2. İTÜ İSG Günleri | Önder Akademi

Copyright Önder Akademi AŞ, 2017
1
ozlem@onderakademi.com
28 adet AB
İş Sağlığı
ve
Güvenliği
Direktifini
karşılayan
18 adet Yönetmelik
Resmi Gazete’de
yayımlanarak
yürürlüğe girmiştir.
Ulusal Program”da
yer alan;
Mevcut Mevzuat
AB İş Sağlığı ve
Güvenliği Direktifleri
RİSK Kontrol Önlemini
Geliştir.
Riski
Değerlendirmesi
UygulaTEHLİKE
VE
İNSAN
BİR ARADA

2
 Şemsiye Direktiftir ve diğer tüm direktifleri
kapsar.
 Bu nedenle de bu direktif “Çerçeve
Direktif” olarak adlandırılmaktadır.
 Çerçeve direktif ülkemizde 6331 sayılı
İSG Kanunu olarak yayınlanmıştır.
İş Ekipmanları
89/655 95/63
2001/45
Kişisel Koruyucu
Ekipmanlar
89/656
Ekranlı Araç
Ekipmanları
90/270
Balıkçı
Gemileri
93/103
Patlayıcı
Ortamlar
1999/92
Gebe ve
Emzikli Çalışan
92/85
Elle YükTaşıma
90/269
Sondaj
92/104
İşaretler
92/58
Çalışma Yeri
89/654
Kanserojen ve Mutajen
90/394 97/42 1999/38
Biyolojik Etkenler
2000/54
Maden
92/104
Asbestos
83/477, 91/382
2003/18
İnşaat
92/57
Limit Değerler
91/322, 96/94
Titreşim
2002/44
Gürültü
2003/10
EKİPMANLAR
ÖZEL
RİSKLER
ÇALIŞMA
ALANLARI
ETKİ
ÇERÇEVE
DİREKTİF
89/391
Kimyasal
98/24
• İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk
değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla
yükümlüdür.
AB uyum çalışmaları sonucu çıkartılmış olan
yönetmeliklerde
Risk Değerlendirme yapma zorunluluğu
ve alınan sonuçlara göre gerekli sağlık ve
güvenlik önlemlerinin belirleneceği hükmü
bulunmaktadır.

3
MADDE 5 – (1) İşveren; çalışma ortamının ve çalışanların
sağlık ve güvenliğini sağlama, sürdürme ve geliştirme amacı ile
iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapar
veya yaptırır.
RİSK DEĞERLENDİRMESİ YÜKÜMLÜLÜĞÜ
Ayrıca diğer
yönetmeliklerde de
özel risk
değerlendirme
hükümleri
bulunmaktadır.
Tehlike :
İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı
veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme
potansiyelidir.
Risk :
Tehlikeden kaynaklanacak kayıp,
yaralanma ya da başka zararlı sonuç
meydana gelme ihtimalidir.
Risk Değerlendirmesi:
İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek
tehlikelerin belirlenmesi,
bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan
faktörler ile
tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz
edilerek derecelendirilmesi ve
kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması
amacıyla yapılması gerekli çalışmalardır.

4
Kabul Edilebilir Risk Seviyesi:
Yasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme
politikasına uygun, kayıp veya yaralanma
oluşturmayacak risk seviyesidir.
İşverenin
görevleri
İşveren
Denetleme
ve Gözlem
Bilgi Edinme
Riskleri
Saptama
GörevlendirmeÖnlem
Alma
Tehlikeleri
Saptama/
Belirleme
Dokümantasyon
 Risk değerlendirmesinin gerçekleştirilmiş
olması; işverenin, işyerinde iş sağlığı ve
güvenliğinin sağlanması yükümlülüğünü
ortadan kaldırmaz.
 İşveren, risk değerlendirmesi çalışmalarında
görevlendirilen kişi veya kişilere risk
değerlendirmesi ile ilgili ihtiyaç duydukları her
türlü bilgi ve belgeyi temin etmekle
yükümlüdür.

