1. Elektronisch contracteren
SSR Utrecht
21 november 2012
mr. Marten Voulon
m.b.voulon@umail.leidenuniv.nl
Docent Universiteit Leiden
Legal Counsel, ING Insurance

2. Lis BV

3. Programma
• Inleiding
• Totstandkoming
pauze
• Moment van totstandkoming
• Vormvereisten
• Bewijs van de elektronische overeenkomst
lunch
• Algemene voorwaarden
• Informatieplichten
pauze
• Ontbindingsrecht

4. Inleiding
• Wetgever legt een verantwoordelijkheid bij leverancier
• Het „wanorde-argument‟
• Bewijsaspecten
• Regelgeving
 Technologieneutraal?
 „Wat offline geldt, moet ook online gelden‟

5. Rechtsbronnen
• BW
• Europese richtlijnen
 Overeenkomst op afstand (97/7)
 Elektronische handtekeningen (1999/93)
 Elektronische handel (2000/31)
 Overeenkomst op afstand inzake financiële diensten (2002/65)
 Oneerlijke handelspraktijken (2005/29)

6. Rechtsbronnen
• Richtlijn overeenkomst op afstand (97/7)
 Overeenkomst op afstand
 Pre-contractuele informatieplicht (art. 4 → 7:46c lid 1)
 Post-contractuele informatieplicht (art. 5 → 7:46c lid 2)
 Herroepingsrecht (art. 6 → 7:46d)

7. Rechtsbronnen
• Richtlijn elektronische handtekeningen (1999/93)
 Gelijkstelling elektronische handtekening met handgeschreven
handtekening (art. 5 → 3:15a)
 Toelating als bewijsmiddel (art. 5)
 Aansprakelijkheid CSP (art. 6 → 6:196b)
 Regeling van:
o Geavanceerde elektronische handtekening
o Gekwalificeerd certificaat
o Veilig middel

8. Rechtsbronnen
• Richtlijn elektronische handel (2000/31)
 Diensten van de informatiemaatschappij
 Algemene informatieplicht (art. 5 lid 1 → 3:15d lid 1)
 Prijsinformatieplicht (art. 5 lid 2 → 3:15d lid 2)
 Pre-contractuele informatieplicht (art. 10 lid 1 & 2 → 6:227b lid 1)
 Informatieplicht contractsvoorwaarden (art. 10 lid 3 → 6:227b lid 2)
 Plaatsing van de order (art. 11 → 6:227c)
 Aansprakelijkheid ISP (art. 12, 13 & 14 → 6:196c)
 Indirect?:
o Elektronisch contracteren (art. 9 → 6:227a)

9. Rechtsbronnen
• Richtlijn overeenkomst op afstand financiële diensten
(2002/65)
 Financiële diensten
 Pre-contractuele informatieplicht (art. 3, 4 & 5)
 Herroepingsrecht (art. 6 → 4:28 Wft)

10. Rechtsbronnen
• Richtlijn oneerlijke handelspraktijken (2005/29)
 Implementatie in o.a. afd. 6.3.3a BW
 Verbod op oneerlijke handelspraktijken
 Voorschriften t.a.v. informatieverstrekking
 Wet handhaving consumentenbescherming
o Consumentenautoriteit

11. Rechtsbronnen
• Nieuwe richtlijn consumentenrechten 2011/83/EU
 PbEU 22 november 2011, L 304/64
 Samenvoeging van de richtlijnen:
o Colportage (85/577)
o Oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (93/13)
o Overeenkomst op afstand (97/7)
o Garanties voor consumptiegoederen (1999/44)
• Hesselink & Loos, Het voorstel voor een Europese richtlijn consumentenrechten,
Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2009

12. Rechtsbronnen
• Nieuwe richtlijn consumentenrechten
 Enkele hoofdlijnen:
o Maximale harmonisatie
o Levering goederen “without undue delay”, maar < 30 dagen
o 14 dagen bedenktijd
o Standaardformulier voor uitoefening herroepingsrecht
 Implementatietermijn
o Uiterlijk op 13 december 2013 (art. 28 lid 1)
o Overgangsrecht
 contracten gesloten na 13 juni 2014 (art. 28 lid 2)

13. Totstandkoming
• 3:33, 3:35, 3:37 lid 1, 6:217 lid 1
 Website (webwinkel, marktplaats, internetveiling)
 E-mail
 SMS
 Chatbericht
 Tweet
 Ping
 …

14. Innerlijk voorbehoud/niet-kenbare scherts

16. Totstandkoming
• Wil, verklaring en vertrouwen
 Hof „s-Hertogenbosch, 22 januari 2008, LJN BC2420 (syll. p.
55)
o LCD televisie
 Staat drie dagen te koop voor € 99,90
» in die tijd 17 bestellingen, telefonisch contact Otto
 Daarna drie dagen voor € 99,-
» 11.490 consumenten bestellen 14.000 TV‟s, schriftelijk contact Otto
o Stichting Postwanorder
 Belangenbehartiging van consumenten die max. 2 TV‟s bestelden
 Vrees voor „wanorde‟ (vgl. Duitse Sofortkauf-jurisprudentie)
o Hof:
 Gemiddelde consument (r.o. 4.16)

17. Gemiddelde consument?

18. Totstandkoming

19. Totstandkoming
• Wil, verklaring en vertrouwen
 Hof ´s-Hertogenbosch 22 juli 2008, LJN BE0004
o Exco biedt Jaguarmotor aan op eBay, X heeft winnend bod
o Exco levert niet, X doet vervangingskoop
o „Jaguar/Daimler motor V8 4.01 oder 3.2 1997 bis 2004‟
o Exco: algemene advertentie!
o Rechter: gezien bedoeling eBay: voldoende bepaald aanbod

