SlideShare a Scribd company logo
1 of 59
Download to read offline
CAMACHO MARK JOHN C.
1. Sa Pasalitang Pagbaybay, paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino. Kung kaya’t isa-
isa ang pagbigkas sa mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal,
simbolong pang-angham, atb.
Pagsulat Pagbigkas
Salita bata /bi-ey-ti-ey/
nanay /en-ey-en-ey-way/
Remo /capital ar-i-em-o/
viaje /vi-ay-ey-jey-i/
sadik /es-ey-di-ay-key/
Pantig pa /pi-ey/
kla /key-el-ey/
trans /ti-ar-ey-en-es/
tsart /ti-es-ey-ar-ti/
Akronim
PMA (Philippine Military Academy) /pi-em-ey/
NPC (National Power Corporation) /en-pi-si/
CCP (Cultural Center of the Philippines) /si-si-pi/
NBI ( National Bureau of Investigation) /en-bi-ay/
Daglat
Bb (Binibini) / kapital bi-bi/
G. (Ginoo) / kapital ji/
Gng. (Ginang) / kapital ji-en-ji/
Kgg. (Kagalang-galang)/kapital key-ji-ji/
Dr. (Doktor) / kapital di-ar/
Atty. (Attorney) /capital ey-ti-ti-way/
Inisyal ng Tao
JLS (Jose Laderas Santos) /jey-el-es/
CJC (Carlo J. Caparas) /si-jey-si/
VLT (Vilma L. Tacbad) /vi-el-ti/
Inisyon ng Samahan/ Institusyon
KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) /key-dobolyu-ef/
PSAWF (Pambansang Samahan sa /pi-es-ey-dobolyu-ef/
Adbokasyon ng Wikang Filipino)
KBP (Kapisanan ng mga Broadkaster sa /key-bi-pi/
Pilipinas)
UP (Unibersidad ng Pilipinas) /yu-pi/
MSU (Mindanao State University) /em-es-yu/
NGO (Non- Governmental Organization) /en-ji-o/
Simbolong Pang-angham/Pangmatematika
Fe (iron) /ef-i/
H2O (water) /eych-tu-o/
NaCl (sodium) /en-ey-si-el/
Lb (pound) / el-bi/
kg.(kilogram) /key-ji/
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
1. Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang mula sa ibang
katutubong wika sa Pilipinas.
a. Vakul (Ivatan). Panakip sa ulo na yari sa palmera ng ginagamit bilang
pananggalang sa ulan at init ng araw.
b. Payyo/payew (Ifugao). Pangkalahatang tawag sa palayan ng mga Ifugao.
c. Bananu (Hudhud). Sa halip na hagdan-hagdang palayan (rice terraces)
d. Tsanak o t’nalak (T’boli). Habing yari sa abaka ng mga T’boli.
e. Butanding (Bikol). Sa halip na “whale shark”
f. Cabalen (Pampango). Kabayan
g. Hadji. Lalaking Muslim na nagsagawa ng banal na paglalakbay sa Mecca.
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
2. Sa pagbabaybay ng mga hiram na salita mula sa mga
banyagang wika, panatilihin ang original nitong anyo.
rendevouz samurai
habeas corpus spaghetti
depot reservoir
salvage jogging
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
3. Sa pagbabaybay ng mga salitang mula sa Español, baybayin ito ayon sa
ABAKADA
vintana = bintana
cigarillo = sigarilyo
lavacara = labakara
familia = pamilya
mantiquilla = mantikilya
zapatos = sapatos
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
4. Sa pag-uulit ng salitang-ugat na nagtatapos sa patinig na e hindi ito pinalitan
ng letrang i. kinakabitan ng pang-ugnay/ linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa
pagitan ng salitang-ugat.
Pobre = pobreng-pobre
Grabe = grabeng-grabe
Swabe = swabeng-swabe
Nuebe = nuebeng-nuebe
Suwerte = suwerteng-suwerte
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
5. Sa pag-uulit ng salitang-ugat na nagtatapos sa patinig na o hindi ito
pinapalitan ng letrang u. ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat.
Solo = solo-solo
Ano = ano-ano
Sino = sino-sino
Pito = pito-pito
Tayo = tayo-tayo
Halo = halo-halo (magkakasama-sama ang iba’t-ibang anyo)
Buto = buto-buto
Piso = piso-piso
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling.
Ang hindi paggamit ng gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitang-ugat ang
kahulugan nito, at sa halip, nagkakaroon na ng bagong kahulugan nito, at sa halip,
nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabubuong salita tulad ng:
Halohalo (pagkain)
Salosalo (piging/handaan)
Batobato (isang uri ng ibon)
Hindi kasama ang paruparo at gamugamo dahil walang salitang-ugat na paro at
gamu ay hindi makatatayong mag-isa.
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
6. Sa mga salitang may o sa huling pantig inuulit man o
inuunlapian, nanatili ang letrang o.
Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng mga salitang-ugat.
Buklod = buklod-buklod
Kahon = kah0n-kahon
Dugtong = dugtong-dugtong
Milyon = milyon-milyon
Sunod = sunod-sunod
Taon =taon-taon
Gulo = magkagulo-gulo
Labo = maglabo-labo
Salo = magsalo-salo
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
7. Kapag hinuhunlapian ang huling pantig ng salitang-ugat na nagtatapos sa e, ito
ay nagiging i at ang o ay u.
Kape = kapihan
Korte = kortihan
Salbahe = salbahihan
Balot = balutin
Bago = baguhin
Handog = handugan
Hinto = hintuan
Laro = laruan
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
Sinusunod din ang tuntuning ito sa mga salitang-ugat na may panlaping
kabilaan (unlapi at hulapi).
Bukod - pagbukod-bukurin
Dugtong - pagdugtong-dugtungin
Sunod - pagsunod-sunurin
Lingcod - paglingkuran
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
8. Makabuluhan ang tunog ng e at o kapag inihahambing ang
mga hiram na salita sa mga katutubo o hiram na salita.
bente - binti
pesa - pisa
mesa - misa
uso - oso
tela - tila
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
9. Gayonman hindi puweding palitan ng i ang e at o sa u.
Dapat paring gamitin ang baybay na matagal na o lagi ng
ginagamit.
babae - hindi babai
buhos - hindi buhus
sampu - hindi sampo
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
Tandaang sa mga salitang hiram naman na karaniwa’y sa Ingles ang inulit
ay ang tunog ng unang KP ng orihinal na ispeling.
bike - magba-bike
design - magde-design
poster - magpo-poster
travel - magta-travel
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
kapag ang salitang hiram ay may digrapo o kambal katinig na may iisang
tunog , inu-ulit ang digrapo at ang unang patinig o tunog sa Filipino ng unang
pantig.
Halimabawa:
show magsho-show
ship magshi-ship
tsokolate magtso-tsokolate
tsinelas magtsi-tsinelas
MGA TUNTUNIN SA PAGHIHIRAM
Ayon pa sa 2009 Gabay sa Ortograpiyang Filipino ang tuntunin
sa paghihiram ng mga salita ay mga sumusunod:
1. Tumbasan ng kasalukuyang leksikon sa Filipino ang mga
salitang hiram o banyaga.
appetite = pampagana
arts = sining
debate = pagtatalo
socio = lipunan
banquet = salusalo
concept = konsepto
descriptive= palarawan
budget = laang-gugulin
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
2. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa mga katutubong wika sa Pilipinas at
panatilihin ang orihinal na baybay.
baba - (Hilihaynon At Sugbuanong Bisaya)
Tawag Sa Asawang Lalaki
butanding - (Bikol) Whale Shark
imam - (Tausug) Muslim Priest
cañao - (Igorot) Panseremonyang Sayaw
banhaw - (Visaya) Muling Pagkabuhay
chidwaa - (Ivatan) biloy (dimple)
gahum - (Cebuano, Hiligaynon, Waray)
Kapangyarihan
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
3. Mga salitang hiram sa Español.
a. Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA.
vocabulario = bokabularyo
musico = musiko
celebracion = selebrasyon
maquinilla = makinilya
maquina = makina
psicologia = sikolohiya
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
B. Sa mga salitang hiram sa Español na may e, panatilihin ang e.
estudyante = hindi istudyante
estilo = hindi istilo
espiritu = hindi ispiritu
estruktura = hindi istruktura
desgrasya = hindi disgrasya
espesyal = hindi ispesyal
maestro = maistro
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
C. Sa mga salitang hiram sa Español na may o, panatilihin ang o.
politika = hindi pulitika
opisina = hindi upisina
tradisyonal = hindi tradisyonal
koryente = hindi kuryente
tornilyo = hindi turnilyo
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
D. Sa mga salitang hiram sa Español na may o at
sinusundan ng n nagbabago ang kasunod na katinig, ang o
ay nagiging u at ang n ay nagiging m.
Kastila Filipino
conferencia = kumperensiya
confesar = kumpisal
conflanza = kumpiyansa
confidencial = kumpidensyal
confisca = kumpiska
conforme = kumporme
confortable = kumportable
convention = kumbensiyon
Ingles Español Filipino
image imagen imahen
dialogue dialogo diyalog
priority prioridad priyoridad
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
4. Mga salitang hiram sa Español at Ingles : kung hindi tiyak ang
pagtutumbas, hiramin ang orihinal na Español at Ingles.
Hindi ipinapayong panumbas ang sumusunod:
imeyds - imahe (para sa image)
dayalog - dayalogo (para sa dialogue)
prayoriti - prayoridad (para sa priority)
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
5. Panghihiram sa Wikang Ingles: kung wikang Ingles at iba pang
wikang dayuhan ang pinaghiraman, panatilihin ang orihinal na
ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay.
habeas corpus toupee
bouquet spaghetti
