1. Θ η β α ϊ κ ό Κ α β ε ί ρ ι ο
(Πολιτιστικό Πρόγραμμα 4ου
Γυμνασίου Θήβας κατά το σχολικό έτος 2011-2012)
Οι Κάβειροι ήταν θεότητες ανατολικής καταγωγής (φοινικικής, φρυγικής ή
μικρασιατικής ή αόριστα σημιτικής καταγωγής ή πελασγικής). Αν και η λατρεία τους
ήταν σχεδόν εξαπλωμένη σε όλη την Ελλάδα, όπως και στην Μικρά Ασία, υπάρχουν
τα λιγότερα στοιχεία γι’ αυτά τα Μυστήρια. Η μεγαλύτερη εξάπλωση αυτών των
Μυστηρίων άρχισε τον 3ο π.Χ. αιώνα, που ευνοήθηκαν από την Μακεδονική
πολιτική. Στη Θήβα έχασαν την αρχική τους φύση και παραμορφώθηκαν
ανακατεμένοι με ελληνικές θεότητες. Η λατρεία και το περιεχόμενό της αναπλάστηκε
και διαφοροποιήθηκε στο Καβείριο όχι μόνο της Θήβας αλλά και της Σαμοθράκης.
Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για τη προέλευση του ονόματος. Το όνομά τους έχει
την έννοια των «δυνατών» ή «μεγάλων» θεών. Κατά μία άποψη το όνομα Κάβειροι
προέρχεται από το σημιτικό καβιρίμ που σημαίνει ισχυρός. Κατ’ άλλους το όνομα
είναι ελληνικό και προέρχεται από το ρήμα καίω (Τσεβάς, 2006).
Οι Κάβειροι κατά τον Απολλώνιο το Ρόδιο ήταν η Αξίερσος, η Αξιόκερσα, ο
Αξιόκερσος και ο Κάδμιλλος. Η παράδοση τους παρουσιάζει ως μητέρα και κόρη,
πατέρα και γιο (Τσάκου-Κονβερτίνο, 2003). Κατά τον Τσεβά οι Κάβειροι είχαν τα
ονόματα Αξίερος Αξιόκερσος και Αξιόκερσα, που ίσως αντιστοιχούσαν στα ονόματα
Άδης, Δήμητρα και Περσεφόνη.
Το ιερό των Καβείρων στη Θήβα βρισκόταν σε μικρή απόσταση από τις Νηίστες
Πύλες των Θηβών. Καβείριος ναός υπήρχε και στη Λάρυμνα και την Ανθηδόνα
(Τσάκου-Κονβερτίνο, 2003). Το Καβείριο της Θήβας ήταν ιερό όπου τελούνταν
μυστήρια προς τιμήν του θεού Καβείρου και του γιού του, του Παιδός, στους
οποίους η Δήμητρα αποκάλυψε κάποιες μυστικές τελετές που αποσκοπούσαν την
ενίσχυση της παντοειδούς γονιμότητας (καρπών, ζώων, ανθρώπων).
Οι Κάβειροι λατρεύονταν ως προστάτες του αμπελιού και της ευγονίας των ζώων, γι’
αυτό και βρέθηκαν εκεί πάνω από 1400 ζωικές απεικονίσεις ταύρων. Η λατρεία στο
ιερό αρχίζει τουλάχιστον από την αρχαϊκή περίοδο (700-500 π.Χ.) και συνεχίζεται
αδιάσπαστη ως τα ρωμαϊκά μεταχριστιανικά χρόνια (4ος αιώνας μ.Χ.). Το ιερό των
Καβείρων υπήρχε μέχρι την εποχή του Παυσανία. Εκεί εκτελούνταν τα καβείρια
μυστήρια.
