2. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 20152
gHõΔ}O~°K«~Ú`«Åã¨=∂"Õâ◊O2015^Œ$âߺÅ∞
gHõΔ}O ~°K«~Ú`«Å ã¨=∂"Õâ◊O 2015 QÆ`« U_»∞ ã¨=∂"ÕâßÅ Hõ#fl aè#flOQÍ gHõΔ}OÖ’ JK«Û=Ù`«∞#fl ~°K«#Å =ã¨∞Î=Ù, â‹·e,
<å}º`«Å g∞^Œ ˆHO„nHõiOz# K«~°ÛQÍ [iyOk. =∂~üÛ 8, Pk"å~°O ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’x `≥ÅOQÍ} i™È~üû ÃãO@~ü (PH±ûѶ¨~ü¤
„QÍ=∞~ü ã¨∂¯Öò) ã¨=∂"Õâ◊ =∞Ok~°OÖ’ gHõΔ}O Z_ç’iÜ«∞Öò HõÖˇH˜ì"£ ã¨Éèí∞ºÅ∞ a.Zãπ. ~åA J^茺HõΔ`«# [iy# ã¨=∂"Õâßxfl
=º=™ê÷ѨHõ ã¨Oáê^Œ‰õΩÅ∞ q. ǨÏ#∞=∞O`«~å=Ù „áê~°OaèOKå~°∞. D ã¨=∂"Õâ◊OÖ’ Z. #iûOǨÔ~_ç¤, ZO. ~åѶ¨∞"åKåi, Lëê
Zãπ. _®h, _®. ˜. #ox, =~°=~°~å=Ù, a. ~å=∞Hõ$+¨‚, Ñ≤@ìÅ Nâ‹·ÅO, ÔH. „ѨÉèÏHõ~ü, ÔH. ã¨∞ˆ~+π, ɡ·Ô~_ç¤ ã¨f+π, ~åOH˜, Hõqx
PÅ∂i, "≥·. ÉèÏ㨯~ü, ÔH. ÉÏÖòÔ~_ç¤, a. QÆ}Ѩu, q. "≥OHõ@~°=∞}, Zãπ. ~°l`«, ZO.Z<£. Ô~_ç¤, q. ã¨∞ˆ~+πÉÏ|∞, l. ã¨∂i,
l.q. ã¨∞^è•Hõ~üÔ~_ç¤, a. =∞^èŒ∞ã¨∂^Œ<£Ô~_ç¤, q. ã¨∞ˆ~+π, ZO. #iûOǨÔ~_ç¤ `«k`«~°∞Å∞ áêÖÁæ<åfl~°∞. =‰õΩàÏÉèí~°}O ~å=∞Hõ$+¨‚,
Ñ≤. „Ѩ™ê^£, ÔH. ã¨[Ü«∞, Zãπ. PâßÅ`«, Ñ≤. J~°qO^Œ, ã≤ZKü. N=∞<åfl~åÜ«∞}, Z. ѨÙ#flÜ«∞º, q. ã¨OѨ`üÔ~_ç¤, ˜. ~°"Õ∞+π,
Z<£. ÉèíQÆ"å<£Ô~_ç¤ ã¨=∂"ÕâßxH˜ Ǩ[~°∞ HÍÖËHõáÈ`«∞<åfl=∞O@∂, gHõΔ}O`À ã¨OѶ‘∞ÉèÏ=O „ѨHõ˜ã¨∂Î ã¨O^ÕâßÅ∞ ѨOÑ≤OKå~°∞.

3. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 3
165 ~å[H©Ü«∂i÷Hõ, ™ê=∂lHõ =∂ã¨Ñ¨u¢Hõ
gHõΔ}OgHõΔ}O
áê~î°‰õΩÅ gHõΔ}O 4
ã¨Oáê^ŒH©Ü«∞O HÍ~˘Êˆ~@¡ =Å¡, HÍ~˘Êˆ~@¡ H˘~°‰õΩ, HÍ~˘Êˆ~@¡ ˆHO„^Œ |_≥˚ò 5
ã¨Oáê^ŒH©Ü«∞ "åºYºÅ∞ ™êO㨯 $uHõ Paè*Ï`«ºO *ˇ·, Pi÷Hõ ã¨=∞㨺Å∞ <≥· F@q∞xzÛ# q^è•<åÖË WOHÍ =Ú^Œ∞Ì 6
W„*Ï~ÚÖò ZxflHõÅ∞ <≥`«<åºÇ¨ï q[Ü«∞O 7
H˘`«Î ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ / ã≤._ç.Å∞ 8
=~°Î=∂# K«i„`« – ~å[H©Ü«∂i÷Hõ ^Œ$+≤ì =~°Î=∂# K«i„`« – ~å[H©Ü«∂i÷Hõ ^Œ$+≤ì 9
ˆHO„^Œ |_≥˚ò 2015–16 – HÍ~˘Êˆ~@¡ ¿ã=Ö’ ˆHO„^Œ |_≥˚ò – Z. #iûOǨÔ~_ç¤ 11
– Pi÷Hõ Ѩiã≤÷u J^èÀQÆu "≥·Ñ¨Ù ѨÙ~ÀQÆu – q. ǨÏ#∞=∞O`«~å=Ù 15
`≥ÅOQÍ} |_≥˚ò 2015–16 – KÕ`«Ö’¡ Hõ#|_»x =∂@Å „áê^è•#º`«Å∞ – Z<£. "Õ}∞QÀáêÖò 18
PO„^茄Ѩ^Õâò |_≥˚ò 2015–16 – áê`« "åã¨#Å∞ =^ŒÅx ZÑ≤ |_≥˚ò – Nx"åãπ K˘Ñ¨Ê~° 22
– PO„^茄Ѩ^Õâò 2015–16 |_≥˚ò – z"≥∞‡ *Ï<£ |~°flÉÏãπ 25
q^è•#q=∞~°≈ – Éèí∂ ¿ãHõ~°} aÅ∞¡ q"å^ŒO – a. ~å=∞Hõ$+¨‚ 26
^ÕjÜ«∞O – [=¸‡ Hõj‡~üÖ’ a*ˇÑ≤ - Ñ≤_çÑ≤ á⁄`«∞Î – a.Zãπ. ~åA 31
– qÅ∞=Å q[Ü«∞"Õ∞ _èçb¡ ZxflHõŠѶ¨e`«O – "≥·.ZKü.ÔH. "≥∂ǨÏ<£ ~å=Ù 33
– P"£∞ Pn‡ áêsì „Ñ¨`åº=∂flÜ«∞"Õ∞<å? – ¿+H± Hõi=ÚÖÏ¡ 36
q^è•#q=∞~°≈ – HÍ~˘Êˆ~òÅ "Õ∞Å∞ˆH ã¨∞„|=∞}˜Ü«∞<£ Hõq∞© – Ñ≤.q. ~°=∞} 37
™ê=∂lHÍOâ◊O – HÍ~°¤<£ ã¨~üÛ ~å*ϺOQÆ q~°∞^ŒúO – `«∞OáêÅ N~å=∞=¸iÎ 40
q^è•#q=∞~°≈ – q^Õj ѨÖòÊ ^≥|ƒ‰õΩ ã¨fi^Õj aÖòì ÖÏH“ò – ã≤iã¨#QÆO_»¡ ™êÇ≤Ïu, ã¨∂„`«Ñ¨Ù JxÖò 41
=º=™êÜ«∞~°OQÆO – H“Å∞ Ô~·`«∞Å ã¨=∞㨺 Ѩiëê¯~°O J`«º=ã¨~°O – PâßÅ`« 43
JO`«ˆ~ÌjÜ«∞O – W„*Ï~ÚÖòÖ’ *Ï`«ºÇ¨ÏOHÍ~°∞Å ÔQÅ∞Ѩ٠– ɡ·Ô~_ç¤ ã¨f+π 45
