Vanaf diagnose tot één jaar na behandeling van kanker

1,347 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Vanaf diagnose tot één jaar na behandeling van kanker

  1. 1. Expert Centre Vermoeidheid bij patiënten met kankerChronicFatigue Vanaf diagnose tot één jaar na behandeling van kanker. Nieuwe bevindingen
  2. 2. Vermoeidheid bij kanker: van diagnose tot een jaar na deNKCV behandeling van kanker Nieuwe inzichten: - Moe voor de behandeling van kanker - Interventies voor vermoeidheid tijdens de behandeling van kanker - Effect van interventies - De rol van lichamelijke activiteit - Iedereen begeleiden tijdens behandeling van kanker?
  3. 3. Vermoeidheid bij kanker: van diagnose tot een jaar na deNKCV behandeling van kanker Nieuwe inzichten: - Beloop en voorspellers van vermoeidheid in eerste jaar na behandeling van kanker
  4. 4. Expert Centre Wanneer ontstaat vermoeidheidChronic bij kanker?Fatigue Aanname: Tijdens de behandeling van kanker • de oncologische behandeling (CT, RT, etc) • bijwerking • de kanker zelf • stress o.a. door frequente ziekenhuisbezoek, minder lichamelijk actief, reacties omgeving
  5. 5. Expert Centre Hoe verloopt vermoeidheid bij patiënten met kankerChronicFatigue Verwachte verloop van vermoeidheid 100 90 80 % patiënten 70 met 60 50 vermoeidheid 40 30 20 10 0 1 2 3 4 5 6 7 Voor tijdens 08 19 210 311 4125136147 158 169 17 18 11 20 maand na 10 19 12 behandeling van kanker
  6. 6. Expert Centre Hoe verloopt vermoeidheid bij patiënten met kankerChronicFatigue Onderzoek naar verloop van vermoeidheid Behandeling van kanker Maandelijks vermoeidheidsmeting Meting1 Meting 2 Meting 3 Voor behandeling ± 3 maanden na Eén jaar behandeling later
  7. 7. Expert Centre Vermoeidheid vóór behandelingChronic van kanker?Fatigue 1. Hoeveel patiënten zijn ernstig vermoeid vóór de behandeling van kanker? 2. Welke factoren hangen samen met ernstige vermoeidheid in dit stadium?
  8. 8. Expert Centre Vermoeidheid vóór behandeling van kanker?ChronicFatigue - 179 patiënten - gediagnosticeerd met een primaire tumor - vóór behandeling met curatieve intentie
  9. 9. Expert Centre Vermoeidheid vóór behandeling van kanker?ChronicFatigue Ernstige vermoeidheid voor de start van de behandeling van kanker aanwezig bij 24 % Goedendorp et al, . Severe fatigue and related factors in cancer patients before the initiation of treatment. Br J Cancer 2008;99:1408 –1414.
  10. 10. Expert Centre Vermoeidheid vóór behandeling van kanker?ChronicFatigue Verschillen tussen diagnose groepen Percentage ernstig vermoeid Prostaatkanker 14 % Borstkanker 20 % Gastrointestinaal 28 % Andere tumoren 38 %
  11. 11. Welke factoren dragen bij aan vermoeidheidExpert Centre voorChronic behandeling van kanker?Fatigue • Vermoeidheid 1 jaar voor de diagnose (NRS) • Lichamelijke activiteit (NRS) • Depressieve stemming (SCL-90) • Slaapproblemen (SIP-SR) •‘s nacht slechter slapen • meer rusten overdag • Diagnose (niet significant)
  12. 12. Expert Centre Eerste nieuwe bevindingChronicFatigue Ernstige vermoeidheid kan al aanwezig zijn bij patiënten met kanker, nog voor de behandeling begint. Percentage 14-38% variërend per diagnose Andere factoren dan de diagnose (minder lichamelijke activiteit, depressieve stemming, slaapproblemen, en eerdere vermoeidheid) hangen samen met de ernst van de vermoeidheid.