Στη Βοιωτία οι Κάβειροι Προμηθέας και ο γιος του Αιτναίος ίδρυσαν δύο ναούς,
όπου τελούνταν τα Καβείρια μυστήρια, που ίσως ήταν παρόμοια με τα Ελευσίνια
μυστήρια. Σύμφωνα με την παράδοση ο ένας ναός λειτουργούσε κοντά στη Θήβα και
ο άλλος στην Ανθηδόνα, όπου το άλσος και το ιερό αυτών των δαιμόνων γειτόνευε
με το ναό της Δήμητρας και της Κόρης. Λένε ότι η Δήμητρα όταν κατέφυγε στη
Βοιωτία, δίδαξε στους Κάβειρους Προμηθέα και Αιτναίο την τέλεση των
Καβειρικών μυστηρίων, τα οποία τελούσαν έπειτα εκείνοι έχοντας για ιερό άλσος
αυτό της καβειρίας Δήμητρας. Σύμφωνα με τον Παυσανία (9.25.5) το άλσος αυτό της
Καβειρίας ή Καβ(ε)ιραίας Δήμητρας και της Κόρης βρισκόταν εικοσιπέντε στάδια
μακριά από τη Θήβα Σ’ αυτό δεν υπήρχαν οικοδομήματα ούτε τελετές μύησης. Ήταν
χώρος περιφραγμένος και η είσοδος σ΄ αυτόν επιτρεπόταν μόνο στους μυημένους.
Το διερχόμενο ρυάκι, τα πολλά νερά και η δασώδης φύση του το καθιστούσαν
ιδανικό για την τέλεση μυστηριακών τελετών για την προαγωγή της ευφορίας των
καρπών, καθώς και της γονιμότητας ανθρώπων και κοπαδιών. Φαίνεται, όμως, ότι
στο Καβείριο λάμβαναν χώρα διαβατήριες τελετές, δηλαδή μυητικές ιεροπραξίες, οι
οποίες σηματοδοτούσαν τη μετάβαση από την παιδική στην εφηβική ηλικία και από
την εφηβεία στη ζωή του ενηλίκου. Έτσι ερμηνεύονται τα παιχνίδια και τα
ομοιώματά τους, τα οποία βρέθηκαν στο ιερό, π.χ. στρόβιλοι (σβούρες), αστράγαλοι,
κουδουνάκια και μικρογραφικά αγγεία καθώς και άφθονα πήλινα ειδώλια παιδιών και
1

2. νέων, πιθανότατα αναθηματικές εικόνες όσων είχαν προσέλθει στο ιερό για τα
διαβατήρια έθιμα. Οι παραστάσεις κυνηγιών και αθλητικών δρωμένων ερμηνεύονται
ως δηλωτικές των μυητικών δοκιμασιών των εφήβων. Η μύηση γινόταν σε
διονυσιακή ατμόσφαιρα, δεδομένου ότι ο προστάτης θεός είχε τη μορφή και το
χαρακτήρα του Διονύσου και ως ιερό αγγείο κάνθαρο συγκεκριμένου τύπου.Ο
Παυσανίας επειδή φοβόταν την οργή των Καβείρων ζητά συγγνώμη που δεν
αναφέρει τι ακριβώς ήταν οι Κάβειροι και τι έκαναν αυτοί και η μητέρα τους.
Κατά τον Τσεβά (Τσεβάς, 2006) τη λατρεία των Καβείρων μετέφεραν από την Ασία
στη Βοιωτία οι Πελασγοί μαζί με τη λατρεία του Δία, του Ερμή του Διονύσου και
άλλων θεών. Οι Κάβειροι ήταν δευτερεύουσες υποχθόνιες θεότητες που οι Πελασγοί
λάτρευαν στη Λήμνο, την Ίμβρο, τη Σαμοθράκη και τη Βοιωτία. Θεωρούσαν πως οι
Κάβειροι ήταν κοντοί στο ύψος και ήταν υπερφυσικά πνεύματα που εκπροσωπούσαν
την υπόγεια φωτιά και τις μεταλλευτικές εργασίες. Ο Ηρόδοτος ισχυρίζεται ότι ήταν
γιοι του Ηφαίστου και πως του αντικαθιστούσαν τους χαλκουργούς Κύκλωπες. Ο
Φερεκύδης προσθέτει ότι μητέρα τους ήταν η Καβείρη, κόρη του Πρωτέα. Σύμφωνα
με άλλη παράδοση ήταν παιδιά του Δία και της Ηλέκτρας, δηλαδή της φωτεινής
φλόγας. Αφιερωμένα σε αυτούς ήταν τα ηφαιστιογενή νησιά Λήμνος, Ίμβρος,
Σαμοθράκη, όπου υπήρχαν και ιερά των Καβείρων. Όσοι μυούνταν στα μυστήρια
αποκτούσαν δύναμη να αποφεύγουν τους κινδύνους και να νικούν τους εχθρούς.
