Having explicit knowledge, tacit knowledge and being competent in language use are necessary and increase the power of many people. This, however, may not be the case for administrators. In fact authority is a way to increase administrators’ power. Many administrators tend to ignore the fact that knowledge, power and languages are the mythologies which force the alternations between the agent and the object at all times.

1. ความรู อํานาจ และภาษา : มายาคติของผูบริหาร
ศิริพร มณีชูเกตุ
บทคัดยอ
การมีความรูจากการศึกษาเลาเรียนและจากการสั่งสมประสบการณ รวมถึงการมีความรูในการใชภาษา
มีความจําเปนและเพิ่มพลังอํานาจใหแกบุคคลหลายๆคน แตสําหรับผูบริหารแลว สามสิ่งนี้ดูเหมือนไมมีความ
จําเปนและไมเพิ่มพลังอํานาจใหแกผูบริหารมากไปกวาอํานาจหนาที่ที่มาพรอมกับตําแหนงทางการบริหาร ซึ่ง
อํานาจหนาที่นี้ตางหากที่เปนชองทางใหผูบริหารมีพลังอํานาจขึ้นมาได แตผูบริหารอาจลืมตระหนักไปวา ความรู
อํานาจ และภาษา เปนมายาคติ ที่มีลักษณะผกผัน ทําใหมีสภาพกลับไปกลับมาระหวาง ผูกระทําและผูถูกกระทํา
ไดเสมอ
Abstract
Having explicit knowledge, tacit knowledge and being competent in language use are
necessary and increase the power of many people. This, however, may not be the case for
administrators. In fact authority is a way to increase administrators’ power. Many administrators tend
to ignore the fact that knowledge, power and languages are the mythologies which force the
alternations between the agent and the object at all times.
วารสารมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร (มหาวิทยาลัยนเรศวร) 3, 3 (พ.ค.-ส.ค. 2549) 49-63

2. บทนํา
“ความรู” “อํานาจ” และ “ภาษา” ทั้งสามสิ่งนี้มีความเกี่ยวพันเชื่อมโยงกันอยางแนบแนน นั่นคือ เมื่อมี
ความรู ภาษาจะเปนเครื่องมือสงผานใหเห็นอํานาจจากความรูนั้นได ขณะเดียวกันภาษาและการใชภาษาก็อาจ
เปนตัวชี้วัดระดับความรูของผูพูดหรือผูเขียนนั้นไดเชนกัน แตทั้งนี้หากบุคคลมีอํานาจอันมิไดเกิดจากความรูและ
การใชภาษาโดยตรง ก็อาจสงผลใหความรูและการใชภาษาที่แสดงออกนั้นมีอํานาจขึ้นมาได ความรู อํานาจ
และภาษาจึงเปรียบประดุจดังเงาของกันและกันซึ่งพรอมและสามารถแปรผันหรือผกผันใหเปนบวกหรือลบก็ไดหาก
เมื่อตําแหนงแหงที่ของทั้งสามสิ่งนี้เปลี่ยนไป ณ ตําแหนงหนึ่ง ความรู อํานาจและภาษาที่บุคคลครอบครองอยู
อาจดูไรคา ไรคนแยแส ในทางกลับกัน ณ ตําแหนงหนึ่ง สามสิ่งนี้กลับขึ้นแทนอันทรงเกียรติและกอใหเกิดผลในทาง
ปฏิบัติไดในทันที โดยเฉพาะเมื่อตําแหนงแหงที่นั้นตกเปนของฝายผูบริหาร และนี่คือความจริงของมายาคติที่เกิด
ขึ้นกับความรู อํานาจและภาษา
ความรู
วิจารณ พานิช (2547 : 7) ไดกลาวถึงความรูและแบงความรูออกเปน 2 ประเภทดวยกันดังนี้
“ความรูยุคที่1 เริ่มเมื่อ 500-600 ปกอน เมื่อเริ่มมีแทนพิมพ ทําใหสามารถตีพิมพ
ความรูออกเผยแพรไดอยางกวางขวาง ความรูเหลานี้มักสรางโดยนักวิชาการ เปนความรูที่เนนเหตุ-
ผล พิสูจนตามหลักวิชาการ เนนความรูเฉพาะดานหรือเฉพาะสาขา อยูในรูปของความรูที่เขารหัส
เปนตัวหนังสือ รูปภาพ แผนผัง หรือในรูปของรหัสทางอิเล็กทรอนิกส เรียกวา Explicit knowledge
หรือ Codified knowledge (วิจารณ พานิช เรียก ความรูประเภทนี้วา ความรูในกระดาษ หรือ
ความรูชัดแจง)
ความรูยุคที่ 2 เปนความรูที่มีอยูในผูปฏิบัติ เกิดจากประสบการณตรง พิสูจนไดจาก
การที่งานประสบผลสําเร็จ ยิ่งถาผลงานสูงสงยอดเยี่ยม ยิ่งแสดงวามีความรูพิเศษ เปนความรูที่
แนบแนนอยูกับงาน และอยูในคนหรือกลุมคนรวมกัน เปนความรูบูรณาการ ไมจําแนกเปน
สาขาวิชา เรียกความรูชนิดนี้วา ความรูในคน หรือ Tacit knowledge
ที่จริงความรูยุคที่ 2 นี้ คือความรูยุคที่ 0 (ศูนย) คือมนุษยเราใชความรูแบบนี้มาชานาน
กอนเกิดความรูในยุคที่ 1 จากความกาวหนาของเทคโนโลยีการพิมพ ความเคยชินตอความรูยุคที่
1 ทําใหมนุษยละเลยความรูยุคที่ 0 ไป จนเพิ่งมาคนพบใหมเมื่อประมาณ 15 ปมานี้”
การมีความรูและประสบการณจึงเปดโอกาสใหผูคนไดทําประโยชนทั้งเพื่อตนเองและเพื่อสวนรวม ในยุค
