Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΗΜΕΡΩΝΕΙ,ΙΣΤΟΡΙΑΙ,ΠΟΛΥΒΙΟΣ,ΑΡΧΑΙΑ Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, ΑΠΟΔΟΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΦΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΓΡΑΤΗ ΑΠΟΔΟΣΗ,ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ,ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ,ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ,ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ, ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ,ΑΟΡΙΣΤΟΣ Β΄ΡΗΜΑΤΑ,ΦΙΛΟΛΟΓΟ-ΠΟΡΕΙΑ

1. «Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΗΜΕΡΩΝΕΙ»
Πολύβιος, Ἱστορίαι 4.20.4-21.1
ενότητα 6η
ΑΡΧΑΙΑ Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
1ο Πρότυπο Γυμνάσιο Ιλίου
Εύη Καρούνια

2. Ο Πολύβιος ο Μεγαλοπολίτης (περ. 200-120 π.Χ.) καταγράφει στο έργο του Ἱστορίαι (μετά
από μια σύντομη επισκόπηση της περιόδου 264-220 π.Χ.) τα γεγονότα από το 220 έως το 146
π.Χ., επιχειρώντας να δείξει πώς η Ρώμη μπόρεσε να κατακτήσει σημαντικό μέρος του τότε
γνωστού κόσμου σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα.
Αναφερόμενος στο τέταρτο βιβλίο των Ιστοριών στους Αρκάδες Κυναιθείς, παρατηρεί ότι
αυτοί διαφοροποιήθηκαν από τους ,γενικά, φιλόξενους και πράους συμπατριώτες τους,
καθώς έπαψαν κάποια στιγμή να ασχολούνται με τη μουσική και το τραγούδι, τα οποία
συντέλεσαν στη διαμόρφωση του χαρακτήρα των υπόλοιπων Αρκάδων.
Πολύβιος
από βικιπαίδεια

