Tradución ao galego dunha presentación do profesor Isaac Buzo sobre os elementos e os factores do clima

1. TEMPO E CLIMA Isaac Buzo Sánchez (adaptado) FACTORES E ELEMENTOS

2. INTRODUCIÓN: Diferenza entre tempo e clima Tempo : Estado físico da atmosfera nun momento e un lugar determinado Clima : sucesión de estados do tempo Tempo atmosférico é estudado pola metereoloxía (rama da física) Clima: pola climatoloxía, rama da xeografía física Exemplo: de vermos unha película, o tempo atmosférico estaría representado por cada filmograma, mentres que o clima sería a sucesión de filmogramas, ou sexa, o filme enteiro Prof. Isaac Buzo Sánchez

3. INTRODUCIÓN TEMPO E CLIMA ELEMENTOS ASTRONÓMICOS Zonalidade FACTORES DINÁMICOS Corrente en chorro Fronte polar Características das masas de aire Centros de acción FACTORES XEOGRÁFICOS Influencia mariña Altitude Media Orientación Proximidade aos continentes FACTORES Compóñense de: Son modificados por: Prof. Isaac Buzo Sánchez Temperaturas Precipitacións Humidade Insolación Nubosidade Presión e ventos

4. ELEMENTOS CLIMÁTICOS Aquelas cualidades físicas da atmosfera que son cuantificables Pódense medir con aparatos específicos: Temperatura, humidade, presión, vento, insolación, etc. Para medir estas variables utilízase un sistema normalizado de aparatos que se sitúan nas estacións metereolóxicas Para seren válidas as medidas e poderen ser comparadas, todos os aparatos deben ter as mesmas características (distancia ao chan, tamaño, localización despexada, etc.) Prof. Isaac Buzo Sánchez

5. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Temperaturas É o grao de calor do aire Mídese en graos centígrados (ºC) ou graos Farenheit (ºF) Para a súa medición utilízase o termómetro Pódese representar por medio: Mapa de liñas (isotermas) Mapa de coropletas (con tinturas isométricas) Temperaturas varían pola: Proximidade ao mar Latitude Altitude A amplitude térmica é a diferenza entre a temperatura máxima e a mínima Cando as temperaturas baixan de 0ºC prodúcense xeadas, maiores no interior que na costa Prof. Isaac Buzo Sánchez

6. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Mapa de temperaturas Mapa de Isotermas Mapa de coropletas Prof. Isaac Buzo Sánchez

7. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Humidade del aire Cantidade de vapor de auga que contén o aire Depende de: Proximidade do mar Temperatura (diminúe cando esta aumenta) Higrómetro: aparato que mide a humidade Mídese en tantos por cento Relación coa cantidade de vapor de auga que puidese conter a masa de aire no caso de estar saturada España: supera o 70% nas áreas costeiras e na submeseta norte (aquí con diferenzas estacionais) Prof. Isaac Buzo Sánchez

8. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Precipitacións É a caída de auga procedente das nubes Pode ser en forma líquida ou sólida. Mídese co pluviómetro en milímetros (mm) ou litros por metro cadrado (l/m2). Represéntase nos mapas mediante liñas (isoietas) ou por medio de tinturas isométricas de tonos azuis (mapas de coropletas). Orixínanse pola elevación, arrefriado e condensación do vapor de auga contido no aire. Tipos de choiva: Ooográfica, convectiva e frontal. En España caracterízanse por ter un volume anual modesto e por ter unha gran variabilidade interanual, estacional e espacial en función dos factores climáticos. Identifícanse tres rexións atendendo á cantidade de precipitacións: España húmida, España seca e España árida Prof. Isaac Buzo Sánchez

9. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Precipitacións, Tipos As precipitacións prodúcense pola gravidade, cando o tamaño da pinga de auga que compón a nube aumenta e o seu peso é maior que a forza do aire ascendente. Para que chova debe haber auga condensada na atmosfera (nubes) Cando a masas de aire ascenden e se arrefrían condénse o vapor de auga. Polo tanto, cando hai ascensos de masas de aire, pódense producir precipitacións, e cando se produce o contrario (o aire descende) hai tempo estable e asollado. Prof. Isaac Buzo Sánchez

10. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Precipitacións: Convectiva O aire ascende e condénsase formando nubes e precipitacións cando Chuvia convectiva: O aire en contacto cunha superficie quente, elévase pola calor A humidade que contén condénsase producíndose precipitacións Situación de treboadas de verán 1 Prof. Isaac Buzo Sánchez

11. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Precipitacións: Orográficas 2 Chuvia orográfica: Masas de aire húmidas atópanse cunha cordilleira Teñen que elevarse para sobrebapasala No ascenso, o vapor de auga condénsase: Prodúcense precipitacións na ladeira de barlovento, ficando a ladeira de sotavento como un lugar seco, pois o aire xa baixa sen humidade (Efecto Foëhn) Prof. Isaac Buzo Sánchez O aire ascende e condénsase formando nubes e precipitacións cando

12. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Precipitacións: Frontais Chuvia frontal. Fronte Fría Unha masa de aire frío (procedente do norte) avanza sobre unha masa de aire cálido (procedente do sur) O aire cálido é menos denso e vese obrigado a ascender sobre a masa de aire frío, condensándose nese ascenso rápido o vapor de agua Prof. Isaac Buzo Sánchez O aire ascende e condénsase formando nubes e precipitacións cando 3.1

13. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Precipitacións: Frontais Chuvia frontal. Fronte cálida Unha masa de aire cálido (procedente do sur) avanza sobre unha masa de aire frío (procedente do norte) O aire cálido é menos denso e asciende suavemente sobre a masa de aire frío que actúa como unha cuña condensándose lentamente en nubes del tipo estrato e deixando grande cantidade de precipitacións diante da fronte Prof. Isaac Buzo Sánchez O aire ascende e condénsase formando nubes e precipitacións cando 3.2

14. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Precipitacións: Frontais Chuvia frontal. Fronte ocluída Unha fronte fría alcanzou a unha fronte cálida Fican en superficie dúas masas de aire frío (de distintas características) e en altura unha masa de aire cálido Prof. Isaac Buzo Sánchez O aire ascende e condénsase formando nubes e precipitacións cando 3.3

15. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Precipitacións: Frontais As frontes represéntanse nos mapas do tempo por medio de símbolos: Fría: triangulares Cálida: semicirculares Ocluída: alternancia de ambos Estacionario:Un cara adiante e outra cara atrás Fronte cálida Fronte ocluida Fronte fría Prof. Isaac Buzo Sánchez

16. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Mapa de precipitacións Mapa de isoietas Mapa de coropletas Prof. Isaac Buzo Sánchez

17. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Insolación Cantidade de radición solar recibida na superficie terrestre Varía coa latitude e a orientación do relevo Mídese co heliógrafo en número de horas de insolación En España superan as 2000 horas/ano Existen notables diferenzas entre a cornixa cantábrica (insolación menor) e as áreas do sueste peninsular e Canarias Prof. Isaac Buzo Sánchez

18. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Nubosidade É o estado da atmosfera no que o ceo aparece cuberto de nubes en maior ou menor grao Mídese en octas ou octavos da bóveda celeste cubertas por nubes (por observación directa) Para medir a altura das nubes utilízase o ceilómetro En España a área de maior nubosidade é a cornixa cantábrica, mentres que a de maior número de días despexados é o val do Guadalquivir, a costa suratlántica e algunhas zonas de Canarias Prof. Isaac Buzo Sánchez

19. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Presión e ventos Presión: peso do aire sobre a superficie da terra Mídese en milibares (mb) Úsase o barómetro para a súa medición Nos mapas é representada por medio de liñas que unen os puntos coa mesma presión (isobaras) De ser a presión maior de 1013 mb atopámonos cun anticiclón. De ser menor, cunha borrasca Depende das características das masas de aire: Inverno: dominan as altas presións Outono e primavera: as baixas presións Verán: as altas presións Prof. Isaac Buzo Sánchez

20. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Presión e vento Mapa do tempo ou isobárico Represéntase a presión por medio do uso de isobaras que unen puntos que teñen igual presión Aqueles lugares que teñen máis de 1013 mb denomínanse centros de alta presión ou anticiclóns Os que teñen menos son centros de baixa presión ou borrascas Isobara Centro de alta presión ou anticiclón Centro de baixa presión ou borrasca Prof. Isaac Buzo Sánchez

21. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Presión e viento Os ventos son movementos horizontais de masas de aire Prodúcense como consecuencia das diferenzas de presión Circulan desde as zonas de alta presión ás zonas de baixa presión, seguindo aproximadamente a dirección marcada polas isobaras Para medir a dirección utilízase o catavento (arriba). Para medir a súa velocidade utilízase o anemómetro (abaixo) En España os ventos dominantes son os de poñente (de oeste a leste) Prof. Isaac Buzo Sánchez

22. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Presión e viento No hemisferio norte, a causa do efecto de Coriolis, o vento circula nos centros de baixa presión en contra das agullas do reloxio e nos de alta presión segundo as agullas do reloxio Prof. Isaac Buzo Sánchez

23. ELEMENTOS CLIMÁTICOS: Presión e vento Canto maior sexa o gradiente de presión (é dicir, canto maior sexa a diferenza de presión dende un lugar a outro), maior será a intensidade do vento Nun mapa ddo tempo o gradiente de presión obsérvase nos lugares onde existen moitas isobaras xuntas O gradiente de presión é moi alto, existen moitas isobaras xuntas, o vento neste lugar será moi forte Non existe ningunha isobara próxima, o que indica que apenas varía a presión e, polo tanto, non ha movemento de masas de aire Prof. Isaac Buzo Sánchez