™ê=∂lHÍOâ◊O – =∞`« ¿ãfiK«Ûù – ~å*ϺOQÆ Ç¨Ï‰õΩ¯ – Z. ~å*ËO„^ŒÉÏ|∞ 47
Ѩ„uHÍ~°OQÆO – [~°fle[O "≥∂_»Öòû =∂~åÖÏ? – @OHõâßÅ Jâ’H± 50
™ê=∂lHÍOâ◊O – #~°Ç¨ÏO`«‰õΩÖË <Õ`«Öˇ· ^Õâ◊O kQÍÅ∞ – _®. #∂Hõ`À˜ ~°q ‰õΩ=∂~ü 52
K«i„`« – [~°‡h`À âßOu HÀã¨O Öˇx<£ áÈ~å@O – Z<£.q.Zãπ. <åQÆÉèí∂+¨}ü 54
™ê=∂lHÍOâ◊O – =∂#"åaè=$kú JO>Ë Uq∞˜? – q^•ºÉèí∂+¨}ü 56
– Pk"åã¨∞Å#∞ pHõ˜ =∞Ü«∞O KÕã¨∞Î#fl ÉÏÔH·ûò – H˘„~° *’ºu 58
™ê=∂lHÍOâ◊O – Ç≤Ï„*Ï ã¨=∞㨺 – 3 – ~°OQÆ<åÜ«∞Hõ=∞‡ 60
D<ÕÅ – Z. =∞ÖË¡âò 63
W~°∞QÆ∞–á⁄~°∞QÆ∞ – "≥·. ~å=∞K«O„^ŒO 64
Éèí∂QÀà◊O – ã≤. ~å[âıY~ü 65
Jã¨Ç¨Ï[ =∞~°}ÏÅ∞ – "≥·. ~å=∞K«O„^ŒO, Zãπ. "≥OHõ>Ë+π 66
=º=™ê÷ѨHõ ã¨Oáê^Œ‰õΩÅ∞: ã¨Oáê^Œ‰õΩÅ∞: Hõ~°™êÊO_≥Oò / ã¨~°∞¯ºÖË+¨<£ "Õ∞<Õ[~ü: HõOáÈlOQ∑: ã¨Éò Z_ç@~ü : PѶ‘ãπ Jã≤ÃãìOò :
q.ǨÏ#∞=∞O`«~å=Ù Z<£."Õ}∞QÀáêÖò "≥·.~å=∞K«O„^ŒO ã≤.~å[âıY~ü Z.=∞ÖË¡âò Zãπ."≥OHõ>Ë+π
'gHõΔ}O—Ö’ JK«Û=Ù`«∞#fl ~°K«#ÅÖ’ =ºHõÎ"≥∞ÿ# Jaè„áêÜ«∂Åxfl˜`À ã¨Oáê^Œ‰õΩʼnõΩ UH©ÉèÏ=O LO_»#=ã¨~°O ÖË^Œ∞. 'gHõΔ}O—#∞ x["≥∞ÿ# „Ѩ*ÏѨHõΔ ~å[H©Ü«∂i÷Hõ,
™ê=∂lHõ qâı¡+¨}Ï "ÕkHõQÍ fiÛk^ŒÌ_»OÖ’ Jxfl~°HÍÅ Jaè„áêÜ«∂ʼnõΩ, aè<åflaè„áêÜ«∂Å KèåÜ«∞ʼnõΩ ™ê÷#O HõeÊOKåÅx ã¨Oáê^ŒHõ =~°æO ÉèÏq™ÈÎOk.
U„Ñ≤Öò 2015
ã¨OѨ٘ : 13
ã¨OzHõ : 4
ISSN 2231-6892
Jã¨Ç¨Ï[ =∞~°}ÏÅ ã¨∂z lÖÏ¡Å Hõ~°™êÊO_≥O@∞¡
`≥ÅOQÍ} : PkÖÏÉÏ^£ – ã≤.ZKü. N=∞<åfl~åÜ«∞} =¸iΆ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ – _ç. q[Ü«∞ÉèÏ㨯~ü† HõsO#QÆ~ü – Zãπ.u~°∞Ѩu†
#ÖÁæO_» – l. "≥OHõ>Ëâ◊fi~°∞¡† Y=∞‡O – ã≤.ZKü. yi[† "≥∞^ŒH± – ZO. ~å*ËO^Œ~üÔ~_礆 =∞ǨÏ|∂Éò#QÆ~ü – =∞ǨÏ=∞‡^£ WH̓Öò†
x*Ï=∂ÉÏ^£ – ZO. #~°ûÜ«∞º† ~°OQÍÔ~_ç¤ – q. â◊OHõ~°Ü«∞º† =~°OQÆÖò – Z.‰õΩ=∂~ü.
PO„^茄Ѩ^Õâò : J#O`«Ñ¨Ó~ü – ÔH. <åˆQâ◊fi~åKåi† z`«∂Î~°∞ – ѨÅ=∞<Õ~°∞ ÉÏÖÏl† Hõ_»Ñ¨ – H˘O„_®Ü«Ú_»∞† Hõ~°∂flÅ∞ – l.q. ã¨∞^è•Hõ~ü Ô~_礆
`«∂~°∞Ê QÀ^•=i – ÔH.Zãπ. „ѨHÍ+π~å=Ù† „ѨHÍâ◊O – Hõ~°‚ ã¨f+πÉÏ|∞† NH͉õΩà◊O – P~ü. NÅ`«† qâßYѨ@flO – Ñ≤.q. ~°=∞}
Z_ç’iÜ«∞Öò HõÖˇH˜ì"£ : a.Zãπ.~åA,Z.#iûOǨÔ~_ç¤,a.~å=∞Hõ$+¨‚,ZO.#iûOǨÏ,"≥·.ÉèÏ㨯~ü,ÔH.ÉÏÖòÔ~_ç¤,Z.~å*ËO„^ŒÉÏ|∞,"≥·.~å=∞K«O„^ŒO,Z<£."Õ}∞QÀáêÖò
„Ñ≤O@~üû : _»Hõ¯<£„ÃÑãπ/K«i`åWO„ÃÑ+¨<£û
P*Ï=∂ÉÏ^£, ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£. á¶È<£ : 040 - 27678411
"≥∞ÿ„f Ô~ã≤_≥hû, 3–6–394, ¢ã‘ìò <≥O. 3, Ç≤Ï=∂Ü«∞`ü#QÆ~ü,
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ – 500 029. á¶êH±û, á¶È<£ : 040–66843495
Email : veekshanam2003@gmail.com
www.veekshanam.wordpress.com
'gHõΔ}O— ¿Ñi@ZO.F.Å∞,K≥‰õΩ¯Å∞,_ç._çÅ∞ѨOáêeû#z~°∞<å=∂
gHõΔ}O
gHõΔ}OK«O^•q=~åÅ∞
P<£Öˇ·<£ ^•fi~å _»|∞ƒÅ∞ ѨO¿Ñ"å~°∞ =∂„`«"Õ∞ ÉϺOH± ã≤¡ÑπÅÃÑ· 'veekshanam—
Jx ~åã≤ gHõΔ}O JH“Oò <≥O|~ü – 013911011002175
PO„^è•ÉϺOH±, QÆQÆ<£=∞ǨÏÖò „ÉÏOKü, ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ ¿Ñ~°∞ g∞^Œ "ÕÜ«∂e.
W`«~° ÉϺO‰õΩÅÖ’ "Õ¿ã"å~°∞ ANDB 000/0139 <≥O|~ü ~åã≤ "ÕÜ«∞=K«∞Û.