5
Risk değerlendirme çalışmaları ilk defa uzay
ve havacılık çalışmaları ve askeri kaynaklarda
yer almış ve kullanılmaya başlanılmıştır.
1920 – 1982 yılları arası birçok büyük
endüstriyel kaza meydana gelmiştir.
Bunun üzerine bilim adamları ve otoriteler tehlike ve
riskleri değerlendirmek için risk değerlendirme
yöntemleri geliştirmeye çalışmışlardır.
1950 - 1960 yılları arasındaki Sistem
Güvenilirliği üzerindeki çalışmalar sonucunda
hava taşıtları, uzay ve elektronikle ilgili sistem
güvenliği askeri standartı “MIL-S-38130A”
yayınlanmıştır.
 En baştan güvenilir parçalar elde etmenin
önemini keşfetmiş,
 1950 yılında Elektronik Teçhizatın
Güvenilirliğinin Tahminine İlişkin MIL-
HDBK- 217 Nolu Askeri Standartını
yayınlanmıştır.
1$ eşdeğerli
elektronik parça
2 $ bakım
masrafı

6
 1949 yıllında, MIL-P-1629 askeri standartı olarak
sistem güvenilirliğini sorgulamak üzere geliştirilmiştir.
 1960’lı yıllarda NASA tarafından uzay çalışmalarında
kullanılmaya başlanmış, APOLLO ve CHALENGER
kazalarından sonra yoğun kullanım alanı bulmuştur.
 1975 yılında Japon NEC firması, FMEA disiplinin ilk
endüstriyel uygulamasını başlatmış, FORD firması
ise tekniğin otomotiv sanayinde uygulanmaya
başlatılmasını sağlamıştır.
 1962 yılında H.A. WATSON tarafından
Bell Laboratuvarlarında Hata Ağacı
Analizi füzelerin güvenilirliğini
değerlendirmek üzere geliştirilmiştir.
 NASA, MERCURY ve GERMINI
programlarının başlangıcından bu yana
Hata Ağacı Analizi yöntemini
kullanmaktadır.
 HAZOP tekniği de ilk defa İngiliz Kimya şirketi ICI
(Imperial Chemical Industries) tarafından 1964’de
“Kritik Sorgu Tekniği” olarak tasarlanmıştır.
 Ancak HAZOP metodolojisinin bugün kullanılan
şekline gelmesinde 1974’de Flixborough’da
meydana gelen endüstiyel kazanın büyük rolü
olmuştur.
 1974’de meydana gelen bu büyük endüstriyel
kazanın araştırma ekibinde bulunan Trevor Kletz,
kazadan sonra yaptığı araştırmaları da derleyerek
ilk HAZOP çalışmasını yaparak yayınlamıştır.
1976 yılında meydana gelen
Seveso Felaketi
24 Haziran 1981 tarihli 82/501
EEC SEVESO Yönergesi
ICMESA
Sistem güvenliğinin araştırılması
gereğini doğurmuş

7
TM-2 reaktör kazası sonrasında, A.B.D.
Nükleer Düzenlemeler Komisyonu
başkanı N. Rasmussen ve ekibi
tarafından Olay Ağacı Analizi ve Neden
Sonuç Analizi geliştirilmiştir.
Sigorta şirketleri de risk değerlendirme yöntemlerinin
geliştirilmesinde öncü olmuşlardır.
1 Kasım 1986, Basel, İŞVİÇRE
SANDOZ fabrikasında yangın sonucunda REN
Nehrinde toksik kimyasalların yayılması
Zürih Sigorta tarafından Ren nehrindeki kirlilik için
astronomik tazminatlar ödenmesi üzerine sigorta
şirketi uzmanları tarafından ZTA tekniği geliştirilmiştir.
28
Risk?
Risk
Değerlendirme?
Risk
Değerlendirme?
Risk?
Risk
Değerlendirme?

8
 Çalışma alanında hangi çeşit tehlikeler mevcut ?
 Risk ne kadar büyük?
 Güvendemiyiz?
Riskin büyüklüğünü hesaplama
ve
riskin tolere edilebilir olup olmadığına
karar verme işlemidir.
Riskin matematiksel ifadesi ise en basit
şekliyle şöyle verilmektedir;

9
İki temel risk analizi yaklaşımı mevcuttur.
Risk
Değerlendirme
Kalitatif
(qualitative)
Nitel araştırma kişilerin
kanaatleri, tecrübeleri,
algıları ve duyguları gibi
subjektif verilerle data
elde eder.
Riski, Yüksek, Orta
veya Küçük gibi
tanımlayıcı
terimlerle tanımlar.
Kantitatif
(quantitative)
Sayısal
verilerin
toplanmasını
amaçlar
Bu doğrultuda,
matematik ve istatistik
alanında geçerli
analiz türlerinden
yararlanır.
34
Kalitatif Risk Değerlendirme Yöntemleri
What İf?, Çeklistler, Matris Yöntemleri vb.
Proses Tehlike Analizleri
Proses FMEA, HAZOP, Enerji Bariyer
Analizleri vb.
Hata Analizleri
FTA, ETA, Neden Sonuç Analizi vb.
İnsan Eksenli Yöntemler
CREAM, THERP, HRA,HEI vb.
Simülatif Yöntemler
Markov Simülasyonu, ZHA, vb.
YAPI
Gün AyZAMAN
Kantitatif Yöntemler
Yarı Kantitatif Yöntemler
Kalititatif Yöntemler
Kullanım Sıklığı
Karışıklık
 Tehlike ve Riskleri doğru değerlendirebilmek önemlidir.