3. Mουσικὴν [...] πᾶσι μὲν ἀνθρώποις ὄφελος ἀσκεῖν, Ἀρκάσι δὲ καὶ ἀναγκαῖον. [...] Παρὰ μόνοις γὰρ Ἀρκάσι πρῶτον
μὲν οἱ παῖδες ἐκ νηπίων ᾄδειν ἐθίζονται κατὰ νόμους τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας, οἷς ἕκαστοι κατὰ τὰ πάτρια τοὺς
ἐπιχωρίους ἥρωας καὶ θεοὺς ὑμνοῦσι· μετὰ δὲ ταῦτα [...] πολλῇ φιλοτιμίᾳ χορεύουσι κατ’ ἐνιαυτὸν τοῖς
Διονυσιακοῖς αὐληταῖς ἐν τοῖς θεάτροις [...]. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων μαθημάτων ἀρνηθῆναί τι μὴ γινώσκειν οὐδὲν
αἰσχρὸν ἡγοῦνται, τήν γε μὴν ὠδὴν οὔτ’ ἀρνηθῆναι δύνανται διὰ τὸ κατ᾿ ἀνάγκην πάντας μανθάνειν, οὔθ’
ὁμολογοῦντες ἀποτρίβεσθαι διὰ τὸ τῶν αἰσχρῶν παρ’ αὐτοῖς νομίζεσθαι τοῦτο. [...] Ταῦτά τέ μοι δοκοῦσιν οἱ πάλαι
παρεισαγαγεῖν οὐ τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν, ἀλλὰ θεωροῦντες μὲν τὴν ἑκάστων αὐτουργίαν καὶ συλλήβδην τὸ
τῶν βίων ἐπίπονον καὶ σκληρόν, θεωροῦντες δὲ τὴν τῶν ἠθῶν αὐστηρίαν, ἥτις αὐτοῖς παρέπεται διὰ τὴν τοῦ
περιέχοντος ψυχρότητα καὶ στυγνότητα τὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς τόποις ὑπάρχουσαν.
ἐκ νηπίων από τη νηπιακή τους ηλικία (πβ. ν.ε.: νηπιαγωγός, νηπιακός)
ᾄδω τραγουδώ (πβ. ν.ε.: άσμα)
ἐθίζομαι συνηθίζω (πβ. ν.ε.: εθισμός, εθιστικός, έθιμο)
κατὰ νόμους σύμφωνα με τους μουσικούς ρυθμούς
πατροπαράδοτος, αυτός που κληροδοτείται από τους προγόνους
ὁ/ἡ πάτριος, τὸ πάτριον
ὁ/ἡ ἐπιχώριος, τὸ ἐπιχώριον τοπικός
η άμιλλα, ο συναγωνισμός
ἡ φιλοτιμία
χορεύω
παίρνω μέρος σε κυκλικό χορό (= χορωδία) και ψάλλω άσμα προς
τιμήν κάποιου θεού (πβ. ν.ε.: χορωδία, χορευτικός)
κατ’ ἐνιαυτὸν τοῖς Διονυσιακοῖς αὐληταῖς κάθε χρόνο με τη συνοδεία των αυλητών του Διονύσου
ἀρνηθῆναί τι μὴ γινώσκειν οὐδὲν αἰσχρὸν ἡγοῦνται δε θεωρούν καθόλου ντροπή να παραδεχθούν ότι δε γνωρίζουν κάτι
επειδή υποχρεωτικά όλοι το μαθαίνουν
διὰ τὸ κατ’ ἀνάγκην πάντας μανθάνειν (έναρθρο απαρ.)
οὔθ’ ὁμολογοῦντες ἀποτρίβεσθαι (ενν. δύνανται) ούτε, εάν το παραδεχθούν, μπορούν να απαλλαγούν από αυτό
διὰ τὸ τῶν αἰσχρῶν παρ’ αὐτοῖς νομίζεσθαι τοῦτο επειδή αυτό θεωρείται ντροπή στην κοινωνία τους / στα μέρη τους
οἱ πάλαι οι παλιοί
παρεισάγω (για νόμους και έθιμα) θεσπίζω
οὐ τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν όχι για να καλλιεργήσουν τη φιληδονία και την επίδειξη πλούτου
θεωρέω, θεωρῶ παρατηρώ, εξετάζω, παρακολουθώ (πβ. ν.ε.: θεωρία, θεώρημα)
ἡ αὐτουργία (εδώ) ο μόχθος
συλλήβδην περιληπτικά, με λίγα λόγια
ἡ τῶν ἠθῶν αὐστηρία η αυστηρότητα των ηθών
παρέπομαι ακολουθώ, έρχομαι ως συνέπεια
διὰ τὴν τοῦ περιέχοντος (ενν. τόπου) ψυχρότητα καὶ στυγνότητα εξαιτίας του ψύχους και της τραχύτητας του τόπου στον οποίο ζουν
κατὰ τὸ πλεῖστον στο μεγαλύτερο μέρος