Στα μυστήρια μυούνταν άντρες, γυναίκες και παιδιά τη νύχτα, αφού προηγουμένως
καθαρίζονταν και πλένονταν. Εκείνοι που επρόκειτο να μυηθούν εξομολογούνταν τα
αμαρτήματά τους στον ιερέα που ονομαζόταν Κόης. Μετά έπρεπε να νηστέψουν,
Παράλληλα, τους υποχρέωναν να παρουσιάσουν και τον κηδεμόνα τους για να
βεβαιώσει πως είχαν καλή διαγωγή και για να εγγυηθεί γι’ αυτούς στο μέλλον. Στο
τέλος οι μυούμενοι ορκίζονταν πως θα κάνουν ενάρετη ζωή και πως θα τηρήσουν για
πάντα τα μυστικά αυτά. Από αυτό το τυπικό περνούσαν όλοι, όποια θέση και αν
κατείχαν. Ο Λύσανδρος σύμφωνα με τον Πλούταρχο, όταν θέλησε να μυηθεί στα
μυστήρια στη Σαμοθράκη, δεν μπόρεσε να αποφύγει το τυπικό αυτό, ο ιερέας ήταν
ανυποχώρητος. Όσον χρόνο διαρκούσαν οι μυστηριώδεις γιορτές των Καβείρων,
έσβηναν όλες τις φωτιές και άναβαν μια καινούργια με τον ιερό πυρσό που έφερναν
από τη Δήλο.
Στη Βοιωτία η λατρεία τους διακόπηκε για κάποιο χρονικό διάστημα μετά τον
πόλεμο των Επιγόνων, επειδή μετά την άλωση της Θήβας οι Κάβειροι απελάθηκαν
από τους Αργείους. Ανανεώθηκε από την Πελάργη, κόρη του Ποτνέα, και το σύζυγό
της Ισθιάδη, που σύστησαν πάλι τη λατρεία και μετέφεραν την έδρα της σε κάποιο
χωριό με το όνομα Αλεξιάρους . Εκεί συγκεντρώθηκαν ο Τηλώνδας και όσοι άλλοι
ζούσαν από το γένος των Καβείρων και έκαναν γιορτές για να τιμήσουν την
επιστροφή των Καβείρων από την εξορία.
Οι Κάβειροι θεωρούνταν κακοποιά πνεύματα, κακοί δαίμονες οι οποίοι από τα βάθη
της γης και από το βυθό της μητέρας τους της θάλασσας εξακόντιζαν φωτιές και
τράνταζαν τη γη. Σ’ αυτούς αποδίδονταν οι σεισμοί και οι πυρκαγιές. Η θρησκεία των
Καβείρων και οι μυστηριώδεις ιεροτελεστίες ενέπνεαν παντού το φόβο και τον
τρόμο, επειδή θεωρούσαν ότι οι Κάβειροι ήταν πολύ σκληροί και επέβαλλαν
τιμωρίες.
Αν λάβουμε υπόψη ότι τα ιερά ιδρύονταν σε σεισμογενή ή ηφαιστειώδη ή
μεταλλοφόρα εδάφη (Θήβα, Ίμβρος, Σαμοθράκη, Λήμνος, Αίτνα, Ανθηδόνα), τότε
οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι τα Καβείρια μυστήρια τελούνταν για να
εξευμενιστούν οι Κάβειροι. Πίστευαν πως, εφόσον ήσαν υποχθόνιες θεότητες που
βοηθούσαν τους μεγάλους θεούς, θα μπορούσαν να μεσολαβήσουν σ’ αυτούς για να
2

3. αποτραπούν οι κίνδυνοι από τον σεισμό ή τη φωτιά και για να έχουν επιτυχία οι
μεταλλευτικές εργασίες.
Όταν ξεσπούσε η οργή των Καβείρων τα αποτελέσματα ήταν φρικτά. Πολίτες της
Ναυπάκτου που τόλμησαν να μιμηθούν όσα γίνονταν στη Θήβα άμεσα και σκληρά.
Λέγεται πώς όσοι από το στρατό του Ξέρξη που είχαν μείνει με το Μαρδόνιο στη
Βοιωτία, μπήκαν στο ιερό των Καβείρων για να το λεηλατήσουν έχασαν τα λογικά
τους και βγαίνοντας από το ναό αυτοκτονούσαν. Μακεδόνες στρατιώτες που, μετά
την καταστροφή της Θήβας από τον Αλέξανδρο, τόλμησαν να μπουν στο ιερό των
Καβείρων, χτυπήθηκαν από κεραυνούς και αστραπές και πέθαναν. (Παυσανίας,
9.25.9.10).