โบราณนั้น นักปราชญผูแสวงหาคําตอบของคําถามที่ผุดขึ้นมาในความคิดของพวกเขาอยางไมขาดสาย ตางไดรับ
ความศรัทธา เชิดชูเกียรติ ทั้งในขณะเวลาที่พวกเขามีชีวิตอยูหรือหลังจากที่เสียชีวิตแลว หรือเหลานักวิทยาศาสตร
ที่คนพบและประดิษฐสิ่งตางๆเพื่อประโยชนของสังคมมนุษยโลกก็ไดรับการบันทึกไวในหนาประวัติศาสตรเชนกัน
โดยปริยายแลว คนที่ศึกษาศาสตรดานใดหรือชํานาญการทางดานใดมักมีความชอบธรรมในการปฏิบัติหรือเอยถึง
ดานนั้นๆ และอํานาจยอมติดตามมา กลาวคือความรูในศาสตรตางๆไมไดเปนเพียงแคแหลงความรูในเรื่องนั้นแต
แทจริงแลวเปนตัวกําหนดอํานาจแฝงเรนและความสัมพันธตางๆในสังคมดวย เชนศาสตรการแพทยเปนตัว

3. กําหนดใหมีผูที่มีความรูดีในเรื่องสุขภาพที่จะสามารถประกอบอาชีพแพทยได และกําหนดใหเปนผูที่มีอํานาจ
มากกวาผูอื่นในเรื่องนี้ (วิโรจน อรุณมานะกุล,2547 : 11)
สังคมไทยสมัยกอน ผูชายเทานั้นที่ไดเรียนหนังสือโดยการบวชเรียน ผูหญิงไมมีสิทธิ์ไดเรียนหนังสือ การมี
ความรูจากการเรียนหนังสือจึงมีขอไดเปรียบมากมาย เพราะการไดเรียนหนังสือยอมทําใหสามารถอานออกเขียน
ได เมื่ออานออกเขียนได นั่นยอมเปนเครื่องมือที่จะนําพาไปสูโลกแหงขอมูลตางๆ รวมทั้งมีโอกาสติดตอสื่อสารมาก
ขึ้น ผูชายมีบทบาทแทบทุกเรื่องมากกวาผูหญิง ดังนั้นผูชายอันหมายรวมถึงผูรูหนังสือจึงมีอํานาจแหงการกดขี่เพื่อ
กีดกันความเปนใหญของผูหญิง เรื่องราวของอําแดงเหมือนจึงเปนตัวอยางที่ชวยยืนยันถึงผลของการรูหนังสือของ
ผูหญิง นั่นคืออําแดงเหมือนสามารถเขียนฎีกาทูลเกลาฯถวายพระบาทสมเด็จพระจอมเกลาเจาอยูหัว รัชกาลที่ 4
ซึ่งปรากฏในประกาศพระราชบัญญัติลักษณะลักพา พ.ศ.2408 และไดรับชัยชนะในที่สุด (ธม ธาตรีและจันนิภา,
2521 : 199-201)
ตัวอยางของความหายนะอันมีสาเหตุจากการไมรูหนังสือที่เกิดขึ้นในระดับกลุมคนนั้นเห็นไดจากเรื่องราว
ทางประวัติศาสตรของชาวอินคา ชาวอินคาซึ่งอยูภายใตการปกครองของจักรพรรดิอะตาอวลปา ตองพบกับความ
หายนะอันใหญหลวง ดวยความที่ชาวอินคาไมมีภาษาเขียนจึงไมสามารถรับรูขอมูลขาวสารใดๆได จะรูก็เพียง
ลักษณะปากตอปาก ที่สําคัญกวานั้น ในเขตโลกใหม 1
นั้น ผูที่เขียนหนังสือเปน จํากัดอยูเฉพาะผูนํากลุมเล็กๆ แต
จักรพรรดิอะตาอวลปาไมไดเปนหนึ่งในนั้น !
อะตาอวลปาที่แวดลอมดวยทหารและขาราชบริพาร 80,000 คน กลับตองพายแพทหารชาวสเปนชั้นเลว
เพียง 168 นายที่นําโดยฟรานซิสโก ปซารโร 2
และทายที่สุด หลังจากไดคาไถตัวที่เปนทองคําเต็มหอง ปซารโรก็
ตระบัดสัตยที่ตนใหไวแกอะตาอวลปาวาจะปลอยตัวพระองคโดยการสังหารพระองคเสีย
ปจจัยหนึ่งที่นอกเหนือจากการไมรูหนังสือของจักรพรรดิอะตาอวลปา แตอาจเปนผลพวงจากการไมรู
หนังสือคือการไมมีขอมูลหรือประสบการณเกี่ยวกับประเทศและประชาชนชาวสเปนเลย อันที่จริงปซารโรเองก็ไมรู
หนังสือ(คือไมมีความรูในกระดาษ) เชนเดียวกับจักรพรรดิอะตาอวลปา แตเขาไดเปรียบจักรพรรดิอะตาอวลปา
เพราะเขาอาศัยอยูในสังคมที่มีวัฒนธรรมการอานการเขียน หนังสือเทาที่เผยแพรอยูในยุโรปชวยใหชาวสเปนรูเรื่อง
ประวัติศาสตรยุโรปเมื่อหลายพันปกอน และเรื่องราวเกี่ยวกับอารยธรรมรวมสมัยหลายวัฒนธรรม(จาเร็ด ไดมอนด,
2547 :97)และดวยเหตุนี้ ปซารโรจึงอาศัยประโยชนจากการนี้ โดยการนํายุทธวิธีการซุมโจมตีของคอรเตช 3
มาใช
กับอะตาอวลปา (จาเร็ด ไดมอนด, 2547 : 97)
1
โลกใหม หมายถึงทวีปอเมเริกาในปจจุบัน
2
ฟรานซิสโก ปซารโร (Francisco Pizarro) เปนชาวสเปนซึ่งมีชีวิตระหวางปค.ศ.1475 – 1541 เปนลูกพี่ลูกนอง
กับมารดาของคอรเตส ปซารโรเปนหนึ่งในชาวสเปนที่ไมไดเรียนหนังสือ เขาพิชิตจักรวรรดิอินคาแหงเปรูในป
ค.ศ.1532
3
เฮอรนัน คอรเตส(Hernán Cortés) เปนชาวสเปนซึ่งมีชีวิตระหวางปค.ศ.1485 – 1547 คอรเตส ไดรับการศึกษา
ในระดับมหาวิทยาลัย เขาพิชิตจักรวรรดิอัซเต็ก แหงเม็กซิโกในป ค.ศ. 1521 และไดบันทึกเหตุการณการสูรบของ
เขาในครั้งนั้นดวย

4. เราคงสรุปไมไดวาไอคิวของชาวอินคาต่ํากวาชาวสเปน แตสิ่งที่ทําใหชาวสเปนเหนือกวาก็เพราะการรู
และมีขอมูลที่มากกวา มีประสบการณที่มากกวา ประสบการณในที่นี้ไมจําเปนตองเกิดคูกับมโนธรรม หรือการมี
วัฒนธรรมการรูหนังสือ แตอาจเปนเชิงการรูเหลี่ยมรูคมเพื่อการเอาเปรียบ ไมเชนนั้นทหารสเปน 168 คน คงไม
ถึงกับตองฆาชาวอินคาจํานวน 7,000 คน เหมือนผักปลา โดยที่ฝายทหารสเปนไมเสียเลือดเนื้อของฝายตนแมแต
