SlideShare a Scribd company logo
Akademio Internacia de la Sciencoj – Sanmarino
Kien iras Artefarita Inteligenteco? 1/3
Ekde la entuziasmo al la realeco
Federico Gobbo
Amsterdamo / Milano-Bicocca / Torino
F.Gobbo@uva.nl
27 Julio 2015 – Internacia Kongresa Universitato, Lille, FR
1 de 27
Origine estis logiko
2 de 27
Informadiko, la nevolita ido de logiko-matematiko
Alan Turing (1912-1954) estas la fondinto de informadiko kiel scienco
de modernaj komputiloj: anta˘u li, kalkulmaˆsinoj estis konstruitaj de
filozofoj kiel Pascal kaj Leibniz, kaj de aliaj sciencistoj. Menciindas
almena˘u Charles Babbage.
En 1936, kiam li publikigis sian fakartikolon pri komputeblaj nombroj,
t.e. la nombroj kiuj povas esti enmetitaj en modernaj komputiloj, li
volis solvi la problemon redukti matematikon al logiko, t.e., la
programo de Hilbert, kiu estis bremsita de la rezulto obtenita de
G¨odel en 1930.
3 de 27
Por jarcentoj komputi estis afero por homoj kun abako
Komputistinoj laboras en la grandaj magazenoj de Moskvo, 1958
Sur armiloj de milita vento
Estis John von Neumann (1903-1957) – kiu nehazarde abandonis
logikon en 1930 – kiu komprenis la eblajn aplikojn de
logiko-matematiko en konkretaj maˆsinoj.
Dummilite, Alan Turing en Britio kaj John von Neumann en Usono
laboris por siaj ˆstatoj tiel, ke ili povis venki la militon. Komputiloj
ludis gravan rolon en la malˆcifrado de la enkodigo uzita de la nazioj
por ˆcifri siajn mesaˆgojn.
El tiu sperto, Turing komprenis, ke komputiloj estis nova speco de
maˆsinoj, kompare kun ˆciuj aliaj konstruitaj anta˘ue.
5 de 27
ˆGenerala modelo de komputebla informado
sendanto
formali ˆgo
−−−−−−→ enigo
komputado
−−−−−−→ eligo
interpretado
←−−−−−−− ricevanto
6 de 27
Brita komputilo Colossus
Operaciumistinoj enkodigas datumojn dum la dua mondmilito
La entuziasmo pri la novaj bitkomputiloj
ˆCi speciala propreco de bitkomputiloj, t.e. la fakto, ke ili povas
imiti ˆcian diskret-statan maˆsinon, estas priskribita asertante, ke
ili estas universalaj maˆsinoj. La ekzisto de maˆsinoj kun tiuj
proprecoj havas la gravan konsekvencon, ke, aparte de
konsideroj pri rapideco, ne estas necese desegni variajn novajn
maˆsinojn por diversaj komputaj procesoj. Ili povas esti faritaj de
unu bitkomputilo, kondiˆce, ke ili estas programitaj lerte por
ˆciu celo. Konsekvence, ˆciuj bitkomputiloj estas iusence
ekvivalentaj. [. . . ] Nun ni povas denove konsideri la demandon,
“ ˆCu maˆsinoj scipovas pensi?”
Turing 1950
8 de 27
Kio estus ‘pensanta maˆsino’?
Estis John McCarthy (1927-2011) kiu inventis en 1956 la esprimon
“Artefarita Inteligenteco” (ekde nun, AI). Tiam, en kurso ˆce MIT li
inventis la esprimon kaj aparte programlingvaˆon LISP, kiu estis
revolucia tiutempe: ˆgi havis abstraktan sintakson; nemonotonan
logikan teknikon nomata ˆcirka˘uskribadon; kaj rubujkolektanton.
La˘u li, A.I. esprimas sin per logiko, kiu estas la plej pura, perfekta
maniero pensi de la homoj – la˘u la filozofia linio kiun komencis
Leibniz ˆgis Turing, tra Frege kaj Hilbert.
9 de 27
La patro de Artefarita Inteligenteco ˆsakludas
McCarthy en 1966 ˆsakludas kun kvar kolegoj en Sovetio per komputila transsendo de informoj
La ambigueco de Artefarita
Inteligenteco
11 de 27
La unua interpreto: forta AI
ˆCu la homa penso estas pure logika?
Por la jesrespondanta skolo, ˆciu formo de homa inteligenteco
lastanalize baziˆgas je logiko, eˆc emocioj. Do la maˆsino povas imiti la
procezon de la homa cerbo – alivorte, reprodukti spegule la homan
menson. Tio signifas, la ricevanto de la eliga (postkomputita) informo
povas esti kaj homo kaj maˆsino sen esencaj, ontologiaj diferencoj.
Tio levis etikajn problemojn: por tiu ˆci skolo, la etika rezonado estas –
denove – parto de logiko, do sufiˆcas programi la “leˆgojn de