20. Totstandkoming
• Wil, verklaring en vertrouwen
 Ktr. Zwolle 16 januari 2010, LJN BK3717 (zie ook Spanjaard, syll. p. 19)
o Aanbod Harley Davidson FL1340 op eBay
o Winnend bod: € 3.250,-
o Gedaagde: per abuis minimum-startprijs van € 1,- i.p.v. € 7.000,-
o Rechter:
 Regels van de veilingsite van toepassing
 Deze bepalen: verkoper is verplicht transactie te voltooien
 Gebruikersovereenkomst ontzegt niet een beroep op oneigenlijke dwaling (!)
 Oneigenlijke dwaling voldoende aannemelijk
 Maar: eiser mocht gerechtvaardigd vertrouwen
 Met toepassing van 6:109: helft gevorderde schadevergoeding toegewezen

21. Totstandkoming
• Sofortkauf
 AG Syke 27 september 2004
o Canon i865 printer voor € 1,-
o Rechter: verkoper is gebonden!
 [Es] handelt (...) sich (...) um einen Markt, der in besonderem Maße
auf die Entschlossenheit und Schnelligkeit des potenziellen Käufers
setzt
o Anfechtung niet tijdig

22. Totstandkoming
• Automatisch contracteren
 Internetveiling
 Autonome systemen, electronic data interchange,
intelligent agent, ambient intelligence
 Wilsverklaringsprobleem
• R.E. van Esch, Electronic Data Interchange (EDI) en het vermogensrecht, Deventer:
W.E.J. Tjeenk Willink 1999
• M.B. Voulon, Automatisch contracteren, Leiden: Leiden University Press 2010
• J.J. Linnemann & J.B. Schmaal, „Intelligent contracteren‟, Computerrecht 2010/6, nr.
175

23. Totstandkoming

24. Totstandkoming
• Kortom
 Geen grote rechtsvragen
 „Gewone‟ toepassing wilsvertrouwensleer
 Wel nieuw:
o Toename in aantallen transacties
o Grotere kans op oneigenlijke dwaling

25. Casus
• Meneer X zit „s avonds te internetten
• Hij heeft zijn dochtertje van anderhalf op schoot
• Op internetveiling eBay is hij op zoek naar een
tweedehands Ikea-krukje van minder dan € 10,-
• Hij wordt afgeleid door een iPad met een startprijs
van € 150,-
• Zijn dochtertje wordt ongeduldig en begint driftig op
het toetsenbord te slaan
• Door de toetsaanslagen wordt de “nu kopen”-optie
van de iPad gekozen

26. Pauze

27. Moment van totstandkoming
• Een verklaring heeft werking op moment van
“bereiken” (3:37 lid 3)
• Ontvangsttheorie?
 Mailboxontvangsttheorie
 Computerontvangsttheorie
• Ontvangstvernemingstheorie?
• Snijders, WPNR 2001/6444, p. 433-440, 2001/6445, p. 457-461.

28. Moment van totstandkoming
Mailbox-
ontvangsttheorie
Computer-
ontvangsttheorie
Verzender Geadresseerde

29. Vormvereisten & elektronische handtekening
• „Klassiek‟ juridisch • „Technisch‟
 Vormvereisten  Betrouwbare
o schriftelijkheid communicatie
o handtekening o identificatie
 bewijs o authenticatie
 bescherming zwakkere o integriteit
partij
o confidentialiteit
 bescherming tegen
overijling o non-repudiation
o etc..

30. Certificatiedienstverlener
Certification “Man-in-the-middle attack”
Art. 6:196B BW Service
Provider
4
Registration
Certificate
1 2
„Signed‟ message
3
Certificate Relying
holder party

31. Een certificaat
Certificate:
Data:
Version: 1 (0x0)
Serial Number: 7829 (0x1e95)
Signature Algorithm: md5WithRSAEncryption
Issuer: C=ZA, ST=Western Cape, L=Cape Town, O=Thawte Consulting cc,
OU=Certification Services Division,
CN=Thawte Server CA/emailAddress=server-certs@thawte.com
Validity
Not Before: Jul 9 16:04:02 1998 GMT
Not After : Jul 9 16:04:02 1999 GMT
Subject: C=US, ST=Maryland, L=Pasadena, O=Brent Baccala,
OU=FreeSoft, CN=www.freesoft.org/emailAddress=baccala@freesoft.org
Subject Public Key Info:
Public Key Algorithm: rsaEncryption
RSA Public Key: (1024 bit)
Modulus (1024 bit):
00:b4:31:98:0a:c4:bc:62:c1:88:aa:dc:b0:c8:bb:
33:35:19:d5:0c:64:b9:3d:41:b2:96:fc:f3:31:e1: (...)
Exponent: 65537 (0x10001)
Signature Algorithm: md5WithRSAEncryption
93:5f:8f:5f:c5:af:bf:0a:ab:a5:6d:fb:24:5f:b6:59:5d:9d:
92:2e:4a:1b:8b:ac:7d:99:17:5d:cd:19:f6:ad:ef:63:2f:92: (...)

33. Elektronische handtekening
• Elektronische handtekening (3:15a lid 4)
 Elektronische gegevens
 Vastgehecht aan of logisch geassocieerd met andere
elektronische gegevens
 Gebruikt als middel voor authentificatie
• Naamsvermelding?
• TAN-code?
• Ingescande handtekening?

