Dokumen ini membincangkan sistem rangka manusia dengan fokus kepada fungsi, struktur, dan perkembangan tulang. Sistem rangka berfungsi sebagai penyokong, pelindung, penggerak, pembentuk sel darah, dan tempat simpanan mineral. Selain itu, terdapat klasifikasi tulang dan sendi, serta jenis-jenis pergerakan yang berkaitan.

1. ANATOMI & FISIOLOGIANATOMI & FISIOLOGI
UNIT 2UNIT 2
SISTEM RANGKASISTEM RANGKA

2. SISTEM RANGKASISTEM RANGKA
 RangkaRangka
– Memberi bentukMemberi bentuk
kepada tubuh badankepada tubuh badan
– Berfungsi sebagaiBerfungsi sebagai
penyokong danpenyokong dan
pelindung kepadapelindung kepada
organ dalaman badanorgan dalaman badan
– Terdiri daripada tulangTerdiri daripada tulang
dan struktur sokongandan struktur sokongan
(ligamen, tendon dan(ligamen, tendon dan
kartilej)kartilej)

3. Fungsi Sistem RangkaFungsi Sistem Rangka
 Sokongan
 Perlindungan
 Pergerakan
 Pembentukan sel darah
 Penstoran mineral

4. SokonganSokongan
Sebagai penyokong tisu-tisu
lembut dan organ tubuh.
• cth: perlekatan otot pada tulang

5. PerlindunganPerlindungan
• melindungi organ dalaman
seperti saraf tunjang, jantung,
otak dan lain-lain.
• contoh: rusuk melindungi paru-
paru.

6. PergerakanPergerakan
• tulang bertindak sbg tuas bagi
menghasilkan
pergerakan pada sendi.

7. Pembentukan sel darahPembentukan sel darah
•sum-sum merah dalam tulang
menghasilkan sel-sel darah merah yang
membawa oksigen dan nutrien ke
seluruh badan.
• sum-sum tulang juga menghasilkan
sel darah putih untuk memusnahkan
bakteria.

8. Penstoran mineral
• tempat simpanan mineral dan
fosforus.
• lemak disimpan dalam kaviti
tulang.
• lemak ini akan diserap ke dlm
darah oleh tisu-tisu sbg tenaga.

9. Bahagian KepalaBahagian Kepala
Tengkorak
Mandibel

10. Bahagian LenganBahagian Lengan
Humerus
Ulna
Radius

11. Bahagian TanganBahagian Tangan
Falanges
Metakarpal
Karpal

12. Bahagian Hadapan BadanBahagian Hadapan Badan
Sternum
Sangkar
rusuk (10)
Klavikel

13. Bahagian belakang badanBahagian belakang badan
Skapula
Turus
vertebra
Sangkar
rusuk (12)
sfenoid

14. Bahagian PinggulBahagian Pinggul
Sakru
m
Ileum
Koksiks

15. Bahagian KakiBahagian Kaki
Femur
Tibia Fibula
Patela
(lutut)

16. Bahagian KakiBahagian Kaki
Tarsal
Metatarsal
Falanges

17. Tulang
– Terdiri daripada
206 ketul tulang
yang berlainan
bentuk dan saiz
– Tulang
mempunyai
lapisan luaran
yang kuat, keras
dan tebal

18. Ligamen
– Ligamen adalah tisuLigamen adalah tisu
berfiber kenyal yangberfiber kenyal yang
menghubungkan tulangmenghubungkan tulang
dengan tulang.dengan tulang.
– Berfungsi:Berfungsi:
 mengekal danmengekal dan
menetapkan tulang padamenetapkan tulang pada
kedudukannyakedudukannya
 MembolehkanMembolehkan
pergerakan pada sendipergerakan pada sendi

19. TendonTendon
– Tisu berfiberTisu berfiber
tidak kenyaltidak kenyal
yang sangatyang sangat
kuatkuat
– Berfungsi:Berfungsi:
 MelekatkanMelekatkan
otot padaotot pada
tulang.tulang. tendon