คนเดียว
โดยสรุป วัฒนธรรมการรูหนังสือทําใหชาวสเปนมีองคความรูเกี่ยวกับพฤติกรรมและประวัติศาสตรมนุษย
เปนอยางดี แตในทางตรงกันขาม ไมเพียงแตอะตาอวลปาจะไมรูเรื่องราวใดๆเกี่ยวกับคนสเปนเทานั้น แตยังไมเคย
รับรูหรือเคยไดยิน(หรืออาน) เรื่องราวเกี่ยวกับการรุกรานใดๆของผูคนจากโพนทะเลมากอนเลย ความรูและ
ประสบการณที่สั่งสมมานี้เองที่ชวยใหปซารโรวางแผนจับตัวอะตาอวลปาไดสําเร็จ ในขณะที่อะตาอวลปาก็ตก
หลุมพรางที่วางไวอยางงายดาย(จาเร็ด ไดมอนด, 2547 : 97) นี่เปนเพราะผลแหงการไมพบพานพฤติกรรมมนุษย
ซึ่งมีความหลากหลายโดยแท
สําหรับในประเทศไทย ตัวอยางเหตุการณที่กอใหเกิดความเสียหายระดับประเทศ คือเหตุการณ ร.ศ.112
ซึ่งแมวาในสมัยนั้นไดมีการสงนักเรียนไปศึกษาวิชาทหารในยุโรปก็ตาม แตปจจัยหนึ่งที่ วิลาส นิรันดรสุขศิริ
(ศิลปวัฒนธรรม, 2548, เว็บไซต)ไดสรุปประเด็นวา เหตุที่สยามตองสูญเสียดินแดนใหกับประเทศฝรั่งเศสนั้น คือ
ความไมช่ําชองในวิธีการทูตและการใชภาษาของฝายสยามซึ่งยอมหมายถึงความรูและประสบการณดานภาษา
ตางประเทศนั่นเอง รวมทั้งการขาดประสบการณและความชํานาญในการใชอาวุธดวย ดังขอความตอไปนี้
“ปจจัยอีกประการหนึ่งที่ผูบันทึกหลายคนระบุไววาเปนจุดออนอยางหนึ่งของสยาม คือ
วิธีการทูตที่ใชในครั้งนั้น ดังเชนขอความในโทรเลขที่มารคีสแหงดัฟเฟอริน๑๐ สงถึงเอิรลแหงโร
สเบอรี ลงวันที่ ๒๗ กรกฎาคม ความวา "ผมสังเกตเห็นวา ฝายสยามขาดความช่ําชองในการใช
ภาษาอันแยบยลทางการทูตอยางชาวยุโรป" ขอความนี้ตรงกับความเห็นของนายสมิธที่วา "ทาที
และภาษาที่ฝายสยามใชตอบขอเรียกรองของฝรั่งเศสนั้น ปนปงถือดีเกินขีดการแสดงออกถึง
ศักดิ์ศรีจนเกินไป และทําใหฝายศัตรูโกรธ" สวนนายเฮนรี นอรแมน นั้นกลาวไวในหนังสือของเขา
วา ขอเสียอยางหนึ่งของฝายสยามคือ "ความรูสึกตอตานอิทธิพลของยุโรปในสยามที่รุนแรง
เกินไป"
เราคงปฏิเสธไมไดวา นอกจากปจจัยขางตนแลว กองกําลังของสยามเปนสิ่งที่มีบทบาท
สําคัญอยางยิ่งตอวิกฤตการณในครั้งนี้ดวย หากมองในแงอาวุธยุทโธปกรณอยางเดียวแลว
โอกาสที่สยามจะเปนฝายชนะฝรั่งเศสในการตอสูที่ปากน้ํามีความเปนไปได แตถามองดาน
ความสามารถ และมองถึงการศึกระยะยาวแลว โอกาสดังกลาวมีไมสูงนัก”
อาจกลาวไดวาผูที่มีความรูและประสบการณที่เหนือกวายอมไดเปรียบกวา และในดานการบริหาร
งาน ขอไดเปรียบเหลานี้จึงตกอยูในแวดวงของผูบริหาร เพราะหลายครั้งที่เราพบวาผูบริหารไมไดแตกตางจาก
บุคลากรทั่วไปในแงของความรูเลย แตผูบริหารมีชองทางของการรูขอมูลมากกวา เขาถึงขอมูลไดกอนหรือ
แมกระทั่งมีโอกาสสรางกฎกติกาขึ้นมากันเอง ไมวาจะเปนระเบียบขอบังคับใดๆ และมีโอกาสที่จะปดบังซอนเรน
หรือหนวงเหนี่ยวเวลาการแจงขอมูลบางอยางได นอกเหนือจากความไมแตกตางจากบุคลากรทั่วไปในแงของ
ความรูแลว สองฝายนี้อาจไมแตกตางกันในแงของคุณสมบัติที่พึงประสงค เพราะคุณสมบัติที่ควรจะมีของผูบริหาร

5. อาทิ เรื่องภาวะความเปนผูนํา การมีวิสัยทัศน มีคุณธรรมจริยธรรม เที่ยงธรรม โปรงใส รับผิดรับชอบ รูกฎระเบียบ
ตางๆ ฯลฯ นั้น หากเมื่อสํารวจแลวเราจะพบผูบริหารแบบนี้สักกี่ราย
อยางไรก็ตามแมวาผูบริหารบางคนมีประสบการณและความสามารถในการบริหารจัดการ(ซึ่งไมสามารถ
รับรองไดวาจะมีความรับผิดรับชอบ และรูผิดรูชั่วเสมอไป) แตดวยคานิยมของสังคมโดยเฉพาะคานิยมของสังคม
ผูบริหารหนวยงานราชการทั้งหลายที่มักใหน้ําหนักของอํานาจและความเชื่อถือไปกับคํานําหนาชื่อไมวาจะเปน
คุณวุฒิ ยศศักดิ์หรือตําแหนงทางวิชาการ ดังนั้นจึงอาจเกิดกรณีที่ผูบริหารบางคนไขวควาใหไดมาซึ่งคุณวุฒิ
ทางการศึกษาระดับดุษฎีบัณฑิตแมวาจะเรียนเพียง 1 เดือนก็ตาม ทั้งนี้เพียงเพื่อวาคุณวุฒินั้นจะสามารถยกระดับ
ฐานอํานาจตนเองและใหผูคนยอมรับ สวนจะมีความรูทางดานที่เรียนมาโดยแทจริงหรือไมนั้นไมสําคัญ เพราะ
ตราบใดที่ยังไมมีใคร “รูทัน” กับการไดมาของความรูจอมปลอมนั้น ผูบริหารคนนั้นก็ยังคงอาศัย “คุณวุฒิ” สราง
ฐานอํานาจไดตอไป ถึงกระนั้นก็ตาม หากจะมีใครสักคน “รูทัน” ก็ไมแนใจวาอํานาจของผูบริหารจะลดลงไปหรือ
ไม เพราะตําแหนงทางการบริหารดูจะเปนเกราะปองกันและมีอํานาจที่เหนือกวา
ความเชื่อที่วาความรูจากการร่ําเรียนศึกษาสามารถสรางอํานาจแหงความรูนั้นๆไดนั้น สําหรับตําแหนง