depot reservoir
salvage jogging
SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN
SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA
SUMUSUNOD:
6. Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi,
panteknikal, pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika.
Manuel Quezon tape recorder
Biñan Laguna cellphone
Ablaza Bldg. vediotape
Jose Reyes Hospital loudspeaker
Johnson wax compact disk
Chlorophyll Fe ( iron)
Chloroform C ( carbon)
Chemotheraphy ZnO (Zinc oxide)
1. MGA GRAFEMA
Pangunahing tungkulin ng ortograpiya ang paglalapat ng grapema sa pahayag na
pasalita at bigkas. Tinatawag na graféma ang isang set o pangkat ng mga bahagi sa
isang sistema ng pagsulat. Ang mga grapema sa praktika ng ortograpiyang Filipino
ay binubuo ng tinatawag na mga titik at mga di-titik.
1.1. Titik. Ang títik o létra ay sagisag sa isang tunog sa pagsasalita. Binubuo ito ng
mga patínig o bokablo (vocablo) at ng mga katínig o konsonante (consonante). Ang
serye ng mga titik o letra ay tinatawag na alpabéto. Ang alpabetong Filipino ay
binubuo ng dalawampu’t walong (28) titik at kumakatawan ang bawat isa sa isang
tunog. Binibigkas o binabása ang mga titik sa tunog-Ingles maliban sa Ñ.
Aa “ey” Bb “bi” Cc “si” Dd “di” Ee “e” Ff “ef”
Gg“dyi” Hh “eyts” Ii “ay” Jj “dyey” Kk “key” Ll “el”
Mm “em” Nn “en” ÑGng “endyi” Ññ “enye” Oo “o” Pp “pi”
Qq “kyu” Rr “ar” Ss “es” Tt “ti” Uu “yu” Vv “vi”
Ww “dobolyu” Xx “eks” Yy “way” Zz “zi”
1.2. Di-titik. Binubuo ang di-titik ng mga tuldik at mga bantas. Ang tuldik o asento ay gabay sa paraan
ng pagbigkas ng mga salita. Sa lingguwistika, itinuturing ang tuldik na simbolo para sa impit na tunog
o kayâ sa diin o habà ng pagbigkas. Sa abakadang Tagalog, tatlo ang pinalaganap nang tuldik: (a) ang
tuldik na pahilis (´) na sumisimbolo sa diin at/o habà, (b) ang tuldik na paiwa (`), at (c) ang tuldik na
pakupya (^) na sumisimbolo sa impit na tunog. Kamakailan, idinagdag ang ikaapat, ang tuldik na
patuldok, kahawig ng umlaut at diaeresis ( ¨ ) upang kumatawan sa tunog na tinatawag na “schwa” sa
lingguwistika.
Ang bantas ay kumakatawan sa mga patlang at himig ng pagsasalita sa pagitan ng mga titik at
pantig, sa pagitan ng mga salita at mga parirala, at sa pagitan ng mga pangungusap. Binubuo ito ng
kuwit (,), tuldok (.), pananong (?), padamdam (!), tuldok-kuwit (;), kudlit (‘), at gitling(-).
2. ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN
Ang pantíg o sílabá ay isang saltik ng dila o walang patlang na bugso ng
tinig sa pagbigkas ng salita. Binubuo ang mga pantig ng mga titik na patinig
at katinig. Bawat patinig (a/e/i/o/u) ay isang pantig; samantala, kailangan ng
bawat katinig ang isang patinig upang maging pantig. Dagdag pa, may isa
(1) lámang patinig sa bawat pantig samantalang maaaring mahigit sa dalawa
ang katinig sa isang pantig.
2.1. Kayarian ng Pantig.
Alinsunod sa sinundang paliwanag, ang pantig ay maaaring binubuo ng isang patinig, o isang katinig at isang
patinig, o dalawa o mahigit pang katinig at isang patinig. Sumusunod ang mga kayarian ng pantig at kinakatawan
ng P ang patinig at ng K ang katinig:
Kayarian Halimbawang salita
P a·a
KP bi·be
PK ok·ok
KPK pat·pat
KKP pla·pla
PKK arm, urn
KPKK dorm, form
KKPK plan, tram
KKPKK tsart
KKPKKK shorts
2.2. Pagpapantig ng mga Salita.
Ang pagpapantig ay paraan ng paghati sa isang salita alinsunod sa mga
pantig na ipinambuo dito. Nakabatay ito sa grapema o nakasulat na mga
simbolo. Halimbawa: /u·be/ (ube), /ba·hay/ (bahay). Narito ang ilang tuntunin:
Una, kapag may magkasunod na dalawa o mahigit pang patinig sa
posisyong pang-una, panggitna, at pandulo, ito ay inihihiwalay na pantig.
Halimbawa: /a·ak·yat/ (aakyat), /a·la·a·la/ (alaala), /to·to·o/ (totoo).
Ikalawa, kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita, ang una ay isinasáma sa
sinundang patinig at ang ikalawa ay isinasáma sa kasunod na pantig.
Halimbawa:
/ak·lat/ (aklat) /es·pes·yal/ (espesyal) /pan·sit/ (pansit),
/os·pi·tal/ (ospital).
Nasasaklaw nitó pati ang mga digrapo, gaya sa kut·son (kutson), sit·sa·ron (sitsaron), tit·ser (titser).
Ikatlo, kapag may tatlong magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita, ang unang
dalawa ay sumasáma sa patinig ng sinundang pantig at ang ikatlo ay napupunta sa kasunod na
pantig.
Halimbawa:
/eks·per·to/ (eksperto) /trans·fer/ (transfer) /ins·pi·ras·yon/ (inspirasyon)
Ikaapat, kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay M o N
at ang kasunod ay alinman sa BL, BR, DR, PL, at TR, ang unang katinig
(M/N) ay isinasáma sa unang patinig at ang sumunod na dalawang katinig ay
napupunta sa kasunod na pantig.
Halimbawa: /a·sam·ble.a/ (asamblea),
/tim·bre/ (timbre),
/si·lin·dro/ (silindro),
/tem·plo/ (templo),
/sen·tro/ (sentro).
Ikalima, kapag may apat na magkakasunod na katinig sa
loob ng isang salita, isinasáma ang unang dalawang katinig sa
sinusundang patinig at isinasáma ang hulíng dalawang katinig
sa kasunod na pantig.
Halimbawa: /eks·plo·si·bo/ (eksplosibo),
/trans·plant/ (transplant),
/hand·breyk/ (handbreyk).
2.3. Pantig ng Inuulit.
Kapag ang salita ay nagsisimula sa patinig, ang patinig lámang ang inuulit.
Halimbawa:
/a·ak·yat/ (aakyat) /i·i·big/ (iibig) / u·u·bu·hin/ (uubuhin)
Nagaganap din ito kahit may panlapi ang salita.
Halimbawa: /ma·a·ak·yat/ (maaakyat) /u·mi·i·big/ (umiibig) /nag·u·ubo/ (nag-uubo)
Kapag nagsisimula sa kayariang KP ang salita, ang unang pantig lámang ang inuulit.
Halimbawa:
/la·la·kad/ (lalakad) /ba·ba·lik/ (babalik).
Nagaganap din ito kahit may panlapi ang salitang-ugat.
Halimbawa:
/mag·la·la·kad/ (maglalakad)
/pag·ba·ba·lik/ (pagbabalik).
Kapag nagsisimula ang salita sa kambal-katinig o kumpol-katinig (consonant cluster), ang
unang katinig at patinig lámang ang inuulit.
Halimbawa:
/i·pa·pla·no/ (ipaplano)
/mag·ta·trans·port/(magtatransport)
/pi·pri·tu·hin/ (piprituhin)
Nagaganap ito kahit sa kaso ng hindi pa nakareispel na salitang banyaga.
Halimbawa:
“magbiblessing,”
“ipako·close”
BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG
FILIPINO
Komisyon sa Wikang Filipino, Edisyong 2013
Ang gabay sa ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mga tuntunin kung paano sumulat
gamit ang wikang Filipino. Hinango ang mga tuntunin sa mga umiiral na kalakaran sa paggamit ng
Wikang Pambansa, bukod sa napagkasunduang mga tuntunin, bunga ng mga forum at konsultasyon,
hinggil sa mga kontrobersiyal na usapin sa ispeling. Ninanais palaganapin sa gabay na ito ang
estandardisadong mga grafema o pasulat na mga simbolo at ang mga tuntunin sa paggamit at
pagbigkas ng mga simbolong ito. Itinatanghal din dito ang mga naganap na pagbabago mula sa
panahon ng abakadang Tagalog bunga ng modernisadong alpabeto at bunga na rin ng umuunlad na
paggamit sa Wikang Pambansa.
BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG
FILIPINO
Komisyon sa Wikang Filipino, Edisyong 2013
Hindi ninanais na maging pangwakas na mga tuntunin ang nilalaman ng gabay na ito. Wika nga
noon pang 1906 ni Ferdinand de Saussure hábang binubuo ang mga pangkalahatang simulain sa
lingguwistika, mahirap mahúli ang bigkas ng isang “buháy na wika.” At isang malusog at umuunlad
na wika ang Filipino. Wika pa niya, “Ang bigkas sa isang salita ay ipinapasiya, hindi ng ispeling,
kundi ng kasaysayan nitó.” Walang alpabeto ng alinmang wika sa mundo na perpekto ngunit bawat
pagkilos tungo sa estandardisadong ispeling ay isang pagsisikap na makatulong tungo sa higit na
mabisâng pag-agapay ng pagsulat sa wikang pabigkas. Higit na mapapahalagahan ang bawat
tuntuning ortograpiko sa gabay na ito kapag sinipat mula sa pinagdaanang kasaysayan nitó kalakip
ang paniwala na patuloy itong magbabago samantalang umuunlad ang pangangailangan ng madlang
gumagamit ng wikang Filipino.
BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG
FILIPINO
Mulang Baybayin Hanggang Abakada
Ang kasaysayan ng ortograpiya ng wikang Filipino ay maaaring ugatin mula sa
sinaunang panahong gumagamit ang mga Filipino ng katutubong paraan ng pagsulat
na tinatawag na baybayin. Sa ulat ng mga misyonerong Espanyol, nadatnan niláng
100 porsiyentong letrado ang mga Tagalog at marunong sumulat at bumása sa
baybayin ang matanda’t kabataan, lalaki man o babae. Dahil sa pangyayaring ito,
kailangan niláng ilimbag ang unang aklat sa Filipinas, ang Doctrina Christiana
(1593), nang may bersiyon ng mga dasal at tuntuning Kristiyano sa paraang
baybayin. Sa gayon, ang libro ay binubuo ng mga tekstong Espanyol at may salin sa
Tagalog, nakalimbag ang tekstong Espanyol at Tagalog sa alpabetong Romano
ngunit inilimbag din ang tekstong salin sa baybayin. Nakahudyat na rin sa libro ang
isinagawang Romanisasyon ng ortograpiyang Filipino sa buong panahon ng
kolonyalismong Espanyol.
BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG
FILIPINO
Mulang Baybayin Hanggang Abakada
Ang baybayin ay binubuo ng labimpitong simbolo na kumakatawan sa mga titik: 14 na katinig at 3
patinig. Ang mga simbolong kumakatawan sa mga letra ay gaya ng sumusunod: Ang mga titik na ito ang
naging batayan ng abakada na binuo ni Lope K. Santos nang kaniyang sulatin ang Balarila (1940). Idinagdag
sa orihinal na mga titik ng baybayin ang katinig na R at ginawang lima ang patinig: A,E,I,O,U kayâ
dalawampu (20) ang mga titik ng lumaganap na abakada hanggang sa panahong tinatawag ang Wikang
Pambansa na wikang Pilipino. Nakahanay ang mga ito sa sumusunod na paraan: A, B, K, D, E, G, H, I, L, M,
N, NG, O, P, R, S, T, U, W, Y. Sa pagbása ng mga titik, ang mga katinig ay binibigkas nang may kasámang
patinig na A, gaya ng sumusunod: /A/, /Ba/, /Ka/, /Da/, /E/, /Ga/, /Ha/, /I/, /La/, /Ma/, /Na/, /Nga/, /O/, /Pa/,
/Ra/, /Sa/, /Ta/, /U/, /Wa/, /Ya/.
BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG
FILIPINO
Mulang Baybayin Hanggang Abakada
Ang pagbubukod sa mga titik E-I at O-U ay mahahalatang bunga ng matagal na
panahon ng pagtuturo sa bagay na ito kaugnay ng pag-aaral ng wikang Espanyol. Sa aklat
ni Tomas Pinpin, ang Librong pag-aaralan nang mga tagalog nang uicang Caftilla (1610),
masikap niyang ipaliwanag na kailangang matutuhan ng mga kababayan niya ang pagkilála
sa magkaibang mga tunog ng E at I at ng O at U dahil may mga salita sa Espanyol na
magkatulad ng ispeling ngunit nagkakaroon ng magkaibang kahulugan dahil sa mga
naturang titik. Halimbawa: iba ang pesa (timbang) sa pisa (dapurakin); iba ang rota
(pagkatalo) sa ruta (direksiyon ng pasada).
BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG
FILIPINO
Mulang Baybayin Hanggang Abakada
Sa kabila ng pangyayaring lubhang naimpluwensiyahan ng wikang Espanyol
ang mga wikang katutubo sa Filipinas, hindi isináma sa abakada ang mga letra
para sa mga tunog na C, CH, F, J, LL, Ñ, Q, RR, V, X, Z. Nanatili ang mga ito sa
mga pangngalang pantangi, gaya sa Carmen, Pacheco, Fullon, Jaro, Magallanes,
Cariño, Quirino, Barrameda, Vizcaya, Maximo, at Zamboanga. Ngunit marami
sa mga salitang hiram sa Espanyol at nagtataglay ng naturang mga titik ay
tinapatan ng mga tunog sa mga titik ng abakada, gaya ng nagaganap na noong
paghiram sa mga naging palasak na salitang Espanyol.
BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG
FILIPINO
Mulang Baybayin Hanggang Abakada
C = ks
Calesa- kalesa
cine- sine
CH = ts
cheque- tseke
chinelas- sinelas
F = p
fiesta - pista
J = h
jota - hota
LL = lyy
billar- bilyar
caballo- kabayo
Ñ = ny
paño - panyo
Q = k
queso - keso
RR = r
barricada - barikada
V = b
ventana - bintana
X = kss
experimento- eksperimento
texto- teksto
Z = s
zapatos – sapatos
BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG
FILIPINO
Mulang Baybayin Hanggang Abakada
Ang iba pang gabay sa pagsulat, gaya ng kung paano gamitin ang “ng” at
“nang,” kung kailan nagiging R ang D, o kung bakit nagiging U ang O sa dulo ng
salita kapag inulit, ay hinango sa mga tuntunin mula sa Balarila ni Lope K.
Santos. Ang makabuluhang mga tuntunin ay tinipon ng Surian ng Wikang
Pambansa makaraan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Pinamagatan itong
Mga Batayang Tuntuning Sinusunod sa Pagsusuring Aklat (walang petsa) na
inihanda ni Bienvenido V. Reyes sa isang hiwalay at nakamimeograp na polyeto
at naging gabay ng mga guro, manunulat, at editor.
Bagong Alpabeto Filipino
Naramdaman ang pangangailangan sa radikal na reoryentasyon ng pagpapaunlad sa Wikang Pambansa noong
pumapasok ang dekada 70. Hindi sapat ang pagpapangalan sa Wikang Pambansa na “Pilipino” noong 1959 sa bisà ng
isang kautusang pangkagawaran ni Kalihim Jose Romero.
Noong 1965, inusig ni Kongresista Inocencio Ferrer ang Surian at ibang ahensiya ng pamahalaan dahil sa
diumano’y pagpapalaganap ng isang “puristang Tagalog” bílang Wikang Pambansa. Noong 1969, isang pangkating
pangwika, ang Madyaas Pro-Hiligaynon Society, ang nagpetisyon sa hukuman na pigilin ang gawain ng Surian.
Bagaman hindi nagwagi ang mga naturang pagkilos, naging hudyat ito para muling-suriin ang konsepto ng Wikang
Pambansa. Sa Konstitusyong 1973, tinawag na “Filipino” ang Wikang Pambansa. Sinundan ito ng isang bagong gabay
sa ortorgrapiya na nabuo noong 1976 at nalathala noong 1977 sa pamagat na Mga Tuntunin ng Ortograpiyang Filipino.
Isa sa nilalaman nitó ang pagbago sa abakada na naging tatlumpu’t isa (31) ang mga titik sa pamamagitan ng dagdag
na labing isang (11) titik na napagkasunduan sa isang serye ng mga simposyum noong 1976. Dahil sa dami ng mga
titik ng bagong alpabeto ay tinawag itong “pinagyamang alpabeto”; ngunit sinundan ng mga puna na lubhang
pinarami ito kaysa kailangang mga bagong titik.
Bagong Alpabeto Filipino
Muling sinuri ang alpabeto, binawasan ng mga bagong titik, at noong 1987 ay
nalathalang dalawampu’t walo (28) ang mga titik sa gabay na Alpabeto at Patnubay sa
Ispeling ng Wikang Filipino ng Linangan ng mga Wika sa Pilipinas, ang binagong
pangalan ng Surian ng Wikang Pambansa. Tinanggap ang mga dagdag na titik na:
F,J,Ñ,Q,V,X, at Z. Pinalaganap din ang isang “modernisadong alpabeto” na ipinababása
ang mga titik sa paraang Ingles, maliban sa Ñ mulang alpabetong Espanyol, gaya ng
sumusunod:
A /ey/, B /bi/, C /si/, D /di/, E /i/, F /ef/, G /dyi/, H /eyts/, I /ay/, J /dyey/, K /key/, L
/el/, M /em/, N /en/, NG /endyi/, Ñ /enye/, O /o/, P /pi/, Q /kyu/, R /ar/, S /es/, T /ti/, U
/yu/, V /vi/, W /dobolyu/, X /eks/, Y /way/, Z /zi/.
KARAGDAGANG TUNTUNIN
Upang mas mapalinaw ang kaalaman sa mga tuntunin nagdagdag ang 2009
Gabay ng bagong tuntuning minamarapat na:
1. Ginigitlingan ang pangalang pantangi at salitang hiram kapag
inuunlapian.
maka-Diyos maka-Kalikasan
maka-Tao maka-Bansaa
Sa aspektong kontemplatibo (panghinaharap), inuulit ang unang
katinig at patinig (KP) ng salita.
magje-jet magto-tour
magmo-montero magmo-mall
2. Sa paglalapi at pag-uulit ng mga salitang hiram,
idinurugtong ang tunog ng unang KP sa unlapi.
magpe-page magho-hotel
magsho-shower magco-computer
magte-tennis magwa-watch
magin-internet magda-dry
KARAGDAGANG TUNTUNIN
3. Pangmaramihang anyo ng mga salita sa pagsulat.
a. Ginagamit ang “mga” sa pagsulat ng maramihang anyo ng salita.
mga collection mga member
mga gadget
b. Hindi ginagamitan ng “mga” ang salitang hiram na nasa anyong maramihan.
collections = hindi “mga collections”
members = hindi “ mga members”
gadgets = hindi “ mga gadgets”
KARAGDAGANG TUNTUNIN
KARAGDAGANG TUNTUNIN
c. Hindi ginagamitan ng pamilang at “mga” ang mga salitang hiram na nasa anyong
maramihan.
kalalakihan = hindi mga kalalakihan
hindi limang kalalakihan
kababaihan = hindi mga kababaihan
hindi anim na kababaihan
kaguruan = hindi mga kaguruan
hindi tatlong kaguruan
kasiningan = hindi mga kasiningan
hindi apat na kasiningan
kagandahan = hindi mga kagandahan
hindi pitong kagandahan
masusustansya = hindi mga masusustansya
hindi limang masusustansya
KARAGDAGANG TUNTUNIN
d. Pagbuo ng pang-uri. Ginagamit ang panlaping makauri sa salitang-ugat na hindi
orihinal na pang-uri.
pang-akademya/akademiko = hindi pang- akademiko
pangkultural/kultura = hindi pangkutura
kaguruan = hindi mga kaguruan
panlingguwistika/lingguwistika = hindi panglingguwistika
4. Mga salitang may Diptonggo
a. Sa mga salitang Ingles na nagtatapos sa ct,ang ct ay nagiging “k” kapag binaybay sa Filipino.
attract = atrak
addict = adik
contact = kontak
contract = kontrak
connect = konek
KARAGDAGANG TUNTUNIN
b. Sa mga salitang hiram na may ch tatlong paraan
ang maaaring gamitin.
 Panatilihin ang orihinal na anyo.
challenge choir
channel school
charm choose
 Palitan ang ts ang ch at baybayin sa Filipino
chinelas tsinelas
chapter tsapter
chart tsart
chocolate tsokolate
cheque tseke
 Palitan ang k ang ch at baybayin sa Filipino
machine makina
scholar iskolar/eskolar
chemical kemikal
Maging consistent sa paggamit ng alinman sa
tatlong paraan.
KARAGDAGANG TUNTUNIN
c. Mga salitang may sh
 Panatilihin ang orihinal na anyo.
Shower shop
Sheikh Showcase
shuttle shampoo
 Palitan ng s ang sh at baybayin sa Filipino.
Workshop = worksyap
Shooting = syuting
Censorship = sensorsyip
Scholarship = iskolarsyip
KARAGDAGANG TUNTUNIN
5. Mga salitang hiram na nagsisimula sa letrang s ay maaaring baybayin sa dalawang
paraan.
a. Panatilihin ang orihinal na anyo
scarf slogan spark script spa spin
b. Lagyan ng i sa unahan kapag binabaybay sa Filipino
schedule = iskedyul
scholar = iskolar
score = iskor
scout = iskawt
sport = isport
skit = iskit
status = istatus
KARAGDAGANG TUNTUNIN
6. Mga salitang may magkakasunod na parehong katinig. Kinakaltasan
ang isa sa magkasunod na parehong katinig.
bulletin = buletin
immortal = imortal
grammar = gramar
pattern = patern
transmitter = transmiter
WAKAS!