34. Elektronische handtekening
Geachte heer Van der Velde, beste Gerard,
Graag maak ik gebruik van je aanbod. De werkzaamheden
kunnen wat mij betreft meteen beginnen.
Vriendelijke groet,
Niels

35. Elektronische handtekening

36. Elektronische handtekening
• Geavanceerde elektronische handtekening (3:15a lid 2 sub a t/m d)
• Elektronische handtekening die voldoet aan de volgende
eisen:
 Op unieke wijze aan ondertekenaar verbonden
 Maakt het mogelijk de ondertekenings te identificeren
 Komt tot stand met middelen die de ondertekenaar onder zijn
uitsluitende controle kan houden
 Op zodanige wijze aan de gegevens waarop zij betrekking heeft
verbonden, dat elke wijziging achteraf kan worden opgespoord

37. Elektronische handtekening
Geachte heer Van der Velde, beste Gerard,
Graag maak ik gebruik van je aanbod. De werkzaamheden
kunnen wat mij betreft meteen beginnen.
Vriendelijke groet,
Niels
-----Start signature block-----
3081 8902 8181 00C2 6868 0EFF 1B1E 6C2F 377 2BB0 4689
-----End signature block-----

38. Elektronische handtekening
Nederlandse term Engelse term Afkorting
Elektronische handtekening Electronic signature ES
Geavanceerde elektronische Advanced electronic signature AES
handtekening
Geavanceerde elektronische Advanced electronic signature, AES gebaseerd op
handtekening gebaseerd op een based on a qualified certificate een QC
gekwalificeerd certificaat
Geavanceerde elektronische Advanced electronic signature, AES gebaseerd op
handtekening gebaseerd op een based on a qualified certificate een QC en
gekwalificeerd certificaat en and created by a secure aangemaakt met
aangemaakt met een veilig signature creation device een SSCD
middel

39. Elektronische handtekening
• Certificaat (1.1 ss Tw)
 elektronische bevestiging die gegevens voor het verifiëren
van een elektronische handtekening met een bepaalde
persoon verbindt en de identiteit van die persoon
bevestigt
• Gekwalificeerd certificaat (1.1 tt Tw)
 certificaat dat
o voldoet aan de eisen, gesteld krachtens artikel 18.15, tweede lid,
en
o is afgegeven door een certificatiedienstverlener die voldoet aan de
eisen, gesteld krachtens artikel 18.15, eerste lid

40. Elektronische handtekening
• Middel (1.1 vv Tw)
 geconfigureerde software of hardware die wordt gebruikt
om de gegevens voor het aanmaken van elektronische
handtekeningen te implementeren
• Veilig middel (1.1 ww Tw)
 een middel voor het aanmaken van elektronische
handtekeningen dat voldoet aan de eisen gesteld
krachtens artikel 18.17, eerste lid

41. Vormvereisten
• UN Convention
 Where the law requires writing, this requirement is met if:
o the information is accessible so as to be usable for subsequent reference
 Where the law requires a signature, this requirement is met if:
o a method is used to
 identify the party; and
 indicate that person‟s intention; and
o that method is either
 as reliable as appropriate
 proven to have fulfilled the functions of identification and indication of intention

42. Vormvereisten
• Kritiek:
 De functionele equivalentiebenadering stelt vormvereisten
centraal waardoor je in de elektronische situatie moet
nagaan wat de „vroegere‟ situatie was
 Onderscheid ondertekening/schriftelijkheid blijft
gehandhaafd
o Toch deels overlappende functies
 Moeilijk kenbaar voor rechtzoekenden

43. Gelijkstelling
• Elektronische handtekening heeft dezelfde
rechtsgevolgen als handgeschreven handtekening
 Indien methode voor authentificatie voldoende
betrouwbaar
 Vermoeden van voldoende betrouwbaarheid ingeval van:
o Geavanceerde elektronische handtekening
o Gebaseerd op een gekwalificeerd certificaat
o Aangemaakt met een veilig middel
(3:15a lid 1 en 2)

44. Gelijkstelling
• 3:15a BW
 Gelijkstelling indien „voldoende betrouwbaar‟
 Minister:
o Let op economische waarde van de rechthandeling
o Bij kopen boek of CD: gewone elektronische handtekening volstaat
o Bij kopen huis of auto is een handtekening met een hoog niveau
vereist
(Kamerstukken II 2001/02, 27 743, nr. 6, p. 2)
 Puur informatiebeveiligingsperspectief!

45. Gelijkstelling
• Rechtsgevolgen?
 Minister:
o Sluiten van
 Huurovereenkomst
 Koopovereenkomst
o Tekenen van wilsverklaring
Kamerstukken I, 2002/03, 27 743, nr. 35, p. 10.
• Hoofdregel: vormvrij!
 Uitzonderingen:
o Koop van woning door consument
o Koop op afstand
o Akte
o ...

46. Misbruik autorisatiecode
• HR 19 november 1993, NJ 1994, 622 (Cova)
 Misbruik bancaire “autorisatiecode”
 Opname van enkele miljoenen in contanten in Zwitserland
 Van betrokkenen ontbreekt elk spoor
 Voor wiens risico komt misbruik?:
o HR: bij gebreke van een contractuele regeling moet dit worden
beoordeeld aan de hand van de concrete omstandigheden van het
geval, waarbij in het bijzonder van belang is aan wie valt toe te
rekenen dat de code ter kennis van de onbevoegde is gekomen.