humanistiko” similajn al tiuj en la fantasciencaj1 robotoj de Asimov
por havi etikan agenton, kiu povas konduti samkiel homa agento.
1
same kiel ‘sciencfikcia’, sed pli belsona. Proponis William Auld.12 de 27
Isaac Asimov literature modelas AI
Post la printempa entuziasmo, la AI-vintro
Ju pli fantasta kaj fantascienca literaturo populariˆgis, des pli la realaj
rezultoj de la forta AI estis mizeraj: rapide buˆgetoj por esplorado estis
forprenitaj ˆcie.
En 1966, la revo pri ˆgeneral-cela Per-A˘utomata Tradukado draste
falis pro manko de rezultoj.
En la 1970aj registaroj tra E˘uropo maldonis buˆgetojn por AI.
En la 1980aj, la japana projekto pri kvina generacio de komputiloj,
kie logiko troviˆgis rekte en la aparataro, estis kompleta malsukceso.
14 de 27
ˆCu elefantoj ˆsakludas?
La dua interpreto: malforta AI
En tre influa fakartikolo publikigita en jaro 1990, Rodney Brooks
(naskiˆgis en 1954) ˆsanˆgas la vidpunkton: AI devas imiti la rezulton de
la naturo, ne la procezon. La ekzemplo estas la elefanto: ˆgi estas
inteligenta specio eˆc sen kapablo ˆsakludi. La esplorado komencu ekde
pli simplaj animaloj ol la homa, kaj iom post iom alsupri la evoluan
ˆstuparon.
Konsekvence, AI ne estas abstrakta rezonado sed korpa: robotoj
interagu kun homoj kaj aliaj robotoj en la sama medio.
16 de 27
Robotoj eliras fantasciencon kaj eniras nian mondon
Rodney Brooks interagas kun roboto Cog en la 1990aj ˆce MIT
Sinfoto de robota veturilo esplorante Marson
c NASA 31 Oktobro 2012, robota veturilo Curiosity
ˆGeneralaj konsideroj
19 de 27
Konkretaj rezultoj ˆcefe ne venas de forta AI
Post la AI-vintro, kelkaj konceptoj pluvivis sed ekster AI, ˆcefe en
inˆgenierio de programaro a˘u en informadiko, sed sen tro da sukceso:
la semantika TTT, a˘u ‘Vebo 3.0’;
logik-semantika programado (projekto CYC);
a˘utomataj babililoj ne ˆsajnas homoj, foje homoj ˆsajnas maˆsinaj
(Loebner-Premio por relaigi la Turing-teston).
Neniu el tiuj projektoj eliris la kabinetan, akademian fazon. Tamen
estis pozitiva rezulto flanke de tio: la ˆcefa ideo, ke maˆsinoj povas esti
inteligentaj igis homojn pridemandi kio estas inteligenteco ˆgenerale.
20 de 27
Malforta AI montris ke inteligenteco povas esti
imitita. . .
Tute male, la malforta AI produktis diversajn konkretajn rezultojn,
t.e. ekster la akademia mondo, ˆcar ˆgi:
ne pretendas speguli la procezon, sed nur atingi akcepteblan
rezulton.
Ofte programoj a˘utomate lernas (a˘u ‘maˆsinlernas’) de la enigaj
datumoj fare de la uzantoj kaj plibonigas la eligajn rezultojn pere de
statistiko. Alivorte:
inteligenteco en la maˆsino estas la sumo de la uzado de la
programoj fare de inteligentaj homoj.
Klara ekzemplo de tio estas la uzo de Esperanto en la malforta
AI-programo Guglo Tradukado.
21 de 27
. . . sed homa inteligenteco estas pli ol lanˆci kubon!
La teamo de Guglo Tradukado vere surpriziˆgis pri la kvalito de
pera˘utomata tradukado kaze de Esperanto... En Esperanto, la
kvanto de ekzistaj tradukoj estas kompare malgranda. La
germana a˘u la hispana, ekzemple, havas pli ol centoblajn
datumojn; aliaj lingvoj kiujn ni ekzamenas por esplorado havas
similan kvanton da datumojn kiel Esperanto sed ili ne atingas
kompareblan kvaliton ankora˘u. Esperanto estis konstruita por
esti facile lernebla fare de homoj, kaj verˆsajne tio helpis
pera˘utomatan tradukadon same.
Thorsten Brants, Sciencisto Esploristo, Blogo de Guglo Tradukado
22 de 27
Kiu estas la reala telerlavmaˆsino?
La revo pri mastruma maˆsino. . .
. . . kaj la realeco
c iRobots Roomba
Dume, fantascienco da˘ure revas...
Homandroido Chappie membro de araˆco en la samnoma filmo
Dankon por via atento!
Se ne nun, sendu ilin poste al:
F.Gobbo@uva.nl
Deˆsutu kaj disvastigu ˆci prezenton de ˆci-tie:
http:/federicogobbo.name/eo/2015.php
CC BY: $

