histolojiye giriş (fazlası için www.tipfakultesi.org )
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

histolojiye giriş (fazlası için www.tipfakultesi.org )

  • 9,581 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
9,581
On Slideshare
9,398
From Embeds
183
Number of Embeds
2

Actions

Shares
Downloads
54
Comments
0
Likes
2

Embeds 183

http://www.tipfakultesi.org 117
http://tipfakultesi.org 66

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. HİSTOLOJİYE GİRİŞ Doç.Dr.Mehmet Fatih SÖNMEZ
  • 2. ÖĞRENİM HEDEFLERİ• Dönem I öğrencileri bu dersin sonunda; – Türkiyede’ki histoloji eğitiminin tarihini – Histoloji ve Embriyolojinin ilgi alanlarını – Doku takip yöntemlerini öğrenecektir. 2
  • 3. • Ülkemizde histoloji terimi embriyoloji ile birlikte,Histoloji ve Embriyoloji adı altında kullanılmaktadır.• Histoloji, histos (doku) ve logia (bilim) kelimelerin birleşmesiyle türemiştir.• Dilimizdeki karşılığı Doku Bilimi’ dir.• İlm-i Ensaç veya Fenn-i Ensaç• Embriyoloji, embrio (cenin) ve logia kelimelerinden oluşmuştur.• Türkçemizdeki karşılığı ise, Cenin (dölet) Bilimi’dir.• Mebhas-ül Cenin 3
  • 4. • Türkiyede çağdaş tıp eğitim-öğretimi 1827.• 1839 yılında “Mekteb-i Tıbbiye-i Adliyye-, Şahane” (kısaca Mekteb-i Tıbbiye) kurulmuştur.• Okulun ilk yıllarında histoloji bağımsız bir ders değildir, anatomi dersi ile birlikte anlatılmaktadır.• 1872 yılında histoloji dersi anatomiden ayrılarak “ilm-i Ensac-ı Hucreviyye” adıyla bağımsız ders olarak anlatılmıştır. 4
  • 5. • Histolojinin ilk öğretim üyesi Mirliva Dr. Mehmet Saib Paşa’dır.• 1872 de yurtdışına doktora eğitimi için gönderilen hekimlerden Miralay Dr.Haydar Kamil Efendi İlm-i Ensac eğitimi için Viyana’ya gitmiştir.• Dr.Tevfik Recep embriyoloji alanında ilk doktora yapan öğretim üyesidir.• 1982 yılında morfoloji, 1993 yılında Histoloji- Embriyoloji Anabilim Dalı olarak ayrılmıştır. 5
  • 6. • Histoloji bilimine, mikroskopik anatomi de denmektedir.• Histoloji biliminde, bir mikroskop yardımıyla biyolojik materyal ve yapılar incelenir.• Histoloji hücre, doku ve organ bilimi olduğuna göre, bunların yapılarının yanı sıra işlevlerini de ele alacaktır.• Bu yüzden, histoloji sadece yapıyı tanımlamakla kalmaz, aynı zamanda biyokimya, moleküler biyoloji ve fizyoloji arasında bağlantılar kurar ve hastalık ile ilgili patogenezde önemli rol oynar. 6
  • 7. • Histoloji = Doku bilimi Histomorfoloji: Doku ve hücrelerin mikroskobik yapısını inceler. Histofizyoloji : Hücre ve dokulardaki canlılık olaylarını araştırır. Histokimya : Doku ve hücrelerdeki kimyasal maddelerin hücre içi yerleşimini özel boyama maddeleri ile girdiğireaksiyona bağlı olarak gösterilmesinisağlar. Sitoloji : Hücrelerin yapısını ve işleyişini inceleyen bilim dalı. 7
  • 8. IŞIK VE ELEKTRON MİKROSKOPİDE KULLANILAN ÖLÇÜ BİRİMLERİMikrometre (mikron) (µm) = 0.001 mm = 10-6 m Nanometre (nm) = 0.001 µm = 10-9 m Agström (Ao) = 0.1 nm = 10-10 m 8
  • 9. HİSTOLOJİK TEKNİK• Doku ve organların mikroskop altında incelenebilir hale getirilmesi için yapılan tüm işlemlere histolojik teknik veya mikroteknik adı verilir.• Histolojik teknikler A- Vital inceleme B- Ölü dokuların incelenmesişeklinde olmak üzere iki şekilde yapılır. 9
