîîðîíäûí æèéðãýâ÷ - äèñêèéí ººðèéí ãýìòýë, ýñâýë
ãàäàãø ö¿ëõèéæ ºâäºëò ¿¿ñãýõ ýä¿¿äèéã öî÷èðîîñíîîñ íóðóóíû
ºâäºëò ¿¿ñäýã.
4. Íóðóóíû ìýäðýëèéí ÿçãóóð - ãàäíàõ á¿ðõ¿¿ë íü Luscka-ãûí
ìýäðýëèéí ñàëààãààð ìýäðýëæ¿¿ëýãääýã áºãººä èéìýýñ òàòàãäàæ,
öî÷èðñíîîñ íóðóóíû ºâäºëò ¿¿ñäýã.

8. ªâäºëò ¿¿ñãýõ ýä¿¿ä
5. Ñýðòýí õîîðîíäûí ëèãàìåíò - íü ºâäºëò äàìæóóëàõ ÷àäâàð á¿õèé
ìýäðýëýýð ìýäðýëæ¿¿ëýãääýã. Èéìýýñ òàòàãäàæ, öî÷ðîõ ýñâýë
ãýìòâýë íóðóóíû ºâäºëò ¿¿ñäýã.
6. Íóðóóíû ôàñåò ¿å íü àðûí àíõäàã÷ ìýäðýëèéí ¿åíèé ñàëààãààð áîëîí
ñèìïàòèê ìýäðýëýýð ìýäðýëæ¿¿ëýãääýã ó÷èð ¿ðýâñýæ ãýìòýæ,
öî÷èðñîí ¿åä íóðóó ºâäºõ øàëòãààí áîëäîã.
7. Íóðóóíû áóë÷èíãèéí ñïàçì. ªâäºëò ¿¿ñãýäýã ýä¿¿ä ¿ðýâñýæ, ãýìòýí
öî÷èðâîë õàìãààëàõ çîðèëãîîð áóë÷èí ðåôëåêñýýð ÷àíãàð÷ àãøäàã
áºãººä ¿¿íèéã “õàìãààëàõ ñïàçì” ãýäýã. Ýíý íü íóðóóíû ºâäºëòèéã
èõýñãýí ýöýñòýý ººðºº íóðóó ºâäºõ áèå äààñàí øàëòãààí áîëäîã.

9. Цочмог өвдөлт
Хөлрүү дамжиж өвдөх өвдөлттэй хавсарч болно
Өвдөлт хөлрүү дамжих нь диск цүлхийсэн эсвэл
радикулопати гэсэн үг биш
Диск цүлхийсэн ихэнхи тохиолдолд мэс засал
эмчилгээ хийдэггүй.
Гэхдээ өвдөлт хөлрүү дамжиж байгаа
тохиолдолд эдгэрэлт удаан, тавилан муу байх
магадлалтай

10. Цочмогдуу өвдөлт
Мэдрэлийн гаралтай өвдөлт
Диск цүлхийсэнтэй холбоотой радикулопати
MRI, EMG
Бүтцийн өөрчлөлттэй холбоотой өвдөлт
SI, facet, spondylolisthesis, biomechanical dysfunction
Structural asymmetries, muscle imbalance,
disalignments
Миофасцийн өвдөлт
Rheumatologic, fibromyalgia, autoimmune, metabolic,
endocrine source?

11. Архаг өвдөлт
Гурван P’s
Pain
Pathology
Performance

12. Ñòàòèê íóðóó
Áèåèéí áàéðøèë
 Ýð¿¿ë õ¿í ýãö çîãñîæ áàéõàä äýëõèéí òàòàõ õ¿÷íèé
øóãàì Ñ1-Ñ7-ûí íóãàëàìûí èõ áèåýð Ò10 õ¿ðòýë
ÿâæ, á¿ñýëõèé-óóöíû õîëáîîñîîð äàìæèí ò¿íõíèé ¿åýð
ýñâýë áàãà çýðýã àðààð íü ÿâäàã. Òýãýýä óóöñ¿¿æíèé ¿åýð áîëîí ºâäºãíèé ¿åíèé óðäóóð ÿâæ
øàãàéí ¿åíèé óðä õýñýãò î÷èæ äóóñäàã
 4 ôèçèîëîãèéí ìóðóé

