Download to read offline
02 iaco unibertsoa 2015 16
- 1.
- 2. UNIBERTSOA “Existitzen den guztia da unibrtsoa. Uunibertsoaastro guztien mutzoa eta multzo horrek betetzen duen espazioa da.” Sinfonía nº 9 de Beethoven (Scherzo).wma
- 3. ASTROA Astroak zeruko berezkogorputzak dira, hala nola izarrak, planetak, kometak, sateliteak…etab
- 4. BIG-BANG Unibertsoko materiaguztia gune bakar batean bilduta zegoen, baina duela 15 mila milloi bat urte inguru, eztanda egin zuen eta unibertsoan zehar zabaldu eta sakabanatu zen materia.
- 5. IZARRAK Izarrak berEzkoargia duten astroak dira. Izarrak hidrogenoz eta bestelako gasez osaturik daude, eta horien erreakzioen ondorioz sortzen dira beroa eta argia. Eguzkia gure izarra da. Izarren arteko distantziak oso handiak dira eta neurtzeko unitate berezi bat erabiltzen da, argi- urtea.
- 6. KONSTELZIOA Izarrrez osaturiko irudieikonstelazioak deitzen ditugu. Ezagunena Hartz-txikia da.Marinelek erabiltzen zuten nabigatzeko,bertan Ipar Izarra dago. (Zeruan mugitzen ez den izar bakarra,iparaldea seilanalatzen du).
- 7. ZULO BELTZA ZULO BELTZAunibertsoandauden objeturik bitxienak omen dira. Inork ez dute inoiz ikusi,baina,astronomoek diotenez,hor daude. Oso eremu txikiak dira,eta inguruan grabitate- indar izugarria eragiten dute;den-dena erakartzen omen dute,baita argia ere
- 8. QUASARRA QUASARRAKzulo beltza handiak dituztengalaxien erdiko guneak dira. Pisu ikagarria dute, oso argitsuak dira eta gure inguruko galaxiak baino askoz ere urrutiago daude.
- 9. EGUZKI-SISTEMA Eguzki-sistema,Eguzkiaren inguruan sortutakoplaneten eta beste gorputz ezpazial batzuen sistema da. Izar horrek inguruan biraka dabiltza zortzi planetak,horien sateliteak,asteroideak, kometak,meteoritoak eta planeta arteko gas eta hautsak. Planetak izar baten inguruan orbitan dauden objetu handiak dira. Ez dute berezko argirik,baina izarraren argia islatzen dute. Eguzki-sistema zorti planetak daude bi taldeetan sailka daitezke: barne-planetak-Merkurio,Artizarra,Lurra eta Marte –eta kanpo planetak-Jupiter,Saturno,Urano eta Neptuno-.
- 10. GRABITATE-INDARRA Ezpazioko gorputz guztiekgrabitate-indar egiten dute.Zenbat eta handiagoa izan objetua,orduan eta grabitate-inar handiagoa eragiten du. Eguzki-sistema ere grabitazioari esker dago orekan.
- 11. SATELITEA EDO ILARGIA Planeteninguruan biraka dabiltzan astroak dira.Planetek bezala,horiek ere ez dute berezko argirik.
- 12. ASTEROIDEAK Forma irregularreko gorputztxiki harritsuak dira. Eguzkiaren inguruan,birakartzen dute,eta Marte etaJupiter arteko asteroide- gerrikoa osatzen dute.
- 13. METEORITOAK Meteoro edo izariheskorrak ez dira benetako izarrak, txikiagoak baizik. Izugarrizko abiaduran sartzen dira atmosferan,eta asko berotzen dira.
- 14. HALLEY KOMETA Kometak zeruannoizean behin agertzen diren gorputz argidunak dira. Bizitzarik gabeko izotezko gorputz dira. Kometak bi isats izaten dituzte:Halley kometa 76 urtean behin hurbiltzen da Eguzki aldera.
- 15. LURRA,GURE ETXEA Lurra daEguzkitik gertuen dagoen hirrugarren planeta. Bertako tenperaturak ura egoera likidoan edukitzea ahalbideratzen du;eta,besterik,Lurrak oxigeno ugarikoa atmsfera du. LURRAREN MUGIMENDUAK: 1.Errotazioa:bere ardatzaren inguruan biraka dabil. 24 ordu behar ditu. Horren eraginez bereizten dira gaua eta eguna. 2-TRASLAZIOA:Eguzkiren inguruan mugitzen da. Urtaroak eraiten ditu. 365egun 6ordu eta 9minu behar ditu bira hori egiteko.
- 16.
- 17. ILARGIA: Lurrak duen satelitebakarra da. Ilargiak,bi mugimendu ditu: -errotazioa (28egun) -translazioa (28 egun) Ondorioz Ilargiak beti erakuzten dio aurpegi berdina Lurrari. Ilargiaren faseank: -Iberria:ikusten ez denean. -Ilgora:handitzen ari denean. -Ilbetea:osoa ikusten denean. -Ilbehera:gero eta txikiagoa ikusten denean.
- 18.
- 19. EKLIPSEA Eguzkia,Ilargia eta Lurralerrokatu egiten dira espazioan,eta eklipse deritzegun fenomenoak sortzen dituzte. EGUZKI-EKLIPSEA Ilargia Lurraren zati bat ezkutatzen badu, eklipse partziala dela esaten dugu.Eguzkia oso-osorik eslatzen badu,eklipse osoa.
- 20. ILARGIA-EKLIPSEA Lurra Ilargiaren etaEguzkiaren artean lerrokatzen bada,Lurraren itzalak estali egiten du Ilargia. Ilargi-elipseak ibetean izatean dira beti.