  • 10. VİTAL İNCELEME• Canlı, yaşamakta olan hücre veya organizmalar üzerinde, canlıyı öldürmeksizin yapılan incelemeye vital inceleme denir.• Histolojide kullanılan vital boyalar Asit boyalar : Tripan mavisi Çini mürekkebi Lityum karmin.................Fagositik hücreler Bazik boyalar: Metilen mavisi Toluidin mavisi................Sinir hücreleri Janus green .....................mitokondrion Nötral kırmızı Krezil viole .......................vakuol sistemi Dahlia viole ......................Nukleus 10
  • 11. Histolojik İnceleme Nasıl Yapılır ?• Ana gereç  Mikroskop• Materyaller, mikroskopta incelenmeden önce, aşağıda belirtildiği şekilde elde edilir:• İğne Biyopsisi: Beyin, göz, tiroid, lenf düğümü, meme, akciğer ve plevra, böbrek, kemik ve kemik iliği, testis ve iskelet kası.• Endoskopik Biyopsi: Solunum yolu, mide ve barsak yolu, üriner sistem yolu.• Transvasküler Biyopsi: Kalp ve karaciğer• Doğrudan Çıkarım Biyopsisi: Deri, ağız, larinks ve serviks uteri.• Kürete Biyopsisi: Uterus endometriyumu. 11
  • 12. PARAFİN TEKNİĞİ1.Tespit (fixation)2.Yıkama3.Sudan kurtarma (Dehydratation)4.Şeffaflandırma (Clearing)5.Gömme (Embedding)6.Kesit alma (Sectioning)7.Boyama (Staining)8.Kapatma (Mounting)• Bir doku parçasının canlıdan alınıp parafin bloklama yapılıncaya geçen işlemlerin tümüne DOKU TAKİBİ denir 12
  • 13. TESPİT (FİKSASYON)• Amacı; 1-Hücre ve dokuların canlı hale en yakın biçimde muhafaza etmektir. Ancak bu tam gerçekleştirilemez. 2-Otolizi, bakteriyel bozuma ve çürümeyi önlemek. 3-Kolaylıkla diffüzyon olan maddelerin kaybını önlemek. 4-Sağlığa zararlı kötü etkilere karşı dokuyu kuvvetlendirmek. 5-Dokunun boyalarla ve diğer reaktiflerle boyanmasını kolaylaştırmak.• Fiziksel; ısı, kurutma, dondurma• Kimyasal; immersiyon, perfüzyon 13
  • 14. Başarılı Fiksasyon İçin Nelere Dikkat Edilmelidir? 1-Ölümden ve operasyondan sonra alınan örnekler hemen fiksatife atılmalıdır. 2-Fiksatifde kullanılan kimyasallar taze olmalı, titizlikle tartılmalı ve karıştırılmalıdır. 3-Doku parçaları mümkün olduğu kadar küçük olmalıdır. 4-Fiksatif, doku hacminin en az 10 katı, formalin için 20 katı olmalıdır. 5-+4 0C’de fiksasyon önerilir. Düşük ısılar fiksatifin dokuya işleyişini azaltırsa da otolizi önlediğinden doku iyi tespit edilir. 6-İçi boş organlar tespit çözeltisi ile doldurulmalıdır. Böylece tespit çözeltisi dokuya her iki yüzden işler ve iç yüzün düzgün 14 yüzey şekli korunmuş olur.
  • 15. 7-Kaba önce fiksatif konmalı, parçalar sonra daldırılmalıdır. Yoksa dokular kaba yapışır ve yapışma yerinden tespit çözeltisi dokuya işlemez.8-Yağdan ve havadan zengin dokular tespit çözeltisinde yüzdükleri için kaset içine alınarak tespit çözeltisine batması sağlanmalıdır.9-Tespit çözeltisinin dokuya işleyişini hızlandıran işlemlerden kaçınmalıdır. Yüksek ısı tespit çözeltisinin dokuya işleyişini hızlandırırken aynı zamanda otolizi de hızlandırır.10-Kullanılan tespit çözeltisinin dokulara işleme hızı bilinmelidir. 15