More Related Content

Similar to 209 gabay sa ortograpiyang Filpino.pptx

Mga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya Sinugboanon
Mga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya SinugboanonMga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya Sinugboanon
Mga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya Sinugboanonguestf98afa
 
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.pptKABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.pptYollySamontezaCargad
 
Ortograpiya 2008
Ortograpiya 2008Ortograpiya 2008
Ortograpiya 2008MielUbalde
 
Maikling salaysay ng alfabetong filipino
Maikling salaysay ng alfabetong filipinoMaikling salaysay ng alfabetong filipino
Maikling salaysay ng alfabetong filipinossuser982c9a
 
Yunit 3 istruktura ng wika
Yunit 3  istruktura ng wikaYunit 3  istruktura ng wika
Yunit 3 istruktura ng wikaRita Mae Odrada
 
ARALIN1 ETIMOLOHIYA FIL 11.docx
ARALIN1 ETIMOLOHIYA FIL 11.docxARALIN1 ETIMOLOHIYA FIL 11.docx
ARALIN1 ETIMOLOHIYA FIL 11.docxIGIEBOYESPINOSAJR
 
Heograpikal_Morpolohikal_at_Ponolohikal.pptx
Heograpikal_Morpolohikal_at_Ponolohikal.pptxHeograpikal_Morpolohikal_at_Ponolohikal.pptx
Heograpikal_Morpolohikal_at_Ponolohikal.pptxJoannePerez14
 
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikangAng alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikanghazel flores
 
Lexicography
LexicographyLexicography
Lexicographyhatanacio
 
Patnubay at Simulain sa Pagsasaling Wika.pptx
Patnubay at Simulain sa Pagsasaling Wika.pptxPatnubay at Simulain sa Pagsasaling Wika.pptx
Patnubay at Simulain sa Pagsasaling Wika.pptxJastineCharyllMaeEuc
 
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018MARIA KATRINA MACAPAZ
 
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.pptKOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.pptELLAMAYDECENA2
 
ponemang suprasegmental,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
ponemang suprasegmental,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,ponemang suprasegmental,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
ponemang suprasegmental,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,janemorimonte2
 
Ponolohiya (FIL 101)
Ponolohiya (FIL 101)Ponolohiya (FIL 101)
Ponolohiya (FIL 101)NeilStephen19
 