C
Federico Gobbo 2015
27 de 27

More Related Content

Viewers also liked

Viewers also liked (20)

From Universal to Programming Languages
From Universal to Programming LanguagesFrom Universal to Programming Languages
From Universal to Programming Languages
 
Linguistic (in)justice and communication models: A pledge for a balanced mult...
Linguistic (in)justice and communication models: A pledge for a balanced mult...Linguistic (in)justice and communication models: A pledge for a balanced mult...
Linguistic (in)justice and communication models: A pledge for a balanced mult...
 
Esperanto kiel vivanta lingvo
Esperanto kiel vivanta lingvoEsperanto kiel vivanta lingvo
Esperanto kiel vivanta lingvo
 
Which Sardinian for education?
Which Sardinian for education?Which Sardinian for education?
Which Sardinian for education?
 
Behind the courtain of a paper: Interdisciplinary research from the idea to d...
Behind the courtain of a paper: Interdisciplinary research from the idea to d...Behind the courtain of a paper: Interdisciplinary research from the idea to d...
Behind the courtain of a paper: Interdisciplinary research from the idea to d...
 
Kien estas iranta Esperantologio? Defioj kaj proponoj por la ĵusa estonteco
Kien estas iranta Esperantologio? Defioj kaj proponoj por la ĵusa estontecoKien estas iranta Esperantologio? Defioj kaj proponoj por la ĵusa estonteco
Kien estas iranta Esperantologio? Defioj kaj proponoj por la ĵusa estonteco
 
Kien iras Artefarita Inteligenteco? Leciono 2/3
Kien iras Artefarita Inteligenteco? Leciono 2/3Kien iras Artefarita Inteligenteco? Leciono 2/3
Kien iras Artefarita Inteligenteco? Leciono 2/3
 
La klara lingvo
La klara lingvoLa klara lingvo
La klara lingvo
 
The art of language invention in schools
The art of language invention in schoolsThe art of language invention in schools
The art of language invention in schools
 
Kion oni lernas planante sekretan lingvon?
Kion oni lernas planante sekretan lingvon?Kion oni lernas planante sekretan lingvon?
Kion oni lernas planante sekretan lingvon?
 
Towards a tool to analyze linguistic justice: Essential interdisciplinary par...
Towards a tool to analyze linguistic justice: Essential interdisciplinary par...Towards a tool to analyze linguistic justice: Essential interdisciplinary par...
Towards a tool to analyze linguistic justice: Essential interdisciplinary par...
 
‘Lingvo Internacia’ aŭ ‘internacia lingvo’? Kelkaj konsideroj pri la origina...
‘Lingvo Internacia’ aŭ ‘internacia lingvo’? Kelkaj konsideroj pri la origina...‘Lingvo Internacia’ aŭ ‘internacia lingvo’? Kelkaj konsideroj pri la origina...
‘Lingvo Internacia’ aŭ ‘internacia lingvo’? Kelkaj konsideroj pri la origina...
 