  13. 13. Interventies voor vermoeidheidExpert Centre tijdens behandeling van kanker:Chronic RCTFatigue Kun je ingrijpen op vermoeidheidsklachten tijdens de behandeling van kanker? Het doel was het verminderen van vermoeidheidsklachten na succesvolle behandeling van kanker. Goedendorp et al,. Oncologist 2010;15:1122–1132.
  14. 14. Interventies voor vermoeidheid tijdens behandeling van kanker: RCTNKCV 220 patiënten met een primaire tumor die behandeld werden met curatieve intentie Multicenter: 7 verschillende ziekenhuizen 3 condities: • Korte verpleegkundige interventie (vi) • CBT -interventie • Zorg zoals gebruikelijke (zg)
  15. 15. Interventies voor vermoeidheid tijdensExpert Centre behandeling van kanker:Chronic Design RCTFatigue n=72 Verpleegkundige interv x x Behandeling van kanker T1 T2 T3 n=76 CGT-interventie x x x x x x x Behandeling van kanker T1 T2 T3 n=72 Gebruikelijke zorg Behandeling van kanker T1 T2 T3
  16. 16. Expert Centre Interventies Verpleegkundige interventieChronicFatigue 2 sessies van een uur, 3 maanden tussen de sessies - Tijdens behandeling van kanker - Verpleegkundigen kregen training en supervisie - Patiëntenboekje
  17. 17. Expert Centre Interventies Verpleegkundige interventieChronicFatigue 12 getrainde verpleegkundigen (±2 per zkh) Elementen: lichamelijke activiteit • Bepaal het niveau van lichamelijke activiteit • Adviseer stapsgewijs lichamelijk actiever te worden, tot bijv max 1u/dag, 5 dgn/week • Concrete instructies hoe dit aan te pakken • Bespreking hoe zo actief mogelijk te blijven
  18. 18. Expert Centre Interventies Cognitieve gedragstherapieChronicFatigue - Gemiddeld 6 sessies van een uur, in 7 maanden - Tijdens de behandeling van kanker - Met een ervaren gedragtherapeut (behandelprotocol) - patiëntenboekje
  19. 19. Expert Centre Interventies Cognitieve gedragstherapieChronicFatigue Elementen: Lichamelijke activiteit, coping, cognities • Blijf lichamelijk zo actief mogelijk • Hoe een vast slaap waak ritme aan • Leer gevolgen van kanker en behandeling te accepteren en plaats te geven • Geef kanker een plaats in contact met anderen • Durf naar toekomst te kijken en plannen te maken (werk, angst voor terugkeer van de ziekte)
  20. 20. Expert Centre Kenmerken van deChronicFatigue onderzoeksgroep Diagnose N % Borstkanker 105 48 Prostaatkanker 51 23 Gasterointestinaal 27 12 Andere tumoren 37 17 220 100% Gemiddelde leeftijd 57 jaar (s.d. 1) 63% vrouw
  21. 21. Expert Centre Effect van de interventiesChronic op vermoeidheidFatigue % ernstig vermoeiden CGT n=76 31 ZG n=72 VI n=72 24 17 P=<0.05 10 voormeting nameting Contrast CGT – ZG: p=0.005 VI – ZG: p=0.348
  22. 22. Expert Centre ConclusiesChronicFatigue Cognitieve gedragstherapie is een effectieve interventie voor vermoeidheid tijdens behandeling van kanker. De verpleegkundige interventie, die alleen gericht was op lichamelijke activiteit, bleek niet effectief.