47. Misbruik autorisatiecode
• Rb. Rotterdam 20 april 2011, LJN BQ7167
 Internetbank Bizner
 Met BizKey + PIN-code kan worden ingelogd +transacties
 Elektronische handtekening?
 Bedrijf Hegeko was klant
 Voormalig-werknemer-tevens-voormalig-huisgenoot van
de directeur vraagt lening aan van € 10.000,-
 Hegeko: “Bizner heeft te weining stappen ondernomen om te
verifiëren dat [aanvrager] daadwerkelijk [gedaagde] betrof”

48. Misbruik autorisatiecode
• Vervolg Bizner
 Overeenkomst bevat geen regeling inz dit risico (!)
 Rechter:
o Onwetendheid van gedaagde is irrelevant
o Het gaat erom aan wie het onbevoegd gebruik is toe te rekenen
o Indien gebrek aan zorg van gedaagde, dan toerekening aan hem
 Tenzij bewijs van uitsluiten van gebrek aan zorg
o Gedaagde deelde het beheer van de betaalrekening
o Bekendheid met fraudeverleden

49. Vormvereisten en schriftelijkheid
• Ovk waarvoor constitutief vormvereiste geldt, mag
ook elektronisch indien zij: (6:227a)
 raadpleegbaar door partijen is
 de authenticiteit van de overeenkomst in voldoende mate
gewaarborgd is
 het moment van totstandkoming van de overeenkomst met voldoende
zekerheid kan worden vastgesteld, en
 de identiteit van de partijen met voldoende zekerheid kan worden
vastgesteld
• Art. 9 richtlijn 2000/31? Elektronische handtekening?

50. Vormvereisten en schriftelijkheid
• Alleen constitutieve vormvereisten?
• Ingebrekestelling
 Schriftelijke aanmaning (6:82)
o Vgl. Rb. Amsterdam 21 november 2007, LJN BC0337
• Ontbindingsverklaring (6:267)
 Schriftelijke verklaring
 Elektronische ovk mag elektronisch worden ontbonden,
6:227a van overeenkomstige toepassing

51. Ingebrekestelling
• Ktr. Arnhem 12 september 2011, LJN BT1844
 Consumentendrama inzake verhuizing en dienstverlening Tele2
 Tele2 communiceert enkel via telefoon, e-mail, websites
 Eenrichtingscommunicatie
 “Tele2 gaat hiermee welbewust een zakelijke gedachtewisseling uit de
weg”
 De maatschappelijk onaanvaardbare gevolgen moeten voor rekening
van Tele2 komen
 “De zakelijke aanbieder van diensten die kiest voor deze wijze van
communiceren met haar particuliere klanten – consumenten – moet
aanvaarden dat klachten die haar via haar telefonische helpdesks, e-
mailadressen of website bereiken gelijk worden gesteld met een
schriftelijke ingebrekestelling als bedoeld in artikel 6:83 BW.”

52. Elektronische akte
• Akte =
 Ondertekend
 Geschrift
 Met bewijsbestemming
(156 Rv)

53. Elektronische akte
• Akte kan anders dan bij geschrift
 Indien
o Degene ten behoeve van wie de akte bewijs oplevert
o In staat is de inhoud van de akte op te slaan op een wijze die deze
inhoud toegankelijk maakt voor toekomstig gebruik
o Gedurende een periode die is afgestemd op het doel waarvoor de
akte bestemd is te dienen, en
o Die een ongewijzigde reproductie van de inhoud van de akte
mogelijk maakt.
(156a lid 1 Rv)

54. Elektronische akte
• Akte =
 Ondertekend → 3:15a lid 1 BW
 Geschrift → 156a lid 1 Rv
 Met bewijsbestemming
(156 Rv)

56. Elektronische polis
• 7:932 BW
 Opgemaakt conform 156a lid 1 Rv
 Voorzien van elektronische handtekening van 3:15a lid 2 BW, dus:
o Geavanceerde elektronische handtekening
o Gekwalificeerd certificaat
o Veilig middel
 Mededelingen moeten schriftelijk (7:933 lid 1 BW)
o Elektronisch mag indien cf. Besluit regels verzending mededelingen langs
elektronische weg
 Duurzame drager
 Uitdrukkelijke instemming geadresseerde

57. Contractueel schriftelijkheidsbeding
• Rb. Dordrecht 1 april 2009, LJN BI1212
 Koop woning
 Schriftelijke overeenkomst: ontbinden moet aangetekend met
handtekening retour, of telefaxbericht met verzendbevestiging
 Ontbindingsverklaring per e-mail
 Rechter
o „De strekking van de e-mail (…) laat aan duidelijkheid niet te wensen over.
[eisers] hebben niet gesteld dat zij niet hebben begrepen dat [gedaagden]
zich wilden beroepen op de ontbindende voorwaarde omdat zij de
financiering niet rond konden krijgen. Vast staat dat het bericht de
verkopers heeft bereikt en dat de inhoud hen duidelijk was. Daarom
wordt geoordeeld dat [eisers] in redelijkheid geen beroep kunnen doen
op het voornoemde formele vereiste.‟ (r.o. 4.4)

58. Contractueel schriftelijkheidsbeding
• Rb. Middelburg 21 januari 2009, LJN BJ3831
 Koop woning
 Overeenkomst: ontbinding moet schriftelijk, gericht aan verkoper en diens
makelaar, aangetekend met bericht voor ontvangst of deurwaardersexploot
 Opzegging van tussenpersoon, per e-mail, aan makelaar
 Rechter
o „Dat [gedaagden] een beroep op de ontbindende voorwaarde hebben gedaan door
middel van een e-mailbericht en niet op de in artikel 6.1 van de koopovereenkomst
voorgeschreven wijze (…), maakt niet dat het beroep op de ontbindende
voorwaarde rechtsgevolg mist. Het gaat er om dat [ eiser] binnen de
overeengekomen termijn op de hoogte is gebracht van het inroepen van de
ontbindende voorwaarde. Dat is gebeurd met de e-mail van 9 april 2008, waarvan
de ontvangst niet is betwist.‟

59. Bewijs
• Stelplicht (150 Rv )
• Bijzondere regels, redelijkheid en billijkheid
 Afwijking van normale bewijslastverdeling
• Bewijsvermoedens (vgl. 3:15a)
• Vrije bewijsleer (152 Rv)
 Open stelsel bewijsmiddelen
 Vrije bewijswaardering
• M.C. van Stekelenburg, De betere byte in de strijd om het
gelijk, Delft: Eburon 2010

