ΓΛΩΣΣΑ

1. Η δομή της παραγράφου
Η οργάνωση της παραγράφου
Οι τρόποι ανάπτυξης της παραγράφου

2. 1. Θεματική περίοδος
2. Σχόλια ή λεπτομέρειες
3. Κατακλείδα

3. 1. Θεματική περίοδος: η κεντρική ιδέα, «το θέμα» της
παραγράφου. Βρίσκεται συνήθως στην αρχή της
παραγράφου.
2. Σχόλια ή λεπτομέρειες: οι επιμέρους ιδέες και στοιχεία
που αποδεικνύουν ή σχολιάζουν τη θεματική.

4. 3. Κατακλείδα: συμπέρασμα, μια γενική κρίση που
ολοκληρώνει το νόημα της παραγράφου.
Βρίσκεται στο τέλος της παραγράφου και πολλές φορές
παραλείπεται.

5.  1. Στην αρχή της παραγράφου: η παράγραφος οργανώνεται
παραγωγικά, δηλαδή από τη γενική ιδέα προς τα επιμέρους.
 2. Στο τέλος της παραγράφου: η θεματική περίοδος έχει τη
θέση της κατακλείδας και η παράγραφος οργανώνεται
επαγωγικά, από τα επιμέρους προς τη γενική ιδέα.
 3. Ενδιάμεσα στα σχόλια της παραγράφου
 (πολύ σπάνια).

6. Η οργάνωση της παραγράφου
Οι αρετές της
1. Ενότητα: όλες οι ιδέες πρέπει να συνδέονται νοηματικά
με τη θεματική.
2. Πληρότητα ανάπτυξης: η ολοκληρωμένη ανάπτυξη της
παραγράφου με επαρκείς και κατάλληλες αποδεικτικές
λεπτομέρειες.

7. 3. Αλληλουχία: η εξασφάλιση της συνοχής και της
συνεκτικότητας.
Συνεκτικότητα: η εσωτερική – λογική σύνδεση των ιδεών.
Συνοχή: η εξωτερική σύνδεση των ιδεών με τη χρήση
διαρθρωτικών λέξεων.

8.  Χρόνο: προηγουμένως, έπειτα
 Επεξήγηση: δηλαδή, πιο συγκεκριμένα, με άλλα λόγια κ.ά.
 Παραδείγματα: λόγου χάρη, για παράδειγμα, ενδεικτικά κ.ά.
 Προσθήκη: επιπρόσθετα, επίσης, ακόμη κ.ά.
 Απαρίθμηση, σειρά: πρώτον, δεύτερον
 Αντίθεση: από την άλλη πλευρά, όμως, αλλά, αντίθετα
 Αιτιολόγηση: γιατί, επειδή, αφού κ.ά.
 Αίτιο – αποτέλεσμα : εξαιτίας, λόγω, για αυτό το λόγο, χάρη σε
αυτό κλ.π.
 Συμπέρασμα: επομένως, συνοψίζοντας, άρα, λοιπόν κ.ά.
 Διάζευξη: ή, είτε
 Έμφαση, βεβαιότητα: κυρίως, βέβαια, οπωσδήποτε κ.ά.
 Αναλογία: σαν, όπως, παρόμοια, με τον ίδιο τρόπο κ.ά.

9. ◦ Ορισμός και διασάφηση ορισμού
◦ Διαίρεση της κύριας έννοιας σε τομείς
◦ Παραδείγματα
◦ Αιτιολόγηση
◦ Αίτιο / αποτέλεσμα
◦ Σύγκριση / Αντίθεση
◦ Αναλογία
Συνδυασμός μεθόδων

10.  Στη θεματική περίοδο ορίζεται η (οριστέα) έννοια.
 Ο ορισμός της έννοιας ξεκινά από την ένταξη της στο
γένος, δηλαδή το πλησιέστερο σύνολο στο οποίο ανήκει.
 Για να ολοκληρωθεί ο ορισμός δίνουμε και την ειδοποιό
διαφορά, δηλαδή το γνώρισμα που την ξεχωρίζει από τα
άλλα είδη του ίδιου γένους. Σχηματικά ο ορισμός έχει
ως εξής :