Similar to 209 gabay sa ortograpiyang Filpino.pptx (20)

Mga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya Sinugboanon
Mga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya SinugboanonMga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya Sinugboanon
Mga Batakan Sa Panitik Sa Binisaya Sinugboanon
 
Tuntunin
TuntuninTuntunin
Tuntunin
 
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.pptKABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
 
Ortograpiya 2008
Ortograpiya 2008Ortograpiya 2008
Ortograpiya 2008
 
Maikling salaysay ng alfabetong filipino
Maikling salaysay ng alfabetong filipinoMaikling salaysay ng alfabetong filipino
Maikling salaysay ng alfabetong filipino
 
Yunit 3 istruktura ng wika
Yunit 3  istruktura ng wikaYunit 3  istruktura ng wika
Yunit 3 istruktura ng wika
 
PANGKAT 3.pptx
PANGKAT 3.pptxPANGKAT 3.pptx
PANGKAT 3.pptx
 
Ortograpiya
OrtograpiyaOrtograpiya
Ortograpiya
 
Owmabells
OwmabellsOwmabells
Owmabells
 
Modyul 6.pptx
Modyul 6.pptxModyul 6.pptx
Modyul 6.pptx
 
MGA SALITANG HIRAM SA INGLES
MGA SALITANG HIRAM SA INGLESMGA SALITANG HIRAM SA INGLES
MGA SALITANG HIRAM SA INGLES
 
ARALIN1 ETIMOLOHIYA FIL 11.docx
ARALIN1 ETIMOLOHIYA FIL 11.docxARALIN1 ETIMOLOHIYA FIL 11.docx
ARALIN1 ETIMOLOHIYA FIL 11.docx
 
Heograpikal_Morpolohikal_at_Ponolohikal.pptx
Heograpikal_Morpolohikal_at_Ponolohikal.pptxHeograpikal_Morpolohikal_at_Ponolohikal.pptx
Heograpikal_Morpolohikal_at_Ponolohikal.pptx
 
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikangAng alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
 
Lexicography
LexicographyLexicography
Lexicography
 
Patnubay at Simulain sa Pagsasaling Wika.pptx
Patnubay at Simulain sa Pagsasaling Wika.pptxPatnubay at Simulain sa Pagsasaling Wika.pptx
Patnubay at Simulain sa Pagsasaling Wika.pptx
 
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018
 
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.pptKOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
 
ponemang suprasegmental,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
ponemang suprasegmental,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,ponemang suprasegmental,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
ponemang suprasegmental,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
 
Ponolohiya (FIL 101)
Ponolohiya (FIL 101)Ponolohiya (FIL 101)
Ponolohiya (FIL 101)
 