Interlinguistics and Esperanto Studies in the new Millennium
Interlinguistics and Esperanto Studies in the new MillenniumInterlinguistics and Esperanto Studies in the new Millennium
Interlinguistics and Esperanto Studies in the new Millennium
 
Word order and information structure in Esperanto
Word order and information structure in EsperantoWord order and information structure in Esperanto
Word order and information structure in Esperanto
 
L’invenzione linguistica alla scuola primaria: la didattica dell’italiano nel...
L’invenzione linguistica alla scuola primaria: la didattica dell’italiano nel...L’invenzione linguistica alla scuola primaria: la didattica dell’italiano nel...
L’invenzione linguistica alla scuola primaria: la didattica dell’italiano nel...
 
L'invenzione linguistica come ponte interculturale
L'invenzione linguistica come ponte interculturaleL'invenzione linguistica come ponte interculturale
L'invenzione linguistica come ponte interculturale
 
Consapevolezza metalinguistica: i laboratori linguistici alla scuola primaria
Consapevolezza metalinguistica: i laboratori linguistici alla scuola primariaConsapevolezza metalinguistica: i laboratori linguistici alla scuola primaria
Consapevolezza metalinguistica: i laboratori linguistici alla scuola primaria
 
Zamenhof tra religione e filosofia: lezioni per il XXI secolo
Zamenhof tra religione e filosofia: lezioni per il XXI secoloZamenhof tra religione e filosofia: lezioni per il XXI secolo
Zamenhof tra religione e filosofia: lezioni per il XXI secolo
 
An alternative globalisation: Why learn Esperanto today?
An alternative globalisation: Why learn Esperanto today?An alternative globalisation: Why learn Esperanto today?
An alternative globalisation: Why learn Esperanto today?
 
Approaches to multilingualism of Esperanto speakers
Approaches to multilingualism of Esperanto speakersApproaches to multilingualism of Esperanto speakers
Approaches to multilingualism of Esperanto speakers
 

More from Federico Gobbo

I limiti dell'invenzione linguistica: la tipologia linguistica dall'esperanto...
I limiti dell'invenzione linguistica: la tipologia linguistica dall'esperanto...I limiti dell'invenzione linguistica: la tipologia linguistica dall'esperanto...
I limiti dell'invenzione linguistica: la tipologia linguistica dall'esperanto...
Federico Gobbo
 

More from Federico Gobbo (20)

Open Issues of Language Contestation in Italy
Open Issues of Language Contestation in ItalyOpen Issues of Language Contestation in Italy
Open Issues of Language Contestation in Italy
 
Human-Machine Communication strategies in today’s Esperanto community of prac...
Human-Machine Communication strategies in today’s Esperanto community of prac...Human-Machine Communication strategies in today’s Esperanto community of prac...
Human-Machine Communication strategies in today’s Esperanto community of prac...
 
Esperanto as Lingua Receptiva / Esperanto Ricevema
Esperanto as Lingua Receptiva / Esperanto RicevemaEsperanto as Lingua Receptiva / Esperanto Ricevema
Esperanto as Lingua Receptiva / Esperanto Ricevema
 
L’utilizzo di lingue inventate come strumento di educazione interculturale in...
L’utilizzo di lingue inventate come strumento di educazione interculturale in...L’utilizzo di lingue inventate come strumento di educazione interculturale in...
L’utilizzo di lingue inventate come strumento di educazione interculturale in...
 
One species, many languages
One species, many languagesOne species, many languages
One species, many languages
 
Una lingua comune per l'Europa?
Una lingua comune per l'Europa?Una lingua comune per l'Europa?
Una lingua comune per l'Europa?
 
Esperanto: el Eŭropa lulilo al disvastiĝo tra la tuta mondo
Esperanto: el Eŭropa lulilo al disvastiĝo tra la tuta mondoEsperanto: el Eŭropa lulilo al disvastiĝo tra la tuta mondo
Esperanto: el Eŭropa lulilo al disvastiĝo tra la tuta mondo
 
Reflecting upon the European Day of Languages
Reflecting upon the European Day of LanguagesReflecting upon the European Day of Languages
Reflecting upon the European Day of Languages
 
Interlinguistica ed esperantologia oggi: l’esperienza di Amsterdam
Interlinguistica ed esperantologia oggi: l’esperienza di AmsterdamInterlinguistica ed esperantologia oggi: l’esperienza di Amsterdam
Interlinguistica ed esperantologia oggi: l’esperienza di Amsterdam
 
Adpositional Argumentation: How Logic Originates In Natural Argumentative Dis...
Adpositional Argumentation: How Logic Originates In Natural Argumentative Dis...Adpositional Argumentation: How Logic Originates In Natural Argumentative Dis...
Adpositional Argumentation: How Logic Originates In Natural Argumentative Dis...
 
