Faise un percorrido das características fundamentais das actividades agrarias no Estado español, así como das diferentes paisaxes agrarias existentes

1. Os espazos do sector primario Diferenciar: Xeografía rural. Espazo multifuncional Xeografía agraria. Actividades que se realizan no campo: Agricultura Gandaría Actividades forestais Crise da agricultura tradicional Impacto da entrada na UE (1986, PAC) ‏

2. Os factores agrarios Factores físicos: Importantes, mais non determinantes Medio natural desfavorable: Clima: escaseza chuvias, Irregularidade (seca estival) ‏ aridez Relevo: altitude media pendentes Solos: Mediocres (sílice) ‏

3. Os factores agrarios Factores humanos: Factores históricos: Antigo Réxime: Terras amortizadas Agricultura de subsistencia Transformación real na déc. 60 s. XX e entrada UE Poboación activa agraria: Descenso gradual até o 6% (st + 1960) ‏ Proliferación de agricultura a tempo parcial (pequena propiedade) Factores técnicos. Mecanización, investigación, novas tecnoloxías: Aumento produción, diminución man de obra

4. Os factores agrarios Factores políticos: Antes da entrada na UE (1986, PAC): Desamortización (s. XIX) ‏ Paso da terra amortizada á individual e capitalista Problema agrario: Malas condicións de vida dos labregos (st xornaleiros) ‏ Reforma agraria: II República (carácter social) ‏ Ditadura franquista: Freo da reforma social Melloras técnicas: concentración parcelaria, política de novas colonizacións e, st, fomento do regadío (encoros) ‏ Despois da aplicación da PAC: Principio de preferencia comunitaria e tarifa exterior común para produtos do exterior da UE Reformas: busca da competitividade e mantemento prezos

5. Estrutura agraria Cómpre ter claro os conceptos: Parcela: Unidade mínima de explotación Extensión das terras que están baixo unha mesma linde Pódense clasificar segundo: Límites Forma Tamaño Explotación (concepto económico): Conxunto de parcelas dun mesmo empresario Tendencia á redución do tamaño e aumento do nº Dualidade:60% < 5 Ha (5% sup); 51% latifundios

6. Estrutura agraria Propiedade (concepto xurídico): Refírese ao dono da terra. Tamaño: predominio dos valores extremos, escaseza de prop. de tamaño medio. Latifundio: metade SL (Reconquista) ‏ Minifundio: metade NO Concentración parcelaria Cooperativas Réxime de tenza da terra Grao de dominio sobre a explotación Tenza directa: coinciden propietario - empresario Tenza indirecta: Arrendamento (págase aluguer ou renda) ‏ Aparcería (págase un % da produción). Diminúe Cooperativas: moi variadas

7. Estrutura agraria Poboamento e hábitat rural: Poboamento rural : conxunto de asentamentos que resultan da ocupación do espazo rural pola poboación Hábitat rural : Serve para designar dous aspectos: a vivenda propiamente dita e o modo de distribuírse no espazo agrario

8. Estrutura agraria Poboamento rural: Núcleos de poboación menores de 10.000 habitantes (en sentido estrito < 2.000 hab.) ‏ Tipoloxía: Disperso: casa rural rodeada de campos de cultivo Domina na periferia peninsular. Modalidades: disperso absoluto, diperso laso, disperso intercalar Concentrado: as vivendas dispóñense unhas xunto ás outras, independentemente da localización do agro Por todo o territorio da península Modalidades: lineal, apiñado

9. Estrutura agraria Hábitat rural: Dif. vivendas segundo o tipo de materiais: Casa de pedra (zona norte). Casa de madeira entramada (S. Ibérico e Central) ‏ Casa de barro (Mesetas, val do Ebro, Guadalquivir, Valencia, Murcia). Segundo o plano da casa: Casa bloque A rentes do chan: un só cuarto, para animais/persoas En altura: dividida en plantas. Caserío vasco, casona asturiana e cántabra Casa composta Varios edificios, diferentes funcións, arredor patio aberto Masía catalana ou cortijo andaluz

10. Usos e aproveitamentos 1. Agrícolas Triloxía do Medit.: cereais, vide, oliveira Localización: España seca ou semiseca Cultivos extensivos para adaptarse ás duras condicións do medio. Case toda España, agás zona atlántica, Canarias, alta montaña e depresións litorais.

