1. АГУУЛГА
УДИРТГАЛ 1
НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. МЭДЭЭЛЛИЙН СИСТЕМИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХ АРГА ЗҮЙН
ҮНДЭС
1.1. Мэдээллийн системийн хөгжлийн чиг хандлага 4
1.2. Сургуулийн хөгжилд мэдээллийн системийн үүрэг, ач холбогдол 10
ХОЁРДУГААР ҮЛЭГ.
Б ЕРӨНХИЙ БОЛОВСРОЛЫН С УРГУУЛИЙН
МЭДЭЭЛЛИЙН ТЕХНОЛОГИЙН
ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛД ХИЙСЭН ҮН
Д
ШИНЖИЛГЭЭ
2.1. Сургуулийн удирдлагын баримт бичгийн өнөөгийн байдал 14
2.2. Сургуулийн интернэт, компьютер болон техник хэрэгслийн хангамжид 18
хийсэн судалгаа, үр дүн
ГУРАВДУГААР ҮЛЭГ. СУРГУУЛИЙН УДИРДЛАГЫН
Б БАРИМТ БИЧГИЙГ
МЭДЭЭЛЛИЙН СИСТЕМТЭЙ ХОЛБОХ НЬ
3.1. Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг хөгжүүлэх нь 27
3.2. Сургуульд удирдлагын мэдээллийн системийг хөгжүүлэхэд хүний 31
нөөцийн чадавхийг бэхжүүлэх нь
ДҮГНЭЛТ 35
НОМ ЗҮЙ 38

2. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
УДИРТГАЛ
Сэдвийг судлах үндэслэл: Монгол улс дэлхийн улс орнуудын нэгэн адил
эрчимтэй х гжлийн шинэ зуунд ороод даруй
ө 9 жил болж байна. Нийгмийн
хөгжлийн хурд нэмэгдэж, мэдээлэл, технологи, оюуны үйлдвэрлэлд тулгуурлах
болсноор боловсролын
үүрэг , хэрэгцээ улам нэмэгдэх болов. Улс орнууд
материаллаг нөөц баялгаараа бус хар ьяат иргэдийнхээ хний хөгжил, чадавхи,
ү
оюуны хүчээр өрсөлдөж, хүний хөгжлийн асуудлыг хөгжлийн стратеги бодлогын
түвшинд авч үзэх болсон байна.
Өнөөдөр үндэсний хэмжээнд авч буй мэдээлэл нь боловсролын үйлчилгээ г
үнэлэхэд учир дутагдалтай байгаа юм. Тодруулбал, өнөөгийн үндэсний түвшинд
авч буй статистик мэдээлэл нь м чанарын хувьд хүртээмжтэй бус, боловсролын
өн
үйлчилгээний дүр зургийг бүрэн гүйцэд илэрхийлэх боломжгүй байна.
Иймээс боловсролын хртээмж, үр ашиг, чанарыг
ү үнэлэх мэдээллийн
үрээ, төрлийг өргөжүүлэн, сургууль, орон нутаг, үндэсний түвшин дэх
хамрах х
мэдээллийн тогтолцоог бүрдүүлэх нь чухал байна.
Түүнчлэн манай орны боловсролын салбарт Мэдээллийн технологийг
нэвтрүүлж байгаа нь үүнд суурилан сургуулиуды г үндэсний түвшинд үнэлэх
т
боломж б
үрдүүлж байна. Тодруулбал, М эдээллийн технологи нь мэдээллийн
багтаамж, өрөл, агуулга, орон зай үл харгалзан боловсруулах, дамжуулах
т
боломжтой тул сургуулийн байнгын хяналт,
үнэлгээний ко мпьютерт суурилсан
удирдлагын мэдээллийн системийн үзүүлэлт, програм хангамжийг бий болгох,
мэдээллийг цуглуулах, компьютерээр боловсруулах, шинжлэх, зайны сургалтын
үндэсний сүлжээг ашиглан түгээх боломж бүрдэж байна.
Өнөөдөр авч буй стастистик мэдээллийн төрөл, агуулга, хэлбэрийг оновчтой
тогтоож, боловсронгуй болгох зайлшгүй хэрэгцээ шаардлага байгаа бөгөөд энэхүү
хэрэгцээ шаардлагыг хангахад Мэдээллийн технологи чухал үүрэг гүйцэтгэх юм.
Удирдлагын үйл явцад төлөвлөлт маш чухал байр суурь эзэл дэг. Ирээдүйн
боловсролын тогтолцооны уян хатан байх шинж чанар өлөвлөлтийн үзэл
нь т
санааны хувьсгалаар шийдвэрлэгдэнэ. Энэхүү шийдвэрлэх асуудалд боловсролын
удирдлагын мэдээллийн системийг хөгжүүлэх нь тулгамдаж буй асу у
длын нэг
болж байна.
Энэхүү мэдээллийн системийг үрдүүлэхэд анхдагч байгууллага болох
б
сургууль чухал үүрэгтэй бөгөөд сургуулийн мэдээллийн системийг зохих түвшинд
Ю.Алтантуяа 1

3. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
бий болгосноор боловсролын удирдлагын мэдээллийн системийн суурь тавигдах
үндэс бүрдэх тул энэхүү сэдвийг сонгон авсан болно.
Сэдвийн судлагдсан байдал: Боловсролын салбарт мэдээлэл харилцааны
технологийг нэвтрүүлэх, сургалтад М эдээллийн Технологийг хэрхэн ашиглах, эрх
зүй, санхүүжилт, стандарт, хөтөлбөр, сургалтын технологи, сурлагын амжилтын
үнэлгээний чиглэлээр судалгаа өргөжин тэлж, гүнзгийрч байгаа боловч сургуулийн
удирдлагын мэдээллийн системийн чиглэлээр өнөөг хүртэл нарийвчлан
судлагдаагүй байна.
Ерөнхий боловсролын сургуулийн баримт бичгийн өнөөгийн байдлыг
судлан, мэдээллийн системийг ашиглан сайжруулах арга замыг тодорхойлоход
судалгааны ажлын зорилго оршино. Энэхүү зорилгыг хэрэгжүүлэхийн тулд:
• Боловсролын удирдлагын мэдээллийн системийн онол, арга үйн
з
үндсийг судлах
• Сургуулийн удирдлагын баримт бичиг, удирдлагын мэдээллийн
системийн өнөөгийн байдалд шинжилгээ хийж, удирдлагын мэдээллийн
системийг бүрдүүлэхэд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг тодорхойлох
• Сургуульд удирдлагын мэдээллийн системийг бий болгохын ач
холбогдол, хөгжүүлэх арга зүйн үндсийг тодорхойлох зэрэг зорилтуудыг
шийдвэрлэнэ.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийн өнөөгийн төлөв, цаашдын
чиг хандлага нь уг судалгааны ажлын обьект болох б
өгөөд судлах з йл нь
ү
боловсролын хүртээмж, үр ашгийг дээшлүүлэх нэгэн хүчин зүйл болох сургуулийн
удирдлагын мэдээллийн систем юм.
Зах зээлийг хүмүүст ойртуулж, сонголтыг нь өргөжүүлдэг даяаршлын үйл
явц олон улсын худалдаа, х
өрөнгө оруулалт, үйлдвэрлэл, технологи, соёлын үнэт
зүйлст гарах өөрчлөлтүүдээр дамжин өрх гэр, хүүхдийн амьдралд нөлөөлж улмаар
боловсрол, эрүүл мэндийн чанартай үй лчилгээг жигд х
үртэх боломж ийг дэмжих,
Боловсролын үйлчилгээнд хамрагдагчдад бодит мэдээлэлд үндэслэн оновчтой
шийдвэр гаргах боломжийг б
үрдүүлж, боловсролын тогтолцоонд электрон
удирдлага (e-management)-ын системийг хөгжүүлэх нь чухал юм.
Судалгааны ажлыг судалгааны ажлын өнхий болон боловсролын
ер
хөгжлийн онол, хүн төвт боловсролын үзэл баримтлал, боловсролын үйлчилгээний
дотоод ашгийг тооцох загвар зэрэгт тулгуурлан судалж боловсруулсан болно.
Судалгааны ажилд боловсролын чиг хандлага, боловсрол судлалын онол, арга
Ю.Алтантуяа 2

4. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
зүй, үзэл баримтлал хийгээд хүний хөгжилд хандах зарчмыг иш үндэс болгон
баримт бичгийн шинжилгээний арга зүйг ашиглав.
Боловсролын удирдлагын мэдээллийн системийн асуудлыг тэр тусмаа
сургуулийн түвшинд авч үзэж, сургууль дээрх мэдээллийг удирдлага мэдээллийн
үнэн бодит болгох, ашиглалтыг сайжруулах,
систем ашиглан мэдээллийг
боловсролын хүртээмж, үр ашгийг бодитой тооцох, сургуулийн удирдлагын зүгээс
сургуулийн үйл ажиллагаанд нөлөөлж буй хүчин зүйлүүдийг орчны
хамааралтайгаар тогтоох оролдлогыг онол, арга үйн хувьд авч үзсэн нь
з
судалгааны шинэлэг тал юм.
Уг ажлаар боловсролын үртээмж, үр ашгийг бодитой, үнэн зөв тооцоход
х
тулгарч байгаа бэрхшээлийг арилгах, сургуулийн удирдлагынүйл ажиллагааг
сайжруулах, мэдээллийн үнэн зөв, бодит байдлыг хангах, хэрэглээний програм,
вэб технологи ашиглан мэдээллийн сан брдүүлэх арга замыг шийдвэрлэх зарим
ү
үндэслэлийг дэвшүүлэн тавьж практикт хэрэглэх боломж байгаад түүний практик
ач холбогдол оршино.
Дипломын ажлын бүтэц нь удиртгал, 3 бүлэг, 6 зүйл, 6 хүснэгт, 4 зураг,
дүгнэлт, ном зүй бүхий 36 хуудаснаас бүрдэж байна.
Нэгдүгээр бүлэгт боловсролын салбарт мэдээллийн харилцааны
технологийн онол арга з йн үндсэн асуудал, мэдээллийн технологийг нэвтр
ү үүлж
хөгжүүлэх талаар авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээн д дүн шижилгээ хийхээс ,
үлэгт сургууль дахь мэдээллийн технологийн өнөөгийн байдалд
хоёрдугаар б
шинжилгээ хийж, д
үгнэлт хийв. Гуравдугаар б
үлэгт удирдлагын мэдээллийн
системийг хэрхэн бий болгох, үр дүнг ашиглах арга замын талаар тодорхой санал
боловсруулсан болно.
Ю.Алтантуяа 3

5. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. МЭДЭЭЛЛИЙН СИСТЕМИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХ
АРГА ЗҮЙН ҮНДЭС
1.1. Мэдээллийн системийн х
өгжлийн чиг хандлага
Боловсролын салбарт мэдээллийн системийг бий болгох нь бүх шатны
сургуульд мэдээллийн системийг нэвтрүүлэх, ашиглах, хөгжүүлэхээс эхэлнэ.
Сургууль дахь мэдээллийн системийн хөгжил нь нэгдүгээрт: информатикийн
сургалт, хоёрдугаарт: сургалтад мэдээллийн технологийг ашиглах, гуравдугаарт:
сургууль болон удирдлагын үйл ажиллагаанд мэдээллийн технологийг ашиглах
гэсэн үндсэн чиглэлээр тодорхойлогдоно.
Улс орнууд боловсролын удирдлагын ажиллагаанд
үйл мэдээлэл
харилцааны технологийг нэвтр
үүлэхэд ихээхэн анхаарч байна. Ийм учраас бага,
дунд боловсролын салбарт удирдлага мэдээллийн системийг нэвтр
үүлж,
боловсролын хөгжлийг хангах, мэдээлэлд суурилсан сургуулийн хөгжлийн бодлого
тодорхойлох, шийдвэр гаргахад сургуулийн мэдээллийн системийнөгжил чухал
х
байна.
Сүүлийн жилүүдэд сургуулийн удирдлагынүйл ажиллагаан д мэдээллийн
технологийг ашиглах хандлага эрчимтэй х гжиж байгаа хэдий ч мэдээллийн
ө
технологийн хөгжил нь харилцан адилгүй түвшинтэй байна.
Ерөнхий боловсролын сургуулиуд мэдээлэл харилцааны технологийн тоног
төхөөрөмжөөр хангагдлаа ч т үнийг ашиглах хэрэ гцээ нь улам өсөн нэмэгдсээр
ү
байна. Иймээс сургуулийн удирдах ажилтан, багшлах боловсон үч ин
х
компьютерийг бүрэн ашиглаж сурах шаардлага тулгарч байна. Энэхү хэрэгцээ,
ү
шаардлагад тулгуурлан мэдээллийн системийг дунд сургуульд нэвтр
үүлэх, түүний
хөгжлийг хангах зорилгоор Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын зарим өрөлжсөн
т
байгууллага байгуулагдан ажиллаж байна.
IFIP 1 байгууллага нь Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын Боловсрол, Соёл,
Шинжлэх Ухааны байгууллагын ивээл дор 13 Техникийн Хороо ба тооцоолох
(computing) тусгай хорооны бүрэлдэхүүнтэй ажилладаг.
Тус байгууллага ньөгжиж буй болон хөгжингүй орнуудын
х дунд сургуулийн
информатикийн сургалтын х төлбөр болон сургуулийн мэдээллийн технологийн
ө
1
IFIP- The International Federation for Information Processing is the World Authority concerning
Informatics, Computing and Communications of UNESCO
Ю.Алтантуяа 4

6. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
хөгжлийн ерөнхий хандлагыг тодорхойлж, улс орон б дунд сургуулийнхаа
үр
онцлогт нийцүүлэн сонгож ашиглахыг зөвлөмжилдөг.
IFIP байгууллага нь улс орнуудын боловсролын салбар дахь мэдээллийн
технологийн хөгжлөөс хамааран боловсролын бүх түвшний сургуулиудад
мэдээллийн технологи харилцан адилг
үй хандлагаар хөгжиж байгааг
тэмдэглэхийн сацуу дунд сургуульд мэдээллийн технологи хөгжих дараах
хандлагуудыг тодорхойлсон юм. Үүнд:
• Шинэ тутам (Emerging)
• Хавсарга (Appliyng)
• Интеграци (Integration)
• Шилжилт (Transforming)
Сургууль үр өөрийн онцлог нөхцө л байдал ба соёл, боловсролын
б
зорилготой нийцүүлэн эдгээр хандлагаас сонгож хөгжүүлдэг. Үүнийг сургуульд
мэдээллийн технологийг хөгжүүлэх хандлага, нөгөө талаас мэдээллийн технологи
хөгжих үе шат гэдэг.
Хүснэгт 1.1 Мэдээллийн технологийн шинэ тутам хандлага
Сургууль Сургуулийн Сургалтын арга зүй Суралцагч Сургалтын хөтөлбөр
удирдлага, багш нар
МТ-ийн хөгжлийн эхний үе
шаттай сургуулийг
холбоно. Сургууль техник МТ-ийг тусгай
хангамж ба програм Сургуулийнхаа Уламжлалт багш төвтэй хичээлээр судална.
хангамжийг худалдаж сургалтын хөтөлбөр арга зүйтэй байна. МТ-ийн ашиглалтын
Зөвхөн нэг багшаар
авах эсвэл хандив, ба удирдлагад МТ-ийг Жишээ нь: Багш үндсэн ур чадвар
дамжиж технологид
тусламжаар олж авна. тусгах боломжийг хайх, мэдээлэл дамжуулж, эзэмшүүлэх, түүнийг
нэвтэрдэг.
Сургуулийн сургалтын судалж эхлэх суралцагчид сонсон, хөгжүүлэх, дараагийн
төлөвлөгөөнд шаардлагатай. тэмдэглэл хөтөлдөг. хандлагад шилжихэд
хичээлүүдийг болон чиглэнэ.
түүнийг судлах цагийг тус
тусад нь тусгадаг.
Мэдээллийн технологийн өгжил
х нь сургуулийг өгжүүлэх
х бодлого,
төлөвлөгөө, сургалтын хөтөлбөрийн бодлого, багшийн хөгжил, санхүү, олон нийт,
сурах/сургах үйл явц, үнэлгээ, дүгнэлтээс холбоо хамааралгүй тусдаа байдаг.
Мэдээллийн технологийн нөөц ба хэрэгсэл нь сургуулийн ажлын өрөө, ганц нэг
анги танхимд цөөвтөр компьютер ба хэвлэгчээр тодорхойлогддог. Агуулгын хүрээ
нь ихэвчлэн албан бичиг баримт боловсруулах болон сургуулийн мэдээллийн
системийн програм хангамжийг ашигладаг.
Ю.Алтантуяа 5

7. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Үнэлгээнд мэдээллийн технологийн хэрэгслийг тэр бүр ашигладаггүй. Харин
үзэг, цаас, тест илүү их хэрэглэдэг. Багш сурах үйлийг шалгахад тулгуурлаж
үнэлгээ хийдэг.
Хүснэгт 1.2. Мэдээллийн технологийн хавсарга хандлага
Сургуулийн Сургалтын
Сургууль Сургалтын арга зүй Суралцагч
удирдлага, багш хөтөлбөр
нар
Суралцагчид МТ-ийг тусгай
багшийн бэлтгэсэн хичээлээр судална.
гарын авлагыг Дараагийн үе
МТ-ийн сургалтыг хөгжүүлдэг Багш нар сургалтын
тэмдэглэл хийх шатанд шилжихэд
давуу тал, тус дэмийн орчинд илүү анхаардаг
зэргээр ашиглана. сургууль янз бүрийн
талаарх шинэ ойлголттой болно. Жишээ нь:
МТ-ийг сургалтын Хичээлдээ МТ-ийн хичээлд ашигладаг
сургуулийг холбоно. Багш нар хичээлдээ
хөтөлбөр ба хэрэгсэл ашиглана. тусгай хэрэгсэл ба
Сургуулийн сургалтын илтгэл, баримт бичиг
удирдлагад тусгаж Суралцагчид програм
төлөвлөгөө нь хичээл бүрийг боловсруулдаг
хэрэгжүүлдэг ангийнхаа нэг ба хангамжийн
тусдаа судлах цагаас гадна програм, үзүүлэх
байна. хоёр компьютерийг тусламжаар МТ-ийн
зарим хичээлүүдийг нэгтгэн материал гарын
эсвэл ашиглалтыг
судлах цагийн уян хатан авлага ашигладаг
компьютерийн нэмэгдүүлдэг. МТ
зохицуулалттай байна. болно.
лабораториор гэсэн хөтелбөрийг
дамжиж технологид сонгож хэрэглэдэг
нэвтэрнэ. болно.
Мэдээллийн технологийн н
өөц ба хэрэгслийн эзэмшилтийг мэдээллийн
технологийн хөгжлийг хянаж, шалгах сургалтын хөтөлбөрийн нэгэн дэмжлэгт хэсэг
болгож өлөвлөдөг.
т М эдээллийн технологийн сургалтын
өтөлбөрийг
х
хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай програм хангамжтай байна. Интернет ба веб нь
хичээлийн зорилгоо, үр дүнд хүрэх хэрэгсэл ба төлөвлөгдсөн сайтуудад нэвтрэх
зэрэг хяналтын арга хэрэгслээр ашиглагдана.
Үнэлгээ нь багш нарт сургалтын х
өтөлбөрөө засварлах, боловсронгуй болгох,
хөгжүүлэх боломжийг олгоно.
Хүснэгт 1.3. Мэдээллийн технологийн интеграци хандлага
Сургуулийн
Сургууль удирдлага, багш Сургалтын арга зүй Суралцагч Сургалтын хөтөлбөр
нар
Суралцагчид төсөл
МТ-ийг тусгай хичээлээр
Лабораторид, Хичээлүүдийг нэтгэдэг сонгох, МТ- ийн
мэргэжлийн түвшинд
ангид, удирдлагын арга зүй хөгжинө. хэрэгслийг ашиглаж
суралцагчид судална.
өрөө, тасалгаан Сургалтын агуулгат сурах, эзэмшсэн
Сургууль төсөлд
дах технологитой Хувийн хөделмөрийн амьдралын хэрэглээг мэдлэг, чадвараа
үндэслэсэн МТ- ийн
сургуулийг холбоно. бүтээмж ба арга зүйг тусгадаг болно. Жишээ илэрхийлэх
хөтелбөр ба МТ-ийн
Сургалтын МТ өөрчилж буй нь: Сургалтын агуулгыг хэлбэрээр
ашиглалтыг нэмэгдүүлэх
төлөвлегөөнд шинэ арга замыг интернетийн гадаад эх технологид
хөтөлбөрийг хэрэгжүүлнэ.
хичээлүүд, судлан шинжилдэг үүсвэр, нөөц болон нэвтэрнэ.
Эдгээр сургуулиудад
тэдгээрийг судлах болно. олон нийттэй Суралцагчид сурах
сургалтын орчинд олон
цагийг нэгтгэх ба уян холбоотой дотоод арга замаа сонгох,
нийтийг оролцуулах,
хатан зохион эх үүсвэрээр сурах үил явцаа
тэднийг нөөцөөр хангагч
байгуулалтаар хангана. баяжуулна. үнэлэх илүү
болох эхлэл тавигдана.
боломжтой болно.
Ю.Алтантуяа 6

8. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Сургуулийн төлөвлөгөөний үйл явц нь сургуулийн удирдлага, багш нарын
суралцагчдын сурахүйлийн менежмент ба хамтран сурах хандлагыг дэмждэг.
Мэдээллийн технологи нь санх
үүгийн жилийн төлөвлөгөөний нэгэн хэсэг болж
мэдээллийн технологийн дэд бтцэд шаардлагатай хөрөнгө, санхүүгийн төсөвт
ү
өргөн тусдаг. Сургуулийн орчин бүхэлдээ дотоод ба гадаад сүлжээнд холбогдож,
мэдээллийн технологийн сургалтын хэрэгслээр хангагдсан байна. Сургуулийн
хамт олон програм хангамж ба сурах үйлийн шаардлагатай нөөцийг тодорхойлдог.
Компьютерийн дагалдах хэрэгсэл, видео конференци болон бусад өхөөрөмжөөр
т
хангагдсан ба энэ нь хөтөлбөрт интеграцчлагдсан байна. Илтгэл тавих хэрэгслээр
хангагдсан байна. Үнэлгээ нь суралцагчдын үтээлийн
б сан, мэдээллийн
технологийн хэрэгсэл ба өөцийг ашигласан мэдээлэлд үндэслэдэг. Үнэлгээ нь
н
сургуулийн хөтөлбөр, төлөвлөгөөнд ба нөөцийн төсөвт туссан байдаг.
Хүснэгт 1.4. Мэдээллийн технологийн шилжилтийн хандлага
Сургуулийн
Сургууль Сургалтын арга зүй Суралцагч Сургалтын хөтөлбөр
удирдлага, багш нар
Суралцагчид Суралцагчид
Хийсвэр орон зай мэдээлэлд нэвтрэх, технологид өргөн
МТ-ийг тусгай хичээлээр
Сургуулийн нь тэдний өдөр шинжлэх, тайлагнах, боломжтой
мэргэжлийн түвшинд
бүтэц, зохион тутмын үйл илтгэх зэрэг МТ-ийн мэдээллийн
судална. Мэргэжлийн
байгуулалтыг шинээр ажиллагааны бүтээмж хэрэгслийг ашиглан хэрэгсэл ашиглан
боловсролын сургалтанд
хийхэд МТ-ийг ба арга зүйд орон нутаг, олон нэвтэрнэ. Сурах
интеграцчлагдана. Сургууль
бүтээлчээр ашигладаг интеграцчлагдаж үйл нийтийн үйл явцаа үнэлэх,
нь олон нийтийн соёл,
болно. ажиллагааных нь удирдлагуудтай түүний хариуцлага
боловсролын төв болно.
нэгэн хэсэг болно. хамтран асуудлыг хүлээх өргөн
шийдвэрлэнэ. боломжтой болно.
Сургуулийн үйл ажиллагаа компьютерийн сүлжээнд тулгуурлах, сургалт нь
вебэд үндэслэх, багш боловсон хүчнүүд хэзээ ч, хаана ч сүлжээнд нэвтрэх
боломжийг бүрдүүлэхэд чиглэнэ. Сургууль ба олон нийт мэдээллийн технологийг
илүү бүтээлчээр ашиглах, багш, суралцагчдын сургалтын орчныг дахин шинэчлэх,
шийдвэр гаргах ба төлөвлөгөөг хөгжүүлэхэд чиглэгдэнэ.
Багшийн өгжил
х түүний хувийн менежментээ р, сургуулийн зорилго ба
суралцагчдын хэрэгцээг дэмжих хувийн зорилго
өлөвлөгөөгөөр т
ба
тодорхойлогдоно.
Суралцагчдын амжилт ба цаашдын сурах
үйлийн хэлбэр нь сургуулийн
бодлого ба өтөлбөрөөр тодорхойлогдоно. Боловсон хүчин ба суралцагчийн
х
үнэлгээ нь сурах үйлийн удирдлагаар тодорхойлогдоно.
Сургуульд удирдлагын мэдээллийн системийг 5 үндсэн шатаар бүрдүүлнэ.
Ю.Алтантуяа 7

9. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Нэгдүгээрт хэрэгцээг тодорхойлно.
Мэдээллийн хэрэгцээг тодорхойлохдоо бодлого боловсруулагчид шийдвэр
гаргахдаа ямар мэдээлэл ашиглаж байгаа болон нэмэлт ямар мэдээлэл
шаардлагатай байгааг судалгаагаар, боловсролын бодлого, т лөвлөлтийн явцад
ө
тулгарч байгаа асуудлыг тус тус тодорхойлно.
Эдгээр нь сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системээр цуглуулах
мэдээллийг хүрээг тодорхойлно. Мөн судалгаанд хамрагдагчдын мэдлэг, чадвар,
ажлын туршлага, мэдээллийнүнэн бодит чанар ихээхэн өлөөлдөг. Зарим
н
мэдээлэл нь төдийлэн шаардлагатай бус мэдээлэл ч байдаг.
Мэдээллийн хэрэгцээг тодорхойлохдоо:
• Өнөөгийн нөхцөл байдал ба зорилго, төлөвлөлтийг хэрэгжүүлэхэд
шаардлагатай асуудлаа оновчтой тодорхойлох
• Ямар түвшинд ямар, мэдээллийг цуглуулахаа зөв тодорхойлох
• Мэдээлэл цуглуулдаг уламжлалт арга барилыг үнэлэх
• Бодлого боловсруулагчдад шаардлагатай мэдээллийн хэрэгцээнд тулгуурлах
• Удирдлага зохион байгуулалтын онол ба туршлага дах тогтворжсон
үзүүлэлтийн хяналтад тулгуурлахад анхаарна.
Хоёрдугаарт мэдээллээ цуглуулна.
Мэдээллийг нэгж байгууллага болох сургууль, болон орон нутаг, үндэсний
түвшинд нэгтгэн цуглуулна. Эдгээр цуглуулсан мэдээлэл нь боловсролын
үйлчилгээг үнэлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Цуглуулсан мэдээлэл нь
боловсролын үйлчилгээний хүртээмж, чанар, үр ашиг , сургалтын агуулга,
хөтөлбөр, арга зүй, багшийн мэргэжлийн болон харилцааны ур чадвар, олон нийт,
хүүхдийн оролцоо, хүүхдийн эрхийн хэрэгжилт, хүйсийн тэгш байдал ба адил тэгш
эрхийн хангалт, хүүхдэд таатай нийгэм-сэтгэл зүйн ба харилцааны орчин , сурах
бичиг, сургалтын хэрэглэгдэх
үүн , сургалтын материаллаг орчинг үрдүүлж
б
үнэлэхэд чиглэнэ.
Гуравдугаарт мэдээллийг боловсруулах, шинжилгээ хийнэ.
Мэдээллийг цуглуулсны дараа үүнийг компьютерт оруулна. Удирдлагын
т
мэдээллийн системийн мэдээлэл оруулах ажлыг хэр чанартай г
үйцэтгэснээс
мэдээллийн боловсруулалт, т
үүний үр дүн үнэн бодитой байх нь чанарт шууд
нөлөөлнө. Мэдээллийг компьютерт оруулахад түүнийг хянах, бүртгэх, кодлох
бэлтгэл ажлыг хангана. Энэхүү бэлтгэл ажлыг хангах нь мэдээллийг цуглуулах үйл
явцад гарсан алдааг залруулахад чиглэгдэнэ.
Ю.Алтантуяа 8

10. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Мэдээллээ цуглуулсны дараа үүнд шинжилгээ хийхэд бэлтгэх бөгөөд тэр
т
нь мэдээллийг компьютерт оруулахад тодорхой, ойлгомжтой болгож цэгцлэх,
мэдээллийг цуглуулахүед алдаа гарсан эсэхийг шалга на. Мэдээллийг хянасны
дараа мэдээллийг бүртгэж дугаарлан компьютерт оруулахад бэлтгэнэ. Цуглуулсан
мэдээлэл нь ихэвчлэн тоо болон бусад хэлбэрээр илэрхийлэгдэх ба тоон бус
мэдээ, баримтад тоо харгалзуулан кодлоно. Мэдээллийг боловсруулахад үүнийг
т
кодлох нь зайлшг байдаг ба баримт мэдээллийг кодлосны дараа түү нийг
үй
компьютерт оруулах боломжтой болно.
Мэдээллийг оруулах явцад анхаарал болгоомжг
үйгээс өгөгдлийг буруу оруулах,
код андуурах зэрэг алдаа тохиолддог. Иймээс
өгөгдлийг оруулсны дараа хянах
ажилбарыг үйцэтгэдэг. Компьютерт матриц хэлбэрээр оруулсан өгөг длийг
г
баганаар эсвэл талбар хоорондын
өгөгдлийг мөрөөр хянадаг . Мэдээллийг
компьютерт оруулсны дараа үүнийг боловсруулах, нэмж баяжуулах, тодорхой
т
хугацааны дараа үр дүнгийн харьцуулалт, хамаарлыг тодорхойлоход мэдээллийн
санг хадгалах асуудал чухал байр суурийг эзэлнэ.
Мэдээлэл устах механик болон учир зүйн тохиолдол байдаг. Учир зүйн тохиолдол
нь мэдээллийн эх үүсвэр, түүний бүтцийг нягт нямбай системтэй хадгалаагүйгээс
тодорхой хугацааны дараа үүнийг сэргээн санах боломжгүй болох ба түүний
т
бүтэц ба агуулга нь алдагддаг. Мэдээллийн файлыг архивлан өөцлөж байх
н
шаардлагатай. Удирдлагын мэдээллийн системийн мэдээллийг тодорхой
хугацааны дараа тогтмол баяжуулан боловсруулалт хийж, хэрэглэгчдийг шинэлэг
мэдээлээр хангаж байх нь чухал байдаг.
Дөрөвдүгээрт мэдээллээр хангах нөхцлийг бүрдүүлнэ.
Удирдлагын мэдээллийн системийн мэдээлэлд боловсруулалт хийн
гаргасан үр дүн нь удирдлага төлөвлөлт, бодлого боловсруулагчдад чухал
хэрэгцээтэй мэдээлэл байдаг. Энэх мэдээлэлд тулгуурлан боловсролын үйл
үү
ажиллагааны төлөвлөлт хийх, бодлого боловсруулах нь оновчтой шийдвэр
гаргахад шийдвэрлэх нөлөө үзүүлнэ.
Тавдугаарт үр дүн, ашиглалтыг сайжруулна.
Удирдлагын мэдээллийн системийн дүнг бодлогын хэрэгжилтийн үйл
үр
явцыг үнэлэх, үүний үр дүнд тулгуурлан гажуудлыг засч з алруулах боломж
бүрдүүлдэгээрээ ач холбогдолтой.
Ю.Алтантуяа 9

11. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
1.2. Сургуулийн хөгжилд мэдээллийн системийн үүрэг, ач холбогдол
Улс орны нийгэм, эдийн засаг, соёлын үнэт зүйлийн дэвшлийн хөдөлгөгч хүч
нь боловсролын хөгжил байдаг.
Боловсролын хөгжлийн цөм болох сургуулийн хөгжлийг сургуулийн зорилго,
зорилт, агуулга, арга үй, бүтэц, зохион байгуулалт, сурах үйл явцын дэмжлэг
з
туслалцаа сайжрахүйл явц, тодорхой жагсаалт бүхий үзүүлэлтийн үр дүн 2
,
суралцагчдын сурах таатай орчин, хамтран хөгжих орчин бий болох үйл явц, ижил
суралцагчийн сурлагын амжилтын
өсөл т, сургалтын чанар, ашгийн тогтмол
үр
өсөлт 3, хэрэгцээнд нь тохирсон чанартай үйлчилгээ үзүүлдэг нийгмийн институт
болох үйл явц 4 гэх мэт олон янзаар тодорхойлж ирсэн юм.
Сургуулийн хөгжилд нөлөөлөгч хүчин зүйлд:
• Хүн ам зүйн хүчин зүйл: нийт хүн амын тоо, өсөлтийн хурд
• Боловсролын хүчин зүйл: сургалтын төлөвлөгөө, хоногийн цаг, нэг анги дахь
хүүхдийн тоо, тэдгээрийн хэсгээр ажилладаг байдал, хичээлийн үргэлжлэх
хугацаа, багшийн ажлын цаг
• Газар зүйн хүчин зүйл: суралцагчдын сургууль хүрэх замын сүлжээ
• Эдийн засгийн хүчин зүйл: хамгийн оновчтой бага зардлын хэмжээ
• Улс төрийн хүчин зүйл: боловсролын эрх зүйн орчин
• Эрх мэдэл, санхүүжилтын хүчин зүйл: эрх мэдлийн хувиарлалт
• Хяналт шинжилгээ: өөрийн болон хөндлөнгийн хяналт зэрэг болно.
Сургуулийн хөгжлийг бий болгох өөрчлөлтийн чанарын шалгуур үзүүлэлтийг
сургуулийн ер
өнхий шинж болон түүнийг бүрдүүлэгч субьект болох удирдлага,
багш, суралцагчийн шинжээр тодорхойлдог.
Дэлхийн улс орны боловсролын х
өгжлийн эрх зүйн шинэчлэлийн хандлага,
бодлого нь т влөрлийг сааруулан, ардчилж сургууль түшиглэсэн өөрчлөлт хийх
ө
таатай орчин бүрдүүлэх чиглэлээр шинэчлэгдэж байна.
Хөгжлийн буюу өөрчлөлтийн мөчлөгөөс өөрчлөлтийн зорилтыг нэг талаас
гарааны цэг, нөгөө талаас эцсийн үр дүн гэж үзэж болно. Өөрчлөлтийн зорилтыг
гарааны цэг гэж
үзсэн хэрэгжилтийн үйл явцыг дээрээс – доош чиглэсэн,
Ronald Barth., “Сургуулийн тодорхой жагсаалт бүхий үзүүлэлтийн үр дүн ”. 1990.
2
3
John Gray., “Сургалтын чанар, үр ашгийн тогтмол өсөлт”. 1999.
4
Боловсролын тухай хууль., 1998.
Ю.Алтантуяа 10

12. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
өөрчлөлтийн зорилтыг эцсийн үр дүн гэж үзсэн хэрэгжилтийн үйл явцыг доороос –
дээш чиглэсэн буюу сургууль түшиглэсэн гэж тус тус нэрлэдэг.
Өөрчлөлт хэрэгжилтийн удирдлагын дээд түвшнээс доош, доороос дээшээ
эсвэл энэ хоёрын оновчтой хослол гэсэн 3 чиглэлийн онолын буюу сэтгэл
судлалын үндэс нь конструктивизм, бихеворизм юм. Доороос дээш чиглэсэн
/сургууль түшиг лэсэн/ өөрчлөлт нь сүүлийн жилүүдэд дэлхийн улс орнуудын
хүлээн зөвшөөрч, туршин хэрэглэж байгаа “шинэ“ стратеги бөгөөд үүний цаана
нь ”чанартай үйлчилгээ үзүүлнэ“ гэсэн сурах үйл явцын “мэдлэгийг хүн өөрөө
зохиомжлон үтээдэг“ бу юу “мэдээллийн идэвхитэй боловсруулалт зэрэг
б
конструктивизмын болон когнетивизмын онолын үндсэн үзэл оршин байдаг”.
Харин өнөө үед сургууль түшиглэсэн өөрчлөлт харьцангуй давамгайлсан
дээрхи хоёр стратегийн оновчтой хослол зайлшг хэрэгтэй гэдгийг манай орны
үй
боловсролын өөрчлөлт шинэчлэлийн шинэ стратегийн зорилтонд “Зөвхөн
удирдлагын дээд түвшн ээс доошоо чиглэсэн т
өдийгүй доороос, дээшээ чиглэсэн
сургуульд түшиглэсэн шинэчлэлийг хийх“ гэж тодорхойлсон байна. Иймд сургууль
түшиглэсэн шинэчлэлд юуны өмнө удирдлагын мэдээл лийн систем нь чухал үүрэг
гүйцэтгэнэ. Үүнд:
 Доороос-дээш чиглэсэн стратегид
үндэслэсэн мэдээллийн үндсэн дээр
цаашдын чиг үүргийг тодорхойлох хэрэгцээ, шаардлагыг бүрдүүлэх (bottom
to up approach)
 ЕБС-ийн талаарх холбогдох мэдээллийг боловсролын үзэл санаа, агуулгын
хүрээнд цуглуулах
 Мэдээллийн системийг бүрдүүлдэг онол, арга з йд тулгуурла н сургуулийн
ү
үйл ажиллагааг дэмжинэ.
Сургууль түшиглэсэн өөрчлөлт нь өөртөө сургуулийн өдөр тутмын амьдрал,
практикаас урган гарсан зайлшг хэрэгцээтэй, цаашид ач холбогдолтой,
үй
хэрэгжүүлж болох зорилт, хэрэгжилт, үр дүн гэсэн 3 хэсгийг агуулдаг.
Иймд зорилт, хэрэгжилт, үр дүнг сургуулийн удирдлагын мэдээллийн систем
нь цогцоор нь бий болгохын зэрэгцээ Боловсролын т
өлөвлөлт хийгчд эд их
хэмжээний өгөгдөл, боловсруулалтад тулгуурласан компьютерт үндэслэсэн
удирдлагын мэдээллийн системийг ашиглан оновчтой шийдвэр гаргахад ашиглах
боломжийг бүрдүүлж байна. Удирдлагын үйл явцад төлөвлөлт маш чухал байр
суурь эзэлдэг. Ирээдүйн боловсролын тогтолцооны уян хатан байх шинж чанар нь
төлөвлөлтийн үзэл санааны хувьсгалаар шийдвэрлэгдэнэ.
Ю.Алтантуяа 11

13. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Иймд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн систем нь цаашлаад боловсролын
удирдлагын мэдээллийн системийг б
үрдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэ х нь
дамжиггүй юм.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг зөв бүдүүлж, бий болгосноор
сургуулийн удирдлагын мэдээллийн систем нь Боловсролын удирдлагын
мэдээллийн системийн суурь болох т
өдийгүй үндэсний хэмжээнд дараах ач
холбогдолтой.
Үүнд:
• Боловсролын уян хатан төлөвлөлтийн механизмыг бүрдүүлнэ. Төлөвлөлт нь
бодлого боловсруулагчдын нийл
үүлэлт болсон мөн боловсролын
удирдлагад хэрэгцээтэй өгөгдөлд үндэслэсэн бодит мэдээллийн системд
үндэслэдэг байх нөхцлийг бүрдүүлнэ.
• Боловсролын төвлөрсөн удирдлагын тогтолцоог сааруулах, доороос дээш
чиглэсэн хандлагыг хөгжүүлж, төлөвлөлтөнд олон нийтийн оролцоог хангаж
төлөвлөлтийн уян хатан тогтолцоог бий болгох
• Мэдээллийн технологийг ашиглан нэг талаас боловсролын бодлого
боловсруулах, оновчтой шийдвэр гаргах,үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг
дээшлүүлэх, боловсролын байгууллагын үйл ажиллагааны ил тод байдлыг
хангах, н
өгөө талаас ш ийдвэр гаргахад иргэдийн оролцоог нэмэгд
үүлэх,
иргэд, олон нийтэд зориулагдсан мэдээллийн ил
үү нээлттэй, чөлөөтэй
орчин бүрдүүлэх боломжийг бүрдүүлэхэд оршино.
• Засгийн газрын
үйл ажиллагааны хөтөлбөрт заасан е -боловсролыг
хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх
• Боловсролын удирдлагын мэдээллийн систем брдсэнээр БСШУЯ, БСГ -ын
ү
статистик хариуцсан мэргэжилтний ажлын ачааллыг багасгах, мэдээлэл
боловсруулахад хялбар болох, ашиглах зориулалтын өрлийг нэмэгдүүлэх,
т
бодлого боловсруулагчид мэдээллийн с
үлжээ ашиглан мэдээл лийн санд
нэвтрэн орж, шаардлагатай мэдээллийг боловсруулан авах, мэдээллийн
алдааг арилгах, нэгдсэн хяналт тавих, зайн сургалтын системийг ашиглан
мэдээллийг хурдан шуурхайн үгээх, авах ба цаг, хугацааны алдагдлыг
т
багасгаж, хурд, чанар, үр ашгийг нэмэгдүүлнэ.
Энэ бүгдээс дүгнэлт хийхэд:
Хөгжиж буй орнуудын мэдээллийн технологийн сургуулийн хөгжил нь шинэ
тутам хандлагаар тодорхойлогдож байна. Зарим х
өгжингүй орнууд болон цөөн
Ю.Алтантуяа 12

14. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
хөгжиж буй орнуудад хавсарга хандлага давамгайлж байна. Ихэнхи хөгжингүй
орнуудын дунд сургуулийн мэдээллийн технологийн хөгжил интеграци хандлагаар
тодорхойлогдож байна. Харин шилжилтийн хандлагаар х буй
өгжиж дунд
сургуультай улс орон байхг гэхэд хилсдэ
үй хгүй байна. Манай улсын Ерөнхий
боловсролын сургуулийн мэдээллийн технологийн өгжил нь шинэ тутам
х
хандлагыг хөгжүүлж байна.
Иймээс манай улс хавсарга хандлагад шилжихийн тулд сургуулийнхаа
сургалтын хөтөлбөр ба удирдлагын үйл ажиллагаандаа мэдээллийн технологийг
тусгах боломжийг хайн илрүүлж, сургуулийн үйл ажиллагаа тэр тусмаа сургуулийн
удирдлагын үйл ажиллагаанд мэдээллийн системийг нэвтрүүлэн зохион байгуулах
хэрэгтэй. Учир нь сургуулийн удирдан зохион байгуулах ажлын амжилтын нэг хэсэг
нь сургуулийн дотоод мэдээллийн системийг зохион байгуулж, т үйл
үүнийг
ажиллагаандаа хэрхэн тусгаж ажиллаж байгаагаас их хамаарна.
Иймд сургуульд мэдээллийн системийг нэвтр
үүлэхэ д мэдээллийн
технологийг захирлууд, хүний нөөц, санхүүгийн үйл ажиллагаа, цагийн хуваарь,
номын сангийн удирдлага, эцэг эхтэй харилцах
үйл ажиллагаанд аа нэвтрүүлэн
ашиглах шаардлага тулгарч байна.
Ю.Алтантуяа 13

15. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. ЕРӨНХИЙ БОЛОВСРОЛЫН СУРГУУЛИЙН
МЭДЭЭЛЛИЙН ТЕХНОЛОГИЙН ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛД
ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ
2.1. Сургуулийн удирдлагын баримт бичгийн өнөөгийн байдал
Удирдлагын үйл ажиллагааг бүхэлд нь юм уу, түүний бүрэлдэхүүн
хэсгүүдийн байдлыг тусгасан мэдээ, баримтын бүрдлүүдийг удирдлагын мэдээлэл
гэнэ. Энэхүү удирдлагын мэдээллийг хэрхэн бүрдүүлж, ашиглалт ямар түвшинд
байгаа талаар Нийслэлийн 23, 24, Шинэ Монгол, 73, Өвөрхангай аймгийн Баянгол
сумын сургууль, Сэлэнгэ сумын Баянгол сумын сургууль, Дорнод аймгийн Хан-уул
цогцолбор сургуулиудын удирдлагын баримт бичгийг судалж үзэхэд:
Баримт бичгийг мэдээллийн фонд бүрдүүлж байгаа байдлаар нь:
Сурган хүмүүжүүлэх баримт бичиг: Сургуулийн дотоод шуурхай мэдээ, ирсэн,
явуулсан бичиг, тушаалууд, орон нутгийн сургуулийн талаар гаргасан шийдвэр,
сургууль шалгасан дн, өгсөн үүрэг даалгавар,
ү багш нарын өвлөлийн хурлын
з
протокол, хамтын гэрээ, журнал, хувийн хэрэг, сурагчдын улсын шалгалтын
материал, сурагчдад боловсролын
үнэмлэх, мэргэжлийн гэрчилгээ олгосон
тайлан, хамран сургах тойргийн сургуулийн насны х үхдийн судалгаа, багш
ү
сурагчдын бүртгэл, сонгон, секц, дугуйлангийн бүртгэл
Санхүү аж ахуйн баримт бичиг: Төрийн өмчийн тооллогын бүртгэлийн хэрэгсэл,
үндсэн хөрөнгө, агуулахын бүртгэл, түргэн элэгдэх материалын бүртгэл, зарлага,
номын сангийн фондын бүртгэл, эд хөрөнгийн бүртгэл жагсаалт, төсөв түүний
зарцуулалтын тайлан зэрэг бичиг баримтууд үүгийн бүртгэл тооцооны
санх
шаардлагын дагуу хүснэгт, маягтаар
Сургуулийн тайлангийн материалууд: Жилийн болон цаг
үеийн ажлын тайлан,
илтгэх хуудас, ЕБС-ийн мэдээ тайлангууд, төгсөх ангийн дүнгийн Б маягт
Сургуулийн өвлөлийн хурлын материалууд:
з Төлөвлөлт, хурлын протокол,
шийдвэр, гүйцэтгэл, авсан арга хэмжээнүүд гэсэн баримт бичгүүд хамаарч байна.
Харин сургуулийн өнөөгийн төлөв байдлыг тодорхойлох, нөгөө талаас
хөндлөнгийн үнэлгээ хийхэд шаардлагатай бичиг баримтыг удирдлагын
байр сууринаас багцалж үзвэл:
А. Захирал
• Өөрийн байр, барилгын зураг газрын гэрчилгээ сантехник, цахилгаа,
дулааны холболтын зураг
Ю.Алтантуяа 14

16. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
• Сургуулийн үүсгэн байгуулан тухай засаг даргын захирамж, тусгай
зөвшөөрөл, гэрчилгээ
• Сургуулийн дотоод дүрэм, журам
• Стратеги төлөвлөгөө болон ойрын төлөвлөгөө, хичээлийн жилийн зорилт
• Сургуулийн зөвлөлийн бичиг баримт
• Хамтын гэрээ, х
өдөлмөрийн гэрээ, ажлын байрны тодорхойлолт /гэрээлэгч
бүрт/
• Сурагчдын бүртгэл
• Эд хөрөнгийн бүртгэл
• Ирсэн, явсан бичгийн бүртгэл
• Тушаалууд, тэдгээрийн биелэлт
• Өргөдөл гомдлын бүртгэл
• Захирлын шинээр санаачилсан ажлууд, стратеги өлөвлөгөөний биелэлтэд
т
хяналт тавьсан байдал
• Албан бланк, хэвлэмэл хуудасны загвар
• Танилцуулга
Б. Сургалтын менежер
• Статистик мэдээ /Хичээлийн жил болон жил жилийн харьцуулалт, анализ/
• Багш нарын цогц судалгаа
• Сургалтын төлөвлөгөө
• Хичээлийн хөтөлбөр, стандартууд
• Хийсэн ажлын товчоо, хэрэгжүүлэх ажлын төлөвлөгөө
В. Хууль үрэм, тушаал шийдвэр, тогтоол, үндэсний хөтөлбөрүүд, тэдгээрийн
д
дагуу авах арга хэмжээний жагсаалтууд гэх мэт баримт бичг үд агуулагдаж
ү
байна.
Хөтлөгдөж байгаа баримт бичгийг цаг хугацааны байдлаар нь авч үзвэл:
А. Өдөр тутмын мэдээлэл
Сурагчдын ирц, хичээлийн зохион байгуулалт, анги хамт олны харилцаа,
ариун цэврийн байдал, ангийн журнал х
өтлөлт, ангийн даргаас мэдээлэл авах
замаар анги удирдсан багш анализ хийнэ. Дүгнэлтийг 7, 14 хоногт ангийн хурлаар
хэлэлцэж болно.
Б. 7, 14 хоногийн мэдээлэл
Ю.Алтантуяа 15

17. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Ангиудын сурлага, х
үмүүжил, төлөвшил, ирц, хичээлээс гадуур зохиогдсон
ажил, багш нарын ажлын байдал, жиж
үүрүүдийн мэдээлэл, журнал, сурагчийн
тэмдэглэл, зарим илтгэх хуудсыг
үндэслэн хичээл, сурга лтын менежер болон
нийгмийн ажилтан нэгтгэн дүгнэж, сургуулийн удирдлагад мэдээлнэ.
В. Сар бүрийн мэдээлэл
Сургуулийн ажлын т
өлөвлөгөөнд тусгасан тодорхой ажлуудын биелэлтийн
байдал, багш, анги удирдсан багш нарын ажлын чанар, хичээл заалтын ажлын
явц, зохион байгуулалт, үвшин тогтоох зэрэг тусгай шалгалтууд, хяналт
т
шалгалтын дүн, сургуулийн ариун цэвэр, дэг журам, хөдөлмөр зохион байгуулалт,
ангиудын ирц, сахилга-төлөвшил хүмүүжил, сургалтын тоног төхөөрөмж, эд
хөрөнгийн байдал зэрэг асуудлыг хичээл, хүмүүжлийн ажилд суусан тэмдэглэл,
явж үзсэн дүн, хариуцсан хүмүүсийн мэдээлэд үндэслэн сургуулийн захиргаанаас
анализ хийж дүгнэлт гарган хамт олны цуглаанаар хэлэлцэнэ.
Г. Улирлын мэдээлэл
Бүх мэдээлэлд анализ дүгнэлтийг сургуулийн захиргаа, удирдлагаас хийж,
тухайн улиралд сургуулийн өвлөлөөр хэлэлцэх асуудалтай уялдуулан авч үзэх,
з
эсвэл зайлшгүй тусгайлан авч үзэх асуудал гэж үзэн хэлэлцэж болно.
Дээрх судалгаанаас харахад сургууль дээр мэдээллийг х
үртээмжтэй
байдлаар их хэмжээгээр цуглуулж байгаа нь сайшаалтай ч түүнийг ашиглах, үнэн
бодит байдалд нь хяналт тавих, үйл ажиллагаандаа зөв тусган ажиллах нь чухал
юм.
Сургуулийн захирлууд мэдээлэл сонгон авч, үүнийг боловсруулах арга
т
эзэмшээгүйгээс удирдах ажил нь урсгалаар явагдаж, мэдээллийг цаг алдан авч,
бүрэн биш, буруу мэдээлэл дээр суурилан үйл ажиллагаа явуулахад хүрдэг.
Нийгмийн харилцааг оновчтой з зохицуулахад
өв үнэн, зөв мэдээлэл чухал
үүрэгтэй.
Сургалтын менежер нь мэдээллийг зөв бүрдүүлэх, удирдлагыг мэдээллээр
хангах нь зөв шийдвэр гаргах, т лөвлөлтийг оновчтой боловсруулахад чухал
ө
нөлөө үзүүлнэ. Мэдээллийн чанар үр дүнг илүү сайн тооцон, туршлагадаа
тулгуурлан, хамтран хэлэлцэх, идэвхийг
өрнүүлэх, хамт олны бүрэлдэхүүн хэсэг
бүрийн санал, санаачилганд тулгуурласан үйл ажиллагаа нь зорилго чиглэлтэй,
төлөвлөгөөтэй удирдах боломжийг олгоно.
Сургуулийн удирдан зохион байгуулах ажлын амжилтын нэг хэсэг нь
сургуулийн дотоод мэдээллийн системийг зохион байгуулж, түүнийг үйл
Ю.Алтантуяа 16

18. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
ажиллагаандаа хэрхэн тусгаж ажиллаж байгаагаас их хамаарна. Сургуулийн
удирдлага, багш нарт сургуулийн ангийн ажлыг танилцуулах нь удирдлагын
мэдээллийн нэг хэлбэр юм. Жишээ нь: энэ мэдээллийг ямар ч хэлбэрээр авч
болно. Жижүүрүүдийн тэмдэглэлээс амаар болон бичгээр авч болно. Сурагч,
ажилчид, хичээл ордог багш нартай ярилцаж болно.
Багш, сурагчдын
үйл ажиллагааг оновчтой удирдахын тулд сурлага,
хичээлийн ирц, хичээл, хүмүүжлийн ажлын тухай мэдээг цаг тухайд нь авч байх нь
чухал. Кабинет, аж ахуйн хангамжийн ажлын тухай мэдээг цаг тухайд нь мэдэх нь
ч бас чухал. Гэвч сургуулийн удирдлагын авч байгаа олонөрлийн мэдээлэл нь
т
сургуулийн хамт олныг шууд удирдах хэрэгсэл болж чадахгүй. Иймд хамт олноос
санал асуулга, хамт олныөлөвшил уур амьсгалын талаар ярилцлага явуулж
т
нэгтгэн дүгнэж, дүн шинжилгээ хийх хэрэгтэй.
Сургуулийн мэдээллийн систем нь сургуулийн дотоод удирдлагынүр дүнг
дээшлүүлэхэд дөхөм үзүүлж, эцсийн эцэст хичээл, хүмүүжлийн ажил, сургалтын
чанарыг сайжруулахад оршино.
Үүний тулд сургуулийн мэдээллийн чанар,
мэдээлэл авах арга, хэлбэр, мэдээллийн системийг сайжруулах шаардлагатай.
Мэдээллийн системийн зорилго нь х баримт бичгийг оновчтой болгон
өтлөх
цөөрүүлэхийн зэрэгцээ, удирдлагын шийдвэр болон багш нарт туслахад
шаардлагатай мэдээг цагт нь өгч байхад оршино.
Дээрх цаг үеийн мэдээлэлтэй холбогдуулан статистик мэдээллийг тухай б
үрд нь
гарган анализ хийдэг. Сургуулийн бүхий л ажил хоорондоо нарийн нягт холбоо
хамааралтай цогц асуудал байдаг.
Энэхүү цогц байдлыг илэрхийллийн нэг хэсэг нь статистик мэдээ юм. Иймд
мэдээлэлд нарийн д шинжилгээ хийж, бодит байдал, сургууль хамт олны өмнө
үн
дэвшүүлсэн зорилго, зорилт, түүний хэрэгжилт, амжилт, үр дүнд хэрхэн нөлөөлж
буйг үгнэж, сургуулийн зөвлөлийн хурлаар хэлэлцэх асуудал, илтгэлтэй
д
уялдуулан тусгаж авч үзэх нь ач холбогдолтой.
Сургуулийн мэдээллийн системд анхаарах
үйл з
бол багш, сурган
хүмүүжүүлэгчид, сурагч хамт олонд мэдээлэл түгээх, тэднээс үнэн зөв мэдээллийг
авах арга замыг олон хувилбартай, ардчилсан шинж чанартай болгох, мэдээллийн
ил тод, үнэн зөв байхад анхаарах нь чухал.
Боловсролын хууль, тогтоомжийн дагуу сургуулийн удирдлага маш их бичиг
баримт бүрдүүлэн үйл ажиллагаа явуулдаг боловч өнөөдөр сургуулийн удирдах
Ю.Алтантуяа 17

19. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
ажилтан өөрийн үйл ажиллагаанд мөрдөх баримт бичгийн бүртгэл, баримт бичгийн
үнэ цэнг мэдэрч, үр дүнг төдийлөн сайн ашиглаж чадахгүй байгаа нь харагдлаа.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийг хэрхэн б
үрдүүлж, ашиглалт ямар
түвшинд байгаа талаарх дээрх судалгаанаас харахад:
Давуу тал нь:
• Сургуулийн удирдлагын баримт бичгийн байдлаас сург
үзэхэд уульд
мэдээллийг маш олон янзаар, олон аргаар хангалттай т
үвшинд бүрдүүлж
байна. Жишээ нь 73-р сургуулийн мэдээллийн урсгалыг хэмжээ нь 2500 байна.
• Сургуулийн удирдах ажилтныүйл ажиллагаа, ажлын үр дүнг үнэлж байгаа
баримт бичиг маш сайн хийгдэж байна.
• Удирдах ажилтны баримт бичгийг судалжүзэхэд захирал, сургалтын менежер,
нийгмийн ажилтны ажлын байрны тодорхойлолтонд тусган
үйл ажиллагаагаа
чиглүүлэн ажиллаж байна.
Дутагдалтай тал нь:
• Сургуулийн удирдлагын баримт бичгийн ашиглалт, хамгаалалт,
үр дүн
хангалтгүй байна.
• Хэдийгээр мэдээллийг зарим сургууль маш сайн бүрдүүлж, үйл ажиллагаандаа
ашиглаж байгаа ч энэ нь хангалттай түвшинд биш байна.
• Мэдээллийн ашиглалт,үр дүнг үйл ажиллагаандаа тусгах, цаашдын зорилт
төлөвлөгөөндөө тусган ажиллах нь хангалтгүй.
• Сургууль дээр удирдлагын баримт бичиг талаас нь тодорхойлж архивт өтлөх
х
хэргийн нэрийн жагсаалт гарган, жил жилийн баяжилт хийн дүнг үнэ лж үйл
үр
ажиллагаандаа хэрэгжүүлэх нь системтэй биш.
• Сургууль дээр мэдээллийг цуглуулахад маш их цаг хугацаа зарцуулдаг. Цаг
хугацаа алдаж, мэдээллийн үнэ цэнэ алдагддаг.
• Мэдээллийн цуглуулан боловсруулалт хийхэд хугацаа, үн хүч, хөрөнгө
х
зарцуулж байгаа хэдий ч түүний алдаа гарах магадлал их байна.
2.2. Сургуулиудын интернэт, компьютер болон
техник хэрэгслийн хангамжид хийсэн судалгаа, үр дүн
Мэдээллийн технологийн эрин
үед ерөнхий боловсролын сургуулийг
компьютержүүлэхгүйгээр хөгжлийн хурдацаа түргэсгэх боломжгүй юм. Энэ
зорилгын үүднээс 2008-2012 оны Засгийн газрын мрийн хөтөлбөрт “ Ерөнхий
ө
боловсролын сургуулийн компьютерийн тоог нэмэгд
үүлж, багш бүрийг зөөврийн
Ю.Алтантуяа 18

20. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
компьютертай болгоно” гэсэн зорилт тусгагдсанаас гадна “Монгол улсын
боловсролыг өгжүүлэх
х мастер төлөвлөгөө”, “Цахим монгол” хөтөлбөр,
“Боловсролын тухай хуулийн 28 дугаарүйлийн 28.1.2 дугаар заалтыг үндэслэн
з
бага, дунд боловсролын салбарт 2015 он х
үрт элх хугацаанд мэдээллийн
технологийг нэвтр
үүлэх үндсэн чиглэлийг баталсан Б оловсрол, соёл, шинжлэх
ухааны сайдын 2006 оны 12 дугаар сарын 19-ны 450 тоот тушаалаар эрхүйн
з
асуудал зохицуулагдаж байна.
Сургуулийн сургалтын орчны мэдээлэл болох статистикийн мэдээллийг
Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам (БСШУЯ) БДБ-18 5 гэсэн маягтаар цуглуулж
байна. БДБ-18 маягт нь ЕБС-ийн сургалтын орчны мэдээллийн Барилга
байгууламж, машин техник хэрэгсэл, тоногөхөөрөмж, бусад г
т эсэн үзүүлэлтээр
авдаг. Машин, техник хэрэгсэл, тоног өхөөрөмж гэсэн үзүүлэлтэд М эдээллийн
т
технологийн тоног өхөөрөмжийг сургалтанд ашиглагдаж байгаа компьютерийг
т
хүчин чадлаар, захиргаанд ашиглагдаж байгаа компьютерийн тоо, интернэтэд
холбогдсон компьютерийн тоо, бусад дагалдах өхөөр т
тоног өмжийн тоон
үзүүлэлтүүдийг багтаажээ.
А.Компьютер
2000 оны байдлаар хот, өдөөгийн ЕБС -иудад 1387 6 компьютер ашиглаж
х
байв.
Зураг 2.1. Төрийн өмчийн компьютертэй сургуулийн тоо
Төрийн өмчийн компьютертэй сургуулийн
тоо /2000 он/
238
300
120 137 121
200
100
0
байхгүй 1-4 ком 5-9 ком 10-аас
дээш
Төрийн өмчийн 616 сургуулиас 238 буюу 38.6 хувь нь огт компьютергүй, 120
буюу 19.4 хувь нь 1-4 компьютертэй, 137 буюу 22.3 хувь нь 5-9 компьютертэй, 121
буюу 19.6 хувь нь 10 ба түүнээс дээш тооны компьютертэй байна.
БДБ – Бага дунд боловсролын мэдээлэл
5
Боловсролын мэдээлэл. 2000 он
6
Ю.Алтантуяа 19

21. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Зураг 2.2. ЕБС-ийн компьютерийн тоо
Компьютерийн тоо
20000 17009
15000 10697
10000 6312
1387 2894
1022 1872
5000 490 897
0
2000 он 2003 он 2008 он
бүгд хот хөдөө
2000 оноос хойш БСШУЯ-наас дотоод, гадаадын х
өрөнгө оруулагч,
хандивлагчдын тусламжийг ЕБС-ийг компьютерж
үүлэх асуудалд чиглүүлэхээр
хүчин чармайлт гаргасны үр дүнд 2003 оны байдлаар ЕБС-иудад 2894
компьютертэй болсноор ЕБС-ийн компьютерийн тоо 1507-аар буюу дахинө ссөн.
Судалгаанаас үзэхэд аймгуудын сургуулиудын компьютерийн тоо 2000 оноос хойш
бараг 2 дахин өссөн байна.
2008-2009 оны хичээлийн жилд хот,өдөөгийн 748 ерөнхий боловсролын
х
сургуулиудад 17009 7 компьютер ашиглагдаж байна. Төрийн өмчийн 594 сургуульд
14486 компьютер байгаагаас, захиргаанд 2550 компьютер ашиглагдаж байна. 2000
оноос 2008 он хүртэл ерөнхийдөө боловсролын салбарт М эдээллийн технологийн
чиглэлээр бүх сургуулийг компьютержүүлэх чиглэлээр маш их хөрөнгө оруулалт
хийгдсэн байна.
Зураг 2.3. Сургуулийн компьютерийн үзүүлэлт
ЕБС-ийн компьютерийн үзүүлэлт
52%
26%
5% 9%
8%
Ïåíòüþì I, ò¿¿íýýñ äîîø Ïåíòüþì II
Ïåíòüþì III Ïåíòüþì IV, ò¿¿íýýñ äýýø
Ǻºâðèéí êîìïüþòåð
7
Статистик мэдээллийн эмхтгэл. 2008-2009 оны хичээлийн жил
Ю.Алтантуяа 20

22. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Сургуульд ашиглагдаж байгаа компьютерийн
үзүүлэлтийг харахад тооны
хувьд хэвийн боловч
үзүүлэлтийн хувьд Pentium I, Pemtium II компьютериудыг
актлах шаардлагатай байна. Учир нь өнөөгийн түвшинд сургуулийн удирдлагын
мэдээллийн системийг хөгжүүлэхэд компьютерийн хүчин чадал, хурд чухал нөлөө
үзүүлдэг тул эдгээр компьютерийн хүчин чадлыг шинэчилснээр сургуулийн
удирдлагын мэдээллийн системийг өгжүүлэхэд нөлөөлөх нэг чухал
х хүчин зүйл
болох юм. БСШУЯ-наас ЕБС-ийг компьютержуулах зорилтыг хэрэгж
үүлэх талаар
хүчин чармайлт гаргахын зэрэгцээ сургуулиудыг электрон шуудан, интернэтэд
холбохоор ажиллаж байна. Энэ асуудлыг шийдвэрлэхэд холбооны зардлын
асуудлыг шийдвэрлэх зайлшгүй шаардлага тулгарч байгаа болно.
Зураг 2.4. Нэг сургуульд ногдож байгаа компьютерийн тоо
Нэг сургуульд ногдох компьютерийн тоо
35.0 32.8
29.7 29.830.5
30.0
26.4
25.3
25.0 21.8
23.3
20.1 20.3 20.2 20.4 20.5
19.119.6
20.0
16.0 15.8
14.6 13.9
15.0 13.2
10.711.1
10.0
5.0
0.0
Мөн сургуулийн захиргаанд улсын хэмжээгээр 2911 компьютер ашиглагдаж
байгаагаас энэ нь нэг сургуульд 4 компьютер ногдож байна.
Б. Интернэт
Мөн Монгол улсын Эдийн засаг, нийгмийг 2009 онд х
өгжүүлэх үндсэн
чиглэлд: Ерөнхий боловсролын сургуулийг интернэтэд холбох ажлыг эрчимжүүлэх
зорилт дэвшүүлсэн бөгөөд энэхүү ажлын хүрээнд 2006-2008 онд улсын хэмжээнд
нийт 429 сургуулийн хичээлийн байрыг интернэтэд холбоод байна.
Ерөнхий боловсролын 541 хичээлийн байр интернэтийн сүлжээнд
холбогдоогүй байна.
Ю.Алтантуяа 21

23. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Интернэтийн шилэн кабелийн сүлжээ очсон сумдын судалгааг авч
интернэтэд холбох боломжийг судлан сургуулиудын нэрсийн жагсаалтыг гаргаад
байна. Одоогийн байдлаар интернэт сүлжээнд шилэн кабелиар холбох боломжтой
181 сургууль, Хиймэл дагуулын VSAT 8 төхөөрөмж ашиглан интернэт сүлжээнд
холбох 90 сумын сургуулийн жагсаалтыг гарган батлуулсан байна.
Хиймэл дагуулын VSAT төхөөрөмж ашиглан 51 сумын сургуулийг
интернэтийн сүлжээнд холбоод байна.
Мөн нийслэлийн 9 д
үүргийн 105 сургууль, 21 аймгийн Боловсрол, соёлын
газар, төвийн 116 сургууль, 95 сумын 98 сургууль интернэт сүлжээнд холбогдоод
байна.
Эдгээр сургуулиудын 2010 оны интернэтийн т
өлбөр, хөдөө орон нутгийн
сургуулиудыг интернэт сүлжээнд холбохоор түрээслэн ашиглаж байгаа Е1 9 тоон
урсгалын үрээсийн төлбөр нийт 1,236 тэрбум төгрөгийг Яамны хөрөнгө
т
оруулалтын зардлаас санхүүжүүлэхээр 2010 оны төсөвт тусгаад байна.
Нийт 748 сургуульд 6684 компьютер интернэтэд холбогдсон нь нэг
сургуулийн 9 компьютер интернэтэд холбогдсон байна. Мөн зарим аймаг, сумдад
мэдээллийн технологийн шинэ х гжил буюу G-Mobile-ийн сүлжээгээр интернэтэд
ө
холбогдох боломж бас үрдээд байна.
б Мөн Улаанбаатар хот болон 18 аймгийн
Боловсрол, соёлын газарт “Алсын зайны сургалтын төв” -ийг байгуулан ажиллаж
байна.
Зураг 2.5. Аймгууд дахь Алсын зайн сургалтын төв
VSAT –Сансрын холбооны тоон урсгал авах төхөөрөмж
8
Е1 – Шилэн кабелийн 2Mbps –ийн тоон урсгал
9
Ю.Алтантуяа 22

24. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
В. Бусад тоног төхөөрөмж
Нийт 748 сургуульд 3075 принтер, 1275 хувилагч, 344 видео камер, 978
кодоскоп, 1035 прожектор, 463 сканнер ашиглагдаж байна. Энэ нь нэг сургуульд
дунджаар 23 компьютер, 2 хувилагч, 1 кодоскоп, 1.4 прожектор ногдож байна. Мөн
2 сургууль тутамд 1 видео камер, 1 сканнер ногдож байна.
Г.Удирдлагын мэдээллийн системийг нэвтрүүлж буй байдал
Манай орон 2006 онд Боловсролын удирдлагын мэдээллийн системийг бий
болгохыг зорин т
өсөл хэрэгжүүлсэн. Тэрхүү төслийг Starsoft компани гүйцэтгэсэн
бөгөөд төслийн хүрээнд сургуульд EMIS буюу боловсролын удирдлагын
мэдээллийн системийг:
А. Системийн
үйлчилг ээний програм хангамж: системд нэвтрэх эрхийн
зохицуулалт хийх, өгөгдлийг нөөцлөн хадгалах, өгөгдлийн сангийн экспорт, импорт
хийх, өгөгдлийн сангийн нэгтгэл зэрэг мэдээ дамжуулах болон бэлтгэх, өгөгдлийн
сангийн нууцлалт хамгаалалт, түүхэн бичлэгийн /hist ory/, аюулгүй байдлыг хангах,
архивлах зориулалттай.
Б. Үндсэн бүртгэл, тайлангийн програм хангамж: үндсэн бүртгэл, үйл
ажиллагааны хэсэг.
В. Тайлан статистик тооцооны програм хангамж: төрөл бүрийн статистик
тайлан тооцоо, мэдээ мэдээлэл гаргах, лавлагааны програм хангамж,
хэрэглэгчийн өрөл
т бүрийн тайлангийн програм хангамж, тайлан гаргах
зориулалттай.
Нийт сургуулиуд дээр удирдлагын мэдээллийн системийг нэвтр
үүлэхэд
үнэхээр сайшаалтай байсан хэдий ч програм хангамжийг ажиллуулахад
мэдээллийн технологийн мэдлэг зайлшгшаарддаг,
үй мэдээллийн баазаа
экспортлох, импортлоход мэдлэг дутагдах, програмын алдаа гарахад з
өвлөмж
туслалцаа зайлшг й шаардагдах , бэлтгэл ажил хангалтг хийгдсэн, удирдла х
ү үй
ажилтны ойлголт муу, компьютерийнүчх ин чадлыг голох, буруу мэдээллийг
устгах, илр
үүлэх боломжгүй зэрэг дутагдал байсан. Мөн энэхүү програм нь
боловсролын систем 11 жилийн системээс 12үүжил р
шилжихэд д ахин
сайжруулах хэрэгтэй болсонөдийгүй үүнийг сайжруулах болон дахин хийх
т
санхүүгийн боломжгүй учраас төсөл зогссон.
Ю.Алтантуяа 23

25. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
2009 оны 11 сард ЮНЕСКО-иос Азийн орнуудад удирдлагын мэдээллийн
системийг нэвтрүүлэх чиглэлээр OpenEMIS 10 програмыг туршсан хэдий ч энэхүү
програм нь манай орны нөхцөлд нилээд сайжруулах шаардлагатайг дүгнэлт гарган
хүргүүлсэн. Үүнд: Вэб технологи дээр суурилан online-аар мэдээллийг б
үрдүүлж
байгаа хэдий ч манай орны н
өхцөлд тохиромж муутай. Хөдөө аймаг болон сумын
түвшинд мэдээллийг бүрдүүлэн зөөвөрлөх, энгийн хялбар байдлаар програм
хангамжийг хийх нь илүү үр дүнтэй нь харагдаж байна.
Сургуулиуд өөрийн нөөц бололцоогоороо удирдлагын мэдээллийн системийг
нэвтрүүлж байгаа байдлаар 21 аймаг, Улаанбаатар хотоос судалгаа авахад
Дархан-уул аймагт нэг сургууль, Улаанбаатар хотын 209 сургуулиас 6 сургууль
нэвтрүүлж байна. Энэхүү системийг нэвтрүүлэхэд нийтдээ 18 сая төгрөг
зарцуулсан байна.
Хүснэгт 2.1 Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг
нэвтрүүлж буй өнөөгийн байдал
Туршилт
Аймаг, нийслэл, Програм хийсэн Ашигласан
Д/д Програмын нэр Өртөг хийсэн
сургуулийн нэр компаний нэр хугацаа
хугацаа
ДАРХАН-УУЛ аймагт 1 сургууль
2008-11
2009-12-15 –
“Оюуны Ирээдүй” “Цахим сараас
1 “Пи Ти Пи” ХХК 1,500.00 аас одоог
Цогцолбор сургууль үнэлгээний сан” 2009-12-
хүртэл
15
УЛААНБААТАР хотод 6 сургууль
1 33-р сургууль E-office ECM 8 сар 1 жил
7,200.00
2 84-р сургууль Цахим сургууль My tech 4 сар 1 жил
1,600.00
3 61-р сургууль Виница-3 Ординат ХХК 3 жил
710.00
4 1-р Сургууль E-Shool-1 MCS 1,400.00 1 жил 3 сар
5 МОХ 3-р Сургууль E-Shool MCS 4 сар 4 сар
5,000.00
Сургуулийн
6 47 дугаар сургууль удирдлагын "Санчир софт" Үнэгүй 3 жил 3 жил
мэдээллийн
баазын програм
Содон солюшн"
7 НБГ Суралцагч 3 сар 3 сар
ХХК 1,100.00
ОРХОН байхгүй
ГОВЬСҮМБЭР байхгүй
Нийт 18,510.0
OpenEMIS-Удирдлагын мэдээллийн нээллтэй систем
10
Ю.Алтантуяа 24

26. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг үрдүүлэхэд
б дараах
дутагдлууд гарч байна. Үүнд: орчин үеийн технологийн хурдтай нийцэхг й, бусад
ү
програмын тохиромж муу, боловсруулалт хийх функц багатай.
Мөн 755 сургуулиас 7 сургууль хэрэгж
үүлж байгаа нь хангалтгүй түвшинд
байгаагаас гадна мэдээллийн системийг бүрдүүлэхэд их, бага хэмжээгээр хөрөнгө,
санхүү зарцуулан нэвтрүл сэн хэдий ч үр дүнд хүрэхгүй байна. Иймээс
ү
мэдээллийн системийг төрийн бодлогоор зангидан, эрх з болон үйл
үйн
ажиллагаагаар нь дэмжин нэгдсэн нэг системийг зөв бүрдүүлэх нь чухал юм.
Энэ бүгдээс дүгнэхэд:
Нийт 748 сургуульд 3075 принтер, 1275 хувилагч, 344 видео камер, 978
кодоскоп, 1035 прожектор, 463 сканнер ашиглагдаж байна. Энэ нь нэг сургуульд
дунджаар 23 компьютер, 2 хувилагч, 1 кодоскоп, 1.4 прожектор ногдож байна. Мөн
2 сургууль тутамд 1 видео камер, 1 сканнер ногдож байна. Нийт 748 сургуульд
6684 компьютер интернэтэд холбогдсон нь нэг сургуулийн 9 компьютер
интернэтэд холбогдсон байна. Эдгээр сургуулиудын 2010 оны интернэтийн
төлбөр, хөдөө орон нутгийн сургуулиудыг интернэт сүлжээнд холбохоор түрээслэн
ашиглаж байгаа Е1 тоон урсгалын түрээсийн төлбөр нийт 1,236 тэрбум төгрөгийг
Яамны өрөнгө
х оруулалтын зардлаас санхүүжүүлэхээр 2010 оны төсөвт
тусгагдсан байна.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг б
үрдүүлэхэд техник хангамж
талаасаа боломжийн түвшинд хүрсэн гэж үзэж байна.
Мэдээллийн систем байгуулан мэдээлэл дээр суурилан ажиллагаа
үйл
явуулж буй сургуулийн тоо хангалттай бус, мэдээлэл цуглуулах, нэгтгэх,
боловсруулах систем нь тогтсон
үйл ажиллагаа болсон хэдий ч боловсролын
салбарын хөгжил, техник, технологийн дэвшилтэй холбогдуулаад зарим талаар
сүлжээний болон программ хангамжийн дутагдалтай байна. Аймаг, нийслэлийн
сургуулиудын хооронд үлжээ байхгүй улмаас өнөөгийн нөхцөлд мэдээллийг
с
боломжит газраа интернэтийн и-мейлийн үйлчилгээ ашиглан, боломжгүй газраа
гадаад санах байгууламж /flash disk, CD гэх мэт/ ашиглаж байгаа нь мэдээллийн
аюулгүй байдал, статистик болон тодорхой шаардлага б
үхий мэдээллүүд нь
түргэн шуурхай байх чанар нь алдагдаж байна. Бүх аймаг, нийслэлийн
Боловсролын газар байрлаж байгаа мэдээллийн сангууд болон БСШУЯ-ны
мэдээллийн нэгдсэн сангийн хооронд мэдээлэл дамжуулах, шинэчлэх, нэгтгэх
програм хангамж байхгүй учир мэдээллийн хүртээмж, шинэ мэдээлэл, төрөл
Ю.Алтантуяа 25

27. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
бүрийн түвшний хэрэглэгчийн хэрэгцээг шуурхай хангах зэрэг асуудлыг шийдэж
чадахгүй байгаа юм.
Иймээс сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг бий болгохын тулд
нэгдсэн з бодлогоор хангах, оновчтой, цогц шийдлийг бий болгосон програм
өв
хангамжаар сургуулиудыг хангах, тэрхүү мэдээллийн системийг бүрдүүлэхэд
чухал үүрэг гүйцэтгэх хүний нөөцийг чадавхижуулах шаардлагатай юм. Харин
сургууль мэдээллийг цуглуулан, судалгаа шинжилгээ хийхийн зэрэгцээ т
үүнд
хяналт шинжилгээ хийнүр дүнг тоооцох, үйл ажиллагаандаа тусгах хэрэгтэй юм.
Удирдлагын ажил нь сургуулийн мэдээллийн ба тайлангийн систем, сургууль,
багш нарын баримт бичгийг х нэгдмэл журам, тогтолцоо нэвтрүүлсэн
өтлөх
байдлаас нэлээд хамаардаг.
Иймд энэхүү нэгдмэл тогтолцоог бий болгоход сургуулийн удирдлагын
мэдээллийн систем чухал үүрэг гүйцэтгэх нь дамжиггүй юм.
Ю.Алтантуяа 26

28. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ. СУРГУУЛИЙН УДИРДЛАГЫН БАРИМТ БИЧГИЙГ
МЭДЭЭЛЛИЙН СИСТЕМТЭЙ ХОЛБОХ НЬ
3.1. Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг хөгжүүлэх нь
Сургуулийн т вшинд
ү мэдээллийн технологид тулгуурласан мэдээллийн
системийг бий болгож эхэлж байгаа хэдий ч эдгээр сангуудын мэдээлэл нь нийтэд
нээлттэй байх техник, эрх зүйн орчин болон боломж нь бүрдээгүйгээс орон зай,
технологийн хувьд тусгаарлагдсан, нэгдмэл бус харилцан адилг
үй мэдээллийн
цуглуулгууд бий болсон байна.
Мэдээллийн сангуудын бүтэц, зохион байгуулалт, загвар, салбар хоорондын
болон хэрэглэгчидтэй харилцах харилцааны зарчим, стандарт цэгцрээг байна.
үй
Иймд сургуулийн удирдлагын мэдээллийн сангийн нэгдмэл орчин, боловсролын
удирдлагын мэдээллийн тогтолцоо ч бүрэлдээгүйг илэрхийлж байна.
Боловсролын удирдлагын мэдээллийн сан үрдүүлж, ашиглах үйл
б явц нь
гар ажиллагаа давамгайлсан учраас шаардлагатай баримтыг олох,
боловсруулахад ихээхэн хүндрэлтэй, техник ажиллагаа , цаг хугацаа зарцуулдаг
сул тал байгаа юм.
Боловсролын удирдлагын мэдээллийн зарим
үзүүлэлт ийг байгууллагууд
өөр өөрийн аргачлал, үзэмжээр хандаж байгаагаас улсын хэмжээний зарим
мэдээлэл зөрүүтэй байдаг нь жирийн үзэгдэл бол оод байна. Иймд боловсролын
удирдлагын мэдээллийн хувьд шинэ баримтлал, асуудал дэвшүүлэх,
үзэл
төлөвлөлт зэрэг удирдлагын бүх функцүүдийг хэрэгжүүлэх, мэдээлэл хайх, үнэлгээ
өгөх зэрэг олон зорилттой, мэдээллийн боловсруулалт хийх чадавхитай,
мэдээллийн систем бүрдүүлэх хэрэгтэй байна.
Хэрэглэгчийн шаардлага тухайн үеийн техник технологийн боломж, дэлхийн
мэдээллийн системийн хандлагыг харгалзан боловсролын удирдлагын
мэдээллийн сангийн загварыг оновчтой сонгох нь чухал байна.
Мэдээллийн үнэ бодит байдлы г нэн тэрг
үүнд чухалчилж, сургуулийн
удирдлага, багш, эцэг эх, сурагчдын хамтын ажиллагааг дэмжсэн мэдээллийн
системийг хөгжүүлэх нь чухал.
Учир нь сургуулийн удирдлага, хөндлөнгийн үнэлгээ, багш нарын мэргэжил
дээшлүүлэх сургалт зэрэг нь хүүхдийн чанартай боловсрол эзэмшихэд зохих
нөлөөлөл үзүүлдэг хэдий ч с
үүлийн үеийн судалгааны баримт, дүгнэлтүүдээс
тодруулж үзэхэд х үүхдийн сурах хэрэгцээ, гэр үлийн орчин, хүүхэд
б -эцэг, эх-
Ю.Алтантуяа 27

29. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
багшийн харилцаа, эцэг эх, олон нийтийн, сургуулийн үйл ажиллагаан дахь
идэвхитэй оролцоо зэрэг нь хүүхдийн сурч хөгжих, чанартай боловсрол эзэмшихэд
суурь нөлөө үзүүлдэг байна.
Багш нь хүүхдийн хэрэгцээ, сонирхол, авьяас, чадвар, онцлогийг нээн
илрүүлж, тэдэнд чанартай үйлчлэх үүргийг хүлээдгийн хувьд сургалтын бүхий л
явцад хүүхэд бүрийн хөгжлийн ахицыг хянаж, сурлагын амжилт буурахад гэр бүл,
сургууль, нийгэм-эдийн засгийн орчны
үзүүлж буй нөлөөллийг тодорхойлж,
тэдгээрт тохирохуйц арга хэмжээ авч хэрэгжүүлэх зайлшгүй шаардлагатай тулгарч
байгаа юм.
Гэвч ө нөөдөр сургуульд буй цаасан мэдээлэл нь тухайн жилийн
үйл
ажиллагааны тайлантай хамт үр хугацаагаар хадгалагдаж, тэрхүү их цааснаас
т
багш үүхдийн тухай мэдээлэл ба сурлагын амжилтын ахиц, бууралтыг
х
илрүүлэхэд бэрхшээл учруулсаар байна. Харин мэдээллийн агуулга, хэлбэр,
түүнийг хадгалах нөхцлийг өөрчилж, ашиглахад энгийн хялбар болговол, багш
нар эдгээр мэдээллийг авах боломжтой болно.
Компьютерт суурилсан мэдээллийн системийг багш, х
үүхэд, гэр бүл,
мэргэжлийн байгууллагууд хамтарч ажиллах шаардлагатай байгаа юм. Түнийг
ү
бий болгох арга хэрэгсэл нь Сургуулийн Удирдлагын Мэдээллийн систем юм.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг бий болгох асуудал нь
боловсролын удирдлагын мэдээллийн тогтолцооны нэн чухал үрэлд эхүүн хэсэг
б
юм. Иймээс сургуульд юуныөмнө системийн бүтэц нь энгийн, мэдээллийн
технологийн хөгжлийн чиг хандлагад нийцсэн, нээлттэй, найдвартай ажиллагаа,
мэдээллийн нууцлалтын шаардлагад нийцэхүйц хангасан удирдлагын мэдээллийн
системийг хөгжүүлэх ёстой.
Үүнийг цогцоор нь бий болгохын тулд сургуулийн түвшинд:
• Сургуулийн онцлогт тохирсон нээлттэй систем бий болгох
• Мэдээллийн системийг хөгжүүлэх орчинг бий болгох
• Компьютерийн техник болон програм хангамжийг бүрдүүлэх
• Системийн найдвартай ажиллагаа, мэдээллийн хамгаалалтын шаардлагыг
хангасан байх
• Програм хангамжийн боломжийг дээшлүүлэх, мэдээллийн санг бүрдүүлэх
• Мэдээллийн сангийнөгөгдлийг үр дүнтэй ашиглан бо ловсруулалт хийн
удирдлагын үйл ажиллагаанд ашиглах
Ю.Алтантуяа 28

30. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
• Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн систем нь удирдлагын өдөр тутмын үйл
ажиллагаа болон бүхий л шийдвэр гаргалтад эх үүсвэр болно.
• Өөрийн болон хөндлөнгийн үнэлгээ шинжилгээ хийхэд ашиглах
• Салбар байгууллагуудтай харилцах нэгдсэн системийг бий болгох зэрэг
ажлуудыг хийх шаардлагатай.
Сургуулийн Удирдлагын Мэдээллийн системийг хөгжүүлснээр:
• Хүүхэд тохирсон ялгаатай үйл ажиллагааг явуулах, тэдэнд үзүүлэх
дэмжлэгийг нарийвчлан тодорхойлох
• Хүүхдийн эрүүл, аюулгүй орчныг хангах, улмаар шаардлагатай дэмжлэг
туслалцааг үзүүлэх
• Мэдээлэлд тулгуурласан удирдлага, төлөвлөлт, үйл ажиллагааг хөгжүүлэх
• Хүүхдийг хөгжүүлэх хэрэгцээнд тулгуурласан шаардлагатай арга хэмжээг авч
хэрэгжүүлэх
• Орон нутгийн удирдлага, байгууллага хүүхдийн талаар баримтлах бодлогыг
тодорхойлоход чухал нөлөө үзүүлэх юм.
Удирдлагын мэдээллийн системийг сургуульд хөгжүүлснээр хүүхэд
сургуульд элсэхээс эхлээд өгсөх хүртлэх үеийн хүүхэд бүрийн хөгжлийг мэдэрч
т
тэдэнд чиглэсэн бодитой үйл ажиллагаа явуулах, тэднийг дэмжих боломж бүрдэ х
явдал юм.
Сургуулийн Удирдлагын Мэдээллийн систем нь сургуулийн мэдээллийн ба
тайлангийн систем, сургууль, багш нарын баримт бичгийг өтлөх нэгдмэл журам,
х
тогтолцоо бий болгох т
өдийгүй , багш нар үүхдийн дотоод ертөнц, түүний
х
хүрээлэн буй орчны дүр зургийг тандах оролдлого хийх болон тэдний сурах үйл
явцад учирч байгаа бэрхшээлийг цаг тухайд нь илрүүлэхэд тусална. Түүнчлэн
хяналт-шинжилгээг цаг алдалг хийж
үй , үнэлгээ дүгнэлтийг гаргаж бай х нь
хүүхдүүдэд шаардлагатай туслалцааг үзүүлэх боломжийг бүрдүүлж байгаа юм.
Багш, нийгмийн ажилтан сургуулийн өөрийн үнэлгээний мэдээлэл болон
сургуульд авч байгаа мэдээлэлдээ тулгуурлан эцэг эхч
үүдтэй хүүхдийн сурлагын
амжилтын ахиц, бууралт, шалтгааны талаар санал бодлоо солилцсоноороо
хүүхдийн орчны талаарх нөхцөл байдал болон хүүхдүүдийн сурах үйл явцад
эерэгээр нөлөөлүүлэхэд нь тусалдаг.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг хөг жүүлснээр боловсролын
бодлогыг тодорхойлоход хэрэглэгдэх найдвартай, үндэслэлтэй, нарийвчлал
Ю.Алтантуяа 29

31. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
сайтай мэдээллийг цуглуулж,үнд шинжилгээ хийх, ашиглах системтэй үйл
ажиллагаа бий болно.
Сургуулийн удирдлага, багш, эцэг эх, олон нийтийн байгууллагын болон
орон нутгийн ард иргэдийн өлөөлөл цаг хугацаа, хүн хүч, санхүүгийн
т хувьд үр
өөрийн сургуулийн удирдлагын мэдээллийн
ашигтай хамтран ажилласнаар
системийг бий болгож байгаа тул энэ нь энгийн хялбар байх нь мэдээллийн
системийн онцлог юм. Сургууль дээр удирдлагын мэдээллийн системийг
бүрдүүлснээр дараах давуу талтайгаас гадна мэдээллийг цуглуулж байгаа
зорилго, шинж чанар, ашиглалтаараа ч сургуулийн хтэр тусмаа
өгжилд
удирдлагын үйл ажиллагааг бүрэн дүүрэн дэмжиж, мэдээллийг цаг хугацаа
алдалгүй үнэн зөв, эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн баримт бичгийн бүрдэл төдийгүй
мэдээллийн сан бүрдэх юм.
Өмнө нь цуглуулж байсан мэдээллийг одоо бий болгож байгаа сургуулийн
удирдлагын мэдээллийн сантай харьцуулж үзвэл:
Хүснэгт 3.1 Сургуульд цуглуулж байгаа мэдээллийг
Удирдлагын мэдээллийн системээр цуглуулах мэдээлэлтэй
харьцуулсан байдал
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системээр
Сургуулийн одоогий авч буй мэдээлэл
цуглуулах мэдээлэл
Зорилго Шинж чанар Ашиглалт Зорилго Шинж чанар Ашиглалт
- Бүртгэж, хянах - Тоон баримт факт - Мэдээллийг - Үйл - Үйл явц ба - Мэдээлэл
- Сургуулийн бүх хадгалдаг ажиллагааг чанарыг /сургууль дээр
- Хариуцлага үйл ажиллагаатай үнэлэх, илрүүлэхүйц бэлэн байгаа
тооцох, шийтгэл иж бүрэн бус - Сургуулийн үйл цаашдын үйл болон
ногдуулах мэдээлэл ажиллагаанд ажиллагааг - Мэдээлэл цуглуулсан/ -ийг
төдийлөн төлөвлөх нээлттэй эргэлтэд оруулах
- Сургуульд
- Удирдлага дээд зориулагдаагүй ашиглагдаггүй
шатны - Нээлттэй биш
- Эрсдлээс - Шинэчлэгдэх - Мэдээлэл
байгууллагад хамгаалах боломжтой нээлттэй
- Хэрэгцээнд хариу арга
тайлагнах тулгуурлаагүй - Бодит баримтад - Сургуульд
хэмжээ авах зориулагдсан
тулгуурласан
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системээр цуглуулах мэдээлэл нь
бэлэн байгаа мэдээллийг эргэлтэд оруулж ашигладаг болох ба шаардлагатай
нэмэлт мэдээллийг цуглуулж тэдгээрийн
үндсэн дээр хүүхэд, багш, сургуулийн
тохирохуйц үйл ажиллагаа өлөвлөн
т хэрэгжүүлэх боломжийг бүрдүүлж
байгаагаараа онцлог.
Өнөөгийн нөхцөлд суралцагч болон харилцагчдын тооны
өсөлт,
материаллаг бааз, зардал, үүжилтийн
санх хувьд өргөжиж байгаа зэрэг
өөрчлөлтүүдээс шалтгаалж мэдээлэл цуглуулах, нэгтгэх, боловсруулах үйл
Ю.Алтантуяа 30

32. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
ажиллагаанд цаг хугацаа, х хүч ихээхэн зарцуулах бэрхшээл байнга тохиолдож
үн
байна. Мөн нэг газрын ерөнхий мэдээлэл бүхий лавлах, кодчилол өөрчлөгдөхөд
бусад үх газар шууд өөрчлөгдөх боломжгүй байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл
б
кодчилолын системийг дэмжсэн, нэгтгэл б
үхий систем боловсруулах шаардлага
байгаа болно. Одоогийн байдлаар БСШУЯ-ны мэдээллийн санг
үндэсний
хэмжээнд бүрдүүлэх нүсэр ажил нь амжилттай явагдаж байгаа ч, анхан шатнаас
мэдээллийг үнэн зөв, шуурхай оруулах ажил их удаашралтай байна. И йм учраас
анхан шатны мэдээлэл оруулах байгууллага болох сургуулийн мэдээллийн
нэгдсэн санг маш сайн системтэй б
үрдүүлж, түүнтэй БСШУЯ -ны мэдээллийн санд
шууд холбогдож ажилладаг болгох боломжийг бүрдүүлэх явдал юм.
3.2. Сургуульд удирдлагын мэдээллийн системийг хөгжүүлэхэд
хүний нөөцийн чадавхийг бэхжүүлэх нь
Удирдлагын мэдээллийн системийн үр дүнг түүгээр цуглуулах мэдээллийн
хэрэгцээ ба хамрах үрээг оновчтой тодорхойлох ба үзүүлэлтийг боловсронгуй
х
болгон х
өгжүүлэх эд чухал ач холбогдолтой. Ингэснээр сургуулийн удирдлагын
мэдээллийн системээр цуглуулах мэдээллийн хамрах х
үрээ, үзүүлэлтүүд
тасралтгүй шинэчлэгдэн боловсронгуй болох боломжийг бүрдүүлэхийн сацуу
Боловсролын удирдлагын мэдээллийн системийн үр ашгийг дээшлүүлнэ.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн систем нь өвхөн тоон өгөгдлийн сан
з
биш. Сургууль байгуулагдсан цагаас л бий болсон б
өгөөд харамсалтай нь зөвхөн
сургалтын үр дүнгийн талаарх мэдээллээс оршин тогтдог байсан.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг үрдүүлэхэд
б ихэнхдээ
удирдлагын хуучин тогтсон уламжлалт зарчим, зохион байгуулалт, б арга
үтэц,
барил, технологийг
өнгөц сайжруулан хуулж, мэдээллийн урсгалыг
механикжуулах, автоматжуулах хандлага зонхилж байна. Энэ хандлага бол
сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг бүрдүүлж төлөвшүүлэх олон талт
асуудлын ганц нэг буюу зөвхөн техникийн дэмжлэг юм.
Хамгийн гол нь мэдээллийн чанар, агуулга, мэдээлэл боловсруулах
чадавхийг сайжруулах асуудал чухал юм. Учир нь удирдлагын мэдээллийн систем
нь сургуулийн удирдлага, багш, эцэг эх, олон нийтийн байгууллагын болон орон
нутгийн ард иргэдийн төлөөллийн оролцоонд үндэслэн байгуулдаг онцлогтой. Тэд
хамтран хүүхдийн сурлагад гэр бүл, нийгэм, эдийн засаг, сургуулийн зүгээс ямар
хүчин үйлүүд
з нөлөөлж буйг шийддэг. Түүнчлэн сургуулийн удирдлагын
Ю.Алтантуяа 31

33. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
мэдээллийн систем нь боловсролын бодлого боловсруулагчдыг мэдээллээр
хангахаас ил
үү, тухайн сургууль, олон нийтийн хэрэгцээг хангахуйц, тэдэнд
тохирохуйц уян хатан хэрэгсэл болдог.
Хүний нөөцийн чадавхийг бэхж
үүлэх эд боловсролын удирдлагын
мэдээлийн системийнүйл явц, үр дүнг сайжруулах ад чухал ач холбогдолтой.
Хүний нөөцийн чадавхийг сайжруулахын тулд үндэсний болон бүс, орон нутаг,
сургуулийн хэмжээнд сургалт зохион багуулахаас гадна тогтвор суурьшилтай
ажиллах, ажлын байрны өхцөл, амьдралын баталгаагаар хангах нь чухал юм.
н
Нэн тэрг
үүнд өмнө нь байсан туршлага дээр үндэслэн сургуулийн мэдээллийн
системийг бий болгох, сургуульд бий болсон мэдээллийн систем дээр үндэслэн
тэрхүү мэдээллийн сангийн баазыг
өргөтгөх ажлыг судалгаа шинжилгээнд
тулгуурлахаас гадна хүний нөөцийн чадавхийг бэхжүүл нэ. Ингэхдээ юун т рүүн
ү
дараах асуудлуудыг анхаарна. Үүнд:
• Удирдах ажилтны сургалтыг үндэсний болон б
үс, орон нутгийн хэмжээнд
зохион байгуулан зөв ойлголт, мэдлэгийг бий болгох
• Сургалт, судалгаа, зөвлөх үйлчилгээний нэгж байгуулах
• Сургалтын удирдлагын гарын авлага боловсруулах, ашиглах,
• Сургуулийн удирдах ажилтнуудад, б
үсийн болон орон нутаг, сургуулийн
түвшинд сургалтыг зохион байгуулж, мэдээллийн системийг бий болгох,
мэдээллийн системийн аюулг й байдл ын хангах, зохион байгуулах чадавхийг
ү
бэхжүүлэх
• Орон нутгийн сургагч багш нарыг бэлтгэх
• Зохион байгуулж буй мэдээллийн системийг брдүүлэх, ашиглах, хөгжүүлэх
ү
сургалтыг чанартай явуулах чадавхийг бэхжүүлэх
• Мэдээллийн технологийн сургалтын хөтөлбөрийг сайжруулах хэрэгтэй.
Өндөр хурдны интернэтэд сүлжээнд холбогдон байгууллага/хэрэглэгчид/
хоорондоо мэдээлэл солилцох боломж б
үрдсэнтэй давхцан сүлжээгээр дамжин
вирус/хакерууд мэдээлэл хулгайлах,
өөрч лөх, устгах, мэдээллийн системийг
ажиллагаагүй болгох гэх мэт эрсдэл бий болсон өнөө үед байгууллагууд сүлжээ,
серверийн аюулг й байдалдаа ихэд анхаарч ажиллах бол сон. Мэдээллийн
ү
системийн нууцлал хамгааллын ач холбогдол, учирч болох эрсдэлүүд, бодлогын
түвшинд шийдэх асуудлуудыг олон жилийн бодит туршлагуудад тулгуурлан бий
болгох нь чухал юм.
Ю.Алтантуяа 32

34. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Боловсролын удирдлагын мэдээллийн системийн дотоод орчинд БСШУЯ,
аймаг, нийслэлийн Боловсрол соёлын газар, салбарын байгуулагын удирдлага,
ажилтнууд системийн гадаад орчинд Төр, засгийн бодлого боловсруулагч,
шийдвэр гаргагч нар, орон нутгийн удирдлага, албан хаагч нар, салбарын
үйлчилгээнд хамрагсад, төрийн бус байгууллага, хувийн хэвшилийнхэн, иргэд
хамаарч байна. Иймд програм хангамж болон гадаад сүлжээний эцсийн үр дүн нь
хэрэглэж байгаа хэрэглэгч хэр сайн ажиллаж байна гэдгээс ихээхэн хамаардаг
учир хүний нөөц болон хэрэглэгчийн сургалтанд гол анхаарал хандуулна.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг хэрэглэгч ашиглахад хялбар
болгон зориулж, электрон файл хэлбэрээр, электрон сургалт буюу E-Сургалтыг
явуулах м програмын тусламжийн цэсийг бий болгох. Сүлжээнд холбогдсон
өн
хэрэглэгч бүр програмын тусламжийн цэснээс ажиллах заавар авах боломжийг
бүрдүүлнэ.
Зөвхөн програмтай ажиллах талаас нь сургалтын материал байх бус гарч
болох үх алдаануудын жагсаалт, хэр хэн алдааг засах зэргийг багтаасан
б
зааварчилгааг өгсөн вэб сайт ажиллуулах.
Мөн хүний нөөцийн чадавхийг сайжруулахын тулд сургалтыг танхимаар бүс, орон
нутгийн хэмжээнд сургахаас гадна бие даан сурах, зайны сургалтаар зөвлөгөө өгч
болно.
Мэдээллийн сан үрдүүлэх үйл ажиллагаанд зөвлөгөө өгөх , системийг
б
эхлүүлэх буюу анхдагч өгөгдөлийн санг бүрдүүлэх нь цаг хугацаа болон
програмын цаашдын өгжилд ихээхэн нөлөөтэй учраас Хэрхэн зөв өгөгдөл
х
оруулах, Хэрхэн хурдан оруулах, Орж эхэлсэн анхдагч
өгөгдөлийг хэрхэн
хамгаалах /хэрэглэгчийн ID-г өөрчлөхгүй байх гэх мэт/ , Анхдагч өгөгдөлийн
байгууллагууд болон Төв оффис дахь байршил зэрэг зөвлөгөөнүүдийг өгч хамтарч
ажиллах, Мэдээллийн систем ашиглаж байгаатай холбогдон дотоод журамд тусгах
өөрчлөлтүүдийн талаар зөвлөгөө өгөх, БСШУЯ-с боловсруулан гаргаж буй үндсэн
дүрэм, журмаас гадна мэдээллийн сангийн хамгаалалт, хадгалалт, нууцлалт,
архивлалт гэх зэрэг
үйлдлүүдтэй холбоотойгоор дотоод журамд тусгах
шаардлагатай зөвлөгөөнүүдийг өгөхөд анхаарч ажиллана.
Системийг цааш х
өгжүүлэх, сургуулийн мэдээллийн технологийн ажилтанд
зөвлөгөө өгөх, системийг цааш өгжүүлэхэд мэдээллийн технологийн ажил тны
х
үүргийн хуваарь, ажлын байрны тодорхойлолт, ур чадвар зэрэгтэй холбоотой
зөвлөгөөнүүдийг өгнө. Мөн цаашид ямар үйлдлийн систем хэрэглэх, ямар
Ю.Алтантуяа 33

35. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
вирусээс хамгаалах гэх мэт
үйлчилгээний ямар програмууд хэрэглэх, сервер
болон клиент компьютеруудад яаж
үйлчилгэ э хийж байх талаар техникийн
зөвлөгөөнүүдийг өгөх нь үр дүнгээ өгөх болно.
Энэ үгдийг цогцоор нь бий
б болгож хэрэгжүүлсэнээр сургуулийн
удирдлагын мэдээллийн сан нь зохих түвшинд бий болох юм.
Ю.Алтантуяа 34

36. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
ДҮГНЭЛТ
Дэлхийн улс орнууд шинэ мянганы босгон дээр НҮБ-ын дээд хэмжээний
уулзалтаар “Мянганы тунхаглал” хэмээх ирэх 15 жилийнхээ хөгжлийн зорилтуудыг
хамтран тодорхойлсон хэмээх баримт бичгийг баталж, хүний хөгжлийг нийгмийн
анхаарлын т
өвд тав ин хүнийг бүх талаар хөгжүүлэхэд хүчин чармайлт гаргаж
байгаа билээ.
Хүний болон боловсролын х гжлийн талаарх дэлхий дахины зорилтыг
ө
хангахад нэг талаас үн бүрт чанартай боловсрол
х эзэмшүүлэх, н
өгөө талаас
боловсрол эзэмших эрхийг тэгш хангах замаар боловсролын үйлчилгээг жигд
хүртээх нь чухал. Мэдээллийн технологи, мэдлэгт суурилсан эдийн засгийн эрин
үе рүү шилжиж буй өнөө үед боловсролын мэдээллийн системийг хөгжүүлэх нь
боловсролын үйлчилгээний хүртээмж, үр ашгийг бодит, үнэн зөв хэмжихэд үр
дүнгээ өгөх юм.
Сургуулийн өнөөгийн байдалд дүн ши нжилгээ хийж үзэхэд: Нэг сургуульд
дунджаар 23 компьютер, 2 хувилагч, 1 кодоскоп, 1.4 прожектор ногдож байна.
Сургуульд ашиглагдаж байгаа компьютерийн 50% нь Pentium IV, 26% нь Pentium
III, 9% нь зөөврийн компьютер, 8% нь Pentium II, 5% нь Pentium I-ээс доош
үзүүлэлтэй байгаа нь тооны хувьд хэвийн боловчүзүүлэлтийн хувьд Pentium I,
Pemtium II компьютериудыг актлах шаардлагатай байна. Өнөөгийн түвшинд
сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг өгжүүлэхэд компьютерийн хүчин
х
чадал, хурд чухал н үз
өлөө үүлдэг тул эдгээр компьютерийн х чадлыг
үчин
шинэчилснээр сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг х
өгжүүлэхэд
нөлөөлөх нэг хүчин зүйл болох юм. Техник хангамжийн үзүүлэлтийг харахад 5
жилийн өмнөхтэй харьцуулахад компьютерийн тоо 9 дахин өссөн байна.
Мөн 2 сургууль тутамд 1 видео камер, 1 сканнер ногдож байна. Нийт 748
сургуульд 6684 компьютер интернэтэд холбогдсон нь нэг сургуулийн 9 компьютер
интернэтэд холбогдсон байна. Эдгээр сургуулиудын 2010 оны интернэтийн
төлбөр, хөдөө орон нутгийн сургуулиудыг интернэт сүлжээнд холбохоор түрээслэн
ашиглаж байгаа Е1 тоон урсгалын түрээсийн төлбөр нийт 1,236 тэрбум төгрөгийг
Яамны өрөнгө
х оруулалтын зардлаас санхүүжүүлэхээр 2010 оны төсөвт
тусгагдсан байгаа нь сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг хөгжүүлэхэд
техник хангамж боломжийн түвшинд хүрсэнийг харуулж байна.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг нэвтрүүлэн үйл ажиллагаа
явуулж буй сургууль нь 0.007 хувийг эзэлж байгаа нь хангалттай бус байна.
Ю.Алтантуяа 35

37. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Мэдээлэл цуглуулах, нэгтгэх, боловсруулах систем нь бусад сургуулиудад
тогтсон үйл ажиллагаа болсон хэдий ч програм хангамжийн дутагдалтай байна.
Аймаг, нийслэлийн сургуулиудын хооронд с байхгүй улмаас өнөөгийн
үлжээ
нөхцөлд мэдээллийг боломжит газраа интернэтийн и-мейлийн үйлчилгээ ашиглан,
боломжгүй газраа гадаад санах байгууламж /Flash disk, CD гэх мэт/ ашиглаж
байгаа нь мэдээллийн аюулг байдал, статистик болон тодорхой шаардлага
үй
бүхий мэдээллүүд нь түргэн шуурхай байх чанар нь алдагдаж байна.
Аймаг, нийслэлийн Боловсрол, соёлын газар байрлаж байгаа мэдээллийн
сан болон БСШУЯ-ны мэдээллийн нэгдсэн сангийн хооронд мэдээлэл дамжуулах,
шинэчлэх, нэгтгэх програм хангамж байхг й н улмаас мэдээллийн хүртээмж, шинэ
ү
мэдээлэл, төрөл бүрийн түвшний хэрэглэгчийн хэрэгцээг шуурхай хангах асуудлыг
шийдэж чадахгүй байгаа юм.
Мэдээллийн өнөөгийн бодит байдал, ашиглалт, үр дүн, туршлагыг шинжлэн
судлан, сайжруулж мэдээллийн санг бүрдүүлснээр сургуулийн удирдлагын баримт
бичгийн нэгдсэн тогтолцоо бий болох т дийгүй сургуулийн
ө удирдлага зохион
байгуулалтын оновчтой систем бий болно.
Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг хөгжүүлснээр боловсролын
шинэчлэлийг т
үргэтгэх, дэмжих механизмийг бүрдүүлэх , боловсролын чанарыг
сайжруулах, хүүхдийн эрхэд суурилсан боловсролын үзэл баримтлалыг
хэрэгжүүлэх, удирдлагын төвлөрлийг с ааруулах, олон нийтийн оролцоог хангах,
улмаар суралцагчдад сургалтад идэвхтэй оролцох, сурах сэдэл үүлэл бий
тэм
болгох, сургуулийн өөрийн үнэлгээний системийг хөгжүүлж, удирдлагыг
сайжруулах, боловсролын уян хатан өлөвлөлтийн механизм
т бүрдэх төдийгүй
боловсролын удирдлагын нэгдсэн систем бий болох юм.
Боловсролын удирдлагын мэдээллийн систем нь боловсролын хүртээмж, үр
ашиг, чанарын үзүүлэлтийг үнэн зөв, бодит байдалд тулгуурлан мэдээллийн үнэ
цэнэт чанарыг бий болгож олон улсын болон дотоодын хэрэгцээ шаардлагыг
хангасан мэдээллийн баазыг б
үрдүүлэх төдийгүй цаашид дэлхийн чиг хандлагад
нэгдэх боловсролын удирдлагын хөгжлийн суурь болох юм.
Боловсролын Удирдлагын мэдээлийн системийг өгжүүлэхэд
х да раах
саналыг дэвшүүлж байна.
1. Улс, нийслэлийн тэрг
үүний сургуулиудын 1 -3 жил хэрэглэсэн тодорхой
хэмжээний өрөнгө мөнгө зарцуулан туршсан удирдлагын мэдээллийн
х
системийг мэргэжлийн баг үнэлгээ шинжилгээ хийх
Ю.Алтантуяа 36

38. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
2. Удирдлагын мэдээллийн системийн давуу талыг ашиглан олон улсын
стандартыг хангасан үндэсний хэмжээний програм хангамжийг бий болгох
3. Програм хангамжийг нэвтр
үүлэх эрх зү йн болон хний нөөцийн асуудлыг
ү
шийдэх
4. Бүх түвшиндээ програм хангамжийг ашиглан мэдээллийн баазыг бүрдүүлэн
үйл ажиллагааг тогтворжуулах
Ю.Алтантуяа 37

39. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
НОМ ЗҮЙ
1. Монгол Улсын Үндсэн хууль, УБ., 1992.
2. Боловсролын салбарын хууль тогтоомж, УБ., 2007.
3. Монголын боловсролын салбарыг 2000-2005 онд хөгжүүлэх стратеги , УБ.,
2000.
4. Монголын боловсролыг 2006-2015 онд хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөө , УБ.,
2007.
5. Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан үндэсний хөгжлийн
цогц бодлого, УБ., 2008.
6. Засгийн газрын
үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх үйл
ажиллагааны төлөвлөгөө (2004-2008), УБ., 2004. 2006.
7. Хүүхдэд ээлтэй сургуулийг хөгжүүлэх бодлого, УБ., 2004.
8. Боловсролын статистикийн мэдээ, 2000-2001, 2003-2004, 2007-2008, 2008-
2009 оны хичээлийн жил. /албан хэрэгцээнд/ БСШУЯ.
9. Монголын б нийтийн боловсролын орчны үнэлгээ , /албан хэрэгцээнд/
үх
УБ., 2006.
10. Бэгз Н., Боловсролын хөгжлийн онол, арга зүйн асуудлууд, УБ., 2005.
11. Санжаабадам С., Боловсролын чанарын үнэлгээ. УБ., 2007.
12. Батжаргал А., Чойжоованчиг Л., Чимэдлхам Ц., Мэдээлэл холбооны
технологийн зөвлөх үйлчилгээний хүрээнд хийсэн судалгааны тайлангийн
эмхэтгэл-1, БХХ-2, УБ., 2005.
13. Мянганы хөгжлийн зорилтуудын хэрэгжилт , /Үндэсний хоёр дахь илтгэл/
УБ., 2007.
14. Чимэдлхам Ц., ЕБС дахь МХТ-ийн ашиглалт, Судалгааны тайлан, БХХ-2,
УБ., 2005.
Ю.Алтантуяа 38

40. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
15. Наранчимэг Н., Орон нутаг дахь боловсролын өгжлийн удирдлага , УБ.,
х
2002.
16. Мөнхдалай З., Боловсролын чанарын менежментийн үндсүүд, УБ., 2000.
17. Мөнхдалай З., Дамдинсүрэн Б., Боловсролын байгууллагын менежмент,
УБ., 2000.
18. Education Indicators Technical Guidelines, Retrieved 15 September, 2008
from UNESCO Institute for Statistics, Web Site:
http://www.uis.unesco.org/ev.php
19. http://www.mecs.gov.mn
20. http://www.mongoleducation.mn
21. http://www.english.mest.go.kr
22. http://www.kc.or.jp/english/
Ю.Алтантуяа 39

41. ЕБС-ийн удирдлагын баримт бичгийг мэдээллийн системтэй холбон сайжруулах нь
Товчилсон үгийн жагсаалт
БСШУ Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан
БСШУЯ Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам
ЕБС Ерөнхий боловсролын сургууль
МТ Мэдээллийн технологи
УМС Удирдлагын мэдээллийн систем
ЮНЕСКО Нэгдсэн Үндэстний Боловсрол, Соёл, Шинжлэх ухааны төрөлжсөн
байгууллага
Хүснэгтийн жагсаалт
Хүснэгт 1.1. Мэдээллийн технологийн шинэ тутам хандлага
Хүснэгт 1.2. Мэдээллийн технологийн хавсарга хандлага
Хүснэгт 1.3. Мэдээллийн технологийн интеграци хандлага
Хүснэгт 1.4. Мэдээллийн технологийн шилжилтийн хандлага
Хүснэгт 2.1. Сургуулийн удирдлагын мэдээллийн системийг үүлж буй
нэвтр
байдал
Хүснэгт 3.1. Сургуульд цуглуулж байгаа мэдээллийг удирдлагын мэдээллийн
системээр цуглуулах мэдээлэлтэй харьцуулсан байдал
Зургийн жагсаалт
Зураг 2.1. Төрийн өмчийн компьютертэй сургуулийн тоо
Зураг 2.2. ЕБС-ийн компьютерийн тоо
Зураг 2.3. Сургуулийн компьютерийн үзүүлэлт
Зураг 2.4. Нэг сургуульд ногдож байгаа компьютерийн тоо
Зураг 2.5. Аймгууд дахь Алсын зайн сургалтын төв
Ю.Алтантуяа 40