10
 Tüm tehlike ve riskleri aynı “Risk Değerlendirme Yöntemi” ile
değerlendiremez miyiz?
 O zaman neden bu kadar farklı yöntem mevcut? Hiç düşündünüz mü?
 Farklı tehlike ve riskleri ancak farklı bakış açısı içeren “Risk
Değerlendirme Yöntemleri” ile değerlendirebilirsiniz.
 Aksi durumda “Görünmeyen Gizli Yüksek Tehditler/Riskler” ile
uğraşmak yerine “Çok Daha Küçük Riskler” ile uğraşabilirsiniz…
 Çalışma ortamı gözle
görünen veya görünmeyen
tehlikelerle doludur.
 Risk Değerlendirme
Yöntemleri ihtiyaçtan
doğmuştur.
 Acil kontrol altına alınması
gereken, ya da sadece
kontrol önlemlerini gözden
geçirmeniz gereken düşük
bir risk olduğuna karar
vermeniz gerekir.

11
 Tehlikelerden korunduğunuzu düşündünüz bir an aslında hiç
beklemediğiniz büyük bir tehlike ortaya çıkabilir ve sizi büyük bir
RİSK altında bırakabilir.
 Ciddi bir “Tehlike”, “Olay” veya “Kaza” meydana geldiğinde, bilim
adamları çeşitli sorular sormaya başlamışlar, tehdit veya olayın
meydana gelme mekanizmalarını bulmaya çalışmışlardır.
Birbirinden farklı bakış açısına sahip
Risk Değerlendirme Yöntemleri bu
nedenle doğmuştur.
Yani asıl neden Tehdit ve Risklerin meydana gelme
mekanizmalarına farklı açıdan bakabilme kabiliyeti
kazanmaktır.
• Gürültü Risklerinin
Değerlendirilmesi
• MADDE 7 – (1) İşveren;
gürültüden
kaynaklanabilecek riskleri
değerlendirmekle
yükümlüdür.
ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ
İLE İLGİLİ RİSKLERDEN
KORUNMALARINA DAİR
YÖNETMELİK
• Mekanik Titreşim Risk
Değerlendirmesi
• MADDE 7 – (1) İşveren;
mekanik titreşimden
kaynaklanabilecek riskleri
değerlendirmekle
yükümlüdür.
ÇALIŞANLARIN
TİTREŞİMLE İLGİLİ
RİSKLERDEN
KORUNMALARINA DAİR
YÖNETMELİK
• Patlama riskinin
değerlendirilmesi
• MADDE 6 – (1) İşveren,
patlayıcı ortamdan
kaynaklanan özel risklerin
değerlendirmesi ile
yükümlüdür.
ÇALIŞANLARIN PATLAYICI
ORTAMLARIN
TEHLİKELERİNDEN
KORUNMASI HAKKINDA
YÖNETMELİK
Özel tehlike/riskleri değerlendirmek için sadece bu riskleri
değerlendirmek maksadı ile yöntemler geliştirilmiştir.

12
Patlayıcı ortam oluşma ihtimali ve
bu ortamın kalıcılığı,1
2
3
Statik elektrik de dahil tutuşturucu
kaynakların bulunma, aktif ve etkili
hale gelme ihtimalleri,
İşyerinde bulunan tesis, kullanılan
maddeler, prosesler ile bunların
muhtemel karşılıklı etkileşimleri,
İşverenler, işyerinde İş Sağlığı ve Güvenliği
Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğine uygun
risk değerlendirmesi yaparken patlayıcı
ortamdan kaynaklanan özel riskleri
değerlendirmekle yükümlüdür.
Olabilecek patlamanın etkisinin büyüklüğü
4
KISALTMA METHOD İSMİ YILI GELİŞTİREN
Dow CEI Dow Chemical Exposure Index 1988 Dow Chemicals
Dow F&EI Dow Fire & Explosion Index 1994 Dow Chemicals
ISI Inherent Safety Index 1995 Edwards ve
Lawrence
HIRA-TDI
HIRA-FEDI
Hazard Identification & Ranking
Toxicity Damage Index
Fire Explosion Damage Index
1998 Khan ve Abbasi
I2SI Integrated Inherent Safety Index 1999 Heikkilä
EHS Environment Health &Safety
Index
2000 Koller, Fischer ve
Hungerbühler
SREST SREST-Layer-Assessment
Index
2003 Shah
SweHI Safety Weighted Hazard Index 2003 Khan
i-Safe Index i-Safe Index 2002-
2004
Palaniappan
Örneğin; 2006/42/EU Makine Emniyeti
Yönetmeliği risk değerlendirmesini şart
koşmaktadır.
Mekanik ve Elektrik/Elektronik/
Programlanabilir sistemlerin güvenilirlik,
kullanılabilirlik ve hata yapma ihtimali
üzerinden risk değerlendirmesini tarif eder.
Makine Risk Değerlendirmesi; makinenin
yaşamının iki ana aşamasında yapılmalıdır.
Bir makinenin tasarımı hatalı olabilir.
Bu nedenle tasarım aşamasında risk
değerlendirmesinin yapılması ne kadar önemli
ise kullanım aşamasında da yapılması o kadar
önemlidir.
Hatalı bir tasarıma uygun imal edilen korunma
ekipmanı da hatalı yada etkisiz olabilir..
Bunlardan biri tasarım diğeri ise kullanım
aşamasıdır.
Bazı durumlarda “Güvenlik Tedbirleri”nin
uygulanmasından dolayı yeni riskler
meydana gelebilmektedir.