ã¨Oã¨÷ʼnõΩ / Öˇ·„|sʼnõΩ =º‰õΩÎʼnõΩ
q_ç „Ñ¨u ~°∞. 20 ~°∞. 20
ã¨O=`«û~°O ~°∞. 240 ~°∞. 200
=¸_»∞ ã¨O=`«û~åÅ∞ ~°∞. 600 ~°∞. 540
S^Œ∞ ã¨O=`«û~åÅ∞ ~°∞. 1000 ~°∞. 900
Ѩk ã¨O=`«û~åÅ∞ ~°∞. 2000 ~°∞. 1700

4. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 20154
áê~î°‰õΩÅgHõΔ}O
gHõΔ}O KÕã¨∞Î#fl Hõ$+≤ ѨkHÍÖÏÅ áê@∞ H˘#™êQÍÅ<Õ PHÍOHõΔ`À =¸ÅxkèH˜ 2015 =∂~üÛ <≥ÅÖ’ =zÛ# q~åàÏÅ∞ – P~ü. =ÚYs˚, HõÅHõ`åΖ ~°∞. 5,000†
Ñ≤. ~å*ÏÔ~_ç¤, H©ã¨~° – ~°∞. 10,000† a. =∞^èŒ∞ã¨∂^Œ<£Ô~_ç¤, ã≤kÌ¿Ñ@ – ~°∞. 1,000† Hõqx PÅ∂i, ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ – ~°∞. 2,000† q. "≥OHõò~å=Ù, q[Ü«∞#QÆ~°O –
~°∞.1,000†á⁄@¡Ñ¨e¡=~°„Ѩ™ê^£~å=٠ᶜO_Õ+¨<£,ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£–~°∞.10,000†~°"Õ∞+πQ˘O_®ºÅ („â◊=∞rqã¨OѶ¨∞O),=ÚOÉÏ~Ú–~°∞.200†z˜Hõ#™ê~ڄѨ™ê^£,
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£–~°∞.5,000†ZO.ã¨∂~°º<å~åÜ«∞},qâßYѨ@flO-~°∞.1,000. ^•`«ÅO^ŒiH˜Hõ$`«[˝`«Å∞. –ã¨O.
gHõΔ}O =∂~üÛ ã¨OzHõÖ’ Ö’Hõã¨OKåi L`«Î~°O K«kq# `«~°∞"å`« Wk
~åã¨∞Î<åfl#∞. <å‰õΩ `≥eã≤# Ô~O_»∞ <åÅ∞QÆ∞ ^ŒâßÉÏÌÖ’¡ "å=∞ѨHõΔ L^Œº=∂Å∞,
ã¨Oã¨÷Å∞ ã≤^•úO`«O ^•i ã≤^•úO`åxk, PK«~°} ^•i PK«~°}k J#fl>Ëì
=º=ǨÏiOKå~Ú. „Ѩ[Å #∞O_ç „Ñ¨[ʼnõΩ, ˆHO„nHõ$`« „Ѩ*Ï™êfi=∞ºO (Jã¨Å∞
ˆHO„nHõ$`« „Ѩ*Ï™êfi=∞ºO J<Õ ã¨∂„`«O Hõ=¸ºxã¨∞ì ã¨Oã¨÷Ö’¡ ÖË^Œ∞. LO_»Œ=Åã≤#k
„Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ ˆHO„nHõ~°} - _≥"≥∂„Hõ˜H± ÃãO„@e[O, ÃãO„@Öˇ·*ò_£ _≥"≥∂„Hõã‘
HÍ^Œ∞) =O˜ ã¨∂„`åÅ∞ =e¡Oz# ~ÀA"ås PK«~°} U^À XHõ <åÜ«∞‰õΩ_ç (H˘kÌ
=∞Ok =∞Ç≤ÏàÏ <åÜ«∞‰õΩÅ∞) K«∞@∞ì uiˆQk. ã≤^•úO`Œ ã¨Ê~°≈ÖËx D PK«~°}#∞
ÉÏÖQÀáêÖò XHõ¯_Õ QÆO^Œ~°QÀà◊OÖ’H˜ <≥@ìQÍ, ‰õΩÅ, W`«~° QÆ∞iÎOѨ٠"å^•Å∞
ã¨Oã¨÷Å#∞ H˘>Ëìâß~Ú. z=iH˜ ~°+¨º<£ qѨ¡=O u~ÀQÆ=∞#OÖ’ ™êìe<£ "å^Œ∞Å
áê„`« QÆ∞iOz Zxfl P^è•~åÅ∞ ÅaèOz<å WѨʘH© ™êìe<£ á¶⁄’Å∞ „Ѩ^Œi≈OK«_»O
=∂#∞HÀx ã≤÷uÖ’ áêsìÅ∞ L<åfl~Ú. ã≤^•úO`ŒO, PK«~°}Å QÆ∞iOz „ѨѨOK«
L^Œº=∞ K«i„`« QÆ∞iOz áêeq∞H±û ZO`« `«‰õΩ¯= ™ê÷~ÚÖ’ [~°∞QÆ∞`«∞<åflÜ≥∂
K«∂¿ãÎ<Õ D ã¨Oã¨÷Å ã≤^•úO`« |ÅO `≥Å∞™ÈÎOk. nxH˜ =∞~À"≥·Ñ¨Ù <åÜ«∞Hõ`åfiÅ∞
Pã¨∞ÎÅ ã¨Oáê^Œ#Ö’H˜ kQÍÜ«∞x Ѩk¿ÇÏ#∞ ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ =ã¨∞Î#fl P~ÀѨ}Å∞.
=∞øeHõ ã¨∂„`åÅ∞ - `«`«fiâß„ã¨ÎO, ~å[H©Ü«∞, Ji÷Hõ, „ѨѨOK« K«i„`«° g∞^Œ Ѩ@∞ì
™êkèOK«‰õΩO_® - Z=~À H˘O^Œ~°∞ 'ÃÑ^ŒÌ#flÅ∞— H͉õΩO_®, gÖˇ·#O`« =∞Ok
HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞ ÖˉõΩO_® 21 â◊`å|ÌѨ٠L^Œº=∂Å∞ Z^ŒQÆÖË=Ù.
PO„^茄Ѩ^Õâò ~å[^è•x Ѩk ã¨O=`«û~åÅÔH·<å U~°Ê_»∞`«∞O^• J<Õ J#∞=∂#O
HõÅ∞QÆ∞`«∞Ok. 28 xq∞ëêÖ’¡ U~åÊ@∞ KÕ™êÎ#x P"≥∂kOz# a*ˇÑ≤, `«#‰õΩ#fl
"≥∞*Ïi©`À „Ѩ`ÕºHõ Ǩϟ^• ZO^Œ∞‰õΩ W=fiÖË^Œ∞? a*ˇÑ≤ <åÜ«∞‰õΩ_Õ Hõ^• JѨÙÊ_»∞
„Ѩ`ÕºHõ Ǩϟ^• HÀã¨O Ѩ@∞ì|˜ìOk? PO„^茄Ѩ^Õâò =∞~˘Hõ ѨO*ÏÉò J=Ù`«∞O^Õ"≥∂
J#fl PO^Àà◊# x[=∞ÜÕ∞º@∞¡ LOk. ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO K«∞@∂ì uiˆQHõO>Ë
PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ „Ѩ*Ï L^Œº=∞O „áê~°OaèOK«_»O =∞Ozk. PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ áœ~°
ã¨=∂[O |ÅÇ‘Ï#OQÍ LOk. L#fl =∂#= =#~°∞Å∞ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’ P„â◊Ü«∞O
H˘O`≥·<å =^Œ∞Å∞H˘x ~å„+¨ìOÖ’ L^Œº=∞ x~å‡}ÏxH˜ `À_»Ê_®eû# J=ã¨~°O LOk.