  23. 23. Expert Centre TweedeChronicFatigue onderzoeksvraag Wat is de rol van lichamelijke activiteit? Wordt een verandering in vermoeidheid gemedieerd door lichamelijke activiteit? Δ lichamelijke activiteit ? CGT Δ vermoeidheid
  24. 24. Expert Centre Rol van lichamelijkeChronicFatigue activiteit Gebruikte vragenlijsten 1. Actometer 2. Zelfobservatielijst – dagelijkse lichamelijke activiteit 3. Vragenlijst lichamelijke activiteit
  25. 25. Expert Centre Rol van lichamelijkeChronicFatigue activiteit Neemt lichamelijke activiteit toe? Δ lichamelijke activiteit CGT Δ vermoeidheid ZG VI CGT P-waarde Actometer N 25 35 30 T1 69.1 (24.1) 68.4 (17.4) 69.4 (31.1) 0.986 T2 69.1 (22.9) 65.9 (21.3) 71.6 (25.0) 0.516
  26. 26. Expert Centre Rol van lichamelijkeChronicFatigue activiteit Δ lichamelijke activiteit CGT Δ vermoeidheid Lichamelijke activiteit is geen mediator. CGT leidt tot minder vermoeidheid, zonder Een toename in lichamelijke activiteit.
  27. 27. Expert Centre TweedeChronicFatigue Nieuwe bevinding Cognitieve gedragstherapie tijdens behandeling van kanker helpt vermoeidheid te verminderen. Het werkzame element is niet de verandering in lichamelijke activiteit.
  28. 28. Expert Centre LiteratuurChronicFatigue Exercise Wat vinden we in de literatuur over het effect van lichamelijke activiteit op vermoeidheid? Hoe effectief zijn “exercise” of te wel trainingsprogramma’s.
  29. 29. Expert Centre Exercise tijdens behandeling Exercise tijdens behandelingChronic van kanker van kankerNKCVFatigue Meta analyse Speck et al, 2010 12 studies, 6 significant, overall effect: geen effect op vermoeidheid. Velthuis et al, 2010 Borstkanker patiënten (12 RCT) klein sign effect - Home based exercise (7 RCT) niet significant - Supervised exercise: (5 RCT) significant
  30. 30. Expert Centre Exercise tijdens behandeling Exercise tijdens behandelingChronic van kanker van kankerNKCVFatigue Meta analyses Overall: weinig of klein significant effect op vermoeidheid Supervised exercise meer effect dan home-based: Hier gebeurt meer dan lichamelijk actief worden alleen, patiënten worden gemotiveerd, vergroot self-efficacy.
  31. 31. Expert Centre Exercise tijdens behandeling Exercise tijdens behandelingChronic van kanker van kankerNKCVFatigue Lichamelijke activiteit is niet het werkzame element om vermoeidheid te verminderen. Om vermoeidheid te verminderen is een verandering in cognitie nodig.
  32. 32. Expert Centre Samenvattend interventie onderzoek vermoeidheid bij kanker:ChronicFatigue 2. Cognitieve gedragstherapie tijdens behandeling van kanker helpt vermoeidheid te verminderen 3. Het werkzame element in behandeling voor vermoeidheid tijdens behandeling van kanker is niet de verandering in lichamelijke activiteit 4. Iedereen een interventie aanbieden voor vermoeidheid tijdens behandeling van kanker?
  33. 33. Expert Centre Effect van de interventiesChronic op vermoeidheidFatigue % ernstig vermoeiden CGT n=76 31 ZG n=72 VI n=72 24 17 P=<0.05 10 voormeting nameting Contrast CGT – ZG: p=0.005 VI – ZG: p=0.348
  34. 34. Is het aanbieden van CGT voorExpert Centre vermoeidheid tijdens de behandelingChronic van kanker voor alle patiënten nodig?Fatigue 65% van de patiënten in de Usual Care conditie rapporteerde geen ernstige vermoeidheid voor EN na de behandeling van kanker Een groot deel van de patiënten kan de vermoeidheid hanteren zonder een interventie.
  35. 35. Expert Centre VierdeChronic nieuwe bevinding:Fatigue Niet alle patiënten hebben begeleiding voor vermoeidheid nodig tijdens behandeling van kanker. Velen kunnen de vermoeidheid zelf hanteren.