ทางการบริหารแลวอาจไมมีความจําเปนเสมอไป ไมเชนนั้นคงไมมีกรณีการซื้อปริญญาของผูบริหารเกิดขึ้น
อํานาจ
ผูมีความรูหรือผูรูขอมูล(ผูมีประสบการณ) โดยทั่วไปยอมมีอํานาจและมีอิทธิพลตอผูอื่น แตอยางไรก็ตาม
ผูมีความรูหรือผูรูขอมูลไมใชเครื่องหมายของการมีอํานาจเสมอไป ทุกวันนี้นักวิชาการผูมีความรูและมีขอมูลยังตอง
พายแพตออํานาจที่เกิดจากตําแหนงบริหาร
อํานาจจากความรูกับอํานาจจากตําแหนงบริหารแตกตางกันอยางไร
ประชุม โพธิกุล (กระทรวงศึกษาธิการ, 2549, เว็บไซต) ไดกลาวถึงคํา 2 คํา คือ อํานาจหนาที่
(Authority) กับ อํานาจ (Power) โดยแยกความหมายของ 2 คํานี้ออกมาในรูปของตารางและอธิบายรายละเอียด
นอกตาราง ซึ่งสรุปรวมดังนี้
พื้นฐานของคํานิยาม อํานาจหนาที่ (Authority) อํานาจ (Power)
คํานิยาม สิทธิ
มีสิทธิที่จะขอรองใหใครทําบางสิ่งบางอยางให
ความสามารถ
ความสามารถที่จะใชคนอื่นใหทําอะไร
แหลงที่มา ตําแหนง
เกิดจากตําแหนงที่ครองอยู
ลักษณะของปจเจกบุคคล
เกิดจากลักษณะเฉพาะของบุคคล
เปาหมาย ผลประโยชนของสวนรวม
ทําเพื่อสวนรวม
ผลประโยชนของบุคคลหรือสวนรวม
อาจเพื่อสวนตัวหรือสวนรวม
ผูใช ผูบริหาร
เกี่ยวกับการบริหาร
ผูนํา
เกี่ยวกับภาวะผูนํา
วิธีการเชิงพฤติกรรม การยินยอม การยอมใหการเชื่อฟง
ผูบริหารมีสิทธิที่จะกําหนดขอบเขตพฤติกรรมของ
ผูรวมงานตามที่กฎหมายระบุไว
การพึ่งพา
ผูนําไมมีสิทธิทางกฎหมายแตสามารถทําให
บุคคลอื่นกระทําตามได

6. สวนวิโรจน อรุณมานะกุล(2547 : 10-11)ไดกลาวถึงความหมายของอํานาจไว 3 ประการดวยกัน
1. สิทธิความชอบธรรมที่จะทําสิ่งใดสิ่งหนึ่ง (Official right)
2. ความสามารถที่จะทําใหสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้นได (Ability)
3. ความสามารถที่ฝายหนึ่งสามารถทําใหอีกฝายทําในสิ่งที่ตนตองการไดไมวาจะเต็มใจหรือไม
(Control)
เมื่อพิจารณาแลวจะเห็นวาความหมายแรกนั้นหมายถึงอํานาจหนาที่ (Authority) สวนความหมาย
ที่ 2 และ 3 หมายถึงอํานาจ (Power) นั่นเอง ตัวอยางของความแตกตางระหวางอํานาจหนาที่กับอํานาจ เชน ผูที่
มีความรูความสามารถดานการแพทยซึ่งถือเปนอํานาจจากความรู แตไมมีใบประกอบโรคศิลปะยอมไมมีอํานาจ
หนาที่ในการรักษาคนไขไดอยางถูกตองตามกฎหมาย
ตําแหนงของผูบริหารมาพรอมกับอํานาจหนาที่ และผูบริหารมักอาศัยอํานาจหนาที่ที่ตนครองอยูมาสราง
ฐานอํานาจใหกับตนเอง ดังนั้นผูบริหารสวนใหญจึงมีทั้งอํานาจหนาที่และอํานาจในการบริหาร (ยกเวนบางกรณีที่
ผูบริหารมีอํานาจหนาที่แตไมมีอํานาจ) เมื่อมีอํานาจแลวยอมแผอํานาจในการสรางพวกพองของตนได ประเด็นที่
นาสนใจคือพวกพองที่อยูในรูปของคณะกรรมการบริหาร
การบริหารงานในรูปของคณะกรรมการนั้นดูเหมือนวาเปนการสรางความชอบธรรมภายในองคกร แสดง
ถึงการกระจายอํานาจและมีภาพลักษณของการมีสวนรวมในการปฏิบัติงานรวมถึงการรวมกันรับผิดชอบที่สามารถ
ตรวจสอบไดเพราะคณะกรรมการบริหารนั้นประกอบไปดวยตัวแทนจากฝายตางๆ อยางไรก็ตามในวาระการ
ประชุมแตละครั้งมักมีผูนําเกม ใหเกมไปในทิศทางใดทิศทางหนึ่ง และผูบริหารสูงสุดมักไดสิทธิแหงอํานาจนั้น
ในขณะที่มติที่ออกมากลับเปนมติของที่ประชุมคณะกรรมการ
กร ทัพพะรังสี( ผูจัดการออนไลน, 2549, เว็บไซต) ซึ่งเคยดํารงตําแหนงรองนายกรัฐมนตรีและผานการ
“คลุกวงใน” ในรูปของคณะกรรมการบริหารไดพูดเกี่ยวกับวาระการประชุมคณะรัฐมนตรีดังนี้
ตนเห็นวา นายกฯ ทักษิณ จะมีนโยบายของตนเอง มีนโยบายของตนเองในเรื่องตางๆ ที่ไมอยูในแฟม
วาระ แตในที่สุดแลวนายบวรศักดิ์ อุวรรณโณ เลขาธิการฯ ครม. ก็จะสรุปเรื่องออกมาวา ถือเปนมติของ
คณะรัฐมนตรี เมื่อออกจากที่ประชุมครม. ก็ถือวาคณะรัฐมนตรีไดรับทราบแลว ก็ตองนําไปปฏิบัติ คือ มันเปน
นโยบาย แตเริ่มตนออกจากตัวนายกฯ ทักษิณ ซึ่งลงรายละเอียดสูงมาก
กรกลาววา นายกฯ ทักษิณไมไดดูความถนัดของรัฐมนตรีเปนตัวตั้งวา จะใหเขาอยูที่ไหน อยูกระทรวง
ไหน เพราะยังไง นายกฯ ทักษิณก็จะเปนผูมอบนโยบายอยูแลว เพราะฉะนั้น ฉันจะเอาเธอไปนั่งอยูที่ไหน เธอก็อยู
แลวกัน พูดงายๆ วา เอาคนที่สามารถจะทําตามที่ตนเองมอบนโยบายไดเปนหลัก นายกฯทักษิณรูจักทุกคนวา
ถนัดตรงไหน-ไมไดถนัดตรงนี้ เชนการนําคุณหญิงสุดารัตน เกยุราพันธุไปอยูกระทรวงเกษตรฯ ตนก็ถามวาทําไม
เอาไปอยูกระทรวงเกษตรฯ ดูไมคอยตรงเลย แตเหตุผลที่ไดรับก็คือวา “มันเปนเรื่องของการเมือง” อยางนี้ก็ตอง
