Α Γυμνασίου - 2η ενότητα σημειώσεις. Δομή παραγράφου και τρόποι ανάπτυξης

1. Είδη προφορικού και γραπτού λόγου
προφορική
Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε γραπτή
Προφορικός και γραπτός λόγος είναι ισάξιοι τρόποι επικοινωνίας, διαφέρουν όμως σε
πολλά σημεία.
Χαρακτηριστικά προφορικού λόγου Χαρακτηριστικά γραπτού λόγου
Άμεσος, αυθόρμητος,
απροσχεδίαστος
Επιμελημένος, οργανωμένος,
προσχεδιασμένος
Πομπός και δέκτης συζητάνε την ίδια
χρονική στιγμή και συνήθως
βρίσκονται στον ίδιο χώρο- είναι
εφήμερος, στιγμιαίος και μπορεί να
έχει μικρή διάρκεια
Νικά τη φθορά του χρόνου γιατί το
κείμενο μπορεί να διατηρηθεί για αιώνες
Πλάθεται την ίδια στιγμή και
παρουσιάζει προχειρότητα στην
έκφραση (διακοπές, επαναλήψεις,
παύσεις, ανολοκλήρωτες προτάσεις)
Ο συγγραφέας έχει χρόνο να σχεδιάσει,
να διαρθρώσει και να επιμεληθεί το
κείμενό του (παρουσιάζει συνοχή και
ολοκληρωμένα νοήματα)
Πέρα από τις λέξεις
χρησιμοποιούνται και άλλα
συμπληρωματικά στοιχεία
(χειρονομίες, επιτονισμός, εκφράσεις
προσώπου)
Χαρακτηρίζεται από επιμελημένες
εκφράσεις και φροντισμένο λεξιλόγιο
Χαρακτηρίζει τη διαπροσωπική
επικοινωνία
Χαρακτηρίζει την επίσημη επικοινωνία
Όταν μελετάμε τον προφορικό λόγο ή το γραπτό κείμενο αναζητάμε:
Τον πομπό: τον δέκτη: τον σκοπό το μήνυμα
ποιος μιλάει/ σε ποιον για ποιο σκοπό θέμα, απόψεις, πληροφορίες
γράφει που μεταδίδονται
◗ O τρόπος που μιλάμε αλλά και αυτά που λέμε εξαρτώνται από πολλούς
παράγοντες, όπως:
η σχέση που έχουμε με τον συνομιλητή
ο σκοπός του λόγου ή του κειμένου
1
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄
ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΕΝΟΤΗΤΑ 2Η

2. ◗ Το μέσο (ή ο δίαυλος) επικοινωνίας επηρεάζει τη μορφή του μηνύματος (το
λεξιλόγιο, το ύφος, ακόμα και την οργάνωση των προτάσεων ή της παραγράφου).
Η μορφή και το ύφος του μηνύματος καθορίζονται από τις κοινωνικές μας σχέσεις
και τις συνθήκες επικοινωνίας. […]
 Ένα ενιαίο κείμενο με αρχή, ανάπτυξη και τέλος.
 Έχει αυτονομία (αναπτύσσει μία ιδέα/πλευρά ενός θέματος), αλλά
ταυτόχρονα συνδέεται με την επόμενη παράγραφο και όλες μαζί
διαμορφώνουν ένα κείμενο.
 Για να ξεχωρίζει η μία παράγραφος από την άλλη αφήνουμε περιθώριο στην
αρχή της κάθε παραγράφου.
 Αποτελείται από τρία μέρη:
Δομή παραγράφου
 Η δομή της παραγράφου θυμίζει τη δομή της έκθεση, σαν μία
μικρογραφία:
Παράγραφος Έκθεση
Θεματική πρόταση-περίοδος Πρόλογος
Λεπτομέρειες- Σχόλια Ανάπτυξη-κύριο μέρος
Περίοδος κατακλείδα Επίλογος
 Οι προτάσεις στο εσωτερικό της παραγράφου συνδέονται με τις
κατάλληλες συνδετικές λέξεις που δηλώνουν:
2
παρουσιάζει
το
θέμα,
την
ιδέα
της
παραγράφου
Θεματική πρόταση
αναπτύσσεται
το
κύριο
θέμα
Σχόλια /
λεπτομέρειες
διατυπώνεται
το
συμπέρασμα
ή
η
σύνοψη(κάποιες
φορές
παραλείπεται)
Κατακλείδα
Η ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ

3. Αντίθεση: εξάλλου, εντούτοις, όμως, ενώ, ωστόσο, άλλωστε, αντίθετα..
Συμπέρασμα: λοιπόν, επομένως, άρα, συμπερασματικά, ώστε..
Επεξήγηση: δηλαδή, με άλλα λόγια, εξηγώντας..
Χρόνο: ύστερα, αργότερα, μετά, πριν, αφού, από τότε που..
Αιτία: επειδή, γιατί, γι΄αυτό, λόγω του ότι, εξαιτίας, μιας και..
Παράδειγμα: για παράδειγμα, λόγω χάρη, όπως..
Προσθήκη: επίσης, επιπλέον, ακόμη, εκτός από αυτό..
Έμφαση: το πιο σημαντικό, αξίζει να σημειωθεί, ιδιαίτερα..
Γενίκευση: γενικά, κατά κύριο λόγο, συνήθως, τις περισσότερες φορές..
Απαρίθμηση: πρώτον, δεύτερον..
Η σύνδεση των προτάσεων μέσα σε μία παράγραφο μπορεί να πραγματοποιηθεί και
με άλλους τρόπους εκτός από τις συνδετικές λέξεις, όπως:
με την επανάληψη μιας λέξης που προηγήθηκε
με την αντικατάσταση μιας λέξης με αντωνυμία, επίρρημα ή άλλη
συνώνυμη λέξη
Μία παράγραφος μπορεί να αναπτύσσεται με έναν από τους παρακάτω τρόπους:
Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου
3

4. 4
τα
παραδείγματα
αντλούνται
από
την
καθημερινή
ζωή,
την
προσωπική
εμπειρία.
Είναι
είτε
πραγματικά
είτε
επινοημένα.
Βοηθούν
τον
αναγνώστη
να
κατανοήσει
καλύτερα
το
περιεχόμενο
της
θεματικής
πρότασης
παραδείγματα
συγκρίνουμε
πρόσωπα,
πράγματα,
ιδέες,
φαινόμενα
και
τονίζουμε
τις
διαφορές
τους
σύγκριση-αντίθεση
διαβάζοντας
τη
θεματική
πρόταση
προκύπτει
το
ερώτημα
"γιατί".
Στις
λεπτομέρειες
υπάρχουν
τα
λογικά
επιχειρήματα
που
δικαιολογούν
τη
θέση
της
θεματικής
πρότασης
αιτιολόγηση
αποκαλύπτει
τα
συστατικά
στοιχεία
από
τα
οποία
αποτελείται
ένα
αντικείμενο
ή
μια
έννοια
διαίρεση
η
θεματική
περίοδος
με
ορισμό
απαντά
στην
ερώτηση:
«τι
είναι;».
Με
τον
ορισμό
παραθέτουμε
τα
βασικά
γνωρίσματα
μιας
έννοιας,
ώστε
να
μην
είναι
δυνατή
η
σύγχυσή
της
με
άλλη
ορισμός
σε
μια
θεματική
πρόταση
διατυπώνεται
η
αιτία
ή
οι
αιτίες
που
οδηγούν
σε
ένα
αποτέλεσμα
ή
σε
αποτελέσματα
αίτιο-αποτέλεσμα
σύγκριση
αντικειμένων,
φαινομένων,
καταστάσεων.
Είναι
μια
μεταφορά
ή
μια
περιγραφική
παρομοίωση
στην
οποία
προβάλλεται
η
ομοιότητα
ανάμεσα
σε
δύο
μέρη
αναλογία
συνδυασμό
δύο
ή
περισσοτέρων
τρόπων
ανάπτυξης
παραγράφου
Συνδυασμός μεθόδων