Άλλοι θεωρούσαν του Καβείρους ευεργετικούς δαίμονες που συντελούσαν για να
ευδοκιμήσουν τα δέντρα και ιδιαίτερα τα αμπέλια. Ο Αισχύλος αναφέρει ότι οι
Αργοναύτες είχαν εφοδιαστεί από τους Κάβειρους με εξαίσιο κρασί. Ο Τίφυς, ο
κυβερνήτης της Αργούς, όταν εκίνησε από τη Σίφα της Θίσβης για να φέρει πίσω το
χρυσόμαλλο δέρας, φρόντισε μεταξύ άλλων να γεμίσει τα πιθάρια της Αργούς με
λαμπρό κρασί που του προμήθευαν οι Κάβειροι από τα αμπέλια τους.
Στη Ρώμη τιμούσαν τους Κάβειρους ως εφέστιες θεότητες που η λατρεία τους
μεταφέρθηκε από τη Φρυγία, όπου βρισκόταν και το βουνό που λεγόταν Κάβειρος.
Θηβαϊκό Καβείριο
Το ιερό αποκαλύφθηκε τυχαία το 1887, όταν μολύβδινα ειδώλια ταύρων που
προέρχονταν από την περιοχή βρέθηκαν να πωλούνται στην αγορά της Αθήνας. Το
Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο άρχισε την ανασκαφή στο Καβείριο στα 1887
χωρίς να προβλέψει πως θα ήταν μια από τις πιο μακροχρόνιες ανασκαφές. Στην
ανασκαφή έλαβαν μέρος πολλοί αρχαιολόγοι. Η ανασκαφή του Καβειρίου έγινε το
1888-9 από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο υπό τους P. Wolters, W.
Doerpfeld, W. Judeich, H. Winnefeld, F. Winter ενώ η G. Bruns συνέχισε το 1956,
1959, 1962 και 1964-6. Μικρή συμπληρωματική ανασκαφή έγινε το 1971.
Η οριστική δημοσίευση έγινε το 1940 με γενική θεώρηση των ως τότε πορισμάτων σε
τόμο που επιμελήθηκε η G Burns συνεργάτιδα του P. Wolters, ενός μέλους της
αρχικής ομάδας των παλιών ερευνητών. Ακολούθησε το 1974 η δημοσίευση των
πήλινων εδωλίων από τον B. Schmaltz και στα 1978 η δημοσίευση των οικοδομικών
λειψάνων από τους W Heyder και A. Mallwitz. Στο διάστημα 1993-94 έγιναν
στερεωτικές εργασίες στον κτιστό περίβολο του θεατρικού κοίλου που κινδύνευε από
κατολίσθηση από τα νερά της βροχής.
Τα σημαντικότερα μνημεία του Καβειρίου είναι:
Ο ναός, αφιερωμένος στους θεούς Κάβειρους. Πρόκειται για ορθογώνιο οικοδόμημα,
του οποίου τα παλαιότερα λείψανα τοποθετούνται στον 6ο αιώνα π.Χ. Τα σημερινά
σωζόμενα θεμέλια ανήκουν σε νεότερη φάση του τέλους του 4ου αιώνα π.Χ.
Μεταγενέστερες ανακαινίσεις που περιλαμβάνουν προσθήκες στα δυτικά του ναού
έγιναν στον 2ο και 1ο αιώνα π.Χ. Ο ναός διέθετε πρόναο και σηκό, καθώς και
υπαίθρια αυλή με δύο ορθογώνιους βόθρους για θυσίες. Ολόγυρα είχε περίβολο.
Το θέατρο, το οποίο κτίστηκε κατά την ελληνιστική περίοδο (3ος-1ος αιώνας π.Χ.)
στον ίδιο άξονα με το ναό από την ανατολική του πλευρά. Δεν είχε σκηνή, διέθετε
δέκα κερκίδες στο κοίλο και βωμό στο κέντρο της ορχήστρας. Εξυπηρετούσε στην
παρακολούθηση των "δρωμένων" που σχετίζονταν με τη μύηση των πιστών.
Η στοά, μακρόστενο οικοδόμημα μήκους 40 μ. στα Ν.Α. του θεάτρου. Εξυπηρετούσε
τις λατρευτικές ανάγκες του ιερού. Κτίστηκε περί τα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ.