Complex Arguments in Adpositional Argumentation
Complex Arguments in Adpositional ArgumentationComplex Arguments in Adpositional Argumentation
Complex Arguments in Adpositional Argumentation
 
Assessing linguistic unease to understand (socio)linguistic justice
Assessing linguistic unease to understand (socio)linguistic justiceAssessing linguistic unease to understand (socio)linguistic justice
Assessing linguistic unease to understand (socio)linguistic justice
 
Lingua di contatto e mobilità: il caso dell'esperanto
Lingua di contatto e mobilità: il caso dell'esperantoLingua di contatto e mobilità: il caso dell'esperanto
Lingua di contatto e mobilità: il caso dell'esperanto
 
Le lingue di minoranza: il caso dell'esperanto
Le lingue di minoranza: il caso dell'esperantoLe lingue di minoranza: il caso dell'esperanto
Le lingue di minoranza: il caso dell'esperanto
 
The Religious Dimensions of the Esperanto Collective Identity
The Religious Dimensions of the Esperanto Collective IdentityThe Religious Dimensions of the Esperanto Collective Identity
The Religious Dimensions of the Esperanto Collective Identity
 
I limiti dell'invenzione linguistica: la tipologia linguistica dall'esperanto...
I limiti dell'invenzione linguistica: la tipologia linguistica dall'esperanto...I limiti dell'invenzione linguistica: la tipologia linguistica dall'esperanto...
I limiti dell'invenzione linguistica: la tipologia linguistica dall'esperanto...
 
Sei definizioni in cerca di una disciplina - Interlinguistica tra comunicazio...
Sei definizioni in cerca di una disciplina - Interlinguistica tra comunicazio...Sei definizioni in cerca di una disciplina - Interlinguistica tra comunicazio...
Sei definizioni in cerca di una disciplina - Interlinguistica tra comunicazio...
 
Lingva Kafejo: Esperanto
Lingva Kafejo: EsperantoLingva Kafejo: Esperanto
Lingva Kafejo: Esperanto
 
Fare musica in esperanto : ieri, oggi, domani
Fare musica in esperanto : ieri, oggi, domaniFare musica in esperanto : ieri, oggi, domani
Fare musica in esperanto : ieri, oggi, domani
 
Hollywood Languages: The Challenge of Interlinguistics in the New Millennium
Hollywood Languages: The Challenge of Interlinguistics in the New MillenniumHollywood Languages: The Challenge of Interlinguistics in the New Millennium
Hollywood Languages: The Challenge of Interlinguistics in the New Millennium
 