  • 16. 11-Tespit çözeltisi ne hipotonik ne de hipertonik olmalıdır. Osmolaritesi canlı dokunun osmolaritesi (300 mosl) ve ölü dokudakine (450 mosl) uygun olmalıdır. Tespit edilmeyen doku su ile kesinlikle yıkanmamalıdır.12-Tespit çözeltisinin pH’sı dokunun pH’sına yakın olmalıdır (pH=6-8). Bu nedenle tamponlanmış formalinle dokuların tespit edilmesi daha uygun olur.13-Fiksasyonda kullanılan kaplar dar boğazlı olmamalı, düz hatlı olmalıdır.14-Doku çok sertleşmemelidir. Doku aşırı derecede sertleşirse kesit alımı zorlanır. 16
  • 17. Tespit ajanları• Sıvı Tespit Ajanları • Katı Tespit Ajanları – Absolu etil alkol – Osmiyum tetroksit – Soğuk aseton – Pikrik Asit – Formaldehit – Kromik Asit – Gluteraldehit – Potasyumdikromat – Trikloroasetik asit – Civa Klorür – Asetik asit 17
  • 18. % 10’luk formol: 25ml formol + 75 ml distile su.Bouin: suda doymuş pikrik asit…………….15 ml Formol………………………………….…5 ml Asetik asit…………………………….…1 mlMüller eriyiği: potasyum bikromat…………………..2,5 gr Sodium sülfat……………………….1 gr Distile su…………………………….100 mlOrth karışımı: 9 kısım müller eriyiği + 1 kısım formolZenker : müller eriyiği………………………………100 ml Civa biklorür ……………………………… 5 gr Aseti asit…………………………………….5 mlHelly: müller eriyiği…………………………………100 ml Civa biklorür ………………………………..5 gr Formol………………………………………..5 mlMaximow: müller eriyiği…………………………100 ml Civa biklorür ………………………………..5 gr Formol………………………………………10 ml 18
  • 19. Yıkama• Uygulanan tespit çeşidine göre yapılır.• Su veya değişik yoğunluklarda alkol kullanılır.• Formol, osmiyum tetraoksit ve krom tuzu içeren tespitlerden sonra, yıkama aşamasında su kullanılır.• Pikrik asitle gerçekleştirilen tespitler den sonra, % 70 – 80’lik alkol ile yıkama yapılabilir. 19
  • 20. Sudan Kurtarma (Dehidretasyon)• Parafine gömülecek olan dokuların, yıkamadan sonra içerisinde hiç su kalmaması gerekir.• Bu amaçla, en yaygın olarak etil alkol kullanılır. Etanol, dokulardaki suyu çeker.• Dokular, sırayla artan derecelerde alkol serisinden geçirilir. 20
  • 21. Şeffaflandırma (Clearing)• Şeffaflaştırmanın temel amacı, dokuya nüfuz etmiş olan alkolün yerine, ışığı kırma endeksi daha yüksek olan bir sıvı ayıracın konmasını sağlamaktır.• Ksilol, bu amaçla en yaygın olarak kullanılan ve nispeten daha ucuz olan bir maddedir.• Benzen, toluen, karbon sulfit, kloroform veya propilen oksit 21
  • 22. 22
  • 23. Gömme (Embedding)• Dokulardan istenilen kalınlıkta kesitlerin elde edilebilmesi, bunlara sert bir kıvam veren gömme maddesi içine yerleştirilmesiyle sağlanır.• Parafin.• Epoksi resinler (epon, araldit, vestopal) 23
  • 24. Kesit alma• Emdirme maddesinin içine gömülerek homojen biçimde sertleşmiş olan blok kitlesi (doku ve emdirme maddesi), mikrotom adı verilen özel bir aletle kesilir• Bunların günlük pratikte en çok kullanılanları ise, kızaklı veya rotatif (dönerli) mikrotom tipleridir.• Ayrıca, çok pahalı olan elmas uçlu bıçaklar da kullanılmaktadır. Mikrotomlarda, (tiplerine göre) 1 – 10 mikron kalınlığında kesitler alınır. 24
  • 25. 25
  • 26. 26
  • 27. Boyama• Doku elemanlarının genellikle birbirine yakın ışığı kırma indilerine sahip olmaları ve kesitlerin parafinle infiltre olmalarından dolayı ışık mikroskobunda incelenemezler.• Dokuların farklı elemanlarının incelenebilmeleri boyanmaları ile mümkündür.• Boyama işleminde önce, lam üzerine alınmış kesitlerdeki parafin ksilen ile uzaklaştırılır, azalan alkol serilerinde dokular rehidrate (yeniden su ile doyurulma) edildikten sonra boyamaya tabi tutulur. 27