Τα κυκλικά και ελλειψοειδή κτήρια, από τα οποία βρέθηκαν αρκετά σε ολόκληρο
το χώρο του ιερού. Διέθεταν βόθρους για τις αιματηρές θυσίες και τους
3

4. τελετουργικούς καθαρμούς, καθώς και κτιστό πάγκο στο εσωτερικό για τους
μυούμενους. Το μεγαλύτερο, του τέλους του 5ου αι. π.Χ., βρίσκεται μεταξύ της στοάς
και του ναού και ήταν ίσως απλός περίβολος χωρίς στέγη. Αχρηστεύτηκε στις αρχές
του 1ου αιώνα π.Χ.
Στα ανατολικά του ναού ήταν ο βωμός για τις έμπυρες θυσίες και ύπαιθρος χώρος για
τα «δρώμενα» που συνδέονταν με τη μύηση. Όσοι έρχονταν στο ιερό μπορούσαν να
παρακολουθούν τις υπαίθριες τελετές από τις πλαγιές του χωμάτινου όχθου, ο οποίος
κλείνει στα ανατολικά τον ιερό χώρο. Στο τέλος του 1ου
αι πΧ υποτίθεται πως στο
χωμάτινο αυτό κοίλο έγιναν τα σωζόμενα λίθινα εδώλια (στο χαμηλότερο μόνο μέρος
του κοίλου). Ο ιερός χώρος με το ναό και την ύπαιθρη αυλή στα ανατολικά είχε
χτιστό περίβολο και πριν από τα ελληνιστικά χρόνια. Ο περίβολος αυτός επεκτάθηκε
κατά την ανακαίνιση των ρωμαϊκών χρόνων και περιέλαβε το κοίλο. Ευρύχωρες
στοές στα ανατολικά παρείχαν προστασία στους προσκυνητές από καιρικές
συνθήκες. Ο Παυσανίας βρήκε το ιερό σε ακμή. Η παρακμή άρχισε τον επόμενο
αιώνα. Ολόκληρο τον 3ο
αι μΧ λειτουργούσε παρηκμασμένο και διαλύθηκε στις
αρχές του 4ου
αι μΧ.
Πολλά από τα αναθήματα που βρέθηκαν είναι παιχνίδια που προσφέρονταν στο
θεϊκό Παιδί. Συνηθισμένα παιχνίδια που βρέθηκαν ως αναθήματα είναι στρόβιλοι
(σβούρες), και αστράγαλοι (κότσια από αρθρώσεις ποδιών προβάτων). Τα
αναθήματα αυτά είναι μπρούτζινα, μολύβδινα ή πήλινα. Πολλά ενεπίγραφα
αναφέρουν μόνο το παιδί, άλλα μόνο το Κάβειρο, άλλα και τους δυο. Τα αναθήματα
και τα αγγεία κατασκευάζονταν από ειδικούς τεχνίτες και μπορούσε κάποιος να τα
αγοράσει έξω από το ιερό.
Τυπική είναι ακόμη και η κεραμική του ιερού, κυρίως κάνθαροι, που διακοσμούνται
με γκροτέσκες μορφές. Η εύρεση ωστόσο λιγοστών νεολιθικών οστράκων (6000-
3000 π.Χ.) κάτω από το ναό αποδεικνύει μία ακόμη πρωιμότερη κατοίκηση στο
χώρο, προτού αυτός μετατραπεί σε θρησκευτικό κέντρο.
Έγραψαν για το θηβαϊκό Καβείριο:
Παυσανίας (9.25.5-9):
«Σ’ απόσταση εικοσιπέντε σταδίων απ’ αυτού υπάρχει άλσος της Δήμητρας
καβ[ε]ιραίας και της Κόρης, στο οποίο μπορούν να μπουν οι μυημένοι. Από το άλσος
αυτό απέχει εφτά περίπου στάδια το ιερό των Καβ[ε]ίρων. Ποιοι είναι οι Κάβ[ε]ιροι
και τι είδους μυστικές τελετές υπάρχουν γι’ αυτούς και τη Δήμητρα θα τα αποσιωπήσω
ζητώντας συγγνώμη από τους φιλομαθείς. Παρά ταύτα τίποτε δεν μ’ εμποδίζει τούτο
μόνο να κοινολογήσω σ’ όλους, ποια υπήρξε η αρχή των τελετών, κατά τις παραδόσεις
των Θηβαίων. Λένε δηλαδή πως σε αυτή τη θέση υπήρχε κάποτε πόλη με κατοίκους
ονομαζόμενους καβ[ε]ίρους. Σ’ ένα από τους καβ[ε]ίρους ονομαζόμενο Προμηθέα
και στο γιο του Προμηθέα Αιτναίο, τους οποίους είχε γνωρίσει η Δήμητρα,
εμπιστεύτηκε κάτι για να το κρατήσουν μυστικό. Ποια ήταν η μυστική παρακαταθήκη
της Δήμητρας και τι απέγινε μου φαίνεται πως είναι ανευλαβές να το γράψω.