20. KartilejKartilej
– Tisu lembut tetapi kuat,Tisu lembut tetapi kuat,
elastik dan tiada saluranelastik dan tiada saluran
darahdarah
– Menyaluti hujung tulangMenyaluti hujung tulang
yang membentuk sendiyang membentuk sendi
– Berfungsi:Berfungsi:
 Melindungi tulangMelindungi tulang
daripada haus apabiladaripada haus apabila
berlaku geseranberlaku geseran
antara sendiantara sendi
 Penyerap hentakanPenyerap hentakan

21. Klasifikasi TulangKlasifikasi Tulang
 Tulang terdiri daripada pelbagaiTulang terdiri daripada pelbagai
bentuk dan saiz.bentuk dan saiz.
 Tulang boleh diklasifikasikan kepadaTulang boleh diklasifikasikan kepada
empat bentuk iaitu:empat bentuk iaitu:
– Tulang panjangTulang panjang
– Tulang pendekTulang pendek
– Tulang leperTulang leper
– Tulang tak sama bentukTulang tak sama bentuk

22. Tulang PanjangTulang Panjang
 Ukuran panjangnya melebihi daripadaUkuran panjangnya melebihi daripada
ukuran lebar.ukuran lebar.
 Tuas dalam memudahkan pergerakan.Tuas dalam memudahkan pergerakan.
 Kebanyakkan adalah tulang mampat.Kebanyakkan adalah tulang mampat.
 Contoh:Contoh:
femur
fibulatibi
a
humeru
s
radius
ulna
falanges

23. Tulang PendekTulang Pendek
 Berbentuk tiubBerbentuk tiub
 Ukuran panjang dan lebar tidakUkuran panjang dan lebar tidak
banyak perbezaan.banyak perbezaan.
 contoh:contoh:
karpal
tarsal

24. Tulang LeperTulang Leper
 Berbentuk pipih dan melengkung.Berbentuk pipih dan melengkung.
 Berfungsi melindungi organ yangBerfungsi melindungi organ yang
lembut.lembut.
 Contoh:Contoh:
skapula
sternum rusuk

25. Tulang tak sama bentukTulang tak sama bentuk
 Tulang yang tidak boleh dikategorikanTulang yang tidak boleh dikategorikan
sebagai tulang panjang, tulang pendek dansebagai tulang panjang, tulang pendek dan
tulang leper.tulang leper.
 Berfungsi sebagai tempat perlekatan otot.Berfungsi sebagai tempat perlekatan otot.
 Contoh:Contoh:
sfenoid
veterbra

26. Struktur Tulang PanjangStruktur Tulang Panjang
 Mempunyai rangka tuas yang teguhMempunyai rangka tuas yang teguh
untuk pergerakan.untuk pergerakan.
 Pertumbuhan tulang adalah secaraPertumbuhan tulang adalah secara
diameter dan memanjang.diameter dan memanjang.
 Mempunyai dua epifisis dan diafisis.Mempunyai dua epifisis dan diafisis.
 Permukaan tulang dilapisi periosteumPermukaan tulang dilapisi periosteum
kecuali yang berartikulasi dilaputikecuali yang berartikulasi dilaputi
kartilej.kartilej.

27. Struktur Tulang PanjangStruktur Tulang Panjang
Epifisis
Diafisis
Epifisis
Plat
epifisilal
Periosteum
Tulang
berongga
Kartilej
Tulang
mampat
Kaviti
Medulari

28. EpifisisEpifisis
– Terletak pada kedua-duaTerletak pada kedua-dua
hujung tulang panjang.hujung tulang panjang.
– Terdiri daripada lapisan nipisTerdiri daripada lapisan nipis
tulang mampat.tulang mampat.

29. DiafisisDiafisis
– Bahagian batang tulang kerasBahagian batang tulang keras
yang mampat dan disalutiyang mampat dan disaluti
periosteum.periosteum.
– Melingkari kaviti medulari yangMelingkari kaviti medulari yang
mengandungi lemak.mengandungi lemak.