13. Ëîðäîç

14. Õýò ãýäèéõ õºäºë㺺í

15. Íóðóóíû õºäºë㺺íèé ìåõàíèçì

16. Íóðóó ºâòãºõ ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñ
Íóðóóíû ºâäºëòòýé
õàìààðàëòàé
Òîäîðõîéã¿é
Íóðóóíû ºâäºëòòýé
õàìààðàëã¿é
Íàñ
Òàìõèäàëò
Ñýòãýöèéí áàéäàë
• Ñòðåññ
• Ò¿ãø¿¿ð
• Ñýòãýë ãóòðàë
Æèðýìñëýëò
Ñêîëèîç
Çàðèì íýãýí ñïîðòûí òºðºë
Òàðãàëàëò
Áóë÷èíãèéí õ¿÷
Áèå áÿëäðûí õºãæèë
Óäàìøèë
Õ¿éñ
ªíäºð
Áèåèéí æèí
Áèåèéí ãàëáèð
Õºëíèé óðò áîãèíî
Õºäºë㺺íèé ÷àäâàð
Óÿí õàòàí ÷àíàð
Çàðèì íýãýí ñïîðò

17. Àæèë ìýðãýæèë
Íóðóóíû ºâäºëòòýé õàìààðàëòàé
Òîäîðõîéã¿é
Áèåèéí õ¿÷íèé õ¿íä àæèë
Îëîí äàõèí áºõèéõ, ýðãýõ õºäºë㺺í
Õ¿íä þì ºðãºäºã, ò¿ëõäýã, òàòäàã
Äîðãèîí
Ñýòãýöèéí áàéäàë
• àæèëäàà ñýòãýë õàíàìæòàé
ýñýõ
• õàìò îëíû õàðüöàà
• óéòãàðòàé
Õºäºë㺺í áàãàòàé àæèë

18. Ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì
Ìýñ çàñàë÷ õóòãà, äîòðûí ýì÷ ýì, ñýòãýöèéí ýì÷ àìàà
ýì÷èëãýýíä àøèãëàäàã áîë ñýðãýýí çàñàë÷ õ¿íèéã
àøèãëàäàã.

19. “Red flags”
Адуун сүүл дарагдах: булчингийн хүч
хурдацтайгаар сулрах, давсаг гэдэсний үйл
ажиллагаа алдагдах, мэдэрхүй алдагдах
Хорт хавдар
Халдвар :diskitis, osteomyelitis, abscess
Халдварын бус гаралтай үрэвслийн эмгэг
(spondyloarthropathy)
Цочмог гэмтэл

20. “Yellow flags”
Архагших, чадвар алдагдах өндөр эрсдэлтэй
Сэтгэц-нийгмийн саад
 биеийн

Ажлын байрны хүчин зүйл
 хувь хүний

нас, хүйс, боловсролын түвшин, гэрлэлтийн байдал,
биеийн байршил, галбир, булчингийн хүч, бие бялдрын
хөгжил, уян хатан байдал, тамхи татдаг эсэх
 сэтгэцийн

Сэтгэл гутрал, түгшүүр, айдас

21. Ýì÷èëãýýíèé ¿å øàòóóä
ªâäºëò íàìäààõ
Ýì÷èëãýýíèé äàñãàë
Òîãòâîðæóóëàõ

22. ªâäºëò íàìäààõ ¿å øàò
Õºäºë㺺í õÿçãààðëàõ
 Ìàø õ¿íä òîõèîëäîëä äýýä òàë íü 2-3 ºäºð
 Áèåä ýâòýéõýí áàéðëàë
 Áóë÷èíãèéí ñïàçì áàãàñãàõ õ¿éòýí ýñâýë äóëààíû ýì÷èëãýý
Ýì÷èëãýýíèé äàñãàë
 Ãýäèéõ íü ìýäðýëèéí ÿçãóóðûí òàòàãäëûã áàãàñãàñíààð ºâäºëò
íàìäààäàã.
 Ãýäèéõýä ºâäºëò èõñýæ áàéâàë: íóðóóíû ñóâãèéí íàðèéñàë ýñâýë
äèñê ö¿ëõèéñýí áàéæ ìàãàäã¿é òóë çîãñîîõ õýðýãòýé.
 Íóðóóíû òàòëàãà, óëüòðàçâóê, ìàññàæ, TENS
Ýìèéí ýì÷èëãýý: ÍÑÏÂÏ, áóë÷èí ñóëðóóëàã÷, ñýòãýë ãóòðàëûí
ýñðýã ýì, êîðòèêîñòåðîéä
Àæëûí öàãèéã õîðîãäóóëàõ

23. ªâäºëò íàìäààõ ¿å øàò
Õÿçãààðëàõ õºäºë㺺í
Ýð÷èì èõòýé äàñãàë õèéõã¿é áàéõ
10 êã-ààñ èë¿¿ à÷àà ºðãºõã¿é áàéõ
Îëîí äàõèí äàâòàí áºõèéõã¿é áàéõ
Îëîí äàõèí äàâòàí ýðãýõ, ìóøãèõ õºä õèéõã¿é áàéõ
Óäààí çîãñîæ, ñóóõã¿é áàéõ
4 äîëîî õîíîãò ºâäºëò íàìäàõã¿é áîë → MRI