หยุดถาม และในความเปนนักการเมือง นายกฯ ทักษิณก็มีคนที่ไวใจ คนที่สบตาแลวสนิทใจ แลวคนพวกนี้ก็เปน
คณะรัฐมนตรีอยูรอบๆ ตลอด แตไมจําเปนวาจะตองอยูกระทรวงไหน เพราะการไปอยูกระทรวงตามความถนัดของ
คนพวกนี้ไมใชประเด็น คนที่นายกฯทักษิณสนิทดวยมากๆ เคยบอกตนวา “อันนี้ผมก็ไมถนัดนะ นายใหมาอยูนี้ผม
ก็อยู” พูดงายๆ วา นายกฯ ทักษิณสนิทใจใคร ก็จะใหอยูรับใช อยูในแวดวงของคณะรัฐมนตรีตลอดโดยไมเกี่ยวกับ
วาคนนี้ถนัดกระทรวงไหน

7. นอกจากนี้ผูบริหารมักใชอํานาจมาพิจารณาตัดสินวาระการประชุมเรื่องตางๆในลักษณะที่หาเหตุผล
เสมอตนเสมอปลายไมไดหรือเรียกอีกอยางหนึ่งวาการยึดหลักสองมาตรฐาน การยึดหลักสองมาตรฐานหรือการ
เลือกปฏิบัติอันมีเหตุแหงความอคตินี้ เปนสิทธิสวนบุคคลที่ใครๆสามารถถือสิทธินี้ได แตตราบใดที่อยูภายใต
นโยบายเพื่อสวนรวม การเลือกปฏิบัติดูเปนกลที่แยบยล แตปราศจากความสงางาม
การปดบังขอมูลขาวสารถือเปนการเลือกปฏิบัติอยางหนึ่ง แมวาปจจุบันเปนยุคขอมูลขาวสารและมี
กระบวนการตรวจสอบแตเราอาจพบวาการปดบังซอนเรนขอมูลบางอยางยังมีอํานาจหรือนํามาซึ่งการดํารงเรื่อง
อํานาจของคณะกรรมการบริหาร เราอาจพบเห็นบางหนวยงานที่คณะกรรมการบริหารไดปดบังซอนเรนขอมูล
บางอยางอันมีสาเหตุมาจาก ความไมโปรงใส ขาดหลักการและหลักเกณฑที่สมเหตุสมผล เชนกรณีการพิจารณา
ความดีความชอบ, เกณฑการคัดเลือกบุคคลเขาทํางานหรือการจัดสรรงบประมาณตางๆ
ตัวอยางขางตนนี้เปนขอมูลสนับสนุนใหเห็นถึงการใชอํานาจที่มีนโยบายกับการปฏิบัติเปนไปในลักษณะ
สวนทางกัน เชน
นโยบาย : กระจายอํานาจและการมีสวนรวม ≠ ปฏิบัติ : รวมศูนยและเผด็จการ
นโยบาย : เสมอภาคและเสมอตนเสมอปลาย ≠ ปฏิบัติ : เลือกปฏิบัติ
นโยบาย : ตรวจสอบได ≠ ปฏิบัติ : ปดบังชองทางและปดโอกาสการตรวจสอบ
วัฒนธรรมการใชอํานาจโดยอาศัยอํานาจหนาที่เพื่อปฏิบัติการอันมิชอบของผูบริหารเชนนี้มีใหเห็นอยู
ทั่วไปและหลายคนคงไดสัมผัสโดยไมมีความจําเปนตองหาขอมูลทางสถิติมาสนับสนุน ในสวนของผูบริหารเอง
อาจไมไดตระหนักวา ตําแหนงและอํานาจที่ตนครองอยูนั้นก็ไมไดจงรักภักดีเสมอไป สักวันหนึ่งอํานาจที่ใชอยูนั้น
อาจกลายเปนอาวุธที่กลับมาทิ่มแทงตนและพวกพองก็เปนได ดังที่ มิแช็ล ฟูโกต(2547 : 23)กลาววา
“อํานาจกลายเปนเหมือน “โครงสราง” อยางหนึ่งที่เปดประตูใหผูคนอันหลากหลายเขา
ไป “สวมบทบาท” เปนผูกระทําและผูถูกกระทําวนเวียนสลับกันไป”
ภาษา
ภาษาจัดเปนเครื่องมือที่สามารถชุบชีวิตคนหรือทําลายลางคนใหยอยยับไปได ทั้งนี้มิไดหมายถึงตัว
ภาษาเอง แตหมายถึงผูคนหรือสังคมที่เปนผูใชภาษาและกําหนดภาษาตางหาก ที่กําหนดวาถอยคําใดมี
ความหมายดีหรือความหมายเลว ภาษาใดเปนภาษาสูง(High Variety) หรือภาษาใดเปนภาษาต่ํา(Low Variety) 4
ตัวอยางยอดนิยมที่คนกลาวถึงอยูเสมอ ที่นางเอกไดดีเพราะภาษา คือเรื่อง My Fair Lady
(wikipedia,2006, website) ในเนื้อเรื่อง เอไลซา เปนหญิงสาวที่พักอาศัยอยูในยานคนจนกลางกรุงลอนดอนที่พูด
ภาษาอังกฤษสําเนียงคอกนีย(Cockney) ซึ่งถือวาเปนสําเนียงของคนชั้นต่ํา เมื่อศาสตราจารยเฮนรี่ ฮิกกินส
ผูเชี่ยวชาญดานการออกเสียงไปพบและพาเธอไปฝกพูดภาษาอังกฤษสําเนียงมาตรฐาน (Received
Pronunciation หรือ RP) จนคลองแคลว ทําใหเธอมีสถานะเปนคุณผูหญิง (Lady) ขึ้นมาทันที นี่คือตัวอยางของ
การเลือกใชภาษาแลวมีผลทําใหสถานภาพทางสังคมของคนคนนั้นดีขึ้น
4
ในภาษาศาสตรเชิงสังคม ภาษาสูงหมายถึงภาษาที่ใชในวงราชการ, การศึกษา สวนภาษาต่ํา หมายถึง ภาษาที่
ใช ในครอบครัว,ในหมูเพื่อนฝูงคนสนิท เปนตน (Richards, 1985 : 81)

8. ตัวอยางที่ทําใหชีวิตผูคนอับปางเพราะภาษา เชนในกรณีของประเทศเอลซัลวาดอร ในปค.ศ.1932 ชาว
พื้นเมืองอินเดียนเปนพันๆคนถูกสังหาร ทําใหชาวพื้นเมืองคนอื่นๆตองหยุดพูดสื่อสารภาษาของตนเพื่อเอาชีวิตรอด
ผลพวงนี้ทําใหภาษาคาคาโอเปรา และภาษาเลนซากลายเปนภาษาตาย และภาษาพิพิล5
ตกอยูในภาวะใกลสาบ
สูญ (Campbell, 1998 : 435)
อีกกรณีหนึ่งคือในยุคของการลาอาณานิคม ชาวแอฟริกันจํานวนมากไดตกเปนทาสของกลุมประเทศ
ตะวันตก เนื่องจากเหลาทาสแอฟริกันนั้นมีความหลากหลายทางชาติพันธุและภาษา ประกอบกับนโยบายหาม
ไมใหเหลาทาสที่พูดภาษาเดียวกันรวมกลุมกันเพื่อเปนการปองกันการกอกบฏ ทําใหเหลาทาสจําเปนตองสื่อสาร