  36. 36. Expert Centre ImplicatieChronicFatigue Wie biedt je begeleiding voor vermoeidheid tijdens behandeling van kanker? Patiënten met eerdere vermoeidheid hebben een grotere kans om vermoeid te blijven, maar als je alleen deze groep selecteert mis je patiënten die moe worden. Adviezen?? casus
  37. 37. Expert Centre Hoe verloopt vermoeidheid bij patiënten met kankerChronicFatigue Verwachte verloop van vermoeidheid 100 90 80 70 % patiënten 60 met 50 vermoeidheid 40 30 20 10 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Voor tijdens 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 maand na behandeling van kanker
  38. 38. Expert Centre Hoe verloopt vermoeidheid bij patiënten met kankerChronicFatigue Onderzoek naar verloop van vermoeidheid Behandeling van kanker Maandelijks vermoeidheidsmeting Meting1 Meting 2 Meting 3 Voor behandeling ± 3 maanden na Eén jaar behandeling later
  39. 39. Natuurlijk beloop (N=136): gemiddeldeExpert Centre vermoeidheidsscore per soort kanker, vanChronic diagnose tot 14 mndn na behandelingFatigue Groep met prostaat kanker was lager, blijft lager. 33 28 mean CIS-fat 23 n=66 breast cancer 18 n=36 other tumors n=34 prostate cancer 13 8
  40. 40. Expert Centre Natuurlijk beloopChronicFatigue Er is geen natuurlijk herstel zichtbaar van ernstige vermoeidheid na behandeling van kanker.
  41. 41. Expert Centre Nieuwe bevinding 5ChronicFatigue De vermoeidheid in het eerste jaar na behandeling van kanker is ongeveer 2-3 maanden na behandeling van kanker stabiel
  42. 42. Expert Centre BehandelingChronicFatigue CGT VnK Cognitieve gedragstherapie voor vermoeidheid na kanker (CGT VnK) wordt nu aangeboden aan patienten die de behandeling van kanker tenminste één jaar daarvoor succesvol hebben afgerond. Kunnen we CGT VnK eerder aanbieden?
  43. 43. Ontstaansfactoren en instandhoudende factoren bij vermoeidheid na kankerNKCV MOE Uitlokkende factoren Instandhoudende factoren kanker onvoldoende verwerking behandeling van kanker verhoogde angst voor recidief disfunctionele opvattingen over vermoeidheid verstoord slaap-waakritme verstoord activiteitenpatroon verminderde sociale contacten en meer behoefte aan sociale steun
  44. 44. Instandhoudende factoren bij vermoeidheid na kankerNKCV Welke instandhoudende factoren gemeten bij T2 waren gerelateerd aan persisterende vermoeidheid? disfunctionele opvattingen over vermoeidheid: katastroferen over vermoeidheid Somatische attributies beperkingen op het gebied van slaap-waak ritme lage zelf-gerapporteerde lichamelijke activiteit
  45. 45. N Nieuwe bevinding 5NKCV De vermoeidheids instandhoudende factoren waarop CGT voor VnK zich richt, blijken al bij 3 mndn aantoonbaar Dus: Start Cognitieve gedragstherapie voor VNK indien 3 maanden na behandeling van kanker er nog ernstige vermoeidheid bestaat
  46. 46. Expert Centre SamenvattendChronic de nieuwe bevindingen op een rijFatigue 1. Ernstige vermoeidheid kan al aanwezig zijn nog voor de behandeling begint 2. Cognitieve gedragstherapie tijdens behandeling van kanker helpt vermoeidheid te verminderen 3. Het werkzame element in behandeling voor vermoeidheid tijdens behandeling van kanker is niet de verandering in lichamelijke activiteit 4. Niet iedere patiënt heeft deze behandeling nodig. Velen kunnen de vermoeidheid zelf hanteren
  47. 47. SamenvattendExpert Centre de nieuwe bevindingen op eenChronicFatigue rij 5. Vermoeidheid die 3 mnd na behandeling van kanker aanwezig is, gaat niet vanzelf over 6. Dezelfde vermoeidheids instandhoudende factoren als 1 jaar later aanwezig zijn, zijn al bij 3 mndn aantoonbaar, dus: 7. Start Cognitieve gedragstherapie voor VnK indien 3 maanden na behandeling van kanker er nog ernstige vermoeidheid bestaan

×