24. FACTORES CLIMÁTICOS: Astronómicos: Zonalidade A Península Ibérica atópase na zona temperada do planeta ( 35º-43º N) Esta localización provoca unha marcada estacionalidade dos nosos climas Debido á diferenza da inclinación dos raios do sol ao longo do ano A zonalidade fai que exista a variación de temperatura de norte a sur da península Prof. Isaac Buzo Sánchez

25. FACTORES CLIMÁTICOS: Factores dinámicos: Corrente en chorro Trátase dunha corrente tubular de fortes ventos que circulan na capas altas da atmosfera entre os 30º e os 50º de latitude N, con sentido E-O Pode acadar velocidades entre 300 e 400 km/h, formando un cinto arredor da Terra Esta corrente fai que os ventos que cheguen á Península veñan cargados de grande humidade por estaren en contacto co océano Atlántico Tamén recebe o nome de Jet Stream Prof. Isaac Buzo Sánchez

26. FACTORES CLIMÁTICOS: Factores dinámicos: Fronte Polar É a separación entre as dúas masas de aire de características físicas (temperatura, humidade, etc.) diferentes: Masa de aire polar frío e masa de aire tropical cálido Nas frontes prodúcense unha grande cantidade de precipitacións debido a que as masas de aire cálido ascenden sobre as de aire frío, provocando a condensación da humidade e a conseguinte precipitación No verán esta liña móvese cara ao norte de Europa, ficando a Península baixo a influencia das masas de aire cálido Sen moitas posibilidades de precipitacións e con maiores temperaturas Prof. Isaac Buzo Sánchez

27. FACTORES CLIMÁTICOS: Factores dinámicos: Centros de acción Son centros de altas (anticiclón) ou baixas presións (borrascas) As altas presións provocan que descendan as masas de aire e, polo tanto, non se produzan precipitacións Nas zonas de baixas presións o aire é ascendente, condensándose e puidendo producir precipitacións Na Península dominan os seguintes centros de acción: Anticiclónicos: anticiclón das Azores, Escandinavo, anticiclón térmico europeo e ibérico Borrascosos: depresión de Islandia, depresión do golfo de Xénova, depresión térmica do norte de África e do interior peninsular Prof. Isaac Buzo Sánchez

28. FACTORES CLIMÁTICOS: Factores dinámicos: Centros de acción Prof. Isaac Buzo Sánchez

29. FACTORES CLIMÁTICOS: Factores xeográficos: influencia mariña A proximidade do mar exerce un efecto termorregulador, suaviza as temperaturas (este efecto dilúese cando nos adentramos no continente) As características das correntes mariñas (frías ou cálidas) tamén inflúen no clima das zonas costeiras A constitución maciza da península fai que se noten as diferenzas térmicas entre o interior e a costa Prof. Isaac Buzo Sánchez INVERNO VERÁN

30. FACTORES CLIMÁTICOS: Factores xeográficos: altitude A altitude provoca un descenso das temperaturas, denominado “gradiente térmico vertical”, consistente no descenso dunha media de 0,6 ºC por cada 100 m de altitude Na Península Ibérica, cunha altitude media de 660 m e a presenza de relevos montañosos que superan os 1000 m, o gradiente térmico vertical faise patente Podemos observar nste mapa de temperaturas medias anuais, como as menores temperaturas danse nas zonas coincidentes con cordilleiras; isto débese ao gradiente térmico vertical Prof. Isaac Buzo Sánchez

31. FACTORES CLIMÁTICOS: Factores xeográficos: orientación A existencia de relevos montañosos dificultan a entrada de masas de aire, provocando precipitacións orográficas na ladeira costeira (barlovento) e descenso das precipitacións na interior (sotavento) “ efecto Foehn ” Vai acompañado dun aumento da presión das temperaturas na ladeira de sotavento, debido a que a masa de aire xa baixa seca (descargou a barlovento) A orientación dos sistemas montañosos con respecto ao sol tamén produce que haxa maior temperatura na ladeira que recebe maior insolación (solaina) da oposta (avesío) A disposición do relevo peninsular bordeando a meseta, provoca un descenso das precipitacións cara ao interior Elaboración propia Prof. Isaac Buzo Sánchez

32. FACTORES CLIMÁTICOS: Factores xeográficos: proximidade de continentes europeo e africano A proximidade ás masas continentais europea e africana facilita a influencia das masas de aire que están sobre ellas En inverno entra aire frío do norte europeo En verán entra aire cálido do sur africano Prof. Isaac Buzo Sánchez Zona temperada Zona cálida Zona fría