4. Η ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ-διαβάστε τη προσεκτικά.
Σε όλους τους ανθρώπους είναι ωφέλιμο να μαθαίνουν μουσική, για τους Αρκάδες, όμως, (είναι) αναγκαίο.Γιατί μόνο στους Αρκάδες πρώτα τα
παιδιά από τη νηπιακή τους ηλικία συνηθίζουν να τραγουδούν ,σύμφωνα με τους μουσικούς ρυθμούς ,τους ύμνους και τους παιάνες, με τους
οποίους ο καθένας σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα υμνεί τους τοπικούς ήρωες και θεούς· έπειτα με μεγάλο συναγωνισμό παίρνουν μέρος σε
χορούς κάθε χρόνο με τη συνοδεία των αυλητών του Διονύσου στα θέατρα.
Και από τα άλλα μαθήματα δεν θεωρούν ντροπή να παραδεχτούν ότι δεν γνωρίζουν κάτι, για το τραγούδι, όμως, ούτε μπορούν να το
παραδεχτούν ,αφού το μαθαίνουν όλοι υποχρεωτικά, ούτε, εάν το παραδεχτούν, μπορούν να απαλλαγούν από αυτό, επειδή αυτό θεωρείται
ντροπή στην κοινωνία τους.
Αυτά μου φαίνεται ότι τα θέσπισαν οι παλιοί όχι για να καλλιεργήσουν τη φιληδονία και την επίδειξη πλούτου, αλλά επειδή παρατηρούσαν τον
μόχθο του καθένα χωριστά και με λίγα λόγια την επίπονη και σκληρή ζωή, και επειδή έβλεπαν την αυστηρότητα των ηθών, που ερχόταν ως
συνέπεια του ψύχους και της τραχύτητας του τόπου στον οποίον ζουν και η οποία υπάρχει στο μεγαλύτερο μέρος των τόπων αυτών.
1)Τι ήθελαν να πετύχουν οι Αρκάδες καθιερώνοντας την καλλιέργεια της μουσικής και του τραγουδιού;
2)Ποιες συνήθειες των Αρκάδων αποδεικνύουν, κατά τον Πολύβιο, τη στενή σχέση τους με τη μουσική και με το τραγούδι;

6. Α Β
α.ἐθίζονται 1. να τραγουδούν
β.νόμους 2. με προθυμία
γ.ᾄδειν 3. τα πολεμικά εμβατήρια
δ. τούς παιᾶνας 4. ότι τα θέσπισαν
ε. φιλοτιμίᾳ 5. μουσικούς ρυθμούς
στ.παρεισαγαγεῖν(μοι δοκοῦσιν) 6. συνηθίζουν
1)Αντιστοιχίστε την αρχαία ελληνική λέξη της στήλης Α
με τη σημασία της στη στήλη Β:
Α Β
1. τοὺς ἐπιχωρίους ἥρωας ὑμνοῦσι δεν μπορούν ν’ απαλλαγούν
2. χορεύουσι επειδή έβλεπαν τον μόχθο καθενός
3. οὔτ’ ἀρνηθῆναι δύνανται υμνούν τους τοπικούς ήρωες
4. θεωροῦντες τὴν ἑκάστων αὐτουργίαν επειδή έβλεπαν την αυστηρότητα των ηθών
5 θεωροῦντες τὴν τῶν ἠθῶν αὐστηρίαν ψάλλουν και χορεύουν σε κυκλικό χορό
2)Να αντιστοιχίσετε τις παρακάτω φράσεις του κειμένου
με τη σημασία τους στη διπλανή στήλη:

7. Νέα ελληνικά Αρχαία ελληνικά Παράγωγη στα νέα ελληνικά
συνήθεια ἐθίζονται εθισμός
ανυπαρξία ὑπάρχουσαν ύπαρξη
ανούσιος
εγχώριος
άσμα
χειρουργός
αίσχος
θεατής
έντιμος
άγνωστος
Να βρείτε τις λέξεις του αρχαίου κειμένου που είναι ομόρριζες με τις λέξεις της Α στήλης του πίνακα, να τις γράψετε στη
Β΄ στήλη και να συμπληρώσετε μια παράγωγή τους στα νέα ελληνικά στη στήλη Γ :
Α Β Γ
Mουσικὴν [...] πᾶσι μὲν ἀνθρώποις ὄφελος ἀσκεῖν, Ἀρκάσι δὲ καὶ ἀναγκαῖον. [...] Παρὰ μόνοις γὰρ Ἀρκάσι πρῶτον μὲν οἱ παῖδες
ἐκ νηπίων ᾄδειν ἐθίζονται κατὰ νόμους τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας, οἷς ἕκαστοι κατὰ τὰ πάτρια τοὺς ἐπιχωρίους ἥρωας καὶ θεοὺς
ὑμνοῦσι· μετὰ δὲ ταῦτα [...] πολλῇ φιλοτιμίᾳ χορεύουσι κατ’ ἐνιαυτὸν τοῖς Διονυσιακοῖς αὐληταῖς ἐν τοῖς θεάτροις [...]. Καὶ τῶν
μὲν ἄλλων μαθημάτων ἀρνηθῆναί τι μὴ γινώσκειν οὐδὲν αἰσχρὸν ἡγοῦνται, τήν γε μὴν ὠδὴν οὔτ’ ἀρνηθῆναι δύνανται διὰ τὸ
κατ᾿ ἀνάγκην πάντας μανθάνειν, οὔθ’ ὁμολογοῦντες ἀποτρίβεσθαι διὰ τὸ τῶν αἰσχρῶν παρ’ αὐτοῖς νομίζεσθαι τοῦτο. [...] Ταῦτά
τέ μοι δοκοῦσιν οἱ πάλαι παρεισαγαγεῖν οὐ τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν, ἀλλὰ θεωροῦντες μὲν τὴν ἑκάστων αὐτουργίαν καὶ
συλλήβδην τὸ τῶν βίων ἐπίπονον καὶ σκληρόν, θεωροῦντες δὲ τὴν τῶν ἠθῶν αὐστηρίαν, ἥτις αὐτοῖς παρέπεται διὰ τὴν τοῦ
περιέχοντος ψυχρότητα καὶ στυγνότητα τὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς τόποις ὑπάρχουσαν.