30. PeriosteumPeriosteum
– Menyediakan sauran darah danMenyediakan sauran darah dan
saraf ke tulang.saraf ke tulang.
– Bahagian yang menghasilkan sel-Bahagian yang menghasilkan sel-
sel untuk membesar secarasel untuk membesar secara
diameter.diameter.
– Berfungsi melindungi diafisis.Berfungsi melindungi diafisis.

31. Perkembangan TulangPerkembangan Tulang
i)i) Sel-sel tulangSel-sel tulang
– Terdiri daripada sel tulang berfiber kolagenTerdiri daripada sel tulang berfiber kolagen
dan bahan matriks bermineral padat.dan bahan matriks bermineral padat.
– Sel osteoblas akan merembeskan bahanSel osteoblas akan merembeskan bahan
matriks organik berfiber untuk membentukmatriks organik berfiber untuk membentuk
tulang.tulang.
– Osteoblas yang matang dikenali sebagaiOsteoblas yang matang dikenali sebagai
osteosit.osteosit.
– Osteoklas ialah sel-sel yang melarutkanOsteoklas ialah sel-sel yang melarutkan
mineral dalam tulang.mineral dalam tulang.
– Osteoblas dan osteoklas akan bersama-samaOsteoblas dan osteoklas akan bersama-sama
bertindak untuk mengubah ketumpatan danbertindak untuk mengubah ketumpatan dan
bentuk tulang.bentuk tulang.

32.  Osifikasi tulangOsifikasi tulang
Embrio (6 minggu)
Tulang-tulang rangka (tulang
lembut)
Kartilej hialin
Tulang keras
terbina daripada
Proses osifikasi
tulang
membentuk

33. Proses Osifikasi TulangProses Osifikasi Tulang
Kartilej hialin disaluti dengan bahan matriks
bermineral yang dirembeskan oleh osteoblas.
Bahan matriks bermineral ini (osteoblas) akan
dimendapkan ke bahagian dalam tulang. Osteoblas
akan bertukar menjadi osteosit untuk membentuk
tulang baru.
Kartilej yang terdapat pada bahagian dalam tulang
akan menjadi keras.
Kartilej hialin di bahagian dalam tulang akan
dilarutkan oleh osteoklas untuk membentuk kaviti
medulari.

34. Tumbesaran TulangTumbesaran Tulang
Epifisis
Diafisis
Epifisis
Plat epifisilal
Plat
epifisilal
Tumbesaran
Kartilej (secara
memanjang)
Tumbesaran
secara
diameter dan
tidak
melibatkan
kartilej

35. Tumbesaran TulangTumbesaran Tulang
 Semasa proses tumbesaran, sel-sel pada platSemasa proses tumbesaran, sel-sel pada plat
epifisial tulang panjang akan membahagi secaraepifisial tulang panjang akan membahagi secara
mitosis untuk memanjangkan tulang.mitosis untuk memanjangkan tulang.
 Pada usia akil baligh, hormon estrogen danPada usia akil baligh, hormon estrogen dan
testosteron akan merencatkan pembahagian sel-testosteron akan merencatkan pembahagian sel-
sel pada plat epifisial. Plat efipisial akansel pada plat epifisial. Plat efipisial akan
mengecil.mengecil.

36.  Pada usia 18 tahun, tumbesaran tulangPada usia 18 tahun, tumbesaran tulang
secara memanjang terhenti dan sel-selsecara memanjang terhenti dan sel-sel
pada plat epifisial juga akan berhenti.pada plat epifisial juga akan berhenti.
 Tetapi, osifikasi tulang akan terus berlakuTetapi, osifikasi tulang akan terus berlaku
sehingga lapan tahun berikutnya.sehingga lapan tahun berikutnya.