24. Áàéðëàë, õºäºë㺺íèé ¿åä á¿ñýëõèé íóðóóíä èðýõ à÷ààëàë
(L3 )

25. Ýì÷èëãýýíèé äàñãàëûí ¿å øàò
Áèîìåõàíèêèéã ñýðãýýõ
Óÿí õàòàí ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ
Áóë÷èí, ëèãàìåíòèéí õ¿÷èéã ñàéæðóóëàõ
Ñóíãàõ äàñãàë
Paraspinalis, iliopsoas, hamstrings, hip rotators,
quadriceps
Õ¿÷íèé äàñãàë
Spinal extensor, abdominal
Àåðîáèê äàñãàë

27. Ýì÷èëãýýíèé äàñãàëûí ¿å øàò
Ãýäèéõ äàñãàë
Äèñêèéí äîòîîä äàðàëòûã áóóðóóëíà
nucleus pulposus óðàãøàà øèëæèíý
Ìýäðýëèéí ¸çîîðûí á¿ðõ¿¿ëèéí òàòàãäàë áóóðíà
Õýâëèéä èâýýñ õèéõ
Ýñðýã çààëò
Íóðóóíû íóãàëàì õýò èõ õºäºë㺺íòýé, òîãòâîðã¿é
Èõ õýìæýýíèé äèñêèéí ö¿ëõèéëò
Ìýäðýëèéí øèíæ 2 òàëä èëýð÷ áàéãàà
Ìýäðýëèéí ¸çîîð òàòàãäëûí øèíæ èõñýæ áàéãàà

28. Ýì÷èëãýýíèé äàñãàëûí ¿å øàò
Áºõèéõ äàñãàë
 Èõýâ÷ëýí íóðóóíû àðûí õýñãèéí ºâäºëòòýé ¿åä õèéíý
 Ôàñåò ¿åí äýýðõ à÷ààëàë áóóðíà
 Íóðóóíû øóëóóí áóë÷èí, ëèãàìåíò, ìèîôàñöè ñóíàíà
 Çààëò
 Äèñê òºâèéí ÷èãëýëä ö¿ëõèéñýí
 Ôàñåòûí ãàðàëòàé ºâäºëò
 Íóðóóíû íóãàëìûí ñòåíîç
Äàñãàëûí õýëáð¿¿ä
 Ààðöàã ýðã¿¿ëýõ, ºâäºã öýýæð¿¿ òàòàõ, õýâëèéí òàòàëò ãì
Ýñðýã çààëò
 Íóðóóíû íóãàëàì òîãòâîðã¿é, õýò õºäºë㺺íòýé
 Ðàäèêóëÿð ºâäºëò èõñýæ áàéãàà ¿åä

29. Äèíàìèê ñòàáèëèçàöè (ABCD зарчим)
o This position – greatest
functional stability, decreasing
tension on ligaments and
spinal neural elements while
allowing a more balanced
segmental force distribution
between the disk and facet
joints
o Least painful and most
biomechanically advantageous
position
o Lifting, bending pushing
pulling
• Contraindication
o Spinal segmental
hypermobility, instability,
radicular pain

30. Áèåèéí áàéðøèë çàñàõ

31. Ýì÷èëãýýíèé äàñãàëûí ¿å øàò
Ç¿ðõ ñóäàñíû ¿éë àæèëëàãààã ñàéæðóóëàõ
àåðîáèê äàñãàë
o
o
o
o
Ýíäîðôèíèé íºëººãººð ºâäºëò íàìäàíà
Ýäèéí ýäãýðýëò ò¿ðãýñýíý
Òýñâýð íýìýãäýíý
Ìýäðýë áóë÷èíãèéí òîãòîëöîîíû ¿éë àæèëëàãàà ñàéæèðíà

32. Òîãòâîðæóóëàõ ¿å øàò
ªâ÷òºíèé õàðèóöëàãûã ñàéæðóóëàõ, äýìæèõ
Ãýðèéí íºõöºëä äàñãàë õèéõ
Õºäºë㺺íèé çºâ àðãà áàðèëûã ýçýìøèõ
Òàìõè òàòàõã¿é áàéõ

33. Back school
Çîðèëãî
ºâäºëò òýñâýðëýõ ÷àäâàðûã íýìýãä¿¿ëýõ
¿éë àæèëëàãààíû ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ
дàõèëòààñ ñýðãèéëýõ
Íóðóóíû àíàòîìè
Ïàòîôèçèîëîãè
Áèîìåõàíèê
Äàñãàë, хөдөлгөөн хийх
Ñýòãýë ç¿éí õ¿÷èí ç¿éëèéã òîäîðõîéëîõ

34. Back school

35. Back school