60. “We hebben het gesprek op band”
• Ktr. Assen 8 maart 2011, LJN BP7947
 Nederlandse Energie Maatschappij eist betaling van facturen
 Gedaagde betwist dat er sprake is van een overeenkomst
 Rechter: identiteit gedaagde onvoldoende aannemelijk

61. Bewijs
• Hof Amsterdam 6 maart 2010, LJN BC6016
 Profvoetballer vs Nike
 Bewijs van ontvangst van een e-mail
 „De stelling van Appellant dat de e-mail (…) hem niet heeft bereikt is in
het licht van de door Nike overgelegde producties niet aannemelijk.
Het hof wijst in dit verband met name op de (…) e-mail van Appellant
aan [Nike] van 16 augustus 2006. Deze is niet alleen verzonden vanaf
hetzelfde e-mailadres als dat waarnaar de e-mail van Nike is
verzonden (xxx@post.cz), doch vermeldt dezelfde referentie (“Re: Nike
smiouva”) en valt ook qua inhoud moeilijk anders te begrijpen dan als
een reactie op de e-mail van Nike.‟ (r.o. 4.7)

62. Bewijs
• Ktr. Arnhem 3 juni 2006, LJN AV3919
• Gebruiker erotische website Lis B.V. stelt te hebben opgezegd
• AV: postbus en aangetekend post
• Lis B.V. stelt de opzegging niet te hebben ontvangen
• Rechter
 „Nu [gedaagde] geen ontvangstbevestiging van de e-mail heeft
overgelegd en nu de getuigen (…) wél kunnen verklaren dat
[gedaagde] de e-mail heeft verzonden, maar niet kunnen bewijzen dat
Lis de e-mail heeft ontvangen, kan aan deze e-mail niet het beoogde
effect van opzegging van het proefabonnement worden toegekend.‟

63. Bewijs
• Rb Amsterdam, 13 maart 2011, 14 maart 2012, BW6665 & BW6669
 Driesprong BV heeft meermalen horloges gekocht via [C]
 Op 27 januari 2010 ontvangt Driesprong eenfactuur
(€19.500,-), kennelijk afkomstig van [C]
 Driesprong betaalt aan gedaagde, [C] weet van niks
 Onbevoegd gebruik email-account [C]?
 Driesprong wil geld terug
o Tussenvonnis: er is wilsovereenstemming

64. Bewijs
• Driesprong, vervolg
 Driesprong: de advertentienrs. corresponderen met een meisjesjas en
een zoomlens, dus: gedaagde heeft ze niet te koop aangeboden
 Gedaagde overlegt email (van 11-1-2011), beweerdelijk van
Marktplaats: “de advertenties zijn niet meer in systeem te vinden”
 Marktplaats B.V.: deze email is niet terug te vinden in systeem
 Rechter:
o email van 11-1-2011 is valselijk opgemaakt
o Driesprong heeft onverschuldigd betaald

66. Bewijs
• Ktr. Groningen, 11 juni 2012, BY2140
 Feiten
o A heeft arbeidsovereenkomst bij Flexjob per begin 2012
o 17 april 2012, onenigheid:
 A vertrekt half uur voor einde werkdag, na verzoek bepaald klusje te
doen
 “Nou, dat ga ik dus niet doen. Ik heb het namelijk al een tijdje gehad
met deze baan en dit werk. Dit werk is niks voor mij. Ik wil dit ook
niet meer en stop ermee. Ik heb er geen zin meer in. Ik heb het hier
gezien en ga weg” (r.o. 1.4)

67. Bewijs
• Ktr. Groningen, 11 juni 2012, BY2140 (vervolg)
 Feiten
o 19 april: Flexjob bevestigt schriftelijk
o Reactie: brief 20 april
 Niet akkoord
 NB: ziekmelding 18 april, 7:56 uur per WhatsApp-bericht
 Weloverwogen ontslagname op 17 april?

68. Bewijs
• Ktr. Groningen, 11 juni 2012, BY2140 (vervolg):
 Aan de stelling dat Flexjob dit bericht niet heeft ontvangen gaat de
kantonrechter als onvoldoende onderbouwd voorbij. *Het+ (…) blijkt
immers dat er naast het bericht twee vinkjes zijn geplaatst. Op grond
hiervan kan zonder meer worden aangenomen dat het bericht
succesvol is afgeleverd op het apparaat van [B]. In dit licht had Flexjob
haar stelling dat het bericht niet door haar is ontvangen dan ook meer
handen en voeten moeten geven. Nu zij dit heeft nagelaten, houdt de
kantonrechter het er voor dat deze ziekmelding Flexjob heeft bereikt.
Los van de vraag of deze wijze van communicatie de geëigende weg is
voor een ziekmelding, had Flexjob hieruit kunnen en ook moeten
afleiden dat [A] geen ontslag beoogde. (r.o. 3.9)

69. Lunch

70. Algemene voorwaarden
• Snelle gebondenheid (6:232)
• Maar: vernietigbaar indien
 Onredelijk bezwarend (6:233 sub a)
 Geen redelijke mogelijkheid tot kennisname (6:233 sub b)
• Verhouding tot afd. 6.5.2a (dienstverrichters)

71. Snelle gebondenheid

72. Algemene voorwaarden
• Redelijke mogelijkheid tot kennisname (6:234)
 Ter hand stellen
 Indien redelijkerwijs niet mogelijk
o Ter inzage of op verzoek toezenden
 Tevens een redelijke mogelijkheid tot kennisname
o AV voor of tijdens sluiten ovk
o Langs elektronische weg ter beschikking stellen
o Opslaan en toegankelijk ten behoeve van latere kennisname
o Indien redelijkerwijs niet mogelijk
 Bekend maken waar langs elektronische weg kan worden kennisgenomen,
alsmede op verzoek toezenden
o Mits uitdrukkelijke instemming in geval van analoge overeenkomst