11. Triloxía do Medit.: cereais, vide, oliveira Características: Cereais: Tipos: Diminución dos dedicados ao consumo humano (arroz, trigo) ‏ Aumento dos usados como pienso para alimentación do gando (cebada, avea, centeo e millo) ‏ Cultivos en openfield, asociados ao barbeito e as leguminosas Asociados ás act. gandeiras porcinas, ovinas, caprinas Importacións de millo: balanza comercial agraria deficitaria Usos e aproveitamentos 1. Agrícolas

12. Triloxía do Medit.: cereais, vide, oliveira Características: Oliveira: Cultivo arbóreo moi resistente á seca estival Problemas: Excedentes comunitarios en graxas/aceites Vecería (un ano bo e outro malo) ‏ Escasa produtividade (mecanización e competencia) ‏ Vantaxes: Carácter social e ecolóxico Fomento da dieta mediterránea Usos e aproveitamentos 1. Agrícolas

13. Triloxía do Medit.: cereais, vide, oliveira Características: Vide: Cultivo arbustivo de secaño, moi adaptado á seca estival Problemas: Filoxera, moitos vaivéns na produción Futuro: Primar producións de calidade (denominacións de orixe) ‏ Usos e aproveitamentos 1. Agrícolas

14. Triloxía do Medit.: cereais, vide, oliveira Impacto da PAC: Cereais: Tendencia a reducir prezos e aumentar rendementos Negativo para España, produción pouco competitiva (pequeno tamaño das explotacións). UE prima cereais destinados ao gando Oliveira: Fomentar aceites de calidade (“virxes”) ‏ Reducir a produción por medio de cuotas Vide: 1º: reducir excedentes subvencionando abandono Hoxe: reconversión para variedades de maior calidade Usos e aproveitamentos 1. Agrícolas

15. Leguminosas Localización: Na España seca / semiseca (rotan cos cereais) ‏ Características: Produtos da dieta mediterránea Redución do consumo por aumento nivel de vida Problemas de mecanización e baixos rendementos Impacto da PAC: Moi subvencionadas, aumento produción Usos e aproveitamentos 1. Agrícolas

16. Produtos hortofrutícolas Localización: Regadíos peninsulares e insulares Características: Produtos notables, gran aumento consumo Os máis competitivos, gran exportación Aplicación de novas tecnoloxías (enareadeos e invernadoiros Impacto da PAC: Apoio á investigación Competencia produtos norteafricanos (acordos) ‏ Usos e aproveitamentos 1. Agrícolas

17. Produtos industriais e forraxeiros Localización: España húmida e de regadío Características: Gran capitalización, intervención as empresas (sementes, supervisión produción, prezos) ‏ Consumo animal (alfalfa, millo forraxeiro) ‏ Aumento da produción Impacto da PAC: Retroceso xirasol tras fin subvencións UE Cotas para remolacha, algodón e tabaco Usos e aproveitamentos 1. Agrícolas

18. Gandaría tradicional Coexistencia de diversas especies gandeiras Razas autóctonas Explotacións pequenas Técnicas atrasadas Sistemas extensivos: Moito espazo Moita man de obra Pouca rendibilidade Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

19. Gandaría actual Especialización: leite ou carne Imposición das razas máis rendibles Aumento tamaño explotacións Mecanización Aumenta o peso da gandería intensiva Problemas: Escaseza de alimentos e seca: déficit comercial Escaso tamaño explotacións Excedentes comunitarios: cotas (gando vacún) ‏ Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

20. Gandaría bovina Localización: Réxime extensivo: montañas e devesas Réxime intensivo: España atlántica Réxime estabulado: granxas próximas ás grandes cidades Características: Produción extensiva: carne Produc. intensiva e estabulada: leite Aumento de consumo Moitos problemas: competencia de leite e carne europea máis barata Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

21. Gandaría bovina Impacto da PAC: Excedentes: fíxanse cotas e cupos para a produción de carne e leite. Repercusión moi negativa para España Última reforma: Aumento cota Diminución dos prezos Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

22. Gandaría ovina Localización: Secaños do interior peninsular Diminúe cara ao levante e cara ao sur Características: Diminución raza meiriña (liberalización mercado da lá). Aumento da segureña e aragonesa Lá, carne e leite (queixos) ‏ Explotación en tres réximes: Trashumante: preto da desaparición Extensiva: asociada á agricultura (barbeitos) ‏ Estabulada: ceba cordeiros (grandes rendementos) ‏ Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

23. Gandaría ovina Impacto da PAC: Fomento das explotacións extensivas Frear despoboamento rural Subvencións permiten: Aumento de produción Mellora de mecanización e modernización Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

24. Gandaría porcina Localización: Rex. estabulado: preto das grandes cidades Rex. Extensivo: España occidental (ibérico) ‏ Características: Réx. extensivo: razas autóctonas de grande calidade (Extremadura, Huelva, Salamanca) ‏ Implicación das grandes multinacionais (penso e leitóns. Agricultores dan traballo e cortes) ‏ Problemas: Peste porcina Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