11. ΟΡΙΣΜΟΣ
ΟΡΙΣΤΕΑ ΕΝΝΟΙΑ ΓΕΝΟΣ ΕΙΔΟΠΟΙΟΣ ΔΙΑΦΟΡΑ
Δημοκρατία είναι Το πολίτευμα Που την εξουσία έχει ο λαός

12.  Συνήθως μιλώντας για δημοκρατία εννοούμε το
πολίτευμα στο οποίο η εξουσία απορρέει και ασκείται
από το λαό. Πρόκειται δηλαδή για εκείνο το σύστημα
πολιτικής οργάνωσης στο οποίο ο λαός συμμετέχει στη
λήψη των αποφάσεων που καθορίζουν τη ζωή του. Η
συμμετοχή αυτή στην εποχή μας πραγματοποιείται
μέσω αιρετών αντιπροσώπων. Οι τελευταίοι είναι
υποχρεωμένοι να κινούνται στα πλαίσια των νόμων και
του δημοκρατικού Συντάγματος, ώστε να αποφεύγεται η
αυθαιρεσία. Παράλληλα υπάρχουν θεσπισμένοι
μηχανισμοί ελέγχου (Βουλή, Τύπος, κ.λπ.), ενώ η
διάκριση των εξουσιών προστατεύει από ενδεχόμενα
φαινόμενα αυταρχισμού της εξουσίας.

13.  Στη θεματική πρόταση
διακρίνουμε τη διαιρετέα
έννοια (γένος) στα μέρη
της (είδη). Η διαίρεση
γίνεται με βάση κάποιο
κριτήριο (διαιρετική
βάση).
ΔιαιρετέαΔιαιρετέα
έννοιαέννοια
είδηείδη ΔιαιρετικήΔιαιρετική
βάσηβάση
ΕκπαίδευσηΕκπαίδευση ΒασικήΒασική
ΜέσηΜέση
ΑνώτερηΑνώτερη
ΑνώτατηΑνώτατη
ΒαθμίδαΒαθμίδα
παράδειγμα

14.  Στα σχόλια παρουσιάζονται αναλυτικά με τη σειρά
κάθε μέρος (είδος) που προήλθε από τη διαίρεση.
 Για τη συνοχή στα σχόλια χρησιμοποιούνται λέξεις-
φράσεις όπως : πρώτον – δεύτερον – τέλος, το
ένα - το άλλο κ.λπ.

15.  Η αγορά εργασίας συχνά παρουσιάζει τρία προβλήματαΗ αγορά εργασίας συχνά παρουσιάζει τρία προβλήματα
ταυτόχρονα, ήτοι ανεργία, υποαπασχόληση καιταυτόχρονα, ήτοι ανεργία, υποαπασχόληση και
ετεροαπασχόλησηετεροαπασχόληση.. Με άλλα λόγια, παρατηρούμε ταυτόχροναΜε άλλα λόγια, παρατηρούμε ταυτόχρονα
άτομα που επιθυμούν να εργασθούν και δεν βρίσκουνάτομα που επιθυμούν να εργασθούν και δεν βρίσκουν
κανενός είδους εργασία (άνεργοι), άτομα που προκειμένουκανενός είδους εργασία (άνεργοι), άτομα που προκειμένου
να είναι άνεργα προτιμούν να εργασθούν ορισμένες ώρες ήνα είναι άνεργα προτιμούν να εργασθούν ορισμένες ώρες ή
ορισμένες ημέρες (υποαπασχολούμενοι) και άτομα πουορισμένες ημέρες (υποαπασχολούμενοι) και άτομα που
αναγκάζονται να εργασθούν σε θέσεις εργασίας των οποίωναναγκάζονται να εργασθούν σε θέσεις εργασίας των οποίων
το περιεχόμενο είναι άσχετο, εν όλω ή εν μέρει, με τιςτο περιεχόμενο είναι άσχετο, εν όλω ή εν μέρει, με τις
σπουδές τους ή τις ειδικεύσεις τουςσπουδές τους ή τις ειδικεύσεις τους
(ετεροαπασχολούμενοι).(ετεροαπασχολούμενοι). (Θ. Λιανός)(Θ. Λιανός)
Θεματική περίοδος
Σχόλια

16.  Στα σχόλια παρουσιάζονται χαρακτηριστικά
παραδείγματα που βοηθούν τον αναγνώστη να
κατανοήσει ευκρινέστερα το γενικό, αφηρημένο ή ασαφές
περιεχόμενο της θεματικής περιόδου.
 Για να εισάγουμε τα παραδείγματα χρησιμοποιούμαι
συνήθως λέξεις / φράσεις όπως: π.χ., για παράδειγμα,
χαρακτηριστικό παράδειγμα, λόγου χάρη κ.λπ.