13
1. Güvenli Olmayan Nedir??
2. Güvenli Olan Nedir?
Makineler Prosesler
Arızaya Karşı Emniyetli Hataya Karşı Emniyetli
2000 2002
2004 2006 2008 2010
50%
50%
Bir makinenin veya tesisin işlevsel güvenliğini
sağlamak için;
Güvenlik ile ilgili
kısımlarının doğru
işlevlerle çalışması,
Bir hata meydana
geldiğinde makine veya
tesisin güvenli konumda
kalması
veya en kısa sürede
güvenli konuma
geçmesi gerekir.
 EN/IEC 61508: Emniyet ile ilgili kısımların elektrik/ elektronik/
programlanabilir elektronik sistem fonksiyonel emniyeti
 EN/IEC 61511: Fonksiyonel emniyet – Proses endüstrisi sektörü için
emniyetli enstrüman sistemleri
 EN/IEC 62061: Makine emniyeti – Emniyetli kısımların elektrik,
elektronik ve elektronik kontrol sistemlerinin fonksiyonel emniyeti
 EN ISO 13849: Makine emniyeti – Kontrol sisteminin emniyetle ilgili
kısımları
g) Birden fazla kimyasal madde ile çalışılan işlerde,
bu maddelerin her biri ve birbirleri ile etkileşimleri.
(3) İşveren, tedarikçiden veya diğer kaynaklardan
risk değerlendirmesi için gerekli olan ek bilgileri
edinir. Bu bilgiler, kullanıcılara yönelik olarak, varsa
kimyasal maddelerin yürürlükteki mevzuatta yer
alan özel risk değerlendirmelerini de içerir.
(4) Tehlikeli kimyasal maddeler içeren yeni bir
faaliyete ancak risk değerlendirilmesi yapılarak
belirlenen her türlü önlem alındıktan sonra başlanır.
Risk değerlendirmesi
MADDE 6 Proses tehlike ve risklerini
değerlendirmek maksadı
ile yanlızca bu riskleri
değerlendirmek üzere
yöntemler geliştirilmiştir.
KİMYASAL MADDELERLE ÇALIŞMALARDA
SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
HAKKINDA YÖNETMELİK

14
Proses parametrelerinden sapma
olursa ne olur?
Kritik ekipmanlar hangileridir?
Temel proses ekipmanları yeterli mi?
Bağımsız koruma katmanları var mı?
İlave güvenlik ve güvenilirlik derecesi
gerekli mi?
FC
1
TC
1
TC
2
T
10
T
12
T
11
T
13
fuel
LC
1
L
2
LAH
LAL
F
4
flare
Valf Kapatma
Başarısız
Alarm başarısız
Düşük akış oranı
Safety Relief
Güvenlik Tahliyesi
mevcut mu?
Sıcaklık kontrolü
etkisiz
Güvenilirliği belirleyen
faktörler nelerdir?
Ekipman koruma ne derece
düşünülmüş?
ESD dizayn
edilmiş mi?
SIL Seviyesi?
Tasarımda güvenlik ve
güvenilirlik çalışması
yapılmış mı?
FC
1
TC
1
TC
2
T
10
T
12
T
11
T
13
fuel
LC
1
L
2
LAH
LAL
F
4
TC
20
TY
15
>
Sistemdeki alarmlara göre Operatörler
tarafından hızla karar verilir.
Alarmlar
P
T
P
T
T
Teşhis için ilave
sensörler
P
Karışıklık ve/veya bozuklukların hızla
telafi edilmesi ve set noktalarına
zamanında müdahale edilmesi için
proses kontrolünün dinamik olması
gerekir!
Besleme
Metan
Etan
Propan
Bütan
Pentan
Gaz Ürün
Sıvı Ürün
FC-1
F2 F3
T1 T2
T3
T5
TC-6 PC-1
LC-1
AC-1
PAH
LAL
LAH