กันโดยใชคําศัพทของตนและใชไวยากรณภาษาของนาย จึงกลายเปนภาษาใหมขึ้นมาคือภาษาพิดจินและครีโอล
แตทั้งสองภาษายังตกอยูในสถานภาพต่ําอยูดี(ดู พรภัทร อมรศุภศาสตร, 2539 : 48-52 และวิไลวรรณ ขนิษฐา
นันท, 2527 : 32-33)
ในประเทศไทย ภาษาทองถิ่นและภาษาชนกลุมนอยก็ถูกจัดลําดับใหอยูในสถานภาพต่ําเชนกัน เชน
ภาษามลายู ซึ่ง นิธิ เอียวศรีวงศ (มติชน, 2548, เว็บไซต)ไดกลาวถึงวา ภาษามลายูปตตานีก็เหมือนภาษาโบราณ
อีกหลายภาษา นั่นคือขาดโอกาสที่จะพัฒนาเขาสูโลกสมัยใหมซึ่งเปลี่ยนแปลงอยางรวดเร็วไดทัน ขณะที่
ภาษาไทยมาตรฐานเปนภาษาที่คนไทยสวนใหญเขาใจ จึงทําหนาที่เปนภาษากลางของคนไทยทั้งชาติอีกดวย ดวย
เหตุที่ภาษานี้ทําหนาที่สําคัญทั้งหมด ใชประโยชนไดมากที่สุด และยังเปนที่ยอมรับวาเปนภาษาที่มีศักดิ์ศรี
(prestige) จึงจัดไวในลําดับสูงสุด (อมรา ประสิทธิ์รัฐสินธุ, 2542 : 55)
ตัวอยางชาวพื้นเมืองอินเดียนที่รอดชีวิตไดเพราะสามารถหรือยอมพูดภาษาอื่นที่ไมใชภาษาของตน
รวมทั้งตัวอยางอื่นๆ คงทําใหเราเห็นประโยชนของการมีความรูความสามารถในการสื่อสารไดหลายๆภาษาแลว
ดังนั้นผูที่มีความรูความสามารถดังกลาวโดยเฉพาะในภาษาที่ไดรับการยอมรับในสังคมยอมมีอํานาจในการตอ
รองสูง นอกจากนี้การมีความรูความสามารถในการใชภาษา คือมีวาทศิลปทั้งการพูดและการเขียน ยอมสามารถ
เลือกใชคําไดอยางเหมาะสม และโนมนาวใจผูคนไดเชนกัน
อยางไรก็ตาม ในบางกรณีผูบริหารสามารถพูดโดยไมจําเปนตองใชวาทศิลป ไมจําเปนตองใชถอยคําที่
แสดงพลัง 6
ก็สามารถมีผลในทางปฏิบัติได ดังตัวอยางที่ผูบริหารพูดกับคนสวนของหนวยงานในประโยคตอไปนี้
“เที่ยงวันนี้ฉันอยากกินกวยเตี๋ยวผัดไทย”
ประโยคขางตนไมมีถอยคําที่แสดงเปนคําสั่งแมแตนอย แตกลับมีนัยของคําสั่งและคนสวนเขาใจนัยนั้นพรอมนําไป
ปฏิบัติ สวนคนสวนจะรูวานัยจากถอยคํานั้นเกี่ยวของกับอํานาจหนาที่ของผูบริหารหรือไม ไมใชสาระสําคัญ
สําคัญที่เขารูวาผูบริหารมีอํานาจที่จะหาทางใชอํานาจหนาที่พิจารณาผลงานของเขาหากเขาไมนํานัยนั้นไปปฏิบัติ
ในทางกลับกัน การใชถอยคําที่เปนพลังแตไมมีผลในทางปฏิบัติ ดังเชนคนสวนสั่งผูบริหารวา
“ผมสั่งใหคุณไปชงกาแฟและไปซื้อขาวกลางวันใหผมเดี๋ยวนี้”
5
ในปค.ศ.1987 มีคนพูดภาษาพิพิล ประมาณ 20 คน (wikipedia,2006, website)
6
ในวจนปฏิบัติศาสตรเรียกถอยคําที่แสดงพลังวา พลังวจนปฏิบัติศาสตร (Illocutionary Force) หมายถึงถอยคําที่
มีคําบงการกระทําปรากฏ เชน ผมขอสั่งใหคุณนํารถยนตของบริษัทไปตรวจสภาพในวันพรุงนี้
หรือ ดิฉันขอประกาศลาออกจากตําแหนงประธานกรรมการบริหารของบริษัทนับแตวันนี้เปนตนไป

9. ประโยคเชนนี้มักพบในบทภาพยนตรประเภทขบขันมากกวาจะเกิดผลในทางปฏิบัติของสถานการณจริง และหาก
วันหนึ่งวันใดผูบริหารคนนั้นหมดวาระทางการบริหาร คําพูดที่เคยสงผลในทางปฏิบัติอาจไมมีคาใดๆเลยยอม
เปนได
ตัวอยางอีกลักษณะหนึ่งที่แสดงใหเห็นวาถอยคํา 2 ประโยคที่ดูเหมือนมีความแตกตางกันในแงของการ
ตีความหมายแตสุดทายกลับสื่อความหมายบางอยางที่ไมแตกตางกันเลย ซึ่งมิแช็ล ฟูโกต ( 2547 : 11-12)ได
ยกตัวอยางประเด็นของ “โสเภณี” ดังนี้
“องคกรสตรีแหงหนึ่งประกาศวา “ที่นี่ไมตอนรับโสเภณี” ขณะที่องคกรสตรีอีกแหงหนึ่ง
กลาววา “ที่นี่ เราตอนรับทุกคนแมแตโสเภณี” ในแงเนื้อหาของคําพูด เราอาจจะเห็นวาองคกร
หลังมีความเปนเสรีนิยมและเคารพสิทธิมนุษยชนมากกวาองคกรแรก ทวาการใชคําวา “แมแต” ก็
แสดงถึงการยอมรับทั้งๆที่ถือวาไมคูควร คําพูดทั้งสองที่ขัดแยงกันในระดับพื้นผิวจึง “แชร” วาท
กรรมเดียวกันเกี่ยวกับโสเภณีเมื่อพิจารณาในระดับลึก นั่นคือ “โสเภณีเปนผูหญิงไมดี” “
ในทํานองเดียวกันกับตัวอยางขางตน หากผูบริหารจะใหเหตุผลของการไมรับบุคคลใดบุคคลหนึ่งเขารวม
ทีมบริหารดวยคําพูดที่วา “คุณมีความรูความสามารถดานวิจัยเปนอยางดี จึงควรทุมเทเวลาใหกับงานวิจัย
มากกวา” ซึ่งดูเหมือนวาถอยคํานี้แสดงใหเห็นถึงความปรารถนาดีและเอื้ออาทรของผูพูด แตแทจริงแลวอาจมี
ความหมายเชนเดียวกับ “ผมไมตองการใหคุณเขารวมทํางานกับผม ”
แมวาตําแหนงทางการบริหารทําใหผูบริหารมีอํานาจในการพูด แตถอยคําที่ผูบริหารบางสวนคิดวานาจะ
ทําใหอํานาจ ,ฐานอํานาจรวมถึงภาพลักษณของการเปนผูนําของตนลดลงไป กลับไดแกคําวา ขอโทษ, ขอรับผิด
ดังที่เปลวสีเงิน (ไทยโพสต,2547, เว็บไซต)พูดถึงคํา “ขอโทษ” ไววา