25. Gandaría porcina Impacto da PAC: Explotacións intensivas: Tremenda oscilacións de prezos, polos excedentes e as importacións dos países comunitarios Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

26. Gandaría avícola Localización: Réxime estabulado Granxas próximas ás grandes cidades Características: Carácter industrial da produción. Sistemas integrados coas multinacionais: Razas estranxeiras, piensos importados, aplicación novas tecnoloxías Problemas: Oscilación prezos: rixidez da oferta e flutuación da demanda Usos e aproveitamentos 2. Gandeiros

27. Características: Escaso peso na produción final agraria (4%) ‏ País con escasos bosques, pola deforestación: Mesta Desamortización Guerras Carboneo, minería Incendios Necesidade de importar madeira Tendencia a un aumento da superficie forestal: Reforestación Abandono apoiado pola UE das actividades agropecuarias, substituídas polas forestais Usos e aproveitamentos 3. Forestais

28. Madeira: 60% dos aproveitamentos forestais Coníferas: ebanistería Frondosas: industrias papeleiras Frondosas de rápido crecemento (chopos, eucalipto) ‏ Outros aproveitamentos forestais: Resina, corcho, esparto e diversos froitos (castaña, landras, etc.) ‏ Menor valor económico Problemas: Competencia corcho sintético Flutuación prezos Usos e aproveitamentos 3. Forestais

29. Multifuncionalización do espazo rural: Positivo: Freo do despoboamento rural Desenvolvemento económico máis importante da historia Negativo: Degradación ambiental Competencia entre distintos usos (turístico e agrario compiten pola auga) ‏ Impacto PAC: Frear despoboamento: xente nova, aumentar rentas agrarias Diversificación de funcións Subvención ao desenvolvemento sostible Usos e aproveitamentos 4. Novos usos

30. Definición Morfoloxía que presenta o espazo rural Paisaxe humanizada xurdida da transformación dunha paisaxe natural a causa das actividades económicas primarias (aquelas actividades extractivas de recursos naturais: agricultura, gandaría, silvicultura e pesca) Diversidade morfolóxica moi importante en España Grande variedade pola combinación de factores físicos e humanos Dominios e paisaxes agrarias

31. Dominios e paisaxes agrarias España húmida Montaña Interior peninsular España mediterránea Canarias Fuente: Elaboración propia

32. Dominios e paisaxes agrarias 1. A España atlántica

33. Estrutura agraria Explotación intensiva do espazo Alto número de poboación agraria (Galicia) ‏ Moita dela desprazada á emigración Poboamento rural intercalar Pequenos pobos e aldeas Tenza directa Domina o minifundismo Parcelas dispostas a xeito de bocage Parcelas afastadas entre si Problemas: Mecanización Concentración parcelaria Dominios e paisaxes agrarias 1. A España atlántica

34. Aproveitamentos e usos Predominan os usos gandeiros Gandaría: actividade económica máis importante Favorecido polo clima e a demanda das cidades Explotacións intensivas Problemas: Cotas e cupos da UE Competencia das explotacións de maior tamaño Dependencia das centrais leiteiras Agricultura de secaño (sen barbeito: precipitacións) ‏ Policultivo tradicional vai desaparecendo Especialización: pradeiras naturais, produtos hortofrutícolas e plantas forraxeiras Explotación forestal importante (moble, papel) ‏ Dominios e paisaxes agrarias 1. A España atlántica

35. Características rexionais Norte e Noroeste peninsular Relevo accidentado, escasas chairas Clima oceánico (chuvioso) Paisaxe de pradaría Galicia Elevada pob. activa agrícola Persistencia de formas agrarias antigas (hortas, policultivo) ‏ Cornixa cantábrica Grande importancia da agricultura a tempo parcial Preponderancia absoluta da gandería Euskadi Poboación activa mínima (1,5%). Casarío, gando vacún Dominios e paisaxes agrarias 1. A España atlántica

36. Dominios e paisaxes agrarias 2. A España interior

37. Dominios e paisaxes agrarias 2. A España interior

38. Estrutura agraria Poboamento rural concentrado Poboación moi envellecida pola emigración dos anos 60 Moi variada: Norte e Leste: Minifundio Regadío Bocage Sur e Oeste Latifundio Secaño Openfield Fortes investimentos en agricultura e gandaría Intensificar rendementos e diversificar produtos Dominios e paisaxes agrarias 2. A España interior