209 gabay sa ortograpiyang Filpino.pptx

  • 2. 1. Sa Pasalitang Pagbaybay, paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino. Kung kaya’t isa- isa ang pagbigkas sa mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pang-angham, atb. Pagsulat Pagbigkas Salita bata /bi-ey-ti-ey/ nanay /en-ey-en-ey-way/ Remo /capital ar-i-em-o/ viaje /vi-ay-ey-jey-i/ sadik /es-ey-di-ay-key/ Pantig pa /pi-ey/ kla /key-el-ey/ trans /ti-ar-ey-en-es/ tsart /ti-es-ey-ar-ti/
  • 3. Akronim PMA (Philippine Military Academy) /pi-em-ey/ NPC (National Power Corporation) /en-pi-si/ CCP (Cultural Center of the Philippines) /si-si-pi/ NBI ( National Bureau of Investigation) /en-bi-ay/ Daglat Bb (Binibini) / kapital bi-bi/ G. (Ginoo) / kapital ji/ Gng. (Ginang) / kapital ji-en-ji/ Kgg. (Kagalang-galang)/kapital key-ji-ji/ Dr. (Doktor) / kapital di-ar/ Atty. (Attorney) /capital ey-ti-ti-way/
  • 4. Inisyal ng Tao JLS (Jose Laderas Santos) /jey-el-es/ CJC (Carlo J. Caparas) /si-jey-si/ VLT (Vilma L. Tacbad) /vi-el-ti/
  • 5. Inisyon ng Samahan/ Institusyon KWF (Komisyon sa Wikang Filipino) /key-dobolyu-ef/ PSAWF (Pambansang Samahan sa /pi-es-ey-dobolyu-ef/ Adbokasyon ng Wikang Filipino) KBP (Kapisanan ng mga Broadkaster sa /key-bi-pi/ Pilipinas) UP (Unibersidad ng Pilipinas) /yu-pi/ MSU (Mindanao State University) /em-es-yu/ NGO (Non- Governmental Organization) /en-ji-o/
  • 6. Simbolong Pang-angham/Pangmatematika Fe (iron) /ef-i/ H2O (water) /eych-tu-o/ NaCl (sodium) /en-ey-si-el/ Lb (pound) / el-bi/ kg.(kilogram) /key-ji/
  • 7. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 1. Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang mula sa ibang katutubong wika sa Pilipinas. a. Vakul (Ivatan). Panakip sa ulo na yari sa palmera ng ginagamit bilang pananggalang sa ulan at init ng araw. b. Payyo/payew (Ifugao). Pangkalahatang tawag sa palayan ng mga Ifugao. c. Bananu (Hudhud). Sa halip na hagdan-hagdang palayan (rice terraces) d. Tsanak o t’nalak (T’boli). Habing yari sa abaka ng mga T’boli. e. Butanding (Bikol). Sa halip na “whale shark” f. Cabalen (Pampango). Kabayan g. Hadji. Lalaking Muslim na nagsagawa ng banal na paglalakbay sa Mecca.
  • 8. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 2. Sa pagbabaybay ng mga hiram na salita mula sa mga banyagang wika, panatilihin ang original nitong anyo. rendevouz samurai habeas corpus spaghetti depot reservoir salvage jogging
  • 9. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 3. Sa pagbabaybay ng mga salitang mula sa Español, baybayin ito ayon sa ABAKADA vintana = bintana cigarillo = sigarilyo lavacara = labakara familia = pamilya mantiquilla = mantikilya zapatos = sapatos
  • 10. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 4. Sa pag-uulit ng salitang-ugat na nagtatapos sa patinig na e hindi ito pinalitan ng letrang i. kinakabitan ng pang-ugnay/ linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat. Pobre = pobreng-pobre Grabe = grabeng-grabe Swabe = swabeng-swabe Nuebe = nuebeng-nuebe Suwerte = suwerteng-suwerte
  • 11. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 5. Sa pag-uulit ng salitang-ugat na nagtatapos sa patinig na o hindi ito pinapalitan ng letrang u. ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang-ugat. Solo = solo-solo Ano = ano-ano Sino = sino-sino Pito = pito-pito Tayo = tayo-tayo Halo = halo-halo (magkakasama-sama ang iba’t-ibang anyo) Buto = buto-buto Piso = piso-piso
  • 12. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling. Ang hindi paggamit ng gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitang-ugat ang kahulugan nito, at sa halip, nagkakaroon na ng bagong kahulugan nito, at sa halip, nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabubuong salita tulad ng: Halohalo (pagkain) Salosalo (piging/handaan) Batobato (isang uri ng ibon) Hindi kasama ang paruparo at gamugamo dahil walang salitang-ugat na paro at gamu ay hindi makatatayong mag-isa.
  • 13. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 6. Sa mga salitang may o sa huling pantig inuulit man o inuunlapian, nanatili ang letrang o. Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng mga salitang-ugat. Buklod = buklod-buklod Kahon = kah0n-kahon Dugtong = dugtong-dugtong Milyon = milyon-milyon Sunod = sunod-sunod Taon =taon-taon Gulo = magkagulo-gulo Labo = maglabo-labo Salo = magsalo-salo
  • 14. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 7. Kapag hinuhunlapian ang huling pantig ng salitang-ugat na nagtatapos sa e, ito ay nagiging i at ang o ay u. Kape = kapihan Korte = kortihan Salbahe = salbahihan Balot = balutin Bago = baguhin Handog = handugan Hinto = hintuan Laro = laruan
  • 15. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: Sinusunod din ang tuntuning ito sa mga salitang-ugat na may panlaping kabilaan (unlapi at hulapi). Bukod - pagbukod-bukurin Dugtong - pagdugtong-dugtungin Sunod - pagsunod-sunurin Lingcod - paglingkuran
  • 16. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 8. Makabuluhan ang tunog ng e at o kapag inihahambing ang mga hiram na salita sa mga katutubo o hiram na salita. bente - binti pesa - pisa mesa - misa uso - oso tela - tila
  • 17. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 9. Gayonman hindi puweding palitan ng i ang e at o sa u. Dapat paring gamitin ang baybay na matagal na o lagi ng ginagamit. babae - hindi babai buhos - hindi buhus sampu - hindi sampo
  • 18. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: Tandaang sa mga salitang hiram naman na karaniwa’y sa Ingles ang inulit ay ang tunog ng unang KP ng orihinal na ispeling. bike - magba-bike design - magde-design poster - magpo-poster travel - magta-travel
  • 19. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: kapag ang salitang hiram ay may digrapo o kambal katinig na may iisang tunog , inu-ulit ang digrapo at ang unang patinig o tunog sa Filipino ng unang pantig. Halimabawa: show magsho-show ship magshi-ship tsokolate magtso-tsokolate tsinelas magtsi-tsinelas
  • 20. MGA TUNTUNIN SA PAGHIHIRAM Ayon pa sa 2009 Gabay sa Ortograpiyang Filipino ang tuntunin sa paghihiram ng mga salita ay mga sumusunod: 1. Tumbasan ng kasalukuyang leksikon sa Filipino ang mga salitang hiram o banyaga. appetite = pampagana arts = sining debate = pagtatalo socio = lipunan banquet = salusalo concept = konsepto descriptive= palarawan budget = laang-gugulin
  • 21. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 2. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa mga katutubong wika sa Pilipinas at panatilihin ang orihinal na baybay. baba - (Hilihaynon At Sugbuanong Bisaya) Tawag Sa Asawang Lalaki butanding - (Bikol) Whale Shark imam - (Tausug) Muslim Priest cañao - (Igorot) Panseremonyang Sayaw banhaw - (Visaya) Muling Pagkabuhay chidwaa - (Ivatan) biloy (dimple) gahum - (Cebuano, Hiligaynon, Waray) Kapangyarihan
  • 22. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 3. Mga salitang hiram sa Español. a. Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA. vocabulario = bokabularyo musico = musiko celebracion = selebrasyon maquinilla = makinilya maquina = makina psicologia = sikolohiya
  • 23. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: B. Sa mga salitang hiram sa Español na may e, panatilihin ang e. estudyante = hindi istudyante estilo = hindi istilo espiritu = hindi ispiritu estruktura = hindi istruktura desgrasya = hindi disgrasya espesyal = hindi ispesyal maestro = maistro
  • 24. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: C. Sa mga salitang hiram sa Español na may o, panatilihin ang o. politika = hindi pulitika opisina = hindi upisina tradisyonal = hindi tradisyonal koryente = hindi kuryente tornilyo = hindi turnilyo
  • 25. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: D. Sa mga salitang hiram sa Español na may o at sinusundan ng n nagbabago ang kasunod na katinig, ang o ay nagiging u at ang n ay nagiging m. Kastila Filipino conferencia = kumperensiya confesar = kumpisal conflanza = kumpiyansa confidencial = kumpidensyal confisca = kumpiska conforme = kumporme confortable = kumportable convention = kumbensiyon Ingles Español Filipino image imagen imahen dialogue dialogo diyalog priority prioridad priyoridad
  • 26. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 4. Mga salitang hiram sa Español at Ingles : kung hindi tiyak ang pagtutumbas, hiramin ang orihinal na Español at Ingles. Hindi ipinapayong panumbas ang sumusunod: imeyds - imahe (para sa image) dayalog - dayalogo (para sa dialogue) prayoriti - prayoridad (para sa priority)
  • 27. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 5. Panghihiram sa Wikang Ingles: kung wikang Ingles at iba pang wikang dayuhan ang pinaghiraman, panatilihin ang orihinal na ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay. habeas corpus toupee bouquet spaghetti depot reservoir salvage jogging