Kien iras Artefarita Inteligenteco? Leciono 1/3

  • 1. Akademio Internacia de la Sciencoj – Sanmarino Kien iras Artefarita Inteligenteco? 1/3 Ekde la entuziasmo al la realeco Federico Gobbo Amsterdamo / Milano-Bicocca / Torino F.Gobbo@uva.nl 27 Julio 2015 – Internacia Kongresa Universitato, Lille, FR 1 de 27
  • 3. Informadiko, la nevolita ido de logiko-matematiko Alan Turing (1912-1954) estas la fondinto de informadiko kiel scienco de modernaj komputiloj: anta˘u li, kalkulmaˆsinoj estis konstruitaj de filozofoj kiel Pascal kaj Leibniz, kaj de aliaj sciencistoj. Menciindas almena˘u Charles Babbage. En 1936, kiam li publikigis sian fakartikolon pri komputeblaj nombroj, t.e. la nombroj kiuj povas esti enmetitaj en modernaj komputiloj, li volis solvi la problemon redukti matematikon al logiko, t.e., la programo de Hilbert, kiu estis bremsita de la rezulto obtenita de G¨odel en 1930. 3 de 27
  • 4. Por jarcentoj komputi estis afero por homoj kun abako Komputistinoj laboras en la grandaj magazenoj de Moskvo, 1958
  • 5. Sur armiloj de milita vento Estis John von Neumann (1903-1957) – kiu nehazarde abandonis logikon en 1930 – kiu komprenis la eblajn aplikojn de logiko-matematiko en konkretaj maˆsinoj. Dummilite, Alan Turing en Britio kaj John von Neumann en Usono laboris por siaj ˆstatoj tiel, ke ili povis venki la militon. Komputiloj ludis gravan rolon en la malˆcifrado de la enkodigo uzita de la nazioj por ˆcifri siajn mesaˆgojn. El tiu sperto, Turing komprenis, ke komputiloj estis nova speco de maˆsinoj, kompare kun ˆciuj aliaj konstruitaj anta˘ue. 5 de 27
  • 6. ˆGenerala modelo de komputebla informado sendanto formali ˆgo −−−−−−→ enigo komputado −−−−−−→ eligo interpretado ←−−−−−−− ricevanto 6 de 27
  • 7. Brita komputilo Colossus Operaciumistinoj enkodigas datumojn dum la dua mondmilito
  • 8. La entuziasmo pri la novaj bitkomputiloj ˆCi speciala propreco de bitkomputiloj, t.e. la fakto, ke ili povas imiti ˆcian diskret-statan maˆsinon, estas priskribita asertante, ke ili estas universalaj maˆsinoj. La ekzisto de maˆsinoj kun tiuj proprecoj havas la gravan konsekvencon, ke, aparte de konsideroj pri rapideco, ne estas necese desegni variajn novajn maˆsinojn por diversaj komputaj procesoj. Ili povas esti faritaj de unu bitkomputilo, kondiˆce, ke ili estas programitaj lerte por ˆciu celo. Konsekvence, ˆciuj bitkomputiloj estas iusence ekvivalentaj. [. . . ] Nun ni povas denove konsideri la demandon, “ ˆCu maˆsinoj scipovas pensi?” Turing 1950 8 de 27
  • 9. Kio estus ‘pensanta maˆsino’? Estis John McCarthy (1927-2011) kiu inventis en 1956 la esprimon “Artefarita Inteligenteco” (ekde nun, AI). Tiam, en kurso ˆce MIT li inventis la esprimon kaj aparte programlingvaˆon LISP, kiu estis revolucia tiutempe: ˆgi havis abstraktan sintakson; nemonotonan logikan teknikon nomata ˆcirka˘uskribadon; kaj rubujkolektanton. La˘u li, A.I. esprimas sin per logiko, kiu estas la plej pura, perfekta maniero pensi de la homoj – la˘u la filozofia linio kiun komencis Leibniz ˆgis Turing, tra Frege kaj Hilbert. 9 de 27
  • 10. La patro de Artefarita Inteligenteco ˆsakludas McCarthy en 1966 ˆsakludas kun kvar kolegoj en Sovetio per komputila transsendo de informoj
  • 11. La ambigueco de Artefarita Inteligenteco 11 de 27
  • 12. La unua interpreto: forta AI ˆCu la homa penso estas pure logika? Por la jesrespondanta skolo, ˆciu formo de homa inteligenteco lastanalize baziˆgas je logiko, eˆc emocioj. Do la maˆsino povas imiti la procezon de la homa cerbo – alivorte, reprodukti spegule la homan menson. Tio signifas, la ricevanto de la eliga (postkomputita) informo povas esti kaj homo kaj maˆsino sen esencaj, ontologiaj diferencoj. Tio levis etikajn problemojn: por tiu ˆci skolo, la etika rezonado estas – denove – parto de logiko, do sufiˆcas programi la “leˆgojn de humanistiko” similajn al tiuj en la fantasciencaj1 robotoj de Asimov por havi etikan agenton, kiu povas konduti samkiel homa agento. 1 same kiel ‘sciencfikcia’, sed pli belsona. Proponis William Auld.12 de 27