39. Aproveitamentos e usos Uso agrícola é o máis importante Agricultura de secaño Triloxía do Mediterráneo en openfield Oliveira en menor medida en Aragón e Castela-León Complemento: amendoeira, leguminosas, xirasol Actualidade: Retroceso do trigo (cebada) UE fomenta rotación cereal-leguminosas Regadío Aproveitamento máis intensivo Cultivos industriais, froitas, hortalizas Rendementos menores que Levante, polas xeadas Dominios e paisaxes agrarias 2. A España interior

40. Aproveitamentos e usos Uso gandeiro Ovina extensiva Avícola estabulada Porcina estabulada preto das cidades Dominios e paisaxes agrarias 2. A España interior

41. Características rexionais Dúas mesetas e val do Ebro Elevada altitude (agás val do Ebro) Clima mediterráneo continentalizado (aridez, xeadas) Castela-León Gandería bovina Navarra e A Rioxa Grande calidade dos viños Importancia da industria agroalimentaria Castela-A Mancha Viño e explotacións ovinas Devesas (no Oeste): explotacións mixtas agrícolas, gandeiras e forestais Dominios e paisaxes agrarias 2. A España interior

42. Dominios e paisaxes agrarias 3. A España mediterránea

43. Estrutura agraria Poboamento rural concentrado Poboación moi numerosa Estrutura da propiedade moi diversa: Ao norte de Murcia: Minifundio Tamaño mediano Sur Latifundio SL Agricultura punta: grandes investimentos Problema da auga Transvasamento do Ebro Dominios e paisaxes agrarias 3. A España mediterránea

44. Aproveitamentos e usos Uso agrícola é o máis importante Agricultura de regadío (substitúe a de secaño tradicional) Clima excepcional, solos óptimos, grande demanda Horticultura baixo plástico Árbores froiteiras mediterráneas e subtropicais Mercado da UE: poder adquisitivo Agricultura de secaño Triloxía mediterránea e amendoeira Val do Guadalquivir, zonas prelitorais Dominios e paisaxes agrarias 3. A España mediterránea

45. Aproveitamentos e usos Uso gandeiro Ovina e caprina extensiva Zonas de agricultura de secaño Reses bravas en Cádiz e Sevilla Bovina e porcina estabulada en Cataluña Uso forestal Frondosas de rápido crecemento (chopo, eucalipto) Dominios e paisaxes agrarias 3. A España mediterránea

46. Características rexionais Todo o litoral mediterráneo, val Guadalquivir e Baleares Relevo moi variado Clima mediterráneo (aridez) Cataluña Aporte da gandería é superior á agricultura Fomento regadío: froiteiras, cultivos industriais e forraxes Levante Regadío de alto rendemento: cítricos (Valencia) e hortalizas (Murcia) Andalucía Latifundio. Monocultivo secaño: viñedo e oliveira Cultivos baixo plástico Dominios e paisaxes agrarias 3. A España mediterránea

47. Dominios e paisaxes agrarias 4. As illas Canarias

48. Dominios e paisaxes agrarias 4. As illas Canarias

49. Estrutura agraria Retroceso fronte ao uso turístico Poboamento rural concentrado no litoral En altitude dominan os minifundios Aproveitamentos e usos Regadíos (pozos subterráneos, desalgadoras) Enareados (pobreza dos solos) Cultivo en socalcos Plátanos, patacas temperás, tomates Produtos baixo plástico e tropicais Gandaría Escasa, ovina e caprina, asociada á agricultura Dominios e paisaxes agrarias 4. As illas Canarias

50. Características rexionais Relevo abrupto Solos volcánicos, xeralmente malos Clima subtropical Precipitacións escasas e torrenciais Zonas Agricultura regadío nas áreas litorais Para a exportación Agricultura de secaño e regadío de policultivo no interior Autoconsumo Progresivo abandono Dominios e paisaxes agrarias 4. As illas Canarias

51. Dominios e paisaxes agrarias 5. O sector agrario de montaña

52. Estrutura agraria Poboamento moi disperso Baixas densidades de poboación. Tendencia ao despoboamento Pequena propiedade Bocage Socalco Consérvase a propiedade pública, e a comunal dos montes Dominios e paisaxes agrarias 5. O sector agrario de montaña

53. Aproveitamentos e usos Diversos e complementarios Gradación en función das condicións climáticas Agricultura no fondo dos vales Gandería nas matogueiras e nos prados Explotación forestal nas abas das montañas Características rexionais Condicionantes físicos son moi importantes Norte: introdución produtos hortícolas Sur: Introdución amendoeiras e oliveiras (socalcos) Gandaría: Norte: bovina Sur: ovina (transhumancia local) Dominios e paisaxes agrarias 5. O sector agrario de montaña

54. Tema 5 As actividades agrarias en España: Agricultura, gandaría e sector forestal