15
Reaktörler söz konusu ise;
 Thermal runaway tehlikesinin riskinin değerlendirilmesi gerekir.
Termal Bilanço Nedir? Ekzotermik reaksiyon sonucu
patlama riski değerlendirilmiş mi?
TOZLA
MÜCADELE
YÖNETMELİĞİ
ASBESTLE
ÇALIŞMALARDA
SAĞLIKVE
GÜVENLİK
ÖNLEMLERİ
HAKKINDA
YÖNETMELİK
BİYOLOJİK
ETKENLERE
MARUZİYET
RİSKLERİNİN
ÖNLENMESİ
HAKKINDA
YÖNETMELİK
KANSEROJEN
VEYA MUTAJEN
MADDELERLE
ÇALIŞMALARDA
SAĞLIK VE
GÜVENLİK
ÖNLEMLERİ
HAKKINDA
YÖNETMELİK
KİMYASAL
MADDELERLE
ÇALIŞMALARDA
SAĞLIK VE
GÜVENLİK
ÖNLEMLERİ
HAKKINDA
YÖNETMELİK
İşverenlerin; çalışanların maruziyet derecesini
dikkate alarak risk değerlendirmesi yapma
yükümlülüğü bulunmaktadır.
Toz, kimyasal veya biyolojik etkenlerin sağlık
ve güvenlik yönünden tehlike ve zararları.
Maruziyetin
süresi
Maruziyetin türü, düzeyi
Maddenin
miktarı
Kullanma şartları
ve kullanım sıklığı
Mesleki
maruziyet
sınır
değerleri ve
biyolojik
sınır
değerleri
MSDS’LERİN OLUŞTURULMASI
SAĞLIK TEHLİKESİ KOD SEÇİLMESİ
KİMYASALLARIN SAĞLIK SINIFLAMASI
FİZİKSEL ŞARTLARIN ,ÇALIŞMA
ORTAMININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ
Tehlikenin Tanımlanması
Risklerin Analizi
Riskin Değerlendirilmesi
(Doz-Yanıt Etkisi)
Kontrol Önlemlerinin Belirlenmesi
Kontrol Önlemlerinin Yerine
Getirilmesi
İZLEMEVEGÖZDENGEÇİRME
İZLEMEVEGÖZDENGEÇİRME
İşyeri Hekimi
Epidemiyoloji
Toksikoloji
Micro Ayrıştırmaya
Göre Sağlık Kodları
MSDS Kartları
(Sağlık Etkileri Kısmı)
Kişisel Özellikler
Sınır Değerler
Bilgi (Sağlık Muayeneleri,
Testler, Tahliller)
Kimyasal Maruziyet Risk
Değerlendirme Prosesi

