1. 1
გაკვეთილი  10
პირველი თემის შემაჯამებელი საშინაო დავალება
1. PH3 P(III); SiH4 Si(IV); P2O5 P(V);
SiO2 Si(IV); V2O5 V(V); Cr2O3 Cr(III);
CrO2 Cr(IV); CrO3 Cr(VI); CrO Cr(II)
2. Al (III) Al2O3; Fe (II) FeO, Fe (III) Fe2O3;
S ( IV) SO2; S (VI) SO3; Mn (II) MnO;
Mn (III) Mn2O3, Mn (IV) MnO2; Mn (VI) MnO3;
Mn (VII) Mn2O7.
3. ა)  (H) = 1,59 %;  (N) = 22,22 %;  (O) = 76,19 %.
ბ)  (P) = 43,66 %;  (O) = 56,63 %
გ)  (K) = 24,68%;  (Mn) = 38,81%;  (O) = 40,51%
4. ა) n (H) : n (S) : n (O) = 2,4 / 1 : 39,1 / 32 : 58,5 / 16 = 2,4 : 1,22 : 3,65 = 2 : 1 : 3
ე.ი. ნაერთის ფორმულაა H2SO3
ბ) n (C) : n (O) = 42,8 / 12 : 57,2 / 16 = 3,57 : 3,575 = 1 : 1
ე.ი. ნაერთის ფორმულაა CO
5. მოც: m (H2SO4) = 20გ
-------------------------
უ.გ. m (NaOH) = ?
m (Na2SO4) = ?
m (H2O) = ?
M(H2SO4) = 98 გ/მოლი
M(NaOH) = 40 გ/მოლი
M(Na2SO4) = 142 გ/მოლი
M(H2O) = 18 გ/მოლი
2NaOH + H2SO4  Na2SO4 + 2H2O
2 . 40გ NaOH რეაგირებს 98 გ H2SO4 თან
X “ “ “ 20 “
X= m (NaOH) = 2·40·20/98 =16,3 გ
98 გ H2SO4-ს შეესაბამება 142 გ Na2SO4
20 “ “ “ X “
X= m(Na2SO4) = 20·142/98 = 28,98 გ

2. 2
98 გ H2SO4-ს შეესაბამება 2 გ
20 “ “ “ X “
X= m(H2O) = 20·2·18/98 = 7,3 გ
პასუხი: რეაქციაში შედის 16,3 გ NaOH, რეაქციის შედეგად მიიღება 28,98გ Na2SO4
და 7,3გ H2O.
6. მოც: m (CO2) = 10გ; M (CO2) = 44 გ/მოლი
m (CO) = 5გ M (CO) = 28 გ/მოლი
-------------------------
უ.გ. VO (ნარევი) = ?,
VO (CO2) = n (CO2) . 22,4 =10 / 44 . 22,4 = 5,09 ლ
VO (CO) = n (CO) . 22,4 = 5 / 28 . 22,4 = 4 (ლ)
VO (ნარევი) = 5,05 + 4 = 9,05 (ლ)
7. მოც: V0 (N2) = 10ლ
V0 (H2) = 15ლ
-------------------------
m (ნარევი) = ?,
m(N2) = n (N2) . M (N2) = 10 / 22,4 . 28 = 12,5 (გ)
m(H2) = n (H2) . M (H2) = 15 / 22,4 . 2 = 1,34 (გ)
m(ნარევი) = 12,5 + 1,34 = 13,84 (გ)
8. 2Fe + 3Br2 2FeBr3 შეერთება
2Ca(NO3)2  2CaO + 4NO2 + O2 დაშლა
Sn + Cu(NO3)2  Cu(NO3)2 + Sn ჩანაცვლება
2As + 3I2  2AsI3 შეერთება
BaO + 2HNO3  Ba(NO3)2 + H2O მიმოცვლა
2KOH + H2CO3 K2CO3 + 2H2O მიმოცვლა
PbCl4  PbCl2 + Cl2 დაშლა
Mg + 2HBr  MgBr2 + H2 ჩანაცვლება
2Fe(OH)3  Fe2O3 + 3H2O დაშლა

3. 3
Cu(NO3)2 + 2KOH  2KNO3 + Cu(OH)2 მიმოცვლა
ენდოთერმული და ეგზოთერმული რეაქციები
მეთანის წვისას გამოიყოფა ენერგია (სითბო), კირქვის დაშლის რეაქცია კი მხო-
ლოდ გაცხელებისას შეიძლება წარიმართოს. ამ დროს შთაინთქმება ენერგია (სითბო).
რეაქციას, რომელიც მიმდინარეობს ენერგიის (სითბოს) გამოყოფით, ეგზოთერ-
მული რეაქცია ეწოდება. “ეგზო” ბერძნულად – გარეშე, გარეთ; “თერმო” – სითბო.
ენერგიის (სითბოს) შთანთქმით მიმდინარე რეაქციას _ ენდოთერმული რეაქცია
ეწოდება. “ენდო” ბერძნულად – შიგნით.
CH4 + 2O2  CO2 + 2H2O + 800 კჯოული/მოლი (ეგზოთერმული რეაქცია)
CaCO3  CaO + CO2 – 178 კჯოული/მოლი (ენდოთერმული რეაქცია)
სითბოს (ენერგიის) რაოდენობას, რომელიც გამოიყოფა (ან შთაინთქმება) ერთი
მოლი ნივთიერების გარდაქმნისას, რეაქციის სითბური ეფექტი ეწოდება.
რეაქციის ტოლობებს, რომლებშიც მითითებულია რეაქციის სითბური ეფექტი
თერმოქიმიური ტოლობა ეწოდება.
ამოცანა: რამდენი ჯოული ენერგია გამოიყოფა 10 ლ (ნ.პ.) მეთანის წვისას, თუ
ცნობილია, რომ
CH4 + 2O2  CO2 + 2H2O + 800კჯოული/მოლი
ამოხსნა:
22,4 ლ CH4-ის წვისას გამოიყოფა 800 კჯოული სითბო
10 ლ “ –––––––––––––––––– “ x “ –––––––––– “
x =10·800/22,4 = 357,13 კჯოული
პასუხი: 10 ლ (ნ.პ.) მეთანის წვისას გამოიყოფა 357,13 კჯოული ენერგია.
საშინაო დავალება:

4. 4
1. როგორ რეაქციებს ეწოდება ენდოთერმული და ეგზოთერმული რეაქციები?
2. რას ეწოდება რეაქციის სითბური ეფექტი?
3. რამდენი ჯოული ენერგია შთაინთქმება 100 გრამი CaO –ს მიღებისას, თუ
რეაქციის თერმოქიმიური განტოლებაა
CaCO3  CaO + CO2 – 178 კჯოული
4. როგორი ფიზიკური თვისებები აქვთ მეტალებს?
5. რამდენი გრამი Al უნდა შევიდეს რეაქციაში HCl-თან, რომ მივიღოთ 100ლ H2
(ნ.პ.)? რამდენი გრამი AlCl3 მიიღება ამ დროს?
6. რამდენი ლიტრი (ნ.პ) ჟანგბადი დაიხარჯება 10ლ (ნ.პ) H2 და 20ლ CH4-ის
ნარევის წვისას, თუ შესაბამისი რეაქციის ტოლობებია:
2H2 + O2  2H2O
CH4 + 2O2  CO2 + 2H2O
გამოთვალეთ საწყისი ნარევის სიმკვრივე ჰაერისა (Dჰაერი) და წყალბადის (DH2)
მიმართ?
თემა N 1. ძირითადი დებულებები. გავიმეოროთ და დავიმახსოვროთ.
1. ქიმია შეისწავლის ნივთიერებებს და მათი გარდაქმნის პროცესებს.
2. ნივთიერებები შედგებიან მოლეკულებისაგან. ნივთიერების
უმცირეს ნაწილაკს, რომელსაც შენარჩუნებული აქვს ამ
ნივთიერების შედგენილობა და ქიმიური თვისებები, მოლეკულა
ეწოდება.
3. მოლეკულები შედგებიან ატომებისაგან. ერთნაირი ატომების
ერთობლიობას ქიმიური ელემენტი ეწოდება.
4. ატომები მოლეკულებში გარკვეული წესით, ვალენტობის
შესაბამისად არიან დაკავშირებული. ელემენტის ატომების უნარს
დაუკავშირდნენ სხვა ელემენტის ატომების გარკვეულ რაოდენობას,
ვალენტობა ეწოდება.
5. ატომებისა და მოლეკულების მასის განსაზღვრისათვის გამოიყენება
მასის ატომური ერთეული (მ.ა.ე.). 1 მ.ა.ე. უდრის ნახშირბადის
ატომის მასის მეთორმეტედ ნაწილს.
6. ფარდობითი ატომური (მოლეკულური) მასა გვიჩვენებს რამდენჯერ
მეტია ელემენტის 1 ატომის (ნივთიერების 1 მოლეკულის) მასა 1
მ.ა.ე-ზე.
7. მოლი ნივთიერების რაოდენობის ზომაა. 1 მოლი ნივთიერება
შეიცავს 6,02 .1023 სტრუქტურულ ერთეულს ერთეულს შეიცავს.
ნივთიერების მოლური მასის სიდიდე(გ/მოლი) რიცხობრივად

5. 5
ემთხვევა ნივთიერებების ფარდობითი ატომური და მოლეკულური
მასის სიდიდეს.
8. ნებისმიერი აირის ტოლი მოცულობები ერთნაირ წნევასა და
ტემპერატურაზე მოლეკულების ერთიდაიგივე რაოდენობას
შეიცავს. ნორმალურ პირობებში ნებისმიერი აირის 1 მოლი იკავებს
22,4 ლ მოცულობას.
9. ნებისმიერ სუფთა ნივთიერებას, მიუხედავად მიღების ხერხისა.
მუდმივი თვისებითი და რაოდენობითი შედგენილობა აქვს.
10. ქიმიური გარდაქმნებისას (მოვლენებისას) ერთი სახის ნივთი-
ერებებისაგან ახალი ნივთიერებები მიიღება. ქიმიური გარდაქმნებს
ქიმიური რეაქციები ეწოდებათ. ქიმიური რეაქციები შეიძლება
დაიყოს ოთხ ძირითად ტიპად: შეერთების, დაშლის, ჩანაცვლების
დამიმოცვლის რეაქციებად.
11. რეაქციაში შესული ნივთიერებების მასა უდრის რეაქციის შედეგად
მიღებული ნივთიერებების მასას.
12. რეაქციებს, რომლებიც მიმდინარეობენ სითბოს(ენერგიის)
გამოყოფით, ეგზოთერმული რეაქციები ეწოდებათ. ენდოთერმული
რეაქციები სითბოს(ენერგიის) შთანთქმით მიმდინარეობენ.