– #ˆ~O„^Œ"≥∂ǨÏ<£,
P„¿ãìeÜ«∂
'Ç≤Ï„*Ï ã¨=∞㨺— QÆ∞iOz, ~°K«~Ú`« Jã¨ÖËO K≥áêÊ~À K«∂¿ã ã¨Ç¨Ï#O
ÖˉõΩO_®, '"≥∞`«∞‰õΩx K«∂¿ãÎ J#flO ã¨OQÆu `≥eã≤#>Ëì— JO@∂, P "åºã¨OÖ’
L#fl^ŒO`å WѨÙÊ_Õ `≥eã≤ áÈ~Ú#@∞ì ÔH. "≥OHõ>Ëâ◊O q=∞~°≈‰õΩ kQÆ_»O Jã¨O^Œ~°ƒùOQÍ
LOk. 'J#flO—Ö’ „Ѩu "≥∞`«∞‰õÄ XˆH QÆ∞}O`À LO@∞Ok. D ~°K«#x 'J#flO—`À
áÈÅÛ_®xH˜ gÅ=^Œ∞. ~°K«#Ö’ J<ÕHõ áê„`«Å∂, "å^•Å∂, ã¨OѶ¨∞@#Å∂
~°Hõ~°HÍÅ∞QÍ LO@∂, z=iH˜ ~°K«~Ú`« K≥¿ÑÊk `ÕÅ∞`«∞Ok. P L`«Î~°O H˜O^Œ,
ã¨Oáê^Œ‰õΩÅ∞ 'U ~°K«# q+¨Ü«∞OÖ’ J~Ú<å, ѨÓiÎQÍ K«∂¿ã =~°‰õÄ PQÆ_»O
ã¨Ô~·# Ѩ^Œúu— Jx XHõ˜ Ô~O_»∞ "åHͺÅ∞ KÕiÛ`Õ Jk Ѩ„uHõˆH =∞Oz Ѩ^Œúu.
- *ˇ.Ü«Ú.a.q. „Ѩ™ê^£
HÍeá¶ÈiflÜ«∂
gHõΔ}O Ѩ„uHõ <Õ#∞, =∂ q∞„`«∞Å∞ „Hõ=∞O `«Ñ¨Ê‰õΩO_® K«^Œ∞=Ù`«∞<åflO.
Ѩ„uHõ ÉÏQÆ∞O@∞Ok. gHõΔ}O `«~°Ñ¶¨Ù# „ѨK«∞iã¨∞Î#fl ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ ‰õÄ_® _Ò<£Ö’_£
KÕã¨∞HÀ=_®xH˜ gÅ∞QÍ Ñ≤_çZѶπ á¶ê~å‡òÖ’ ÃÑ_ç`Õ =∂ÖÏO˜ "åà◊¡‰õΩ
LѨÜ≥∂QÆHõ~°OQÍ LO@∞Ok. PÖ’zOK«QÆÅ~°∞.
– =∞OA
W"≥∞~ÚÖò ^•fi~å
gHõΔ}O =∂~üÛ ã¨OzHõÖ’ 'Hõ=¸ºxã¨∞ìʼnõΩ JkèHÍ~°O WzÛ# „wãπ— J<Õ
ji¬Hõ`À ɡ·Ô~_ç¤ ã¨f+π "åºã¨O „ѨK«∞iOKå~°∞. "åºã¨OÖ’, ji¬Hõ#∞ ã¨=∞i÷OKÕ
q+¨Ü«∞"Õ∞g∞ ÖË^Œ∞. [#=i 25# [iy# ZxflHõÖ’¡ qq^èŒ áêsìʼnõΩ =zÛ# ã‘@∞¡
WÖÏ L<åfl~Ú. "≥Ú`«ÎO ã‘@∞¡ 300. ã≤i*Ï áêsìH˜ 149 (71)† áê`« „ѨÉèí∞`«fiOÖ’
ÉèÏQÆ™êfi=ÚÖˇ·# #∂º_≥"≥∂„Hõã‘H˜ 76(129), ™È+¨Öò _≥"≥∂„Hõ˜H± Ѩ™ÈH± áêsìH˜
13(33), á¶êã≤ã¨∞ì QÀÖˇ¤<£ _®<£ áêsìH˜ 17(18), Hõ=¸ºxã¨∞ì áêsìH˜ 15(12)
=KåÛ~Ú. „ÉÏÔHòÖ’x ã¨OYº PÜ«∂ áêsìʼnõΩ 2012 ZxflHõÖ’¡ =zÛ# ã‘@∞¡.
Hõ=¸ºxã¨∞ì áêsì ã≤i*Ï <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’x JkèHÍ~° ‰õÄ@q∞Ö’ ÉèÏQÆ™êfiq∞ HÍ^Œ∞.
HÍx á¶êã≤ã¨∞ì QÀÖˇ¤<£ _®<£ áêsì ã≤i*Ï ‰õÄ@q∞Ö’ ÉèÏQÆ™êfiq∞. Hõ#∞Hõ, "åã¨Î"åÅ#∞,
HõÑ≤ÊѨÙzÛ, Hõ=¸ºxã¨∞ìʼnõΩ „wãπ JkèHÍ~°O WzÛO^Œ#_»O ã¨iHÍ^Œ∞. ã≤i*Ï áêsì
"å=∞ѨH©ΔÜ«∞"≥∞ÿ<å *ÏfÜ«∞ "å^Œ áêsì, =∂i¯ûãπì HÍ^Œ∞.
- „uѨÙ~°<Õx ǨÏ#∞=∂<£ KÒ^Œi
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£
gHõΔ}O QÆ`« ã¨OzHõÖ’ '`≥ÅOQÍ} q^•ºi÷ ã¨ÉèíÅÃÑ· „ѨÉèí∞`«fi x~°ƒO^èŒO—
"åºã¨OÖ’ ~°K«~Ú`« „Ѩ`ÕºHõ ~å¢+¨ìO U~°Ê_ç# `«~°∞"å`« `≥ÅOQÍ} „ѨÉèí∞`«fiO "åH±
ã¨ÉèÏ ™êfi`«O„`åºÅ#∞ HÍÅ~åã¨∞Î#fl f~°∞#∞ q=~°OQÍ ~åâß~°∞. „Ѩ[efl
#q∞‡OK«_®xH˜ `≥Å∞QÆ∞ „Ѩ[Å P`«‡Q“~°=O ¿Ñ~°∞`À =zÛ# `≥Å∞QÆ∞^Õâ◊O áêsì
J~Ú<å, „Ѩ`ÕºHõ `≥ÅOQÍ} ~å¢+¨ìO ¿Ñ~°∞`À =zÛ# `≥ÅOQÍ} ~å¢+¨ì ã¨q∞f áêsì
J~Ú<å Hõhã¨O ~å*ϺOQÆOÖ’ á⁄O^Œ∞Ѩiz# ǨωõΩ¯Å#∞ ‰õÄ_® J=∞Å∞ KÕÜ«∞ÖË^Œ∞,
KÕÜ«∞^Œ∞ J<Õ q+¨Ü«∂xfl ~°K«~Ú`« KåÖÏ ã¨∂˜QÍ K≥áêÊ~°∞. `≥ÅOQÍ} L^Œº=∞OÖ’
q^•º~°∞÷Å áê„`« =∞~°∞=ÖËxk. HÍx q^•ºi÷ L^Œº=∞ <åÜ«∞‰õΩÅ#∞ qq^èŒ ~å[H©Ü«∞
áêsìÅ∞ ÖÁOQÆnã¨∞H˘x, `«=∞‰õΩ J#‰õÄÅOQÍ =∂~°∞Û‰õΩ<åfl~Ú. ã¨=∂[ „âıÜ«∞ã¨∞û#∞
HÍOH˜Δã¨∂Î ã¨ÉèíÅ∞ [~°∞ѨىõΩO@∞#fl `≥ÅOQÍ} q^•ºi÷ "ÕkHõ ã¨Éèí∞ºÅ =ºH˜ÎQÆ`«
q=~åÅ∞, á¶⁄’Å∞ fã¨∞HÀ=_»O =Å¡ "åi =ºH˜ÎQÆ`« ¿ãfiK«Ûù‰õΩ ÉèíOQÆO HõeyOK«_»O
J=Ù`«∞Ok. ÖÏc~ÚOQ∑‰õΩ Ñ¨iq∞`«"≥∞ÿ, q^•º~°∞÷Å |e^•<åʼnõΩ HÍ~°}"≥∞ÿ, „Ѩ[Å∞
D_çÛ`Õ ~À_»∞¤ g∞kH˜ =zÛ# ~å[H©Ü«∞ <åÜ«∞‰õΩÅ∞ WѨC_»∞ JkèHÍ~åxfl J_»¤O
ÃÑ@∞ìH˘x q^•º~°∞÷ŠѨ@¡ J#∞ã¨iã¨∞Î#fl ^Œ∞~å‡~°æ ^Œ=∞#HÍO_»#∞ „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ
"å^Œ∞Å∞ f„=OQÍ YO_çKåe. 'ÃÑ~°∞=∂àò =Ú~°∞QÆ<£–~°K«<å ¿ãfiK«Ûù— "åºã¨O D
ã¨=∂[OÖ’ =¸_è» qâßfi™êÅ #∞O_ç „Ñ¨[Å#∞ K≥·`«#ºÑ¨~°∞ã¨∞Î#fl ~°K«~Ú`«
=Ú~°∞QÆ<£ÃÑ· Ç≤ÏO^Œ∂`«fi â◊‰õΩÎÅ∞ KÕã≤# ^•_ç J„Ѩ*Ï™êfiq∞HõO. D q+¨Ü«∂xfl
|Ü«∞˜ „ѨѨOKåxH˜ `≥eÜ«∞*Ëã≤# ~°K«~Ú`«‰õΩ Hõ$`«[˝`«Å∞.