“เพราะเหตุไรคําวา "ขอโทษ" จึงกลายเปน "คําตองหาม" ในหมูผูนําทางการเมือง อันนี้
ผมก็ไมทราบวามี "ธรรมนูญผูนํา" สําหรับรู-สําหรับปฏิบัติเฉพาะตัวคนที่ขึ้นมากุมอํานาจฝาย
บริหารกิจการบานเมืองโดยเฉพาะหรืออยางไร? แตเห็นเขาพูดกันวาถา "ขอโทษ" ก็เทากับ
"ยอมรับผิด" ในสิ่งที่เกิดขึ้น! ตรงนี้กระมัง คนเปนผูนํารัฐบาลจึงไมยอมเอยคําวาขอโทษ ถึงแม
ตัวเองจะเปนผูกําหนดแผน กําหนดนโยบาย และเปนผูออกคําสั่งใหปฏิบัติจนเกิดเหตุนั้นๆ ขึ้นก็
ตาม”
เชนเดียวกับที่ผูชวยศาตราจารยชิดชนก ราฮิมมูลา อาจารยคณะรัฐศาสตร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร
วิทยาเขตปตตานี(อางถึงใน ศูนยขาวอิศรา, 2549,เว็บไซต) มองวาคํา “ขอโทษ” ไมเคยหลุดออกจากปากของผูนํา
“คําขอโทษมีความสําคัญมาก เพราะการตัดสินใจในนโยบายที่ผิดพลาด แลวยอมรับวา
ทําผิดพลาด ยอมดีกวาทําผิดโดยไมรูสึกวาตัวเองผิดดวยซ้ํา ถา พ.ต.ท . ทักษิณ กลาวขอโทษ ทุก
คนก็พรอมใหอภัย สําหรับการสํานึกผิด แตถายังคิดวาสิ่งตางๆ นโยบายที่ไดทําไปแลวนั้น ตัวเอง
ไมไดทําอะไรผิดเลย ก็ยอมจะไดรับการตอตานอยางที่ปรากฏอยูในขณะนี้ ถายังคงดื้อดึงไมขอ
โทษ ก็จะไดรับการปฏิเสธ ซึ่งตนเหตุมาจากความเชื่อมั่นและไมออนนอม”

10. สิ่งเหลานี้แสดงใหเห็นวา ผูบริหารที่มีอํานาจในการพูด, สั่งการและนําเกมในวาระการประชุม อาจไม
ยอมกลาวคําวา “ขอโทษ” เมื่อรูวาการกําหนดนโยบายและแผนงานที่เกิดจากตนเองนั้นเกิดขอผิดพลาด หรือเปน
เพราะผูบริหารหวั่นเกรงวา ฐานอํานาจที่ตนครอบครองนั้นจะสั่นคลอนและหลุดลอยไปในที่สุด
มายาคติ : บทสรุปของความรู อํานาจ และภาษา
ทั้งความรู อํานาจและภาษา ตางเปนมายาคติทั้งสิ้น แตเปนมายาคติที่เราทั้งหลายตองยอมรับเพราะนี่
คือสภาพจริงที่เกิดขึ้น สภาพจริงที่รูวาทั้งสามสิ่งนั้นลื่นไหล ไมมั่นคง วันนี้มีความรู ณ สถานการณหนึ่ง อีกวัน ณ
สถานการณหนึ่ง ความรูนั้นไมเปนที่ยอมรับไปเสียแลว วันนี้เปนจักรพรรดิอะตาอวลปาผูมีอํานาจเบ็ดเสร็จ อีกวัน
จักรพรรดิกลายเปนเชลยที่ไมเหลืออํานาจหรือแมกระทั่งชีวิตของตนเอง วันนี้ถอยคําคําสั่งบงบอกถึงอํานาจ แตอีก
วันถอยคํานั้นอาจไมไดรับการแยแสจากใครเลย ขอยืนยันนี้เชื่อมโยงกับคําพูดของ โรล็องด บารตส (2547 : 7)ที่
พูดถึงมายาคติไวดังนี้
“จริงหรือที่วาทุกอยางกลายเปนมายาคติไดหมดสิ้น ขาพเจาเชื่ออยางนั้น เพราะ
จักรวาลมีศักยภาพที่จะกระตุนใหมนุษยสรางความหมายขึ้นมาไดอยางไมสิ้นสุด ทุกสิ่งในโลกนี้
สามารถจะถูกสังคมเขาไปลวงควักออกจากที่ที่มันอยูของมันเงียบๆ แลวทําใหมันกลายเปนเหยื่อ
ของวาทะไดทั้งสิ้น ดวยวาไมมีกฎธรรมชาติหรือระเบียบขอใดที่หามมนุษยมิใหพูดถึงสิ่งตางๆ
ตนไมมันอาจจะอยูของมันดีๆ แตทันทีที่มันถูกมินู ดรูเอต 7
เอยถึง มันก็เริ่มที่จะไมใชตนไม
ธรรมดาเสียแลว แตกลายเปนตนไมที่ถูกประดับประดา ถูกปรับแปรเพื่อการบริโภค ถูกแตงแตม
ใหชวนเคลิบเคลิ้มดวยความเปนวรรณกรรม ความเปนขบถ และจินตภาพ กลาวสั้นๆคือ การใช
งานทางสังคมไดเขาไปสวมทับลงบนวัตถุสสารที่ไมรูอิโหนอิเหน “
ดังนั้น ความรู อํานาจ และภาษา ที่บุคคลใดไดใชเปนเครื่องมือในยามอยูในตําแหนงของผูบริหารยอม
ผกผันไดตลอดเวลา ผูบริหารจึงพึงสังวรตอสภาพการณเหลานี้ หากนําอํานาจมาใชอยางหลงระเริงและในแนวทาง
อันมิชอบอาจตองเจ็บปวดเมื่อคราที่ตนตองกลายเปนฝายถูกกระทําบาง และเหนืออื่นใด องคกรหรือประเทศชาติ
ตองพลอยรับเคราะหกรรมซึ่งเปนผลแหงการใชอํานาจนี้ดวย อยางไรก็ตามยังมีเงื่อนไขหนึ่งที่นาจะสามารถเปน
ตัวกําหนดมายาคติทั้งสามของผูบริหารได นั่นคือ พลังมวลชน เพราะเหตุการณทางประวัติศาสตรมากมายเปนขอ
ยืนยันไดวาพลังมวลชนสามารถคานอํานาจผูบริหารได แตหากผูบริหารจะนํามายาคติเหลานี้มาบริหารองคกร
ภายใตปรัชญาเพื่อสวนรวมมิใชเพื่อตนเองและพวกพองแลว เราคงตองยกยองเชิดชูเกียรติ โดยเฉพาะอยางยิ่ง
ผูบริหารที่เจริญรอยตามเบื้องพระยุคลบาทพระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัวที่ไดพระราชทานพระปฐมบรมราช
โองการแกพสกนิกรชาวไทยวา
7
Minou Drouet เปนเด็กหญิงอายุแปดขวบที่เขียนบทกวีตีพิมพเผยแพร กลายเปนเรื่องโดงดังไปทั่วประเทศในชวง
สมัยนั้น บทกวีหวานๆของเธอไดรับการชื่นชมดวยรสนิยมแบบกระฎมพีวา มีความสดใสอันเกิดจากความเปน