77. Algemene voorwaarden
• HR 11 februari 2011, BO7108
 Attingo (KPN HotSpots) vs First Data
 First Data (bij pleidooi):
o “kennisname was mogelijk met internetzoekopdracht”

78. Algemene voorwaarden
• R.o. 3.4.2 (p. 95):
 Gebruiker moet het initiatief nemen
 Verwijzing moet voldoende specifiek:
o Ter beschikking stellen is:
 integrale tekst van de algemene voorwaarden in de bijlage van een e-mail; of
 het opnemen van een internetlink in een e-mail door middel waarvan de wederpartij in
één klik de tekst van de op haar toepasselijke algemene voorwaarden kan raadplegen
o Het enkel vermelden van het adres van een website is onvoldoende
omdat de wederpartij vervolgens op die website nog moet gaan zoeken
naar de op haar toepasselijke algemene voorwaarden
(Zie ook Kamerstukken II 2007/08, 31 358, nr. 3, p. 9-10)

81. Algemene voorwaarden
• Verstrekking door dienstverrichter
 Redelijke mogelijkheid tot kennisname indien
voorwaarden cf. 6:230c verstrekt (6:234 lid 1 sub 4)
 Bepaling kennelijk per abuis geschrapt per 1 juli 2010
 Bepaling per 1 januari 2012 hersteld
o Verzamelwet Veiligheid en Justitie 2011
 Kamerstukken 32 863
 Stb. 2011, 500
 Stb. 2011, 592 (inwerkingtreding)

82. Algemene voorwaarden
Redelijke mogelijkheid tot kennisname
Alle ondernemingen
Offline Online
Ter hand stellen of verwijzing naar vindplaats Ter beschikking stellen op wijze die opslag voor
indien ter hand stellen redelijkerwijs latere kennisgeving mogelijk maakt of
onmogelijk is, of elektronisch mits verwijzing naar vindplaats indien vooraf ter
uitdrukkelijke instemming beschikking stellen redelijkerwijs onmogelijk is
Dienstverrichters
Naar keuze van dienstverrichter de voorwaarden:
• verstrekken door dienstverrichter
• gemakkelijk toegankelijk hebben op de plaats waar de dienst wordt verricht of de overeenkomst wordt
gesloten
• gemakkelijk elektronisch toegankelijk hebben op een door de dienstverrichter meegedeeld adres
• opgenomen in alle door de dienstverrichter aan de afnemer verstrekte documenten waarin deze diensten in
detail worden beschreven. (6:230c)

83. Algemene voorwaarden
• “Wet Van Dam”
 Inwerkingtreding: 1 december 2011
 Kamerstukken 30 520
 Stb. 2010, 789
 Aanvulling zwarte lijst (6:236)
o Bedingen inzake stilzwijgende verlenging van “abonnementen” op
aflevering zaken, elektriciteit, sportschool etc, zonder opzegtermijn van
hoogstens een maand
o Bedingen die de wijze van opzeggen beperken
 Zelfde kanaal: mondeling, schriftelijk, elektronisch
o Kranten en tijdschriften: opzegtermijn van drie maanden toegestaan

84. Algemene voorwaarden
• “Wet Van Dam”
 Aanvulling grijze lijst (6:237)
*
o “abonnement” voor onbepaalde tijd, tenzij opzegbevoegdheid
met opzegtermijn van hoogstens een maand
 Inwerkingtreding: 1 december 2011
 Geldt de Wet Van Dam voor lopende contracten?
o Art. 191 Overgangswet NBW: afd. 6.5.3 van toepassing op
contracten een jaar na inwerkingtreding
o Wetsvoorstel Kamerstukken II, 32 884: art. 191 Overgangswet
NBW niet van toepassing
* o Zie T&C aantekening 8 bij art. 6:237

85. Algemene voorwaarden
• Ktr. Haarlem 12 januari 2012, LJN BV1276
 Op 3 juni 2008 wordt fitness-abonnement aangegaan,
looptijd: 1 jaar
 AV: bij te late opzegging kan een jaarvergoeding in
rekening worden gebracht
 Opzegging per mail in mei 2009 (maar: computercrash)
 Mondelinge opzegging op 6 juni 2009 (bedoeld zal zijn: 2011)

86. Algemene voorwaarden
• “Ingevolge de “Wet van Dam” (1 december 2011) kan de
consument op elk gewenst moment de overeenkomst
opzeggen met inachtneming van een opzegtermijn van een
maand. Weliswaar was deze wet op 6 juni 2011 nog niet in
werking getreden maar dat neemt niet weg dat op die
inwerkingtreding dient te worden vooruitgelopen.
• “Deze wet vormt immers de codificatie van de reeds
bestaande maatschappelijke visie over hoe redelijkerwijze
bij verlengde contracten dient te worden geoordeeld over
opzeggingsmogelijkheden.
• “De overeenkomsten zijn dan ook per 6 juli 2011 geëindigd.”