Οπωσδήποτε, οι μυστικές ιεροπραξίες είναι δώρο της Δήμητρας στους καβ[ε]ιραίους.
Κατά την εκστρατεία των επιγόνων και την άλωση των Θηβών, οι καβ[ε]ιραίοι
διώχτηκαν από τους Αργείους και για ένα χρονικό διάστημα σταμάτησαν και τα
μυστήρια. Αργότερα λένε πως η Πελαργή, κόρη του Ποτνιέα, και ο σύζυγος της
Πελαργής Ισθμιάδης οργάνωσαν από την αρχή τα μυστήρια στον τόπο, αλλά τα
μετέφεραν σε θέση ονομαζόμενη Αλεξιάρουν. Επειδή όμως η θέση όπου η Πελαργή
έκανε τη μύηση ήταν έξω από τα παλιά όρια, ο Τηλώνδης και όσοι επιζούσαν από το
γένος των καβ[ε]ιριτών επανήλθαν στην Καβ[ε]ιραία. Προς Προς τιμήν της Πελαργής
και άλλα έχουν ορισθεί, σύμφωνα με χρησμό από τη Δωδώνη, αλλά και θυσία ενός
ζώου εγκύου. Την οργή των Καβ[ε]ίρων οι άνθρωποι δεν μπορούν να την αποφύγουν,
4

5. όπως με πολλούς τρόπους έγινε φανερό: μερικούς ιδιώτες δηλαδή που είχαν τολμήσει
ν’ απομιμηθούν στη Ναύπακτο τις μυστικές τελετές των Θηβών, δεν άργησε να τους
βρει τιμωρία. Επίσης από τους Πέρσες του Ξέρξη που είχαν μείνει στη Βοιωτία με το
Μαρδόνιο, όσοι είχαν μπει στο ιερό των Καβ[ε]ίρων, ίσως με την ελπίδα μεγάλου
υλικού κέρδους, αλλά περισσότερο, νομίζω, από περιφρόνηση προς τους θεούς, αυτοί
συνέβη να παραφρονήσουν αμέσως και χάθηκαν πέφτοντας στη θάλασσα ή ριχνόμενοι
κάτω από γκρεμούς. Και όταν ο Αλέξανδρος είχε νικήσει και είχε κάψει τη Θήβα και τη
Θηβαϊδα ολόκληρη και αστραπές από τον ουρανό. Τόσο άγιο ήταν το ιερό αυτό από
την αρχή». , οι μακεδόνες οπλίτες που μπήκαν στο ιερό των Καβ[ε]ίρων βρισκόμενο
και αυτό σε γη εχθρική, καταστράφηκαν με κεραυνούς
Ο Πίνδαρος αναφέρει για τους μυημένους στα Μυστήρια των Καβείρων: «Ευτυχής
εκείνος ο οποίος αφού είδε αυτό το θέαμα, κατέρχεται στα βάθη της Γης. Γνωρίζει το
τέλος της ζωής, γνωρίζει την Θεία πηγή».
