Download as PDF, PPTX
มองมิติใหม่ของการพัฒนาข้าวและชาวนาไทย 5 กันยายน 2557
- 1. มองมิติใหม่ของการพัฒนาข้าวและชาวนาไทย รศ.สมพร อิศวิลานนท์ สถาบันคลังสมองของชาติ การสัมมนาพิเศษมูลนิธิข ้าวไทย“เรื่องมองมิติใหม่ของการพัฒนาข ้าวและชาวนาไทย” วันที่ 5 กันยายน 2557 เวลา 9.00-12.00 น ณ ห ้อง 701 ชั้น 7 อาคารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน E-mail address: somporn@knit.or.th สถาบันคลังสมองของชาติ
- 2. 1. ความต้องการข้าวโลก การผลิตและการค้า สถาบันคลังสมองของชาติ หัวข้อนําเสนอ: การสัมมนาพิเศษมูลนิธิข ้าวไทย “เรื่องมองมิติใหม่ของการพัฒนาข ้าวและชาวนาไทย” วันที่ 5 กันยายน 2557 ณ ห ้อง 701 ชั้น 7 อาคารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน 2. ข้าวส่งออกต้องดูถึงความต้องการของตลาดและ คู่แข่งขันทางการค้า 3. มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าว และชาวนาไทย
- 3. 1. ความต้องการข้าวโลก การผลิตและการค้า การสัมมนาพิเศษมูลนิธิข้าวไทย “เรื่องมองมิติใหม่ของการพัฒนาข ้าวและชาวนาไทย” วันที่ 5 กันยายน 2557 ณ ห ้อง 701 ชั้น 7 อาคารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน
- 4. 1.1 ข้าว:ภูมิภาคไหนที่ผลิตไม่เพียงพอ? ที่มา :1/ World Food Statistic and Graphic,Kyushu University, Faculty of Agriculture 2/ Grain : World Markets and Trade , June 2014 USDA ภูมิภาคของโลก ประชากร (ล้านคน) การบริโภค (ล้านตัน) การผลิต (ล้านตัน) เกิน/ขาด (ล้านตัน) เอเชีย 3,755.87 405.96 429.01 +23.05 -เอเชียตะวันออก 1550.67 162.48 157.37 -5.11 -เอเชียตะวันตก 1610.60 140.86 154.19 +13.33 -อาเซียน 594.60 102.62 117.45 +14.78 ตะวันออกกลาง 276.90 8.99 2.33 -6.66 อเมริกาเหนือ 528.7 8.47 7.29 -1.82 อเมริกาใต้ 387.50 14.66 16.56 +1.90 ยุโรป 520.20 3.20 1.94 -1.26 กลุ่มสหภาพรัสเซียเก่า 284.80 1.51 1.21 -0.30 แอฟริกา 989.50 29.98 17.77 -12.21 อื่นๆ 84.60 0.76 1.37 +0.61 รวม 6,828.07 473.53 477.48 +3.95 1.ความต้องการข้าวโลกการผลิตและการค้า
- 5. การผลิต การบริโภคและการค้าอาเซียนและอาเซียน +3 ประเทศ ปริมาณข้าวสาร 2556(ล้านตัน) ส่งออก นําเข้า การผลิตในประเทศ การบริโภคใน ประเทศ สิงคโปร์ - 0.30 - 0.30 มาเลเซีย - 0.89 1.69 2.82 ฟิลิปปินส์ - 1.0 11.43 12.85 อินโดนีเซีย - 0.65 36.55 39.55 บรูไนดารุสซาลาม - 0.36 0.05 0.41 เวียดนาม 6.7 - 27.52 19.65 ไทย 6.97 - 23.54 11.40 ลาว 0.35 - 1.48 1.13 กัมพูชา 0.78 - 4.23 3.45 พม่า 0.67 - 10.96 10.19 รวม ASEAN 15.77 3.20 117.45 101.75 เอเชียใต้ อินเดีย 10.48 - 105.24 94.03 ปากีสถาน 3.6 - 6.67 2.6 บังคลาเทศ - 0.30 33.8 34.5 รวม 3 ประเทศ 14.08 0.30 145.71 131.93 ที่มา : ข ้อมูลจํานวนประชากร จาก World Bank, ข ้อมูลข ้าว จาก Grain : World Market and Trade, USDA ; June 2014 1.2 ASEAN และ West Asia เป ็ นแหล่งอุปทานข้าวส่วนเกิน 1.ข้าวในบริบทของพืชอาหารและการค้าข้าวโลก