37. Keperluan Mineral, Vitamin danKeperluan Mineral, Vitamin dan
HormonHormon
 Mineral – Kalsium dan fosfat
– Membantu pertambahan saiz dan
berat tulang

38.  Vitamin
– Vitamin A dan C :
membaiki tisu-tisu tulang
– Vitamin D :
merangsang penyerapan
Mengangkut kalsium dan fosfat ke
dalam tulang supaya struktur tulang
menjadi lebih kuat.

39.  Hormon - Tiroid, estrogen dan
testosteron
– Merangsang proses tumbesaran
tulang

40. SendiSendi
 Sendi ialah tempat pertemuan antaraSendi ialah tempat pertemuan antara
tulang-tulang atau kartilej dengan tulang.tulang-tulang atau kartilej dengan tulang.
SENDI
Berdasarkan
fungsi
Berdasarkan
Sruktur
sinartrosis
amfiartrosis
diartrosis
fibrous
cartilagenous
sinovialSendi tanpa gerak
Sendi gerakan
terhad
Sendi gerakan bebas

41. Sendi berdasarkan StrukturSendi berdasarkan Struktur
SENDI STRUKTUR CONTOH
Fibrous
Pada sendi fibrous tulang
bercantum dengan tisu fibrous
secara tetap. Tidak membenarkan
sebarang gerakan.
Sutur antara
tulang
kranium.
Cartilagenous
Pada sendi cartilagenous tulang
disambung dengan kartilej atau
ligamen. Membenarkan pergerakan
yang terhad.
Sendi antara
verterbra.
Sinovial
Diselaputi cecair sinovial untuk
mengurangkan geseran antara dua
tulang. Membenarkan pergerakan
secara bebas.
Sendi lutut

42. FibrousFibrous CartilagenouCartilagenou
ss
SinovialSinovial

43. Jenis sendi-sendi sinovialJenis sendi-sendi sinovial
gelungsurpaksi
kondil pelana lesung
engsel
Radius/
ulna
karpal/
tarsal
siku
metakarpal
/
falang
bahumetakarpal
/
karpal

44. PergerakanPergerakan
 Terdapat dua jenis posisi dalamTerdapat dua jenis posisi dalam
pergerakanpergerakan
– Kedudukan biasaKedudukan biasa
 berdiri lurus/tegak dan tangan rapat ke sisiberdiri lurus/tegak dan tangan rapat ke sisi
badan.badan.
– Kedudukan anatomiKedudukan anatomi
 Berdiri lurus/tegak dan tapal tangan menghalaBerdiri lurus/tegak dan tapal tangan menghala
ke hadapan.ke hadapan.
 Kaki kanan dan kiri pula terbuka menghala keKaki kanan dan kiri pula terbuka menghala ke
luar.luar.

45. Jenis-jenis pergerakanJenis-jenis pergerakan
 Pergerakan linearPergerakan linear
 Pergerakan putaranPergerakan putaran
 Pergerakan bersudutPergerakan bersudut
 Pergerakan khususPergerakan khusus

46. Pergerakan linearPergerakan linear
 Pergerakan yangPergerakan yang
mendatarmendatar
 Contoh:Contoh:
– menggelungsurmenggelungsur

47. Pergerakan putaranPergerakan putaran
 MengikutMengikut
lengkuk bulatanlengkuk bulatan
mengelilingi satumengelilingi satu
putaranputaran
 Contoh:Contoh:
– PronasiPronasi
– SupinasiSupinasi

48. Pergerakan bersudutPergerakan bersudut
 Pergerakan lurusPergerakan lurus
tetapi bersuduttetapi bersudut
 Contoh:Contoh:
– FleksiFleksi
– EkstensiEkstensi
– AduksiAduksi
– AbduksiAbduksi
– SirkumduksiSirkumduksi

49. Pergerakan khususPergerakan khusus
 Pergerakan yangPergerakan yang
tiada hadtiada had
 Contoh:Contoh:
– InversiInversi
– EversiEversi
– DepresiDepresi
– ElevasiElevasi
– Dorsi-fleksiDorsi-fleksi
– Plantar-fleksiPlantar-fleksi

50. Sekian...