  • 28. SAMANTALANG SA PAGSULAT NA PAGBAYBAY NAMAN, ITINATAGUBILIN SA 2009 GABAY SA ORTOGRAPIYANG FILIPINO NA SUNDIN ANG MGA SUMUSUNOD: 6. Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi, panteknikal, pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika. Manuel Quezon tape recorder Biñan Laguna cellphone Ablaza Bldg. vediotape Jose Reyes Hospital loudspeaker Johnson wax compact disk Chlorophyll Fe ( iron) Chloroform C ( carbon) Chemotheraphy ZnO (Zinc oxide)
  • 29. 1. MGA GRAFEMA Pangunahing tungkulin ng ortograpiya ang paglalapat ng grapema sa pahayag na pasalita at bigkas. Tinatawag na graféma ang isang set o pangkat ng mga bahagi sa isang sistema ng pagsulat. Ang mga grapema sa praktika ng ortograpiyang Filipino ay binubuo ng tinatawag na mga titik at mga di-titik. 1.1. Titik. Ang títik o létra ay sagisag sa isang tunog sa pagsasalita. Binubuo ito ng mga patínig o bokablo (vocablo) at ng mga katínig o konsonante (consonante). Ang serye ng mga titik o letra ay tinatawag na alpabéto. Ang alpabetong Filipino ay binubuo ng dalawampu’t walong (28) titik at kumakatawan ang bawat isa sa isang tunog. Binibigkas o binabása ang mga titik sa tunog-Ingles maliban sa Ñ.
  • 30. Aa “ey” Bb “bi” Cc “si” Dd “di” Ee “e” Ff “ef” Gg“dyi” Hh “eyts” Ii “ay” Jj “dyey” Kk “key” Ll “el” Mm “em” Nn “en” ÑGng “endyi” Ññ “enye” Oo “o” Pp “pi” Qq “kyu” Rr “ar” Ss “es” Tt “ti” Uu “yu” Vv “vi” Ww “dobolyu” Xx “eks” Yy “way” Zz “zi”
  • 31. 1.2. Di-titik. Binubuo ang di-titik ng mga tuldik at mga bantas. Ang tuldik o asento ay gabay sa paraan ng pagbigkas ng mga salita. Sa lingguwistika, itinuturing ang tuldik na simbolo para sa impit na tunog o kayâ sa diin o habà ng pagbigkas. Sa abakadang Tagalog, tatlo ang pinalaganap nang tuldik: (a) ang tuldik na pahilis (´) na sumisimbolo sa diin at/o habà, (b) ang tuldik na paiwa (`), at (c) ang tuldik na pakupya (^) na sumisimbolo sa impit na tunog. Kamakailan, idinagdag ang ikaapat, ang tuldik na patuldok, kahawig ng umlaut at diaeresis ( ¨ ) upang kumatawan sa tunog na tinatawag na “schwa” sa lingguwistika. Ang bantas ay kumakatawan sa mga patlang at himig ng pagsasalita sa pagitan ng mga titik at pantig, sa pagitan ng mga salita at mga parirala, at sa pagitan ng mga pangungusap. Binubuo ito ng kuwit (,), tuldok (.), pananong (?), padamdam (!), tuldok-kuwit (;), kudlit (‘), at gitling(-).
  • 32. 2. ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN Ang pantíg o sílabá ay isang saltik ng dila o walang patlang na bugso ng tinig sa pagbigkas ng salita. Binubuo ang mga pantig ng mga titik na patinig at katinig. Bawat patinig (a/e/i/o/u) ay isang pantig; samantala, kailangan ng bawat katinig ang isang patinig upang maging pantig. Dagdag pa, may isa (1) lámang patinig sa bawat pantig samantalang maaaring mahigit sa dalawa ang katinig sa isang pantig.
  • 33. 2.1. Kayarian ng Pantig. Alinsunod sa sinundang paliwanag, ang pantig ay maaaring binubuo ng isang patinig, o isang katinig at isang patinig, o dalawa o mahigit pang katinig at isang patinig. Sumusunod ang mga kayarian ng pantig at kinakatawan ng P ang patinig at ng K ang katinig: Kayarian Halimbawang salita P a·a KP bi·be PK ok·ok KPK pat·pat KKP pla·pla PKK arm, urn KPKK dorm, form KKPK plan, tram KKPKK tsart KKPKKK shorts
  • 34. 2.2. Pagpapantig ng mga Salita. Ang pagpapantig ay paraan ng paghati sa isang salita alinsunod sa mga pantig na ipinambuo dito. Nakabatay ito sa grapema o nakasulat na mga simbolo. Halimbawa: /u·be/ (ube), /ba·hay/ (bahay). Narito ang ilang tuntunin: Una, kapag may magkasunod na dalawa o mahigit pang patinig sa posisyong pang-una, panggitna, at pandulo, ito ay inihihiwalay na pantig. Halimbawa: /a·ak·yat/ (aakyat), /a·la·a·la/ (alaala), /to·to·o/ (totoo).
  • 35. Ikalawa, kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita, ang una ay isinasáma sa sinundang patinig at ang ikalawa ay isinasáma sa kasunod na pantig. Halimbawa: /ak·lat/ (aklat) /es·pes·yal/ (espesyal) /pan·sit/ (pansit), /os·pi·tal/ (ospital). Nasasaklaw nitó pati ang mga digrapo, gaya sa kut·son (kutson), sit·sa·ron (sitsaron), tit·ser (titser). Ikatlo, kapag may tatlong magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita, ang unang dalawa ay sumasáma sa patinig ng sinundang pantig at ang ikatlo ay napupunta sa kasunod na pantig. Halimbawa: /eks·per·to/ (eksperto) /trans·fer/ (transfer) /ins·pi·ras·yon/ (inspirasyon)
  • 36. Ikaapat, kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay M o N at ang kasunod ay alinman sa BL, BR, DR, PL, at TR, ang unang katinig (M/N) ay isinasáma sa unang patinig at ang sumunod na dalawang katinig ay napupunta sa kasunod na pantig. Halimbawa: /a·sam·ble.a/ (asamblea), /tim·bre/ (timbre), /si·lin·dro/ (silindro), /tem·plo/ (templo), /sen·tro/ (sentro).
  • 37. Ikalima, kapag may apat na magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita, isinasáma ang unang dalawang katinig sa sinusundang patinig at isinasáma ang hulíng dalawang katinig sa kasunod na pantig. Halimbawa: /eks·plo·si·bo/ (eksplosibo), /trans·plant/ (transplant), /hand·breyk/ (handbreyk).
  • 38. 2.3. Pantig ng Inuulit. Kapag ang salita ay nagsisimula sa patinig, ang patinig lámang ang inuulit. Halimbawa: /a·ak·yat/ (aakyat) /i·i·big/ (iibig) / u·u·bu·hin/ (uubuhin) Nagaganap din ito kahit may panlapi ang salita. Halimbawa: /ma·a·ak·yat/ (maaakyat) /u·mi·i·big/ (umiibig) /nag·u·ubo/ (nag-uubo) Kapag nagsisimula sa kayariang KP ang salita, ang unang pantig lámang ang inuulit. Halimbawa: /la·la·kad/ (lalakad) /ba·ba·lik/ (babalik). Nagaganap din ito kahit may panlapi ang salitang-ugat.
  • 39. Halimbawa: /mag·la·la·kad/ (maglalakad) /pag·ba·ba·lik/ (pagbabalik). Kapag nagsisimula ang salita sa kambal-katinig o kumpol-katinig (consonant cluster), ang unang katinig at patinig lámang ang inuulit. Halimbawa: /i·pa·pla·no/ (ipaplano) /mag·ta·trans·port/(magtatransport) /pi·pri·tu·hin/ (piprituhin) Nagaganap ito kahit sa kaso ng hindi pa nakareispel na salitang banyaga. Halimbawa: “magbiblessing,” “ipako·close”
  • 40. BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG FILIPINO Komisyon sa Wikang Filipino, Edisyong 2013 Ang gabay sa ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mga tuntunin kung paano sumulat gamit ang wikang Filipino. Hinango ang mga tuntunin sa mga umiiral na kalakaran sa paggamit ng Wikang Pambansa, bukod sa napagkasunduang mga tuntunin, bunga ng mga forum at konsultasyon, hinggil sa mga kontrobersiyal na usapin sa ispeling. Ninanais palaganapin sa gabay na ito ang estandardisadong mga grafema o pasulat na mga simbolo at ang mga tuntunin sa paggamit at pagbigkas ng mga simbolong ito. Itinatanghal din dito ang mga naganap na pagbabago mula sa panahon ng abakadang Tagalog bunga ng modernisadong alpabeto at bunga na rin ng umuunlad na paggamit sa Wikang Pambansa.
  • 41. BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG FILIPINO Komisyon sa Wikang Filipino, Edisyong 2013 Hindi ninanais na maging pangwakas na mga tuntunin ang nilalaman ng gabay na ito. Wika nga noon pang 1906 ni Ferdinand de Saussure hábang binubuo ang mga pangkalahatang simulain sa lingguwistika, mahirap mahúli ang bigkas ng isang “buháy na wika.” At isang malusog at umuunlad na wika ang Filipino. Wika pa niya, “Ang bigkas sa isang salita ay ipinapasiya, hindi ng ispeling, kundi ng kasaysayan nitó.” Walang alpabeto ng alinmang wika sa mundo na perpekto ngunit bawat pagkilos tungo sa estandardisadong ispeling ay isang pagsisikap na makatulong tungo sa higit na mabisâng pag-agapay ng pagsulat sa wikang pabigkas. Higit na mapapahalagahan ang bawat tuntuning ortograpiko sa gabay na ito kapag sinipat mula sa pinagdaanang kasaysayan nitó kalakip ang paniwala na patuloy itong magbabago samantalang umuunlad ang pangangailangan ng madlang gumagamit ng wikang Filipino.
  • 42. BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG FILIPINO Mulang Baybayin Hanggang Abakada Ang kasaysayan ng ortograpiya ng wikang Filipino ay maaaring ugatin mula sa sinaunang panahong gumagamit ang mga Filipino ng katutubong paraan ng pagsulat na tinatawag na baybayin. Sa ulat ng mga misyonerong Espanyol, nadatnan niláng 100 porsiyentong letrado ang mga Tagalog at marunong sumulat at bumása sa baybayin ang matanda’t kabataan, lalaki man o babae. Dahil sa pangyayaring ito, kailangan niláng ilimbag ang unang aklat sa Filipinas, ang Doctrina Christiana (1593), nang may bersiyon ng mga dasal at tuntuning Kristiyano sa paraang baybayin. Sa gayon, ang libro ay binubuo ng mga tekstong Espanyol at may salin sa Tagalog, nakalimbag ang tekstong Espanyol at Tagalog sa alpabetong Romano ngunit inilimbag din ang tekstong salin sa baybayin. Nakahudyat na rin sa libro ang isinagawang Romanisasyon ng ortograpiyang Filipino sa buong panahon ng kolonyalismong Espanyol.