17.  Τα επαγγέλματα στα οποία μπορεί ναΤα επαγγέλματα στα οποία μπορεί να
εφαρμοστεί η τηλεργασία είναι πολλάεφαρμοστεί η τηλεργασία είναι πολλά.. ΓιαΓια
παράδειγμα,παράδειγμα, η παρουσία ενός γραφίστα ή ενόςη παρουσία ενός γραφίστα ή ενός
δημοσιογράφου σήμερα δεν είναι απαραίτητη, αφούδημοσιογράφου σήμερα δεν είναι απαραίτητη, αφού
μπορούν να δουλεύουν από το σπίτι τουςμπορούν να δουλεύουν από το σπίτι τους
χρησιμοποιώντας τον προσωπικό τουςχρησιμοποιώντας τον προσωπικό τους
υπολογιστή.υπολογιστή. ΕπιπλέονΕπιπλέον, με τον ίδιο τρόπο μπορούν, με τον ίδιο τρόπο μπορούν
να εργάζονται και όσοι απασχολούνται στο χώρονα εργάζονται και όσοι απασχολούνται στο χώρο
του ηλεκτρονικού εμπορίου, της οικονομίας, στηντου ηλεκτρονικού εμπορίου, της οικονομίας, στην
παροχή πληροφοριών ακόμη και στην εκπαίδευση.παροχή πληροφοριών ακόμη και στην εκπαίδευση.
Η τηλεργασίαΗ τηλεργασία επομένωςεπομένως, ανατρέπει τις, ανατρέπει τις
παραδοσιακές μορφές εργασίας και απαιτεί τηνπαραδοσιακές μορφές εργασίας και απαιτεί την
προσαρμογή μας στα νέα δεδομένα.προσαρμογή μας στα νέα δεδομένα.
Θεματική περίοδος
Σχόλια
Κατακλείδα

18.  Η θεματική περίοδος αποτελεί κρίση/άποψη η οποία
τεκμηριώνεται με την παράθεση πειστικών
επιχειρημάτων στα σχόλια.
 Συνήθως χρησιμοποιούνται διαρθρωτικές λέξεις που
δηλώνουν αιτιολόγηση : επειδή, γιατί, εφόσον,
καθόσον, διότι, αφού κ.λπ.

19.  Στη δημοκρατία κάθε άνθρωπος είναιΣτη δημοκρατία κάθε άνθρωπος είναι
σεβαστός.σεβαστός. ΓιατίΓιατί ή πολιτεία που ο ίδιος μεή πολιτεία που ο ίδιος με
ελεύθερη συγκατάθεση όρθωσε, υποκύπτει καιελεύθερη συγκατάθεση όρθωσε, υποκύπτει και
κυβερνάται σύμφωνα με το Συνταγματικό χάρτηκυβερνάται σύμφωνα με το Συνταγματικό χάρτη
που ο ίδιος, με τους ελεύθερα εκλεγμένουςπου ο ίδιος, με τους ελεύθερα εκλεγμένους
αντιπροσώπους του, σύνταξε.αντιπροσώπους του, σύνταξε. ΓιατίΓιατί ο πολίτηςο πολίτης
κάθε τόσο, σε καθορισμένη προθεσμία ερωτάταικάθε τόσο, σε καθορισμένη προθεσμία ερωτάται
αν θέλει και ποιους θέλει να τον κυβερνήσουν ωςαν θέλει και ποιους θέλει να τον κυβερνήσουν ως
εκπρόσωποι του.εκπρόσωποι του. ΓιατίΓιατί είναι το πολίτευμα τουείναι το πολίτευμα του
διαλόγου όπου ολόκληρη η ζωή μιας κοινωνίαςδιαλόγου όπου ολόκληρη η ζωή μιας κοινωνίας
πυργώνεται προς την επιτέλεση μιας ιστορικήςπυργώνεται προς την επιτέλεση μιας ιστορικής
αποστολής με πλήρη σεβασμό προς τα ανθρώπινααποστολής με πλήρη σεβασμό προς τα ανθρώπινα
δικαιώματα και τις βασικές ελευθερίες, που χωρίςδικαιώματα και τις βασικές ελευθερίες, που χωρίς
αυτά, άνθρωπος αυθεντικός δε νοείται.αυτά, άνθρωπος αυθεντικός δε νοείται.
Θεματική περίοδος
Σχόλια