- ZÖò. ã¨O`À+¨
HõsO#QÆ~ü
Ç≤Ï„*ÏÅ ã¨=∞㨺 QÆ∞iOz, <å‰õΩ `≥eã≤#O`« =~°‰õÄ, WO`«=~°‰õÄ K«iÛOz#k
ÖË^Œ∞. ~°OQÆ<åÜ«∞Hõ=∞‡ D ã¨=∞㨺#∞ xt`«OQÍ Ñ¨ijeOz ~åã¨∞Î<åfl~°∞. P"≥∞
"åºã¨O ѨÓ~°Î~Ú# `«~°∞"å`«, JO^Œ∞Ö’ K«iÛOKåeû# q+¨Ü«∂Å∞O>Ë `«Ñ¨Ê‰õΩO_®
K«iÛOK«O_ç. JO`ÕQÍh P"≥∞ "庙êÅ∞ ã¨QÆOÖ’ LO_»QÍ, z=~°QÍ P"≥∞ UO
K≥ѨÙ`å~À `≥eÜ«∞‰õΩO_® HÍ"≥∞Oòû ~åÜ«∞_»O ã¨iHÍ^Œ∞. WHõ =∞^Œ<£"≥∂ǨÏ<£
L`«Î~°O KåÖÏ ÉÏQÆ∞Ok. "åºã¨ ~°K«~Ú`«Å∞ ÉèÏ+¨ q+¨Ü«∞OÖ’ `«y#O`« „â◊^Œú
fã¨∞HÀHõáÈ`Õ, Jk Z=i HÀã¨"≥∞ÿ`Õ ~åã¨∞Î<åfl~À Jk "åà◊¡‰õΩ KÕ~°^Œ∞. áê~î°‰õΩʼnõΩ
J~°÷O HÍx ™êÇ≤Ï`«ºO =º~°÷O.
- Z. "≥OHõÜ«∞º
q[Ü«∞#QÆ~°O
ã¨$[# 1966-1992 _çq_ç H˘#fl"åiH˜ q[˝Ñ≤Î
ã¨$[# P^èŒ∞xHõ ™êÇ≤Ï`«º "ÕkHõ 1966-1992 ã¨~°fiã¨fiO _çq_çÖ’ E<£ 1973 (ã¨OzHõ 45) ™ê¯xOQ∑ Ö’ Ô~O_»∞ ¿ÑrÅ∞
á⁄~°áê@∞# `«Ñ≤ÊáÈÜ«∂~Ú. JÖψQ "Õ∞ 1979 (ã¨OzHõ 91) Ö’ =∞~˘Hõ ã¨OzHõ #∞Oz Ѩk ¿ÑrÅ∞ Hõeã≤, JHõ¯_» LO_»=Åã≤# ¿ÑrÅ∞
`«Ñ≤ÊáÈÜ«∂~Ú. D á⁄~°áê@¡‰õΩ zOuã¨∞Î<åflO. ã¨$[# _çq_ç H˘#∞‰õΩ¯#fl"åà◊√¡ srjana.missingpages@gmail.com‰õΩ g∞ "≥∞~ÚÖò
S_ç ѨOÑ≤`Õ P Ô~O_»∞ ã¨OzHõÅ∂ ã¨=iOz# „Ѩ`«∞Å∞ ѨOѨÙ`åO. g∞ _çq_çÖ’ ÖË^• HõOѨӺ@~ü Ö’ áê`« „Ѩ`«∞Å |^Œ∞Å∞ H˘`«Î „Ѩ`«∞Å∞
KÕ~°∞ÛHÀ=K«∞Û.
– '™êÇ≤Ïfq∞„`«∞Å∞—

5. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 5
HÍ~˘Êˆ~@¡=Å¡,HÍ~˘Êˆ~@¡H˘~°‰õΩ,HÍ~˘Êˆ~@¡ˆHO„^Œ|_≥˚ò
ã¨Oáê^ŒH©Ü«∞O
gHõΔ}O
g
ÉèÏ~°fÜ«∞ [#`å áêsì <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’x <Õ+¨#Öò _≥"≥Ú„Hõ˜H±
JÅÜ«∞<£û (Z<£_çZ) „ѨÉèí∞`«fiѨ٠`˘e ѨÓiÎ ™ê÷~Ú |_≥˚òQÍ ˆHO„^Œ
Pi÷Hõ =∞O„u J~°∞}ü *ˇ·©¡ „Ѩ"Õâ◊Ãјì# 2015-16 |_≥˚ò Ö’ „Ѩ[Å∞
ÖË~°∞. ã¨OˆHΔ=∞ ÉèÏ=#ʼnõΩ „áê^è•#º`« ÖË^Œ∞. =º=™êÜ«∞ ~°OQÍxH˜
J^Œ#Ѩ٠ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ ÖË=Ù. x~°∞¿Ñ^Œ =~åæʼnõÄ, =∞^茺`«~°QÆu
=~åæʼnõÄ W=fiQÆey# LѨâ◊=∞#O ‰õÄ_» ÖË^Œ∞. ã¨OˆHΔ=∞ Ѩ^äŒHÍÅ#∂
ˆHÏ~ÚOѨÙÅ#∂ ѨÓiÎQÍ q㨇iOKå~°∞. J^Õ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ |Ǩïà◊
*Ïu ã¨Oã¨÷ʼnõΩ, HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ, ã¨OѨ#∞flʼnõΩ J_»QÆx, TÇ≤ÏOK«x
~å~ÚfÅ∞, q∞#Ǩ~ÚOѨÙÅ∞, Ǩg∞Å∞ QÆ∞Ñ≤ÊOKå~°∞.