8. Bubbl.us
άρπα

9. Λύρα από βικιπαίδεια
Mουσικὴν [...] πᾶσι μὲν ἀνθρώποις ὄφελος ἀσκεῖν, Ἀρκάσι δὲ καὶ ἀναγκαῖον. [...] Παρὰ μόνοις γὰρ Ἀρκάσι
πρῶτον μὲν οἱ παῖδες ἐκ νηπίων ᾄδειν ἐθίζονται κατὰ νόμους τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας, οἷς ἕκαστοι κατὰ τὰ
πάτρια τοὺς ἐπιχωρίους ἥρωας καὶ θεοὺς ὑμνοῦσι· μετὰ δὲ ταῦτα [...] πολλῇ φιλοτιμίᾳ χορεύουσι κατ’ ἐνιαυτὸν
τοῖς Διονυσιακοῖς αὐληταῖς ἐν τοῖς θεάτροις [...]. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων μαθημάτων ἀρνηθῆναί τι μὴ γινώσκειν οὐδὲν
αἰσχρὸν ἡγοῦνται, τήν γε μὴν ὠδὴν οὔτ’ ἀρνηθῆναι δύνανται διὰ τὸ κατ᾿ ἀνάγκην πάντας μανθάνειν, οὔθ’
ὁμολογοῦντες ἀποτρίβεσθαι διὰ τὸ τῶν αἰσχρῶν παρ’ αὐτοῖς νομίζεσθαι τοῦτο. [...] Ταῦτά τέ μοι δοκοῦσιν οἱ
πάλαι παρεισαγαγεῖν οὐ τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν, ἀλλὰ θεωροῦντες μὲν τὴν ἑκάστων αὐτουργίαν καὶ
συλλήβδην τὸ τῶν βίων ἐπίπονον καὶ σκληρόν, θεωροῦντες δὲ τὴν τῶν ἠθῶν αὐστηρίαν, ἥτις αὐτοῖς παρέπεται
διὰ τὴν τοῦ περιέχοντος ψυχρότητα καὶ στυγνότητα τὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς τόποις ὑπάρχουσαν.
Να χαρακτηριστούν συντακτικά οι υπογραμμισμένοι όροι του κειμένου:
Ρήμα-έκφραση υποκείμενο Αντικείμενο-άλλος όρος
ὄφελος (ἐστί) ἀσκεῖν-τελικό απαρέμφ. ἀνθρώποις-
δοτική πρ.