87. Toepassingsgebied regels elektronische handel
• 3:15d lid 3
• „Dienst van de informatiemaatschappij‟
 Elke dienst
 Gewoonlijk tegen vergoeding
 Langs elektronische weg
o Elektronische apparatuur
o ≠ spraaktelefonie, fax, telex (MvT, p. 13)
 Op afstand
 Op individueel verzoek van de afnemer
 Zonder gelijktijdige aanwezigheid

88. Toepassingsgebied regels overeenkomst op
afstand
• 7:46a
• „Overeenkomst op afstand‟
 Systeem voor dienstverlening of verkoop op afstand, georganiseerd
door de verkoper of dienstverlener
 Uitsluitend gebruik van één of meer technieken voor verkoop op
afstand (tot moment van sluiting)
o Middel voor sluiten overeenkomst op afstand
o Zonder gelijktijdige aanwezigheid
 Afdeling 7.1.9a (koop)
 Financiële diensten uitgezonderd, geregeld in Wft
 7:46i: Schakelbepaling inz diensten

89. Toepassingsgebied regels overeenkomst op
afstand
• Technieken voor communicatie op afstand
 Drukwerk
 Reclame in de pers met bestelbon
 Catalogus
 Telefoon met of zonder menselijke tussenkomst
 Radio
 Beeldtelefoon
 Elektronisch post
 Televisie
(bijlage I bij richtlijn 97/7, MvT p. 14-16)

90. Informatieplichten
• Elektronische handel
 Algemene informatieplicht
 Prijsinformatieplicht
 Pre-contractuele informatieplicht
 Informatieplicht inzake contractsvoorwaarden
• Koop op afstand
 Pre-contractuele informatieplicht
 Post-contractuele informatieplicht

91. Informatieplichten
• Algemene informatieplicht
 3:15d lid 1
o Gemakkelijk, rechtstreeks, permanent toegankelijk
 O.a.:
» Identiteit en adres
» Contactgegevens (incl. elektronisch postadres) tbv rechtstreekse
en effectieve communicatie
» KvK-nummer

92. Informatieplichten
• Prijsinformatieplicht
 3:15d lid 2
o Aanduiding prijs
o Duidelijk en ondubbelzinnig
o Vermelding van evt. belasting of leveringskosten

93. Informatieplichten
• Pre-contractuele informatieplicht
 6:227b lid 1
o Voordat ovk totstandkomt
 Op duidelijke, begrijpelijke & ondubbelzinnige wijze info over:
a. Wijze van totstandkoming & benodigde handelingen
b. Archivering en raadpleegbaarheid
c. Niet gewilde handelingen en herstelmogelijkheden
d. Talen
» T.a.v. a, c & d: vernietigbaarheid
» T.a.v. a & c: wettelijk vermoeden (6:227b lid 4)

94. „Plaatsing van de order‟
• 6:227c lid 1
 passende, doeltreffende en toegankelijke middelen om
voor de aanvaarding op de hoogte te geraken van
ongewilde handelingen, en om deze te herstellen
• 6:227c lid 2
 Verplichting tot bevestiging van „order‟ (aanbod of aanvaarding)
 Geacht te zijn ontvangen zodra toegankelijk

97. Informatieplichten
• Informatieplicht inzake contractsvoorwaarden
 6:227b lid 2
o Voorwaarden van de ovk
o Niet zijnde de algemene voorwaarden
o „Voor of bij het sluiten van de ovk‟
o Op zodanig wijze ter beschikking stellen:
 Opslag
 Toegankelijk voor latere kennisneming } gemiddelde wederpartij?

98. Informatieplichten
• Pre-contractuele informatieplicht (koop op afstand)
 7:46c lid 1
o Tijdig voordat koop is gesloten
a. Identiteit, indien vooruitbetaling ook adres
b. Belangrijkste kenmerken van de zaak
c. Prijs, incl. alle belastingen
d. Kosten van aflevering
e. Wijze van betaling, aflevering of uitvoer van de ovk
f. Mogelijkheid van ontbinding
g. (…)

99. Informatieplichten
• Post-contractuele informatieplicht (koop op afstand)
 7:46c lid 2
o Tijdig bij de nakoming, uiterlijk bij aflevering
 Op duidelijke en begrijpelijke wijze
 Schriftelijk of op duurzame (gegevens)drager
a. De genoemde gegevens a t/m f
b. Vereisten gebruikmaking ontbindingsrecht
c. Bezoekadres
d. Garanties
e. Indien onbepaalde tijd: vereisten voor opzegging

100. Informatieplichten
• Duurzame drager
o Hulpmiddel dat de ontvanger in staat stelt informatie op te slaan
o op een wijze die de informatie toegankelijk maakt voor toekomstig
gebruik
o Gedurende een periode die is afgestemd op het doel waarvoor de
informatie kan dienen
o Maakt ongewijzigde reproductie mogelijk
 Oorsprong: richtlijnen 97/7 & 2002/65
 NL regelgeving: 7:6a lid 3 (rl 99/44), 7:46c lid 2, titel 7.7b (rl
2007/64), Wft
 156a Rv? 6:227a?

101. Informatieplichten
• Duurzame drager
 HvJ EU 5 juli 2012, nr. C-49/11 (syllabus p. 51)
o Geen duurzame drager indien:
 Informatie enkel toegankelijk wordt gemaakt via een hyperlink op
een website van de onderneming

102. Handhaving informatieplichten
• Algemene informatieplicht & prijsinfoplicht (3:15f)
 I.b. langs ´normale privaatrechtelijke weg‟
 Consumentenautoriteit
 Overtreding WED, rol FIOD-ECD
• Precontractuele infoplicht & infoplicht inz.
contractsvoorwaarden
 Recht op ontbinding zolang info niet is verstrekt (6:227b lid 5)
• Informatieplichten koop op afstand
 Gevolgen voor de termijn van het ontbindingsrecht

103. Pauze

104. Ontbindingsrecht koop op afstand
• 7:46d lid 1
 Ontbindingsrecht gedurende 7 werkdagen „na ontvangst
van de zaak‟
o Diensten: „vanaf het sluiten van de overeenkomst‟ (7:46i lid 6)
 Zonder opgave van redenen
 Zonder kosten, behalve „kosten terugzenden‟
 Indien niet voldaan aan postcontractuele infoplicht: 3
maanden

105. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Uitgezonderd (7:46d lid 4)
 Zaken waarvan de prijs gebonden is aan schommelingen op de
financiële markt, waarop verkoper geen invloed heeft
 Zaken die
o Tot stand zijn gebracht cf. specificaties van de koper
o Duidelijk persoonlijk van aard zijn
o Door hun aard niet kunnen worden teruggezonden
o Snel kunnen bederven of verouderen
 Audio, video, computerprogrammatuur indien verzegeling verbroken
 Kranten & tijdschriften

106. Ontbindingsrecht koop op afstand
Ontbindingsrecht consument Termijn
Vanaf ontvangst van de zaak/sluiting ovk 7 werkdagen
Vanaf ontvangst van de zaak/sluiting ovk, zonder 3 maanden
dat aan infoplicht is voldaan
Vanaf het alsnog voldoen aan infoplicht tijdens de 7 werkdagen
termijn van 3 maanden
(dus: totale mogelijke termijn = 3 maanden en 7
werkdagen, MvT p. 21)

107. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Vervolgvragen
 Wanneer begint termijn te lopen?
o Art. 7:46d lid 1: ‘na ontvangst van de zaak’
o Art. 7:46i lid 3: ‘vanaf het sluiten van de ovk’ (diensten)
 Mag er worden ontbonden voordat er is geleverd?
 Mag verkoper kosten in rekening brengen na ontbinding?
 Welke kosten?

108. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Termijn
 Ktr. Arnhem, 20 september 2010, LJN BN8242
o Tele2
o Telefonisch afsluiten internetabonnement
o Maand later: ontvangst modem
o Tussenvonnis (BN0733)
 Termijn gaat lopen na start dienstverlening (toegang tot netwerk)
o Rechter:
 Termijn gaat lopen op moment van sluiten overeenkomst

109. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Termijn
 Energieovereenkomst
 Ktr. Assen 15 februari 2011, BP4835 (NEM)
 December 2008: telefoontje van de NEM
 Na telefoongesprek: facturen en overzetten overeenkomst
 Tijdige ontbinding? Aard van de zaak?
 Rechter:
» “Duurovereenkomst”, uitzondering n.v.t. (r.o. 14)
 Start termijn: bij sluiten ovk of bij eerste levering? (vgl. r.o.16)
 Bijna identiek:
» Ktr. Assen 7 december 2010, BO8188
» Ktr. Leeuwarden 9 februari 2011, BP5786

110. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Overwegingen Ktr. Assen
 Regeling inz koop op afstand is van toepassing
 T.a.v. het ontbindingsrecht geldt een uitzondering
o Zaken die naar hun aard niet kunnen worden teruggezonden
 Gas en elektra kunnen niet worden teruggezonden
 Maar:
o Het gaat hier niet om eenmalige prestatie maar om duurovereenkomst
 Uitzondering is niet van toepassing
 Door ontbinding kan toekomstige levering ongedaan
worden gemaakt
 Geen ongedaanmaking van hetgeen reeds is geleverd

111. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Kosten
 HvJ EG 15 april 2010, C-511/08
o Heinrich Heine (www.heine.de / www.heine-shop.nl)
 Algemene voorwaarden Verzendkosten € 4,95
o Verbraucherzentrale vordert verbod hierop in geval van
herroeping
o Hof:
 Richtlijn staat in de weg aan nationale regeling op grond waarvan
leverancier verzendkosten mag aanrekenen ingeval van herroeping

112. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Kosten
 HvJ EG 3 september 2009, C-489-07 (syllabus p. 33)
o Mevr. Messner koopt van Firma Stefan Krüger een notebook voor €278,-
o Algemene voorwaarden: vergoeding indien het goed door gebruik
conform de bestemming in slechtere staat verkeerd (vgl. § 357(3) BGB inzake
Wertersatz)
o Na 8 maanden defect aan display
o Messner herroept tijdig (!)
o Hof:
 Compenserende vergoeding voor gebruik mag niet
 Compenserende vergoeding mag wel indien gebruik strijdig met beginselen
burgerlijk recht zoals goede trouw, ongerechtvaardigde verrijking, mits geen
afbreuk aan beginselen richtlijn en herroepingsrecht

113. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Kosten
 Geleverde en verbruikte gas & elektra
 Art. 6:203 juncto 210 lid 2 BW: onverschuldigde betaling,
vergoeding voor waarde van de prestatie
o Ktr. Assen 15 feb 2011, BP4835: gedaagde is verrijkt en moet de
waarde van de prestatie vergoeden
o Ktr. Arnhem 9 nov 2011, BU4362: objectieve waarde is bepalend,
niet de standaardtarieven van de NEM
o Ktr. Rotterdam 14 nov 2011, BU6285: onderscheid kosten-
/winstelement, NEM is te vroeg begonnen met switchproces,
daarom geen vergoeding, geen ‘ongerechtvaardigde verrijking’

114. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Kosten
 Juridische grondslag voor betaling verbruikte gas/elektra
o Ongerechtvaardigde verrijking art. 6:212 BW
 “redelijk”
o Onverschuldigde betaling art. 6:203 BW
 Ontbinding, dus geen terugwerkende kracht, “zonder rechtsgrond”?
o Vergoeding in plaats van ongedaanmaking art. 6:272
 Art. 14 lid 4 Richtlijn consumentenrechten!
Zie Loos 2012, syllabus p. 16 & 17

115. Ontbindingsrecht koop op afstand
• Tom Bikes/Bonus Bikes/Internet-Bikes/GiGa Bikes
 Consument plaatst bestelling
 Webwinkel wil pas leveren na betaling/fiets wordt niet
afgehaald
 Consument wil ontbinden
 Webwinkel vordert betaling
o Ktr. Assen 15 maart 2011, LJN BP8079
 Consument kan reeds ontbinden voorafgaand aan betaling
o Ktr. Arnhem 22 augustus 2011, LJN BS1751
o Ktr. Alkmaar 16 november 2011, LJN BU6789

116. -Vragen?-
? ? ?