“ธรรมชาติ” ของเด็ก (โรล็องด บารตส , 2547 : 7)

11. เราจะครองแผนดินโดยธรรม เพื่อประโยชนสุขแหงมหาชนชาวสยาม
เอกสารอางอิง
บารตส, โรล็องด . 2547. มายาคติ Mythologies. กรุงเทพฯ : โครงการจัดพิมพคบไฟ, วรรณพิมล อังคศิริสรรพ
แปล.
จาเร็ด ไดมอนด . 2547. ปน เชื้อโรคและเหล็กกลากับชะตากรรมของสังคมมนุษย. กรุงเทพฯ : โครงการ
จัดพิมพคบไฟ. อรวรรณ คูหเจริญ นาวายุทธ แปล.
ธม ธาตรีและจันนิภา(นามแฝง). 2521. อําแดงเหมือนกับนายริด. กรุงเทพฯ :เจริญวิทยการพิมพ.
นิธิ เอียวศรีวงศ. 2548. การเมืองเรื่องภาษา. มติชนรายวัน วันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2548 ปที่ 28 ฉบับที่ 10033.
ประชุม โพธิกุล. 2549. ยุทธวิธีการใชอํานาจในองคการอยางมีประสิทธิผล. สืบคนเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ.
2549. จาก : http://www.moe.go.th/wijai/empower.htm.
เปลวสีเงิน(นามแฝง). 2547. หลงทางที่ 'ทาพระจันทร'. สืบคนเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2549. จาก :
http://www.thaipost.net/index.asp?bk=thaipost&post_date=9/Nov/2547&news_id=97656&
cat_id=200.
ผูจัดการออนไลน. 2549. เปดเนื้อหา “รูทันทักษิณ 4” อดีตคนใกลชิดรุมลากไส “แมว”. สืบคนเมื่อวันที่ 5
มิถุนายน พ.ศ. 2549. จาก :
http://www.manager.co.th/Politics/ViewNews.aspx?NewsID=9490000050896
พรภัทร อมรศุภศาสตร. 2539.”พิดจิ้นและคลีโอล” ภาษาและวัฒนธรรม ปที่ 15 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม –
ธันวาคม 2539) สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล.

12. ฟูโกต, มิแช็ล. 2547. รางกายใตบงการ ปฐมบทแหงอํานาจในวิถีสมัยใหม. กรุงเทพฯ : โครงการจัดพิมพคบ
ไฟ. ทองกร โภคธรรม แปล.
วิจาณ พานิช. 2547. “การจัดการความรูดานภาษาและวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาและแกปญหาสังคม”. ภาษา
และวัฒนธรรม. ปที่ 23 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม – ธันวาคม 2547) สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อ
พัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล.
วิโรจน อรุณมานะกุล.2547.“ภาษา อํานาจ และการเมือง” รูทันภาษารูทันการเมือง. กรุงเทพฯ : ฃอคิดดวยฅน .
วิลาส นิรันดรสุขศิริ. 2548. ๑๑๒ ปวิกฤตการณ ร.ศ. ๑๑๒ สยามกําสรวล ฝรั่งเศสกําทรัพย. สืบคนเมื่อวันที่
5 มิถุนายน พ.ศ. 2549. จาก :
http://www.matichon.co.th/art/art.php?srctag=0601011048&srcday=2005/10/01&search=no.
วิไลวรรณ ขนิษฐานันท. 2527. ภาษาและภาษาศาสตร. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร.
ศูนยขาวอิศรา. 2549. “ไฟใต” ฤๅสายเกินไป ? …เมื่อ‘ผูนํา’ไมยอมรับความผิดพลาด . สืบคนเมื่อวันที่ 5
มิถุนายน พ.ศ. 2549. จาก :
http://www.tjanews.org/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=671&Itemid=47.
อมรา ประสิทธิ์รัฐสินธุ. 2542. ภาษาในสังคมไทย : ความหลากหลาย การเปลี่ยนแปลงและการพัฒนา.
กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
Campbell, Lyle. 1998. “Language Death”. Concise Encyclopedia of Pragmatics. Great Britain.
Richards J. C.and friends.1985. Dictionary of Applied Linguistics. Great Britain.
Wikipedia, the free encyclopedia. 2006. Francisco Pizarro. Retrieved June 5, 2006. from :
http://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Pizarro.
Wikipedia, the free encyclopedia. 2006. Hernán Cortés. Retrieved June 5, 2006. from :
http://en.wikipedia.org/wiki/Hern%C3%A1n_Cort%C3%A9s.
Wikipedia, the free encyclopedia. 2006. List of endangered languages. Retrieved June 5, 2006. from :
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_endangered_languages.
Wikipedia, the free encyclopedia. 2006. My Fair Lady. Retrieved June 5, 2006. from :
http://en.wikipedia.org/wiki/My_Fair_Lady.
Wikipedia, the free encyclopedia. 2006.Spanish conquest of Mexico. Retrieved June 5, 2006. from :
http://en.wikipedia.org/wiki/Spanish_Conquest_of_Mexico.