Νέα Εφημερίς, αρ. φύλ. 340, 06.12.1887: 4
«Σπουδαία ρχαιολογικ νακάλυψις γγέλλεται κ Θηβ ν. Χωρικοί τινεςἀ ὴ ἀ ἀ ἐ ῶ
νεργήσαντες λαθραίως νασκαφ ς ν το ς παρ τ ν πόλιν γρο ς, νεκάλυψανἐ ἀ ὰ ἐ ῖ ὰ ὴ ἀ ῖ ἀ
πλ θος χαλκ ν κα μολυβδίνων γαλματίων παριστώντων ζ α, δίως ταύρους. νῆ ῶ ὶ ἀ ῶ ἰ Ἔ
τισι τούτων π ρχον κεχαραγμέναι ρχαϊκα πιγραφαί, δηλο σαι τι τα τα σανὑ ῆ ἀ ὶ ἐ ῦ ὅ ῦ ἦ
φιερωμένα το ς Καβείροις. Το το μαθ ν γενικ ς φορος τ ν ρχαιοτήτων κ. Π.ἀ ῖ ῦ ὼ ὁ ὸ ἔ ῶ ἀ
Καββαδίας, μετέβη ε ς Θήβας κα κατώρθωσε ν κατάσχ δι τ ς νακριτικ ς ρχ ςἰ ὶ ὰ ῃ ὰ ῆ ἀ ῆ ἀ ῆ
τ σπουδαιότερα τ ν ε ρημάτων. Τα τα ε νε κτ τα ροι, ν ε ς , στις ζυγίζειὰ ῶ ὑ ῦ ἶ ὀ ὼ ῦ ὧ ὁ ἷ ὅ
περ τ ς δύο κάδας, ε νε ξιόλογον ργον. κ τ ς γενομένης δ νακρίσεωςὶ ὰ ὀ ἶ ἀ ἔ Ἐ ῆ ὲ ἀ
ξηκριβώθη κα τόπος νθα ε ρέθησαν τα τα, στις ε νε α τ τ περίφημον νἐ ὶ ὁ ἔ ὑ ῦ ὅ ἶ ὐ ὸ ὸ ἐ
ρχαιότητι ερ ν τ ν Καβείρων, διότι νεκαλύφθη κε κα πιγραφ ν τ ποί ε νεἀ ἱ ὸ ῶ ἀ ἐ ῖ ὶ ἐ ὴ ἐ ῇ ὁ ᾳ ἶ
ναγεγραμμένα νόματα νδρ ν, ο τινες καβιριάρχησαν· νεκαλύφθησαν δ καἀ ὀ ἀ ῶ ἵ ἐ ἀ ὲ ὶ
μέρος το ναο κα κίονες ραβδωτο κ πωρίνου λίθου κα πολλ θραύσματαῦ ῦ ὶ ὶ ἐ ὶ ὰ
γγείων.»ἀ (Πηγή: http://invenio.lib.auth.gr/record/91631?ln=el)
Βιβλιογραφία
Παυσανίου, Ελλάδος Περιήγησις. Βοιωτικά-Φωκικά (επιμέλεια Ν. Δ. Παπαχατζή)
(1992) Εκδοτική Αθηνών ΑΕ
Τσάκου-Κονβερτίνο Τότα (2003) Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Βοιωτίας, εκδόσεις
Πάραλος
Τσεβάς Γεώργιος (επιμέλεια Γιάννης Κοίλης) (2006) Ιστορία της Θήβας και της
Βοιωτίας από τα αρχαιότατα χρόνια μέχρι σήμερα, Πνευματικό Κέντρο Δήμου
Θηβαίων.
W.Heyder, Alfred Mallwitz (1978) Die Bauten im Kabiren-heiligtum bei Theben.
Ηλεκτρονικές διευθύνσεις
http://odysseus.culture.gr
http://www.namuseum.gr/object-month/2010/sep/sep10-thiva-gr.html
http://el.wikipedia.org
http://invenio.lib.auth.gr/record/91631?ln=el
5

6. όπως με πολλούς τρόπους έγινε φανερό: μερικούς ιδιώτες δηλαδή που είχαν τολμήσει
ν’ απομιμηθούν στη Ναύπακτο τις μυστικές τελετές των Θηβών, δεν άργησε να τους
βρει τιμωρία. Επίσης από τους Πέρσες του Ξέρξη που είχαν μείνει στη Βοιωτία με το
Μαρδόνιο, όσοι είχαν μπει στο ιερό των Καβ[ε]ίρων, ίσως με την ελπίδα μεγάλου
υλικού κέρδους, αλλά περισσότερο, νομίζω, από περιφρόνηση προς τους θεούς, αυτοί
συνέβη να παραφρονήσουν αμέσως και χάθηκαν πέφτοντας στη θάλασσα ή ριχνόμενοι
κάτω από γκρεμούς. Και όταν ο Αλέξανδρος είχε νικήσει και είχε κάψει τη Θήβα και τη
Θηβαϊδα ολόκληρη και αστραπές από τον ουρανό. Τόσο άγιο ήταν το ιερό αυτό από
την αρχή». , οι μακεδόνες οπλίτες που μπήκαν στο ιερό των Καβ[ε]ίρων βρισκόμενο
και αυτό σε γη εχθρική, καταστράφηκαν με κεραυνούς
Ο Πίνδαρος αναφέρει για τους μυημένους στα Μυστήρια των Καβείρων: «Ευτυχής
εκείνος ο οποίος αφού είδε αυτό το θέαμα, κατέρχεται στα βάθη της Γης. Γνωρίζει το
τέλος της ζωής, γνωρίζει την Θεία πηγή».