  • 43. BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG FILIPINO Mulang Baybayin Hanggang Abakada Ang baybayin ay binubuo ng labimpitong simbolo na kumakatawan sa mga titik: 14 na katinig at 3 patinig. Ang mga simbolong kumakatawan sa mga letra ay gaya ng sumusunod: Ang mga titik na ito ang naging batayan ng abakada na binuo ni Lope K. Santos nang kaniyang sulatin ang Balarila (1940). Idinagdag sa orihinal na mga titik ng baybayin ang katinig na R at ginawang lima ang patinig: A,E,I,O,U kayâ dalawampu (20) ang mga titik ng lumaganap na abakada hanggang sa panahong tinatawag ang Wikang Pambansa na wikang Pilipino. Nakahanay ang mga ito sa sumusunod na paraan: A, B, K, D, E, G, H, I, L, M, N, NG, O, P, R, S, T, U, W, Y. Sa pagbása ng mga titik, ang mga katinig ay binibigkas nang may kasámang patinig na A, gaya ng sumusunod: /A/, /Ba/, /Ka/, /Da/, /E/, /Ga/, /Ha/, /I/, /La/, /Ma/, /Na/, /Nga/, /O/, /Pa/, /Ra/, /Sa/, /Ta/, /U/, /Wa/, /Ya/.
  • 44. BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG FILIPINO Mulang Baybayin Hanggang Abakada Ang pagbubukod sa mga titik E-I at O-U ay mahahalatang bunga ng matagal na panahon ng pagtuturo sa bagay na ito kaugnay ng pag-aaral ng wikang Espanyol. Sa aklat ni Tomas Pinpin, ang Librong pag-aaralan nang mga tagalog nang uicang Caftilla (1610), masikap niyang ipaliwanag na kailangang matutuhan ng mga kababayan niya ang pagkilála sa magkaibang mga tunog ng E at I at ng O at U dahil may mga salita sa Espanyol na magkatulad ng ispeling ngunit nagkakaroon ng magkaibang kahulugan dahil sa mga naturang titik. Halimbawa: iba ang pesa (timbang) sa pisa (dapurakin); iba ang rota (pagkatalo) sa ruta (direksiyon ng pasada).
  • 45. BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG FILIPINO Mulang Baybayin Hanggang Abakada Sa kabila ng pangyayaring lubhang naimpluwensiyahan ng wikang Espanyol ang mga wikang katutubo sa Filipinas, hindi isináma sa abakada ang mga letra para sa mga tunog na C, CH, F, J, LL, Ñ, Q, RR, V, X, Z. Nanatili ang mga ito sa mga pangngalang pantangi, gaya sa Carmen, Pacheco, Fullon, Jaro, Magallanes, Cariño, Quirino, Barrameda, Vizcaya, Maximo, at Zamboanga. Ngunit marami sa mga salitang hiram sa Espanyol at nagtataglay ng naturang mga titik ay tinapatan ng mga tunog sa mga titik ng abakada, gaya ng nagaganap na noong paghiram sa mga naging palasak na salitang Espanyol.
  • 46. BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG FILIPINO Mulang Baybayin Hanggang Abakada C = ks Calesa- kalesa cine- sine CH = ts cheque- tseke chinelas- sinelas F = p fiesta - pista J = h jota - hota LL = lyy billar- bilyar caballo- kabayo Ñ = ny paño - panyo Q = k queso - keso RR = r barricada - barikada V = b ventana - bintana X = kss experimento- eksperimento texto- teksto Z = s zapatos – sapatos
  • 47. BINAGONG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG FILIPINO Mulang Baybayin Hanggang Abakada Ang iba pang gabay sa pagsulat, gaya ng kung paano gamitin ang “ng” at “nang,” kung kailan nagiging R ang D, o kung bakit nagiging U ang O sa dulo ng salita kapag inulit, ay hinango sa mga tuntunin mula sa Balarila ni Lope K. Santos. Ang makabuluhang mga tuntunin ay tinipon ng Surian ng Wikang Pambansa makaraan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Pinamagatan itong Mga Batayang Tuntuning Sinusunod sa Pagsusuring Aklat (walang petsa) na inihanda ni Bienvenido V. Reyes sa isang hiwalay at nakamimeograp na polyeto at naging gabay ng mga guro, manunulat, at editor.
  • 48. Bagong Alpabeto Filipino Naramdaman ang pangangailangan sa radikal na reoryentasyon ng pagpapaunlad sa Wikang Pambansa noong pumapasok ang dekada 70. Hindi sapat ang pagpapangalan sa Wikang Pambansa na “Pilipino” noong 1959 sa bisà ng isang kautusang pangkagawaran ni Kalihim Jose Romero. Noong 1965, inusig ni Kongresista Inocencio Ferrer ang Surian at ibang ahensiya ng pamahalaan dahil sa diumano’y pagpapalaganap ng isang “puristang Tagalog” bílang Wikang Pambansa. Noong 1969, isang pangkating pangwika, ang Madyaas Pro-Hiligaynon Society, ang nagpetisyon sa hukuman na pigilin ang gawain ng Surian. Bagaman hindi nagwagi ang mga naturang pagkilos, naging hudyat ito para muling-suriin ang konsepto ng Wikang Pambansa. Sa Konstitusyong 1973, tinawag na “Filipino” ang Wikang Pambansa. Sinundan ito ng isang bagong gabay sa ortorgrapiya na nabuo noong 1976 at nalathala noong 1977 sa pamagat na Mga Tuntunin ng Ortograpiyang Filipino. Isa sa nilalaman nitó ang pagbago sa abakada na naging tatlumpu’t isa (31) ang mga titik sa pamamagitan ng dagdag na labing isang (11) titik na napagkasunduan sa isang serye ng mga simposyum noong 1976. Dahil sa dami ng mga titik ng bagong alpabeto ay tinawag itong “pinagyamang alpabeto”; ngunit sinundan ng mga puna na lubhang pinarami ito kaysa kailangang mga bagong titik.
  • 49. Bagong Alpabeto Filipino Muling sinuri ang alpabeto, binawasan ng mga bagong titik, at noong 1987 ay nalathalang dalawampu’t walo (28) ang mga titik sa gabay na Alpabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino ng Linangan ng mga Wika sa Pilipinas, ang binagong pangalan ng Surian ng Wikang Pambansa. Tinanggap ang mga dagdag na titik na: F,J,Ñ,Q,V,X, at Z. Pinalaganap din ang isang “modernisadong alpabeto” na ipinababása ang mga titik sa paraang Ingles, maliban sa Ñ mulang alpabetong Espanyol, gaya ng sumusunod: A /ey/, B /bi/, C /si/, D /di/, E /i/, F /ef/, G /dyi/, H /eyts/, I /ay/, J /dyey/, K /key/, L /el/, M /em/, N /en/, NG /endyi/, Ñ /enye/, O /o/, P /pi/, Q /kyu/, R /ar/, S /es/, T /ti/, U /yu/, V /vi/, W /dobolyu/, X /eks/, Y /way/, Z /zi/.
  • 50. KARAGDAGANG TUNTUNIN Upang mas mapalinaw ang kaalaman sa mga tuntunin nagdagdag ang 2009 Gabay ng bagong tuntuning minamarapat na: 1. Ginigitlingan ang pangalang pantangi at salitang hiram kapag inuunlapian. maka-Diyos maka-Kalikasan maka-Tao maka-Bansaa Sa aspektong kontemplatibo (panghinaharap), inuulit ang unang katinig at patinig (KP) ng salita. magje-jet magto-tour magmo-montero magmo-mall
  • 51. 2. Sa paglalapi at pag-uulit ng mga salitang hiram, idinurugtong ang tunog ng unang KP sa unlapi. magpe-page magho-hotel magsho-shower magco-computer magte-tennis magwa-watch magin-internet magda-dry KARAGDAGANG TUNTUNIN
  • 52. 3. Pangmaramihang anyo ng mga salita sa pagsulat. a. Ginagamit ang “mga” sa pagsulat ng maramihang anyo ng salita. mga collection mga member mga gadget b. Hindi ginagamitan ng “mga” ang salitang hiram na nasa anyong maramihan. collections = hindi “mga collections” members = hindi “ mga members” gadgets = hindi “ mga gadgets” KARAGDAGANG TUNTUNIN
  • 53. KARAGDAGANG TUNTUNIN c. Hindi ginagamitan ng pamilang at “mga” ang mga salitang hiram na nasa anyong maramihan. kalalakihan = hindi mga kalalakihan hindi limang kalalakihan kababaihan = hindi mga kababaihan hindi anim na kababaihan kaguruan = hindi mga kaguruan hindi tatlong kaguruan kasiningan = hindi mga kasiningan hindi apat na kasiningan kagandahan = hindi mga kagandahan hindi pitong kagandahan masusustansya = hindi mga masusustansya hindi limang masusustansya
  • 54. KARAGDAGANG TUNTUNIN d. Pagbuo ng pang-uri. Ginagamit ang panlaping makauri sa salitang-ugat na hindi orihinal na pang-uri. pang-akademya/akademiko = hindi pang- akademiko pangkultural/kultura = hindi pangkutura kaguruan = hindi mga kaguruan panlingguwistika/lingguwistika = hindi panglingguwistika 4. Mga salitang may Diptonggo a. Sa mga salitang Ingles na nagtatapos sa ct,ang ct ay nagiging “k” kapag binaybay sa Filipino. attract = atrak addict = adik contact = kontak contract = kontrak connect = konek
  • 55. KARAGDAGANG TUNTUNIN b. Sa mga salitang hiram na may ch tatlong paraan ang maaaring gamitin.  Panatilihin ang orihinal na anyo. challenge choir channel school charm choose  Palitan ang ts ang ch at baybayin sa Filipino chinelas tsinelas chapter tsapter chart tsart chocolate tsokolate cheque tseke  Palitan ang k ang ch at baybayin sa Filipino machine makina scholar iskolar/eskolar chemical kemikal Maging consistent sa paggamit ng alinman sa tatlong paraan.
  • 56. KARAGDAGANG TUNTUNIN c. Mga salitang may sh  Panatilihin ang orihinal na anyo. Shower shop Sheikh Showcase shuttle shampoo  Palitan ng s ang sh at baybayin sa Filipino. Workshop = worksyap Shooting = syuting Censorship = sensorsyip Scholarship = iskolarsyip
  • 57. KARAGDAGANG TUNTUNIN 5. Mga salitang hiram na nagsisimula sa letrang s ay maaaring baybayin sa dalawang paraan. a. Panatilihin ang orihinal na anyo scarf slogan spark script spa spin b. Lagyan ng i sa unahan kapag binabaybay sa Filipino schedule = iskedyul scholar = iskolar score = iskor scout = iskawt sport = isport skit = iskit status = istatus
  • 58. KARAGDAGANG TUNTUNIN 6. Mga salitang may magkakasunod na parehong katinig. Kinakaltasan ang isa sa magkasunod na parehong katinig. bulletin = buletin immortal = imortal grammar = gramar pattern = patern transmitter = transmiter