16
Yönetmelik Madde :8
Kantitatif Risk Değerlendirmesinde,
 Tehlikeli kimyasalların sınıflandırması ve bu kimyasalların miktarı,
 Kimyasal maruziyetin değerlendirilmesi,
 Patlayıcı ortamlar ve bu ortamların kalıcılığı, patlayıcı ortam
sınıflandırması ve bu alanlarda kullanılacak ekipmanların uygunluğu,
 Proses içerisindeki tehlikeli ekipmanların belirlenmesi ve
gruplandırılması,
 Proses tehlikeleri ile proses ekipmanlarının ve/veya enstrümanlarının
karşılıklı etkileşimleri,
 Proses enstrümanlarının ve acil durum kapatma sistemlerinin güvenilirlik
değerlendirmesi ve sertifikasyonu,
 Bakım ve onarım işlerinde güvenilirlik verisi,
 Güvenilirlik merkezli gerçekleştirilecek bakım ve risk temelli kontrol
yöntemleri,
 Büyük kaza senaryolarının kök neden ve sonuç analizi,
 Geçmişte yaşanan kazalar ve bu kazaların nicel tekrarlanma olasılıkları,
 İnsan hataları ve güvenilirlik analizi,
hususları dikkate alınır.
Kantitatif Risk
Değerlendirme
ZORUNLUDUR.
Tespit edilmiş olan tehlikelerin her biri ayrı ayrı dikkate alınarak bu
tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin hangi sıklıkta
oluşabileceği ile bu risklerden kimlerin, nelerin, ne şekilde ve
hangi şiddette zarar görebileceği belirlenir.
Bu belirleme yapılırken mevcut kontrol tedbirlerinin etkisi de göz
önünde bulundurulur.
Toplanan bilgi ve veriler ışığında belirlenen riskler; işletmenin
faaliyetine ilişkin özellikleri, işyerindeki tehlike veya risklerin
nitelikleri ve işyerinin kısıtları gibi faktörler ya da ulusal veya
uluslararası standartlar esas alınarak seçilen yöntemlerden biri
veya birkaçı bir arada kullanılarak analiz edilir.
 IEC ISO 31010: 2011 Uluslararası Standardı,
risk değerlendirmesine ilişkin sistematik
tekniklerin seçimi ve uygulanması konusunda
işverenlere, iş güvenliği uzmanlarına ve işyeri
hekimlerine rehberlik etmek amacı ile
hazırlanmıştır.
 IEC 61882, Tehlike işletilebilirlik çalışmaları ( HAZOP
çalışmaları) – Uygulama rehberi (Hazard and operability
studies (HAZOP studies) – Application guide)
 IEC 61025, Hata ağacı analizi (Fault tree analysis - FTA)
 IEC 60300-3-9, Güvenilebilirlik Yönetimi — Kısım 3:
Uygulama Rehberi— Bölüm 9: Teknolojik sistemlerin risk
analizi (Dependability management — Part 3: Application
guide — Section 9: Risk analysis of technological systems)
 HACCP: ISO 22000, Gıda güvenliği yönetim sistemleri –
Gıda zincirine yönelik kurum gereksinimleri (Food safety
management systems – Requirements for any organization
in the food chain)

17
 IEC 60812, Sistem güvenilirliği için analiz teknikleri- Arıza
modu ve etki analizine (FMEA) yönelik prosedürler (Analysis
techniques for system reliability – Procedures for failure
mode and effect analysis –FMEA)
 IEC 61508, Elektrik/elektronik/ programlanabilir elektronik
güvenlik ile ilgili sistemlerin işlevsel güvenliği. (Functional
safety of electrical/electronic/programmable electronic
safety-related systems)
 IEC 61511, İşlevsel emniyet - Proses endüstrisi sektörü için
emniyetli enstrümante sistemleri (Functional safety – Safety
instrumented systems for the process industry sector)
 IEC 60300-3-11, Güvenilirlik Yönetimi – Bölüm 3-11: Uygulama
Kılavuzu – Güvenilirlik Merkezli Bakım (Dependability
management – Part 3-11: Application Guide – Reliability
Centred Maintenance)
 IEC 61078, Bağımlılık için analiz teknikleri- Güvenilirlik blok
diyagram ve Boole yöntemleri (Analysis Techniques for
Dependability – Reliability Block Diagram and Boolean
Methods)
 IEC 61165, Markov tekniklerinin uygulanması (Application of
Markov Techniques)
 ISO/IEC 15909 (bütün bölümler), Yazılım ve sistem
mühendisliği – Yüksek seviyeli Petri ağlar (Software and
Systems Engineering – High-Level Petri Nets)
 IEC 61649, Weibull Analizi (Weibull Analysis)
 IEC 62551, Güvenilirlik İçin Analiz Teknikleri - Petri Ağ
Teknikleri (Analysis Techniques for Dependability – Petri Net
Techniques)
 ISO /IEC Klavuzu 98-3:2008, Belirsizlik Önlemi – Bölüm 3:
Önlemlerdeki (GUM:1995) Belirsizliğe Karşı Kılavuz
(Uncertainty Measurement – Part 3: Guide to The of
Uncertainty in Measurement (GUM:1995))
 IEC 61649, Weibull Analizi (Weibull Analysis)
 IEC 62551, Güvenilirlik İçin Analiz Teknikleri - Petri Ağ
Teknikleri (Analysis Techniques for Dependability – Petri Net
Techniques)
 ISO /IEC Klavuzu 98-3:2008, Belirsizlik Önlemi – Bölüm 3:
Önlemlerdeki (GUM:1995) Belirsizliğe Karşı Kılavuz
(Uncertainty Measurement – Part 3: Guide to The of
Uncertainty in Measurement (GUM:1995))