- 6. ที่มา: USDA อ้างใน “Southeast Asia’s Rice Surplus” by K. Baldwin; N. Childs; J. Dyck and J. Hansen, USDA, December 2012 1.3 การหดตัวของตลาดนําเข้าข้าวใน ASEAN เกิดจาก นโยบายการพึ่งตนเอง 1.ข้าวในบริบทของพืชอาหารและการค้าข้าวโลก
- 7. 2. ข้าวส่งออกต้องดูถึงความต้องการของตลาดและ คู่แข่งขันทางการค้า สถาบันคลังสมองของชาติ 7 การสัมมนาพิเศษมูลนิธิข ้าวไทย“เรื่องมองมิติใหม่ของการพัฒนาข ้าวและชาวนาไทย” วันที่ 5 กันยายน 2557 ณ ห ้อง 701 ชั้น 7 อาคารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน
- 8. - 500,000 1,000,000 1,500,000 2,000,000 2,500,000 3,000,000 3,500,000 4,000,000 4,500,000 5,000,000 ปริมาการส่งออกข ้าวไทยไปยังภูมิภาคต่างๆ ปี2550-2555 (ตัน) 2550 2551 2552 2553 2554 2555 2.1อาฟริกาเป ็ นตลาดการค้าที่สําคัญของไทย ที่มา:คํานวณจากฐานข ้อมูลของสํานักงานเศรษฐกิจการเกษตรด ้วยความร่วมมือกับกรมศุลกากร 2. ข้าวส่งออกต้องดูถึงความต้องการของตลาดและคู่แข่งขันทางการค้า
- 9. ปริมาณการส่งออกข้าวไทยปี 2554-2556 แยกตามประเภทข้าว 2.2ตลาดส่งออกข้าวไทยที่สําคัญเป ็ นข้าวนึ่งและข้าว หอม หน่วย: ตัน หน่วย: ตัน ที่มา: ปี 2554 และ 55 จากสภาหอการค ้าไทย; ปี 2556 จากสํานักงานเศรษฐกิจการเกษตร 2. ข้าวส่งออกต้องดูถึงความต้องการของตลาดและคู่แข่งขันทางการค้า
- 10. ที่มา : จัดทําจากฐานข้อมูลสภาหอการค้าแห่งประเทศไทยและ USDA:Vietnam Grain and Feed Annual 2013 ที่มา : จัดทําจากฐานข้อมูลสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย และ USDA Vietnam Grain and Feed Annual 2013 2.3สําหรับตลาดข้าว 5% และ 25% ส่งออกของไทย ได้สูญเสียตลาดให้กับเวียดนามมานานแล้ว 10 0 500000 1000000 1500000 2000000 2500000 3000000 หน่ ว ย:ต ัน ไทย เวียดนาม 0 500000 1000000 1500000 2000000 หน่ ว ย:ต ัน ไทย เวียดนาม ปริมาณส่งออกข ้าวของไทยและ เวียดนามไปนอกตลาด Asia ปี 2555 ปริมาณส่งออกข ้าวของไทยและ เวียดนามไปในตลาด Asia ปี 2555 ตลาดในภูมิภาค ไทยส่งออก 2556 เวียดนามส่งออก 2556 ล้านตัน % ล้านตัน % เอเชียและตะวันออกกลาง 2,334,310 33.49 4,091,435 61.71 รวม 6,970,078 100.00 6,630,308 100.00 2. ข้าวส่งออกต้องดูถึงความต้องการของตลาดและคู่แข่งขันทางการค้า
- 11. 2.4 ราคาข้าวไทยขาดเสถียรภาพในช่วง 2ปีที่ผ่านมา เพราะไทยไม่มีอํานาจเหนือคู่แข่งในตลาดการค ้าข ้าวโลก สินค ้า ข ้าว 5% และ 25% เป็นสินค ้าที่ทดแทนกันได ้ดี ที่มา: USDA “Grain: World Markets and Trade”, December 2013 2. ข้าวส่งออกต้องดูถึงความต้องการของตลาดและคู่แข่งขันทางการค้า
- 12. 3. มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและ มั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย การสัมมนาพิเศษมูลนิธิข ้าวไทย“เรื่องมองมิติใหม่ของการพัฒนาข ้าวและชาวนาไทย” วันที่ 5 กันยายน 2557 ณ ห ้อง 701 ชั้น 7 อาคารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน
- 13. เหนือ อีสาณ กลางใต้ รวม ผลผลิตข้าวนาปีเฉลี่ย 54-56(ล้านตันข้าวเปลือก) ข ้าวเจ ้า 6.63 7.40 5.77 0.44 20.24 ข ้าวเจ ้าอื่นๆ 5.51 0.53 5.38 0.44 11.86 ข ้าวหอมมะลิ 1.12 6.87 0.39 - 8.38 ข ้าวเหนียว 2.09 5.60 0.01 - 7.70 ผลผลิตข้าวนาปรังเฉลี่ย 54-56(ล้านตันข้าวเปลือก) ข ้าวเจ ้า 4.40 1.34 4.85 0.21 10.80 รวมการผลิตทั้งปี ข ้าวเจ ้าอื่นๆ 9.91 1.87 10.23 0.65 22.66 ข ้าวหอมมะลิ 1.12 6.87 0.39 - 8.38 ข ้าวเหนียว 2.09 5.60 0.01 - 7.70 รวมข้าวทุกชนิด 13.12 14.34 10.63 0.65 38.74 3.1 มองความต้องการของตลาดแล้วมาจัดการระบบ การผลิต ที่มา: คํานวณจากข ้อมูล สศก. 3. มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาทย
- 14. 3.2 (ต่อ) ผลผลิต บริโภคและ แปรรูป ส่งออกสต็อก หน่วย: ล ้านตัน ข ้าวหอมมะลิ 4.19 2.51 1.5 น้อย ข ้าวเหนียว 3.85 3.08 0.33 น้อย ข ้าวสารเจ ้า 14.72 ข ้าวพื้นเมืองใช ้ทําข ้าวนึ่ง ข ้าวพันุ์ไม่ไวแสงบาง พันธุ์ 0.5 1.9 2.40 ต ้องการใช ้พันธุ์ จําเพาะมีวัตถุดิบ จํากัดสต็อกน้อย ข ้าวพื้นเมืองอื่นๆ 1.3 1.1 0.2 ไม่เป็นปัญหา ข ้าวพันธุ์ไม่ไวแสง (นาชลประทาน) 10.0 2.8 2.37 4.83 (มีปัญหา) ข ้าวหอมประทุม 1.0 0.9 0.1 ผลผลิตมีน้อย สต็อกน้อย ผลผลิตข ้าวในรูปข ้าวสาร(milled rice)และการใช ้บริโภคในประเทศ ข ้าวที่ผลิต แล ้วไม่เป็นปัญหาได ้แก่ข ้าวหอมมะลิและข ้าวเหนียวรวมถึงข ้าวพื้นเมืองอื่นๆ ที่มา: ดัดแปลงจากข ้อมุลการผลิตและการส่งออก 3. มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาทย
- 15. เปรียบเทียบราคาข้าวในตลาดส่งออกของประเทศต่างๆเดือน กุมภาพันธ์, 2556 ชนิดข้าวสหรัฐฯ อุรุกวัย ไทย เวียดนาม อินเดีย ปากีสถาน กัมพูชา 4-5%/100%B 585 615 453 5% 441 445 435 435 10% 575 610 434 440 - 430 15% 565 na 429 435 425 25% 419 405 395 385 ข้าวนึ่ง 635 1/ 600 1/ 447 430 450 ข้าวหอมมะลิ 1090 630 855 1/ ข้าวหอมประทุม 604 บาสมาติ 1,400 1,350 หน่วย: US$ ต่อตัน ที่มา: FAO rice price update August 2014 ใน http://www.thairiceexporters.or.th/;1/ from Oryza.com ราคาข ้าวส่งออกที่เป็น mass production จะต่างจากข ้าว niche productionหรือมี ความจําเพาะ 15 ที่มา: http://www.thairiceexporters.or.th/ 3.3 ตลาดส่งออกจะให้ราคาต่างกันไปตามความจําเพาะ ของข้าว 3. มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาทย
- 16. 3.4 การลดการผลิตแบบ Massไปสู่การผลิตแบบ Niche โดย อาศัยความหลากหลายของทรัพยากรเชิงพื้นที่สร้างจุดยืนการ พึ่งพาตนเองเพื่อความเข้มแข็งของครัวเรือนและท้องถิ่น ปริมาณการส่งออกข้าวไทยปี 2554-2556 แยก ตามประเภทข้าว หน่วย: ตัน ที่มา: ปี 2554 และ 55 จากสภาหอการค ้าไทย; ปี 2556 จากสํานักงานเศรษฐกิจการเกษตร ข ้าวในพื้นที่ชลประทานมีการผลิตแบบ Mass เมื่อสีเป็นข ้าวสาร 5% หรือ 25% แข่งขันไม่ได ้ในตลาดการค ้าข ้าวโลก หน่วย: ตัน 3.มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย
- 17. การผลิตแบบ Niche Productเป็นการสร ้างสินค ้าจําเฉพาะภายใต ้ การผลิตและคุณสมบัติในรูปแบบต่างๆ เช่น การผลิตแบบอินทรีย์ การผลิตข ้าวหอมมะลิอินทรีย์+มิติทางภูมิศาสตร์+มิติด ้านวัฒนธรรม รม การผลิตข ้าว GI การผลิตข ้าวไรซ์เบอร์รี่ เป็นต ้น 3.5 การผลิตแบบ Niche เป ็ นการสร้างคุณภาพและความจําเพาะ ให้กับสินค้าข้าว ในพื้นที่อีสานสามารถสร้างความจําเพาะให้กับ ผลผลิตได้ การผลิตที่ดีต ้องให ้ได ้คุณภาพและมาตรฐาน การผลิตข ้าวที่มีประเด็นด ้านโภชนาการและการนําไปใช ้เป็นโอสถ 3.มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย
- 18. ข้าวขาว 20 บาท/กก. ข้าวมีกลิ่นหอม 35บาท/กก. ข้าวที่มีองค์ประกอบ โภชนาการสูง >80 บาท/กก. 3.6ทําอย่างไรจะใช้พื้นที่เท่าเดิมแต่ได้รายได้เพิ่มจาก คุณค่าและมูลค่าของผลผลิต ที่มา: ดัดแปลงจาก Apichart Vannvichit เครื่องสําอางค์/spa 6,500 บาทต่อกก. 3.มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย เกษตรกรจะต้องมีการรวมตัวกันสร้างมาตรฐานโดยใช้หลักของการจัดการ เชิงคุณค่าพร้อมๆกับการสร้างความแน่นอนในอุปทานผลผลิต(supply procurement)
- 19. 3.7 เส้นทางการผลิตแบบ Niche ได้รับคุณค่าจากการบริโภค อาหารที่ได้คุณภาพเป ็ นมิตร กับสิ่งแวดล้อม มีความ ปลอดภัย เข้าถึงได้และมีอยู่ อย่างพอเพียง ผูกโยงเครือข่ายสร้างเป ็ นตลาด จําเพาะ(nich market) มีกลไก รับรองคุณค่า มีช่องทางในการ กระจายสินค้า ที่เป ็ นธรรม สร้างความจําเพาะในคุณค่า ของสินค้า(niche product) ใช้ปัจจัยการผลิตที่เป ็ นมิตรต่อ สิ่งแวดล้อม มีกลไกของ กิจกรรมและการจัดการที่ดี ตระหนักถึงความสําคัญ ของระบบนิเวศ สภาพแวดล้อมและ ทรัพยากรธรรมชาติ 19 ดิน นํ้า อากาศ biodiversity สังคม เศรษฐกิจ สิ่งแวดล ้อม เกษตรกรรม ยั่งยืน คุณภาพชีวิตที่ ดีของเกษตรกร ประสิทธิภาพ ความเป ็ นธรรม การ ผสมผสาน การผลิตพืช และสัตว์ 3.มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย
- 20. ระบบการผลิต (Production System) ระบบการตลาด ( 3.8 การรวมเป ็นกลุ่มของเกษตรกรรายย่อยจะทําให้การสร้างห่วง โซ่คุณค่าในกระบวนการผลิตและการตลาดเกิดขึ้นได้และมีความ ยั่งยืน ระบบการแปรรูป (Processing System) Marketing System) ระบบการบร ิโภค (Consumption System) Source: Modified from Boonjit Titapiwatanakun KU 2 Dec. 2003 การสนับสนุนจาก หน่วยงานของรัฐ การสนับสนุนจาก องค์กรธุรกิจ 3.มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย
- 21. การให ้ ความสําคัญในการ จัดการไร่นา เพื่อ สร้างคุณภาพใน ตัวสินค ้าข ้าว GAP ออร์แกนิค โรงสี สหกรณ์ การเกษตร ผู ้ รวบรวมในท ้องถิ่น เป็นผู ้ดําเนินการ รวบรวมสินค ้าข ้าว ไปสู่กระบวนการ แปรรูป ผู ้ประกอบการ ส่งออก ผู ้ค ้าส่งและ ค ้าปลีกข ้าวสาร หยง โมเดอร์นเทรด ทํา ให ้เกิดการกระจาย สินค ้าสู่ผู ้บริโภค ปลายทาง ต ้นนํ้า เกษตรกร ปลายนํ้าผู ้ ส่งออกและ ร ้านค ้า กลางนํ้า คนกลางและผู ้ แปรรูป 3.9 ส่วนประกอบของโซ่อุปทานสินค้าข้าว 21 การก ้าวสู่ยุคการค ้าเสรี ความก ้าวหน้าของเทคโนโลยีและนวัตกรรม พันธ์ข ้าว ความ บริสุทธิ์ การดูแลในช่วง การเพาะปลูก การเก็บเกี่ยว การจัดคุณภาพข ้าวและการตรวจสอบ การเก็บสต็อก โลจิสติก การอ ้างอิงราคา การจัดบรรจุภัณฑ์ การขนส่ง การอ ้างอิงราคา ผู้บริโภค ในประเทศ และ ผู้บริโภคใน ตลาด ต่างประเทศ จากผืนนาสู่โต๊ะอาหาร ผืนนา 3.มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย
- 22. ปัจจัยการผลิต • เมล็ดพันธุ์ดี • .ใช้ปัจจัยการผลิตคุณภาพ • จัดการเครื่องมืออย่างมี ประสิทธิภาพ การผลิต • รวมที่นาให ้ใหย่ขึ้น • มีมาตรบานการผลิต • ใช ้เครื่องจักรกลเข ้าช่วย • ทําชลประทานไร่นาให ้มีประสิทธิภาพ การดูแลหลังเก็บเกี่ยว • แปรรูปที่ดี • เก ้บรักษาดี • การขนส่งดี การแปรรูป • High VA processing • Processing by-products การค้า • สืบที่มาได ้ • คุณภาพดี • ความปลอดภัย • การตลาด 3.10 รูปแบบของ การพัฒนาห่วงโซ่คุณค่าข้าว ธุรกิจ สหกรณ์การเกษตร การจัดการที่ดินและทุน การส่งเสริม การให้ สินเชื่อ Source:Dang Kim Son, 2014 : 22
- 23. Each ASEAN Country Standard International Standard การเกษตรไทย การเกษตรนานาชาติ การเกษตร อาเซียน 3.11 อย่าลืมว่าสินค้าข้าวในยุคการค้าเสรีเกษตรกรและ ชุมชนต้องรับรู้ถึงความจําเป ็ นของมาตรฐานของสินค้า 23 การก ้าวสู่ยุคการค ้าเสรี ความก ้าวหน้าของเทคโนโลยีและนวัตกรรม มาตรฐานสินค ้า เกษตรและอาหาร เช่นข ้าวหอมมะลิ มาตรฐานระบบ (เช่น GAP, Organic Thailand, GMP เป็น ต ้น) มาตรฐานชุมชน มาตรฐานทั่วไป SPS/QIE/CODEX/ IPPC มาตรฐาน IFOAM, USDA ORGANIC มาตรฐานทั่วไป SPS/QIE/CODEX/ IPPC การเข ้าสู่ Word Free Trade Economy ตาม บริบทของ องค์การการค ้า โลก มิติเวลา 3.มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย
- 24. Basmati Rice Calrose rice Jaminerice 3. มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาทย
- 25. University engagement เติมเต็มช่องว่าง การผลิตการจัดการและงานวิจัย โดยมหาวิทยาลัยในพื้นที่หรือสถาบัน วิชาการในพื้นที่ นาข้าวที่เป ็นมิตรกับ สิ่งแวดล้อม ตลาดข้าว เพื่อสุขภาพ 1. พันธุ์ข้าวจําเพาะ 3.12 ความสําเร็จขึ้นอยู่กับความพร้อมเพรียงของเกษตรกร ชุมชน เอกชน ภาครัฐ และภาควิชาการ 2. โรงสีชุมชนขนาดกลาง 3. ผลิตภัณฑ์ที่โดดเด่น 4. Social enterprise ทีมา: ดัดแปลงจาก อภิชาติ วรรณวิจิตร 2557 Business engagement เติมเต็มช่องว่าง การจัดการทางการตลาด การสร้าง มูลค่าเพิ่มเพื่อการกระจายสินค้าต่อผู้บริโภค Community engagement 3.มิติใหม่ของการสร้างความยั่งยืนและมั่นคงให้กับข้าวและชาวนาไทย
- 26.