|_≥˚ò „Ѩã¨OQÆO "≥Ú^Œ˜ #∞Oz z=i=~°‰õÄ ÃÑ@∞ì|_»∞Å =∞O„`«
[ѨO ™êyOk. L^ÀºQÆ HõÅÊ# HÀã¨O, „ѨÉèí∞`«fi Y*Ï<å‰õΩ Ñ¨#∞flÅ
P^•Ü«∂xfl ÃÑOK«∞HÀ=_»O HÀã¨O, ^Õâ◊ Pi÷HÍaè=$kú HÀã¨O
ÃÑ@∞ì|_»∞Å#∞ PǨfixOK«_»O XHõ Z`«∞Î. HÍx Z@∞=O˜ +¨~°`«∞Å∂
ÖˉõΩO_® ÃÑ@∞ì|_»∞Å HÀã¨"Õ∞ ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ J#fl@∞ì, ÃÑ@∞ì|_»∞Å#∞
PǨfixã¨∂Î, "åi ÖÏÉèÏʼnõΩ Ç¨g∞xã¨∂Î, ÖÏÉèÏÅ∞ ~åHõáÈ`Õ ^Õâ◊ Pi÷Hõ
=º=ã¨÷#∞ ‰õΩ^ÕÅ∞ KÕã≤ "≥o¡áÈ~Ú<å 㨈~ J#fl@∞ìQÍ ÃÑ@∞ì|_»∞Å Éèí[#
™êyOk. J#∞=∞`«∞Å∞, Ѩ~åº=~°} x|O^èŒ#Å∞, q"å^•Å∞,
xÜ«∞O„`«}Ï =º=ã¨÷ =O˜ J=~À^è•Å =Å¡ ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ ~å=_»O
ÖË^Œx, Hõ#∞Hõ `«=∞ „ѨÉèí∞`«fiO xÜ«∞O„`«} =º=ã¨÷#∞ `˘ÅyOKÕ kâ◊QÍ,
xÜ«∞O„`«}Ï ã¨O㨯~°}Å K«@ìO `Õ#∞#fl^Œx, J_»QƉõΩO_®<Õ J#∞=∞`«∞Å∞
WKÕÛ =º=ã¨÷ `≥™êÎ=∞x Pi÷Hõ =∞O„u J<åfl~°∞. Jã¨Å∞ P
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å∞ ^Õâ◊OÖ’ˆH ~å‰õΩO_®, WHõ¯_ç Ѩi„â◊=∞Ö’¡, "åºáê~åÖ’¡
ã≤÷~°"≥∞ÿ# ÃÑ@∞ì|_ç ÃÑ@ì‰õΩO_® ˆH=ÅO ™êìH± =∂Ô~¯ò Ö’ E^ŒOÖÏ
ÃÑ@∞ì|_ç ÃÑ>Ëì q^Õj áÈ~üì á¶ÈeÜ≥∂ ÃÑ@∞ì|_»∞Å g∞^Œ POHõΔÅ#∞
`˘Åy™êÎ=∞h, ^•xH© q^Õj „Ѩ`«ºHõΔ ÃÑ@∞ì|_çH© =∞^茺 L#fl `Õ_®#∞
~°^Œ∞Ì KÕ™êÎ=∞h Pi÷Hõ =∞O„u J<åfl~°∞.
áêi„âßq∞Hõ, "åºáê~° HÍ~˘Êˆ~+¨#∞¡ K≥e¡OKÕ HÍ~˘Êˆ~ò Ѩ#∞fl
„Ѩã¨∞Î`«O L#fl 30 âß`«O KåÅ Z‰õΩ¯= Jx Pi÷Hõ =∞O„u HÍ~˘Êˆ~@¡
=H©Å∞ ÖÏQÆ =∂Ï¡_®~°∞. JO`« Z‰õΩ¯= LO_»_»O =Å¡<Õ HÍ~˘Êˆ~ò
ã¨Oã¨÷Å∞ Ѩ#∞fl K≥e¡OK«_»O ÖË^Œx, JO^Œ∞=Å¡ Jã¨Å∞ HÍ~˘Êˆ~ò Ѩ#∞fl#∞
30 âß`«O #∞Oz 25 âß`åxH˜ `«yæOK«É’`«∞<åfl#x zϯ K≥áêÊ~°∞.
WÖÏ `«yæOz#O^Œ∞=Å¡ HÍ~˘Êˆ~ò ã¨Oã¨÷ʼnõΩ Hõhã¨O ~°∞. 25,000
HÀ@∞¡ q∞QÆ∞Å∞`«∞Ok. JÖψQ ã¨OѨ^Œ g∞^Œ Ѩ#∞fl „Ѩã¨∞Î`«O ~°∞. 1008
HÀ@∞¡ =∂„`«"Õ∞ =ã¨∞Î#fl^Œx, Jk =ã¨∂Å∞ KÕÜ«∞_®xˆH JO`«Hõ#fl
Z‰õΩ¯= Y~°∞Û J=Ù`«∞#fl^Œx ™ê‰õΩ K«∂Ñ≤ ã¨OѨ^Œ Ѩ#∞fl ‰õÄ_» ~°^Œ∞Ì
KÕã¨∞Î<åfl#x „ѨHõ˜OKå~°∞. „ѨÉèí∞`«fi QÆ}ÏOHÍÅ „ѨHÍ~°"Õ∞ ã¨OѨ#∞flʼnõΩ,
áêi„âßq∞Hõ, "åºáê~°"Õ`«ÎʼnõΩ Wã¨∞Î#fl D ~å~ÚfÅ =Å¡ „ѨÉèí∞`«fi
Y*Ï<å JHõΔ~åÖÏ S^Œ∞ ÅHõΔÅ #Åɡ·`˘q∞‡k "ÕÅ HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞Å∞
HÀÖ’Ê`«∞#flk. JÖψQ „Ѩ`«ºHõΔ Ñ¨#∞flÅ#∞ ~°∞. 8000 HÀ@∞¡ `«yæOz,
Ѩ~ÀHõΔ Ñ¨#∞flÅ#∞ ~°∞. 23,000 HÀ@∞¡ ÃÑOK«∞`«∞<åfl#x ‰õÄ_» Pi÷Hõ
=∞O„u „ѨHõ˜OKå~°∞. XHõ¯ =∂@Ö’ K≥áêÊÅO>Ë ã¨OѨ#∞flʼnõΩ,
ÖÏÉèÏ~°˚<åѨ~°∞ʼnõΩ, áêi„âßq∞Hõ, "åºáê~°=~åæʼnõΩ `«‰õΩ¯= Ѩ#∞flÅ∞,
ã¨~°∞‰õΩÅ∂ ¿ã=Å∂ H˘#∞‰õΩ¯<Õ ™ê^è•~°} „Ѩ[ʼnõÄ, <≥Åã¨i P^•Ü«∞O
`≥K«∞Û‰õΩ<Õ =∞^茺`«~°QÆuH© Z‰õΩ¯= Ѩ#∞flÅ∞ J<Õ ^èÀ~°}˜x D |_≥˚ò
=ºH©ÎHõiOzOk.
WÖÏ ¿Ñ^Œ, =∞^茺`«~°QÆu =~åæÅ #∞Oz ÃÇÏK«∞ÛQÍ =ã¨∂Å∞ KÕã≤#
Ѩ#∞flÅ x^èŒ∞Å#∞ „Ѩ[Å Jaè=$kúH˜ ^ÀǨÏ^ŒO KÕ¿ã ~°OQÍÅÖ’ Y~°∞Û
ÃÑ_»∞`«∞<åfl~å JO>Ë Jn ÖË^Œ∞. "≥Ú`«ÎO ~°∞. 17,77,477 HÀ@¡ |_≥˚òÖ’
„Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O ~°∞. 13,12,200 HÀ@∞¡ HÍQÍ, „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O
~°∞. 4,65,277 HÀ@∞¡. „Ѩ}ÏoHÍ ã¨OѶ¨∞"Õ∞ ~°^ŒÌ~ÚOk QÆ#∞Hõ D
=∂@ʼnõΩ J~°÷O ÖË^Œ∞ QÍx „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O JO>Ë ZѨʘHõѨÙÊ_»∞
ÃÑ>Ëì qxÜ≥∂QÆ Y~°∞Û Jh, „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O JO>Ë x~°O`«~°,
n~°…HÍeHõ P^•Ü«∞ =#~°∞Å#∞ `«Ü«∂~°∞ KÕÜ«∞_®xH˜ ÃÑ>Ëì L`åÊ^ŒHõ
Y~°∞Û Jh J~°÷O. JO>Ë "≥Ú`«ÎO |_≥˚òÖ’ áê=Ù=O`«∞ =∂„`«"Õ∞ P^•Ü«∞
=#~°∞Å Jaè=$kú g∞^Œ Y~°∞Û ÃÑ_»∞`«∞<åfl~°∞.