Νέα Εφημερίς, αρ. φύλ. 340, 06.12.1887: 4
«Σπουδαία ρχαιολογικ νακάλυψις γγέλλεται κ Θηβ ν. Χωρικοί τινεςἀ ὴ ἀ ἀ ἐ ῶ
νεργήσαντες λαθραίως νασκαφ ς ν το ς παρ τ ν πόλιν γρο ς, νεκάλυψανἐ ἀ ὰ ἐ ῖ ὰ ὴ ἀ ῖ ἀ
πλ θος χαλκ ν κα μολυβδίνων γαλματίων παριστώντων ζ α, δίως ταύρους. νῆ ῶ ὶ ἀ ῶ ἰ Ἔ
τισι τούτων π ρχον κεχαραγμέναι ρχαϊκα πιγραφαί, δηλο σαι τι τα τα σανὑ ῆ ἀ ὶ ἐ ῦ ὅ ῦ ἦ
φιερωμένα το ς Καβείροις. Το το μαθ ν γενικ ς φορος τ ν ρχαιοτήτων κ. Π.ἀ ῖ ῦ ὼ ὁ ὸ ἔ ῶ ἀ
Καββαδίας, μετέβη ε ς Θήβας κα κατώρθωσε ν κατάσχ δι τ ς νακριτικ ς ρχ ςἰ ὶ ὰ ῃ ὰ ῆ ἀ ῆ ἀ ῆ
τ σπουδαιότερα τ ν ε ρημάτων. Τα τα ε νε κτ τα ροι, ν ε ς , στις ζυγίζειὰ ῶ ὑ ῦ ἶ ὀ ὼ ῦ ὧ ὁ ἷ ὅ
περ τ ς δύο κάδας, ε νε ξιόλογον ργον. κ τ ς γενομένης δ νακρίσεωςὶ ὰ ὀ ἶ ἀ ἔ Ἐ ῆ ὲ ἀ
ξηκριβώθη κα τόπος νθα ε ρέθησαν τα τα, στις ε νε α τ τ περίφημον νἐ ὶ ὁ ἔ ὑ ῦ ὅ ἶ ὐ ὸ ὸ ἐ
ρχαιότητι ερ ν τ ν Καβείρων, διότι νεκαλύφθη κε κα πιγραφ ν τ ποί ε νεἀ ἱ ὸ ῶ ἀ ἐ ῖ ὶ ἐ ὴ ἐ ῇ ὁ ᾳ ἶ
ναγεγραμμένα νόματα νδρ ν, ο τινες καβιριάρχησαν· νεκαλύφθησαν δ καἀ ὀ ἀ ῶ ἵ ἐ ἀ ὲ ὶ
μέρος το ναο κα κίονες ραβδωτο κ πωρίνου λίθου κα πολλ θραύσματαῦ ῦ ὶ ὶ ἐ ὶ ὰ
γγείων.»ἀ (Πηγή: http://invenio.lib.auth.gr/record/91631?ln=el)
Βιβλιογραφία
Παυσανίου, Ελλάδος Περιήγησις. Βοιωτικά-Φωκικά (επιμέλεια Ν. Δ. Παπαχατζή)
(1992) Εκδοτική Αθηνών ΑΕ
Τσάκου-Κονβερτίνο Τότα (2003) Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Βοιωτίας, εκδόσεις
Πάραλος
Τσεβάς Γεώργιος (επιμέλεια Γιάννης Κοίλης) (2006) Ιστορία της Θήβας και της
Βοιωτίας από τα αρχαιότατα χρόνια μέχρι σήμερα, Πνευματικό Κέντρο Δήμου
Θηβαίων.
W.Heyder, Alfred Mallwitz (1978) Die Bauten im Kabiren-heiligtum bei Theben.
Ηλεκτρονικές διευθύνσεις
http://odysseus.culture.gr
http://www.namuseum.gr/object-month/2010/sep/sep10-thiva-gr.html
http://el.wikipedia.org
http://invenio.lib.auth.gr/record/91631?ln=el
5