20.  Στη θεματική περίοδο παρουσιάζονται γενικά /
ονομαστικά οι αιτίες και τα αποτελέσματα.
 Στα σχόλια παρουσιάζονται αναλυτικά οι αιτίες ή τα
αποτελέσματα, δηλαδή η διαδικασία μετάβασης από τις
αιτίες στα αποτελέσματα.
 Συνήθως χρησιμοποιούνται διαρθρωτικές φράσεις :
λόγω, εξαιτίας, απόρροια είναι, με αποτέλεσμα,
το γεγονός οδηγεί, καταλήγει κ.λπ.

21.  Το οικονομικό κόστος της πείνας είναι τεράστιοΤο οικονομικό κόστος της πείνας είναι τεράστιο
τόσο για τα άτομα όσο και για τις κοινωνίες.τόσο για τα άτομα όσο και για τις κοινωνίες. ΟΟ
υποσιτισμός οδηγεί στην ασθένεια και στο θάνατο.υποσιτισμός οδηγεί στην ασθένεια και στο θάνατο.
Υποχρεώνει τις οικογένειες να ξοδεύουν τουςΥποχρεώνει τις οικογένειες να ξοδεύουν τους
πενιχρούς οικονομικούς πόρους τους γιαπενιχρούς οικονομικούς πόρους τους για
υγειονομική περίθαλψη. Μειώνει τη μαθησιακήυγειονομική περίθαλψη. Μειώνει τη μαθησιακή
ικανότητα των παιδιών. Πνίγει τηνικανότητα των παιδιών. Πνίγει την
παραγωγικότητα και εμποδίζει τα άτομα ναπαραγωγικότητα και εμποδίζει τα άτομα να
εκμεταλλεύονται τα φυσικά τους χαρίσματα.εκμεταλλεύονται τα φυσικά τους χαρίσματα.
Αποτελεί τροχοπέδη για την οικονομικήΑποτελεί τροχοπέδη για την οικονομική
μεγέθυνση και στερεί από τις χώρες τα μέσα γιαμεγέθυνση και στερεί από τις χώρες τα μέσα για
να επιτύχουν ένα ανεκτό επίπεδο ανάπτυξης.να επιτύχουν ένα ανεκτό επίπεδο ανάπτυξης.
Θεματική περίοδος
Σχόλια

22.  Στη θεματική περίοδο παρουσιάζονται οι δύο όροι της
σύγκρισης - αντίθεσης.
 Στα σχόλια εξηγούνται τα χαρακτηριστικά του α΄όρου
και ύστερα τα διαφορετικά χαρακτηριστικά του β΄ όρου.
 Για την εξασφάλιση της συνοχής, χρησιμοποιούνται
αντιθετικοί σύνδεσμοι και φράσεις όπως : αντίθετα,
όμως, ωστόσο, αν και, μολονότι , από τη μια
…, από την άλλη… κ.ά.