~°HõΔ} ~°OQÍxH˜ Ju Z‰õΩ¯=QÍ ~°∞. 2,46,727 HÀ@∞¡
ˆHÏ~ÚOKå~°∞. Wk QÆ`« |_≥˚ò ˆHÏ~ÚOѨ٠J~Ú# ~°∞. 2,22,370
HÀ@¡`À áÈe¿ãÎ ~°∞. 24,357 HÀ@∞¡ Z‰õΩ¯=. D W|ƒ_ç =Ú|ƒ_ç
ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ x[OQÍ J@ì_»∞QÆ∞ Ãã·xHõ ã≤|ƒOk r`«Éèí`åºÅ HÀã¨O
‰õÄ_» HÍ^Œ∞. D x^èŒ∞Åhfl PÜ«Ú^èŒ "åºáê~°Ñ¨Ù |Ǩïà◊*Ïu ã¨Oã¨÷Å
ÉÁHõ¯™êʼnõΩ K≥ˆ~"Õ. =∞~˘Hõ"≥·Ñ¨Ù HÀÏ¡k =∞Ok „Ѩ[ʼnõΩ J=ã¨~°"≥∞ÿ#
ã¨OˆHΔ=∞ ~°OQÍÅhfl HõeÑ≤<å WO`« ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ ÖË=Ù. H˘xfl
~°OQÍÅÔH·`Õ "≥Ú`«ÎO x^èŒ∞Å∞, ~°HõΔ} ~°OQÆOÖ’ ÃÑiy# x^èŒ∞ÅHõ#fl
`«‰õΩ¯=. ã¨OˆHΔ=∞ ~°OQÍʼnõΩ QÆ`« ã¨O=`«û~° ˆHÏ~ÚOѨÙÅHõ#fl D
ã¨O=`«û~°O ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ ZO`« `«yæáÈÜ«∂Ü≥∂ K«∂¿ãÎ D „ѨÉèí∞`åfixH˜
J<å^Œ$`« =~åæʼnõΩ Hõh㨠LѨâ◊=∞#O JOkOKåÅx ‰õÄ_» ÖË^Œx
`Õ@`≥Å¡=∞=Ù`«∞Ok. D `«yæOѨÙÅ∞ =º=™êÜ«∞ ~°OQÍxH˜ ~°∞. 19852
HÀ@¡ #∞Oz ~°∞. 17,004 HÀ@¡‰õΩ, =∞Ç≤ÏàÏ tâ◊√ ã¨OˆHΔ=∂xH˜
~°∞. 18,588 HÀ@¡ #∞Oz ~°∞. 10,351 HÀ@¡‰õΩ, ѨOKåÜ«∞f~å*ò‰õΩ
~°∞. 3,400 HÀ@¡ #∞Oz ~°∞. 94 HÀ@¡‰õΩ, `åQÆ∞h~°∞, áêiâ◊√^蕺ʼnõΩ
~°∞. 12,107 HÀ@¡ #∞Oz ~°∞. 6,243 HÀ@¡‰õΩ, Ã+_»∂ºÖò¤ ‰õΩÖÏÅ
LѨ „Ѩ}ÏoHõ‰õΩ ~°∞. 43,208 HÀ@¡ #∞Oz ~°∞ 30,000 HÀ@¡‰õΩ,
yi[#∞Å LѨ„Ѩ}ÏoHõ‰õΩ ~°∞. 26,714 HÀ@¡ #∞Oz ~°∞. 19,000
HÀ@¡‰õΩ, =∞^蕺ǨÏfl Éè’[# Ѩ^äŒHÍxH˜ ~°∞. 11,770 HÀ@¡ #∞Oz
~°∞. 9,236 HÀ@¡‰õΩ `«yæáÈÜ«∂~Ú.
HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ, ã¨OѨ#∞flʼnõΩ 'r ǨïE~ü *’ Ǩï‰õΩO— J#_®xH˜
K«∂Ñ≤# L`åûǨÏOÖ’ Ѩ^À=O`«~Ú<å D |_≥˚ò x[OQÍ D ^Õâ◊ѨÙ
=∞#∞QÆ_»‰õÄ Jaè=$kúH© HÍ~°}"≥∞ÿ# „Ѩ[Å q+¨Ü«∞OÖ’ K«∂ѨÖË^Œ∞.
`«##∞ `å#∞ ã¨fi^Õj QÆ∞`ÕÎ^•~°∞QÍ ÉèÏqOK«∞‰õΩ<Õ, QÆáêÊÅ∞ H˘@∞ì‰õΩ<Õ
áêsì „Ñ¨Éèí∞`«fiO q^Õj |Ǩïà◊ *Ïu ã¨Oã¨÷Å, "åi ^Õj `≥·<åfÅ
J_»∞QÆ∞ʼnõΩ =∞_»∞QÆ∞ÖÁ`ÕÎ |_≥˚ò `«Ü«∂~°∞ KÕÜ«∞_»O D ^Õâ◊ áê~°¡"≥∞O@s
~å[H©Ü«∂ʼnõΩ ã¨Ç¨Ï*ÏÉèí~°}OQÍ =∂iáÈ~Ú# =OK«<åtÖÏÊxH˜
„ѨfHõQÍ LOk.

6. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 20156
™êO㨯$uHõPaè*Ï`«ºO*ˇ·,Pi÷Hõã¨=∞㨺Å∞<≥·
ã¨Oáê^ŒH©Ü«∞"åºYº–`≥ÅOQÍ}
=∂~üÛ 11# `≥ÅOQÍ} Pi÷Hõ=∞O„u D>ˇÅ ~å*ËO^Œ~ü „Ѩ"Õâ◊
Ãјì# `˘e ѨÓiΙê÷~Ú |_≥˚ò =∂@Ö’¡ Pâ◊#∞ Hõeyã¨∂Î<Õ KÕ`«Ö’¡
x~åâ◊#∞ q∞yÖËÛÖÏ ™êyOk. „Ѩ`ÕºHõ ~å„+¨ìO U~°Ê_ç`Õ, `«=∞ xiÌ+¨ì
ã¨=∞㨺ʼnõΩ Ñ¨iëê¯~°O ^˘~°∞‰õΩ`«∞O^Œh, "≥Ú`«ÎOQÍ `≥ÅOQÍ} ã¨=∂[O
ã¨~°fi`À=ÚMÏaè=$kú ™êkèã¨∞ÎO^Œh HõÅÅ`À, Pâ◊Å`À ã¨HõÅ =~åæÅ∂
L^Œº=∞OÖ’ áêÖÁæ<åfl~Ú. P L^Œº=∞QÆuÖ’ Pi÷Hõ, ~å[H©Ü«∞,
™êO㨯 $uHõ HÀ}ÏÅ∞ =¸_»∂ L<åfl~Ú. L=∞‡_ç ~å„+¨ì áêÅHõ=~åæÅ∞
`≥ÅOQÍ} =#~°∞Å#∞ H˘Å¡Q˘_»∞`«∞<åfl~°h, "å~°∞ `˘ÅyáÈ`Õ `«=∞ Pi÷Hõ
=#~°∞Å#∞ `å"Õ∞ J#∞ÉèíqOK«=K«∞Û#h „Ѩ[ÅO^Œ~°∂ ÉèÏqOz#O^Œ∞
=Å¡<Õ L^Œº=∂xH˜ qã¨Î$`« ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO ^˘iH˜Ok. P Pi÷Hõ PHÍOHõΔÅ#∞
™êHÍ~°O KÕ¿ã XHõ ™ê^èŒ#OQÍ |_≥˚ò PÜ«∂ =~åæʼnõΩ Pi÷Hõ Ѷ¨ÖÏÅ∞
W=fi_®xH˜ „Ѩܫ∞uflOKåe. "åi `«HõΔ} ã¨=∞㨺Å#∞ Ѩi+¨¯iOKÕ,
LѨâ◊=∞#OQÍ LO_Õ ã¨OˆHΔ=∞K«~°ºÅ`À áê@∞, QÆ`«O =Å¡ Ѷ¨∞hÉèíqOz#