  • 14. Post la printempa entuziasmo, la AI-vintro Ju pli fantasta kaj fantascienca literaturo populariˆgis, des pli la realaj rezultoj de la forta AI estis mizeraj: rapide buˆgetoj por esplorado estis forprenitaj ˆcie. En 1966, la revo pri ˆgeneral-cela Per-A˘utomata Tradukado draste falis pro manko de rezultoj. En la 1970aj registaroj tra E˘uropo maldonis buˆgetojn por AI. En la 1980aj, la japana projekto pri kvina generacio de komputiloj, kie logiko troviˆgis rekte en la aparataro, estis kompleta malsukceso. 14 de 27
  • 16. La dua interpreto: malforta AI En tre influa fakartikolo publikigita en jaro 1990, Rodney Brooks (naskiˆgis en 1954) ˆsanˆgas la vidpunkton: AI devas imiti la rezulton de la naturo, ne la procezon. La ekzemplo estas la elefanto: ˆgi estas inteligenta specio eˆc sen kapablo ˆsakludi. La esplorado komencu ekde pli simplaj animaloj ol la homa, kaj iom post iom alsupri la evoluan ˆstuparon. Konsekvence, AI ne estas abstrakta rezonado sed korpa: robotoj interagu kun homoj kaj aliaj robotoj en la sama medio. 16 de 27
  • 17. Robotoj eliras fantasciencon kaj eniras nian mondon Rodney Brooks interagas kun roboto Cog en la 1990aj ˆce MIT
  • 18. Sinfoto de robota veturilo esplorante Marson c NASA 31 Oktobro 2012, robota veturilo Curiosity
  • 20. Konkretaj rezultoj ˆcefe ne venas de forta AI Post la AI-vintro, kelkaj konceptoj pluvivis sed ekster AI, ˆcefe en inˆgenierio de programaro a˘u en informadiko, sed sen tro da sukceso: la semantika TTT, a˘u ‘Vebo 3.0’; logik-semantika programado (projekto CYC); a˘utomataj babililoj ne ˆsajnas homoj, foje homoj ˆsajnas maˆsinaj (Loebner-Premio por relaigi la Turing-teston). Neniu el tiuj projektoj eliris la kabinetan, akademian fazon. Tamen estis pozitiva rezulto flanke de tio: la ˆcefa ideo, ke maˆsinoj povas esti inteligentaj igis homojn pridemandi kio estas inteligenteco ˆgenerale. 20 de 27
  • 21. Malforta AI montris ke inteligenteco povas esti imitita. . . Tute male, la malforta AI produktis diversajn konkretajn rezultojn, t.e. ekster la akademia mondo, ˆcar ˆgi: ne pretendas speguli la procezon, sed nur atingi akcepteblan rezulton. Ofte programoj a˘utomate lernas (a˘u ‘maˆsinlernas’) de la enigaj datumoj fare de la uzantoj kaj plibonigas la eligajn rezultojn pere de statistiko. Alivorte: inteligenteco en la maˆsino estas la sumo de la uzado de la programoj fare de inteligentaj homoj. Klara ekzemplo de tio estas la uzo de Esperanto en la malforta AI-programo Guglo Tradukado. 21 de 27
  • 22. . . . sed homa inteligenteco estas pli ol lanˆci kubon! La teamo de Guglo Tradukado vere surpriziˆgis pri la kvalito de pera˘utomata tradukado kaze de Esperanto... En Esperanto, la kvanto de ekzistaj tradukoj estas kompare malgranda. La germana a˘u la hispana, ekzemple, havas pli ol centoblajn datumojn; aliaj lingvoj kiujn ni ekzamenas por esplorado havas similan kvanton da datumojn kiel Esperanto sed ili ne atingas kompareblan kvaliton ankora˘u. Esperanto estis konstruita por esti facile lernebla fare de homoj, kaj verˆsajne tio helpis pera˘utomatan tradukadon same. Thorsten Brants, Sciencisto Esploristo, Blogo de Guglo Tradukado 22 de 27
  • 23. Kiu estas la reala telerlavmaˆsino?
  • 24. La revo pri mastruma maˆsino. . .
  • 25. . . . kaj la realeco c iRobots Roomba
  • 26. Dume, fantascienco da˘ure revas... Homandroido Chappie membro de araˆco en la samnoma filmo
  • 27. Dankon por via atento! Se ne nun, sendu ilin poste al: F.Gobbo@uva.nl Deˆsutu kaj disvastigu ˆci prezenton de ˆci-tie: http:/federicogobbo.name/eo/2015.php CC BY: $ C Federico Gobbo 2015 27 de 27