10. Mουσικὴν [...] πᾶσι μὲν ἀνθρώποις ὄφελος ἀσκεῖν, Ἀρκάσι δὲ καὶ ἀναγκαῖον. [...] Παρὰ μόνοις γὰρ Ἀρκάσι πρῶτον μὲν οἱ
παῖδες ἐκ νηπίων ᾄδειν ἐθίζονται κατὰ νόμους τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας, οἷς ἕκαστοι κατὰ τὰ πάτρια τοὺς ἐπιχωρίους ἥρωας
καὶ θεοὺς ὑμνοῦσι· μετὰ δὲ ταῦτα [...] πολλῇ φιλοτιμίᾳ χορεύουσι κατ’ ἐνιαυτὸν τοῖς Διονυσιακοῖς αὐληταῖς ἐν τοῖς θεάτροις
[...]. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων μαθημάτων ἀρνηθῆναί τι μὴ γινώσκειν οὐδὲν αἰσχρὸν ἡγοῦνται, τήν γε μὴν ὠδὴν οὔτ’ ἀρνηθῆναι
δύνανται διὰ τὸ κατ᾿ ἀνάγκην πάντας μανθάνειν, οὔθ’ ὁμολογοῦντες ἀποτρίβεσθαι διὰ τὸ τῶν αἰσχρῶν παρ’ αὐτοῖς
νομίζεσθαι τοῦτο. [...] Ταῦτά τέ μοι δοκοῦσιν οἱ πάλαι παρεισαγαγεῖν οὐ τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν, ἀλλὰ θεωροῦντες μὲν
τὴν ἑκάστων αὐτουργίαν καὶ συλλήβδην τὸ τῶν βίων ἐπίπονον καὶ σκληρόν, θεωροῦντες δὲ τὴν τῶν ἠθῶν αὐστηρίαν, ἥτις
αὐτοῖς παρέπεται διὰ τὴν τοῦ περιέχοντος ψυχρότητα καὶ στυγνότητα τὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς τόποις ὑπάρχουσαν.
1. Να εντοπίσετε τα επίθετα του κειμένου και να τα γράψετε στο τετράδιό σας στους τρεις βαθμούς.
2. Να τοποθετήστε τα ουσιαστικά του κειμένου σε τρεις στήλες(α΄, β΄, γ΄ κλίση)και να τα γράψετε στην ίδια πτώση του
άλλου αριθμού:
Α ΄ΚΛΙΣΗ Β΄ ΚΛΙΣΗ Γ΄ ΚΛΙΣΗ
ἀνθρώποις - Ἀρκάσι-

11. ρήμα αόριστος β΄ οριστική αόριστος β΄ -υποτακτική
ἄγω ἤγαγον ἀγάγω
αἱρῶ εἷλον ἕλω
αἰσθάνομαι ᾐσθόμην αἴσθωμαι
ἁμαρτάνω ἥμαρτον ἁμάρτω
βάλλω ἔβαλον βάλω
γίγνομαι, εἰμί ἐγενόμην γένωμαι
ἔρχομαι ἦλθον ἔλθω
ἔχω ἔσχον σχῶ
λαμβάνω ἔλαβον λάβω
λέγω εἶπον εἴπω
λείπω ἔλιπον λίπω
μανθάνω ἔμαθον μάθω
ὁρῶ εἶδον ἴδω
πάσχω ἔπαθον πάθω
πίπτω ἔπεσον πέσω
τυγχάνω ἔτυχον τύχω
τρέχω ἔδραμον δράμω
φεύγω ἔφυγον φύγω
Πίνακας συνηθέστερων ρημάτων με αόριστο β΄ (για την κλίση τους και πολλές ασκήσεις διαδραστικές συμβουλευτείτε το
ιστολόγιο ΦΙΛΟΛΟΓΟ-ΠΟΡΕΙΑ: https://filologikaek.blogspot.com/2018/01/6.html )

12. ΦΙΛΟΛΟΓΟ-ΠΟΡΕΙΑ:https://filologikaek.blogspot.com/2018/01/6.html