23.  Τεράστιο χάσμα χωρίζει τον άνθρωπο πουΤεράστιο χάσμα χωρίζει τον άνθρωπο που
αντιμετωπίζει αισιόδοξα τη ζωή από τον απαισιόδοξο.αντιμετωπίζει αισιόδοξα τη ζωή από τον απαισιόδοξο. ΟΟ
πρώτος βλέπει τα πράγματα από τη θετική τους πλευρά.πρώτος βλέπει τα πράγματα από τη θετική τους πλευρά.
Και αν ακόμη συναντήσει δυσκολίες ή προβλήματα, δε θαΚαι αν ακόμη συναντήσει δυσκολίες ή προβλήματα, δε θα
πανικοβληθεί, δε θα πιστέψει ότι όλα είναι «μαύρα καιπανικοβληθεί, δε θα πιστέψει ότι όλα είναι «μαύρα και
άραχνα» και ότι δεν υπάρχει διέξοδος. Χωρίς να υποτιμάάραχνα» και ότι δεν υπάρχει διέξοδος. Χωρίς να υποτιμά
τις απώλειες, τα μελανά στοιχεία μιας κατάστασης, πιστεύειτις απώλειες, τα μελανά στοιχεία μιας κατάστασης, πιστεύει
ότι τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα, για αυτό και δενότι τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα, για αυτό και δεν
καταθέτει τα όπλα. Ο απαισιόδοξος λειτουργεί εντελώςκαταθέτει τα όπλα. Ο απαισιόδοξος λειτουργεί εντελώς
διαφορετικά. Μένει στις αρνητικές πλευρές μιαςδιαφορετικά. Μένει στις αρνητικές πλευρές μιας
κατάστασης και στις πιο αδιέξοδες πτυχές τουκατάστασης και στις πιο αδιέξοδες πτυχές του
προβλήματος. Ακόμη και καθημερινά προβλήματα ρουτίνας,προβλήματος. Ακόμη και καθημερινά προβλήματα ρουτίνας,
που αργά ή γρήγορα θα βρουν το δρόμο τους, αυτός ταπου αργά ή γρήγορα θα βρουν το δρόμο τους, αυτός τα
υπερεκτιμά και προβληματίζεται τόσο, ώστε να χαλά ηυπερεκτιμά και προβληματίζεται τόσο, ώστε να χαλά η
διάθεση του. Πρόκειται για δύο ανθρώπινους τύπους τόσοδιάθεση του. Πρόκειται για δύο ανθρώπινους τύπους τόσο
διαφορετικούς, ώστε το ίδιο πράγμα ο ένας να το βλέπει μεδιαφορετικούς, ώστε το ίδιο πράγμα ο ένας να το βλέπει με
τα πιο μελανά και ο άλλος με τα πιο ρόδινα χρώματα.τα πιο μελανά και ο άλλος με τα πιο ρόδινα χρώματα.
 Ε. Π . ΠαπανούτσοςΕ. Π . Παπανούτσος
Θεματική περίοδος
Σχόλια

24.  Στη θεματική περίοδο παρουσιάζουμε τους όρους που θα
παρομοιάσουμε / παραλληλίσουμε.
 Στα σχόλια παρουσιάζουμε αναλυτικά τις αναλογίες
ανάμεσα σε αυτούς τους όρους.
 Διαρθρωτικές λέξεις για την αναλογία είναι :
 όπως.... έτσι,
 σαν...

25.  Με την πάροδο του χρόνου, το ποδόσφαιρό
έχει βρει τόσο μεγάλη απήχηση στον κόσμο,
ώστε να μοιάζει με μια νέα θρησκεία. Όπως
συμβαίνει και ανάμεσα στις διάφορες θρησκείες,
έτσι και στο ποδόσφαιρο υπάρχουν μεγάλες
κόντρες και μίση ανάμεσα στους οπαδούς.
Μάλιστα και στις δυο περιπτώσεις έχει χυθεί
πολύ αίμα. Επιπλέον όπως και στις θρησκείες έτσι
και στο ποδόσφαιρο υπάρχουν ύμνοι (τραγούδια
ομάδων) αλλά και μεγάλα αναπάντητα ερωτήματα
(οφ σαίντ, κλπ). Από εκεί και πέρα οι
αντιπρόσωποι κάθε ομάδας, οι παίκτες, φοράνε
ειδικά ρούχα για να ξεχωρίζουν από όλους τους
υπόλοιπους, όπως ακριβώς γίνεται δηλαδή και με
τους διάφορους ιερείς.
Θεματική περίοδος
Σχόλια

26.  Η παράγραφος δεν αναπτύσσεται πάντοτε με έναν από
τους προηγούμενους τρόπους.
 Συχνότερα χρησιμοποιούνται περισσότερες της μιας
μεθόδου. Τότε μιλάμε για ανάπτυξη με συνδυασμό
μεθόδων και εντοπίζουμε τους συγκεκριμένους τρόπους
ανάπτυξης επισημαίνοντας τα αντίστοιχα χωρία