  • 28. Boyanma Özellikleri• Asidofili: Bazik yapıdaki bir doku yapısının asit bir boya ile boyanması özelliğine asidofili denir. Eozin bir asit boyadır; sitoplazmayı pembe-kırmızıya boyar (eozinofili).• Bazofili: Asit yapıdaki bir doku yapısının bazik bir boya ile boyanması özelliğine bazofili denir, çekirdeği mavi- mor renge boyar.• Monokromazi: Doku yapısının boyanın gerçek renginde boyanması özelliği• Metakromazi: Bir doku yapısının kullanılan boya solusyonunun renginden farklı bir renge boyanmasına denir. 28
  • 29. 29
  • 30. Histolojide sık kullanılan boyalar• Hematoksilen ve Eozin (H-E)• Periodik Asit-Schiff (PAS) reaksiyonu• Masson trikrom• Alcian blue• Van Gieson• Retikülin boyası• Azan• Giemsa• Toluidin blue…..vs.. 30
  • 31. • HEMATOKSİLEN-EOZİNNUKLEUS Heterokromatin - mavi Ökromatin - negatif Nukleolus - maviSİTOPLAZMAErgastoplazma - maviGenel sitoplazma - pembe-kırmızıFilamanalr - pembe-kırmızıHÜCRE DIŞI YAPILAR Kollagen lifler - pembe Elastik lifler - pembe Retiküler lifler - pembe Graund substans- mavi Kemik matriksi - pembe Bazal membran - pembe 31
  • 32. • PERİODİK ASİT-SCHİFF REAKSİYONU (PAS)• PAS glikojen gibi doku karbonhidratlarının gösterilmesinde kullanılan bir tekniktir.• Örneğin sindirim ve solunum sistemlerindeki goblet hücreleri (sol şekil), kıkırdak matriksi ve böbrek tübüllerinin epitel hücrelerinin mikrovillus-ları (fırçamsı kenar) ve bazal membranları (sağ şekil) PAS (+) olarak adlandırılan menekşe renginde boyanırlar. 32
  • 33. • MASSON TRİKROM• Üç farklı boyanın kullanıldığı bu teknik ile bağ dokusunun boyanması sağlanır. Sonuçta: – Nukleus: mavi – Bazofilik yapılar: mavi – Sitoplazma: kırmızı – Kas hücreleri: kırmızı – Eritrositler: kırmızı – Bağ dokusu: mavi veya yeşil 33
  • 34. 34
  • 35. • GİEMSA VEYA WRİGHT• Bunlar kan ve kemik iliği yaymalarının boyanmasında sıklıkla kullanılan yöntemlerdir.• Nukleus: kırmızı-menekşe• Sitoplazma: soluk mavi• Eritrositler: soluk pembe boyanır. 35
  • 36. • TOLUİDİN BLUE• Bazik bir boyadır.• Asidik doku yapılarını mavinin değişik tonlarında boyar.• Elektron mikroskobu için hazırlanmış ve rezine gömülmüş yarı ince doku kesitlerinin boyanmasında sıklıkla kullanılır.• Bazı doku yapılarını metakromatik olarak boyar. 36
  • 37. • Alcian blue • Van Gieson:• Asit mukopolisakkaritleri • Bağ dokusunu boyama tekniklerinden biridir; ve glikozaminoglikanları – kollageni kırmızıya, maviye boyar. – nukleusu maviye, – eritrosit ve sitoplazmayı sarıya boyar. • Bir elastik boyası ile kombine edildiğinde elastin mavi-siyaha boyanır. • Bu boyama teknigi özellikle kan damarları ve deri için faydalıdır. 37
  • 38. HİSTOLOJİ KAYNAK KİTAPLARI•Temel Histoloji Yener Aytekin•Histoloji ve Hücre Biyolojisi Ramazan Demir•Histoloji I ve II Türkan Erbengi•Genel Tıp Histolojisi Meral Tekelioğlu•Özel Histoloji Meral Tekelioğlu•A Textbook of Histology Bloom, Fawcett•Basic Histology Junqueira, Carneiro,•Human Histology Stevens, Lowe•Histology, A Text and Atlas Ross, Romrell•Genel histoloji, özel histoloji Mukaddes Eşrefoğlu 38
  • 39. 39