18
ISO 15743:2008, Termal çevre Ergonomi - Soğuk işyerleri - Risk
değerlendirmesi ve yönetimi (Ergonomics of the thermal environment --
Cold workplaces -- Risk assessment and management)
ISO 15265:2004, Termal çevre Ergonomi - Termal çalışma koşullarında
stres veya rahatsızlık önlenmesi için risk değerlendirme stratejisi
(Ergonomics of the thermal environment -- Risk assessment strategy for the
prevention of stress or discomfort in thermal working conditions)
ISO/TR 16732-2:2012, Yangın Güvenliği Mühendisliği - Yangın risk
değerlendirmesi - Bölüm 2: bir ofis binası örneği (Fire Safety Engineering -
Fire risk assessment - Part 2: Example of an office building)
ISO 17776:2000, Petrol ve doğal gaz endüstrileri - Offshore üretim
tesisleri - tehlike tanımlama ve risk değerlendirmesi için araçlar ve
teknikler üzerine Rehber (Petroleum and natural gas industries - Offshore
production installations - Guidelines on tools and techniques for hazard
identification and risk assessment)
1910 Occupational Safety and Health Standards (OSHA)
21 CFR 807.90
29 CFR 1910.119
29 CFR 1910.146
29 CFR 1926.64
NASA NHB 1700.1
ANSI/ISA S84.01-1996.
MIL-STD1629A (FMEA)
MILSTD- 882B SİSTEM GÜVENLİĞİ
MILSTD- 882C SİSTEM GÜVENLİĞİ
MILSTD- 882D SİSTEM GÜVENLİĞİ
MILSTD- 882E SİSTEM GÜVENLİĞİ
British Standards Institute (1996)
BS 8800
BS 5760 (1988)
BS EN-954
BS EN-1037
ozlem@onderakademi.com ozlem@onderakademi.com

19
 Haziran 1966 ila Mart 1967 yılları arasındaki
çalışmalar sonucunda hava taşıtları, uzay ve
elektronikle ilgili öncü sistem güvenlik standardı
olan “MIL-S-38130A” yayınlanmıştır.
MIL-STD-882 A,B,C
MIL-STD-882 E
MIL-S-38130A
KALİTATİF RİSK MATRİS
KANTİTATİF RİSK MATRİS
MIL-STD-882
MIL-STD-882 D
ŞİDDET
İHTİMAL 1 (Çok
Hafif)
2 (Hafif) 3 (Orta
Derece)
4 (Ciddi) 5 (Çok Ciddi)
1(Çok Küçük) Anlamsız
1
Düşük
2
Düşük
3
Düşük
4
Düşük
5
2 (Küçük) Düşük
2
Düşük
4
Düşük
6
Orta
8
Orta
10
3 (Orta
Derece)
Düşük
3
Düşük
6
Orta
9
Orta
12
Yüksek
15
4 (Yüksek) Düşük
4
Orta
8
Orta
12
Yüksek
16
Yüksek
20
5 (Çok
Yüksek)
Düşük
5
Orta
10
Yüksek
15
Yüksek
20
Tolere
Edilemez 25
Düşük Olasılık x
Yüksek Şiddet
≠
Yüksek Olasılık x
Düşük Şiddet
ŞİDDET
FREKANS Katostrofik
(Felakete Yol
Açan)
Tehlikeli Marjinal
(Pek az)
Önemsiz
(A) Sık sık
Tekrarlanan
1A 2A 3A 4A
(B) Muhtemel 1B 2B 3B 4B
(C)Ara Sıra Olan 1C 2C 3C 4C
(D) Pek Az 1D 2D 3D 4D
(E) İhtimal Dışı
(Olanaksız)
1E 2E 3E 4E

20
 Fine Kinney risk değerlendirme yöntemi
G.Fine KINNEY ve A.D.WIRUTH tarafından
“Tehlikelerin kontrolü için matematiksel
modelleme” adı altında 1971 yılında
Kaliforniya Donanma Silah Merkezi için
geliştirilmiştir. (Fine, 1971)
 Yöntem ilk kez 1976 yılında Amerikada G.F.
Kinney ve A.D. Wiruth tarafından Kaliforniya
Donanma Silah Merkezinde (NWC - Naval
Weapons Center) hazırlanan teknik bir
belgeyle ortaya çıkmıştır. (Kinney, Wiruth,
1976)
ozlem@onderakademi.com 78
OLASILIK
DEĞERİ
OLASILIK
SIKLIK
DEĞERİ
SIKLIK (FREKANS)
ŞİDDET
DEĞERİ
ŞİDDET
Rutin Rutin Olmayan
10 Beklenir, kesin 10
Hemen hemen
sürekli
Bir saatte birkaç
defa
100 Birden fazla ölümlü kaza / çevresel felaket
6
Yüksek / Oldukça
mümkün
6 Sık
Günde bir veya
birkaç defa
40 Öldürücü kaza / ciddi çevresel zarar
3 Olası 3 Ara sıra
Haftada bir veya
birkaç defa
15
Kalıcı hasar-yaralanma, iş kaybı / çevresel
engel oluşturma, yakın çevreden şikayet
1 Düşük olaslık 2 Sık değil
Ayda bir veya birkaç
defa
7
Önemli hasar-yaralanma, dış ilk yardım
ihtiyacı / arazi sınırları dışında çevresel
zarar
0,5
Mümkün ama
beklenmez
1 Seyrek Yılda birkaç defa 3
Küçük hasar/yaralanma, dahili ilk yardım /
arazi sınırları içinde çevresel zarar
0,2 Beklenmez 0,5 Çok seyrek
Yılda bir veya daha
seyrek
1
Ucuz atlatma / çevresel zarar yok
RİSK DEĞERİ RİSK DEĞERLENDİRME SONUCU
400  R
Kabul Edilemez Risk
İş durdurulmalı. Önlem alınıncaya dek başlatılmamalıdır.
200  R < 400
Yüksek Risk
Kısa dönemde iyileştirilmelidir. (Birkaç ay içinde)
70  R < 70
Önemli Risk
Uzun dönemde iyileştirilmelidir. (1 yıl içinde)
20  R < 70
Olası Risk
Faaliyet, gözetim altında uygulanmalıdır.
R < 20
Kabul Edilebilir Risk
Önlem öncelikli değildir.
Risk Azaltma
Faktörü olarak
tarif edilmiştir.
(Risk
Reduction)
Hasar
faktöründen
belirlenmesi
gerekmektedir.
(Damage
Factor)
Nasıl
belirlenmiş?

21
RİSK DOĞRULAMA NOMOGRAFİSİ
Gerekli risk azaltması
Kalan risk
Gerçek risk azaltması
düşük risk yüksek
Sınır risk değeri
(kabul edilebilir en
yüksek risk)
Güvenlik
önlemleri
olmadan risk
Güvenlik Tehlike
Farkına varılmış risk – Tedbirler = Kabul edilen risk

22
Kabul Edilemez Alan Olağanüstü koşullar dışında riskin
varlığı kabul edilemez
ALARP veya tolere
edilebilir bölge
Sadece daha fazla risk azaltımının
uygulanamadığı veya maliyetinin
elde edilen iyileşme ile fazlaca
oransız olması durumunda kabul
edilebilir.
Geniş ölçüde
kabul edilebilir
bölge
İhmal Edilebilir Risk
Riskin bu seviyede kaldığının
güvencesinin sağlanması gerekir.
{Sınıf I}
{Sınıf II ,
Sınıf III }
{Sınıf IV }
Olasılık
Şiddet
Katastrofik Kritik Az İhmal
Edilebilir
Sık sık I I I II
Muhtemel I I II III
Ara sıra I II III III
Uzak II III III IV
Beklenmedik III III IV IV
Olağanüstü IV IV IV IV
Risk Sınıfı Açıklama
Sınıf I Kabul edilemez risk
Sınıf II İstenmeyen risk. Sadece daha fazla risk azaltımının
uygulanamadığı veya maliyetinin elde edilen iyileşme
ile fazlaca oransız olması durumunda kabul edilebilir.
(ALARP)
Sınıf III Risk azaltım maliyeti elde edilen iyileşmeden fazla
olacak ise, kabul edilebilir risk (ALARP)
Sınıf IV İhmal edilebilir risk
DoD Standartı olan
MIL-STD-882E standartı
Matris Metodolojisinde ALARP seviyesi için
üst yönetim taahhüdü ile SORUMLULUĞU
istemektedir.
RİSK SINIFI RİSK
SEVİYESİ
KARAR VERME
YETKİLİSİ
Sınıf I Yüksek İşletme Direktörü
Sınıf II Ciddi İşletme Müdürü
Sınıf III Orta İşletme Yöneticisi
Sınıf IV Düşük Bölüm Yöneticisi
Standart Riskin Kabulünden önce,
organizasyondaki üst yönetime
danışılmasını istemiştir..
Özlem ÖZKILIÇ
Önder Akademi AŞ. - Genel Müdür Yrd.
Kimya Yük. Müh. - E. İş Başmüfettişi
A Sınıfı İSG Uzmanı - E. İş Teftiş İst. Grp. Bşk. Yrd.
Senior Non-Key Expert - EuropeAid Turkey Project - (EuropeAid130724/D/SER/TR)
ASQ- Reliasoft Reliability Expert- CFSE

2. İTÜ İSG Günleri | Önder Akademi

More Related Content

What's hot

Similar to 2. İTÜ İSG Günleri | Önder Akademi

2. İTÜ İSG Günleri | Önder Akademi