ã¨=∞㨺Å#∞ `«∞_çz"Õ¿ã, Éèíq+¨º`«∞ΉõΩ Ç¨g∞ WKÕÛ n~°…HÍeHõ K«~°ºÅ#∞
‰õÄ_» „ѨHõ˜OKåe. HÍx D |_≥˚ò ^Œ$+≤ì `å`å¯eHõ ã¨OˆHΔ=∞ K«~°ºÅ
g∞^Œ Z‰õΩ¯=QÍ, n~°…HÍeHõ ѨÙ<åk K«~°ºÅ g∞^Œ `«‰õΩ¯=QÍ LOk. KÕã≤#
"åQÍÌ<åÅ∞ ‰õÄ_» <≥~°"Õ~°∞`åÜ≥∂ ÖË^À K≥ѨÊÖËx ã≤÷u LOk. HÍQÍ,
L^Œº=∞Ѩ٠~å[H©Ü«∞ HÀ}OÖ’ L=∞‡_ç ~å„+¨ìOÖ’ ~å[H©Ü«∞
x~°‚Ü«∂kèHÍ~°OÖ’ `«=∞‰õΩ ã¨=Úz`« ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO ^ŒHõ¯ÖË^Œx ÉèÏqOz#
=~åæÅ∞ áêÖÁæ<åfl~Ú, <åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤ÏOKå~Ú. L^Œº=∞„Hõ=∞OÖ’ D
g
F@q∞xzÛ#q^è•<åÖËWOHÍ=Ú^Œ∞Ì
QÆ`« áêÅ<åHÍÅOÖ’ K«i„`« J=ã¨~°O ÖË^Œ∞ J<Õ ã¨∂H˜Î K≥Ñ≤Ê
K«O„^ŒÉÏ|∞ <åÜ«Ú_»∞ „Ѩã≤kúÔHHͯ~°∞. PÜ«∞# QÍh, PÜ«∞# x~°fiǨÏ}
Ö’x PO„^茄Ѩ^Õâò „ѨÉèí∞`«fiO QÍh WOHÍ P =∂@ˆH Hõ@∞ì|_»∞<åfl~°x,
QÆ`«O #∞Oz U QÆ∞}áê~îåÅ∂ <Õ~°∞ÛHÀ^ŒÅK«∞HÀÖË^Œx =∂~üÛ 12#
Pi÷Hõ =∞O„u Ü«∞#=∞Å ~å=∞Hõ$+¨μ‚_»∞ „Ѩ"Õâ◊Ãјì# |_≥˚ò =∞~˘Hõ™êi
~°∞A=Ù KÕã¨∞Î#flk. P |_≥˚ò „Ѩã¨OQÆO Ö’#∂, q^è•# „ѨHõ@#ÅÖ’#∂
ˆHÏ~ÚOѨÙÅÖ’#∂ 1995-2004 <å˜ áêÅ<å q^è•<åÅ∞ JHõΔ~°O
á⁄Å∞¡ áȉõΩO_® =∞m¡ ^Œ~°≈#q∞ã¨∞Î<åfl~Ú. x*ÏxH˜ ~å„+¨ì qÉèí[# [iy#
`«~åfi`«, H˘`«Î ~å„+¨ìOQÍ X_ç^Œ∞_»∞‰õΩÅ`À „Ѩܫ∂}O „áê~°OaèOz#
`«~åfi`« P áê`« ~ÀAÅ#∞ QÆ∞~°∞Î KÕã¨∞HÀ=Åã≤# J=ã¨~°"Õ∞ ÖË^Œ∞. HÍx
|_≥˚ò „Ѩã¨OQÆO QÆ`« áêÅ<åHÍÅOÖ’ ™êkèOz# q[Ü«∂Å QÆ∞iOz
„ѨQÆÖσùÅ∞ ѨeH˜Ok. Jxfl q[Ü«∂Å∞ ™êkè¿ãÎ P q^è•<åÅ∞ F@q∞H˜
ZO^Œ∞‰õΩ ^•ifâßÜ«∞<Õ Hõh㨠„Ѩâ◊fl ‰õÄ_» q^è•#Hõ~°ÎʼnõΩ, „Ѩã¨OQÆ
~°K«~Ú`«Å‰õΩ `«˜ì#@∞ì ÖË^Œ∞. ã¨iQÍæ áê`«~ÀAÖ’¡ ÖÏQÆ<Õ q[<£ 2020
„Ѩâ◊Oã¨, D ™êi q[<£ 2029 HõÅÅ∞, Ѩ^ÕѨ^Õ Ñ¨a¡H± „ÃÑ·"Õò áê~üì#~ü+≤Ñπ
(„ѨÉèí∞`«fi - „ÃÑ·"Õò ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO) Éèí[#, J^Õ Ñ¨^ŒúuÖ’ F_»ˆ~=ÙÅ∞,
™ê‡~üì ã≤©Å∞, áêi„âßq∞Hõ HÍi_®~°∞¡, „áêOfÜ«∞ q=∂<å„â◊Ü«∂Å∞,
ã≤OQÆѨÓ~ü, =ÔQ·~å =ÔQ·~å [ѨO. „Ѩ[Å J=ã¨~åÅ∞, qÉèí[<å#O`«~°
„Ѩ*Ï ã¨=∞㨺Å∞, `«∞áê#∞ cÉèí`åûxH˜ ^≥|ƒu#fl lÖÏ¡Å „Ѩ[Å∞, ~å[^è•x
`åH˜_çH˜ ^≥|ƒu#fl „Ѩ[Å∞, ~å„+¨ìOÖ’x Ѩ^Œ=¸_»∞ lÖÏ¡Å#∂
g
ã¨Oáê^ŒH©Ü«∞"åºYº–PO„^茄Ѩ^Õâò
HÀ}Ïxfl ‰õÄ_» „Ѩ[Å∞ ™⁄O`«O KÕã¨∞‰õΩx LO_»=K«∞Û QÍx D ~å[H©Ü«∞
HÀ}O ã¨HõÅ =~åæÅ „Ѩ[ʼnõÄ ã¨O|OkèOz#k HÍ^Œ∞. áêÅHõ=~åæÅÖ’
XHõ |$O^•xH˜ ã¨O|OkèOz#k. H˘`«Î ~å„+¨ìOÖ’ ~å[H©Ü«∂kèHÍ~°O
"åiˆH ^ŒH˜¯Ok QÆ#∞Hõ P ~å[H©Ü«∞ ^Œ$HõÊ^äŒO |_≥˚òÖ’ „ѨuѶ¨eã¨∞Î#flk.
|_≥˚ò ^•fi~å X#QÆ∂_Õ Pi÷Hõ, q^è•#Ѩ~°, áêÅ<åѨ~° „ѨÜ≥∂[<åÅ∞
„Ѩ`«ºHõΔOQÍ#∂, Ѩ~ÀHõΔOQÍ#∂ P |$O^•xH˜, P |$O^ŒÑ¨Ù P„t`«∞ʼnõΩ
JOkOK«_®xH˜ |_≥˚ò „Ѩܫ∞uflOzOk. WHõ L^Œº=∞Ѩ٠=¸_À HÀ}"≥∞ÿ#
™êO㨯 $uHõ HÀ}O =∞m¡ ã¨HõÅ =~åæÅk. `«=∞ ã¨O㨯 $u q=HõΔ‰õΩ,
J==∂<åxH˜ QÆ∞Ô~·O^Œx ÉèÏqOz# ã¨HõÅ =~åæÅ „Ѩ[Å∂ L^Œº=∞OÖ’
áêÖÁæ<åfl~°∞. PÖ’K«<åѨ~°∞Å∞, ™êÇ≤Ï`«º, ™êO㨯 $uHõ HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞ D
JOâ◊O g∞^Œ ˆHO„nHõiOK«_»O`À L^Œº=∞O qã¨ÎiOzOk. W"åà◊ Pi÷Hõ,
~å[H©Ü«∞~°OQÍÅÖ’ „Ѩ[ÅO^Œi PHÍOHõΔÅ#∞ <≥~°"Õ~°Û_®xH˜ ã≤^ŒúOQÍÖËx
áêʼnõΩÅ∞, D ™êO㨯 $uHõ HÀ}Ïxfl =∂„`«O Ѩ˜ìOK«∞‰õΩx, ^•x P^è•~°O
QÍ<Õ „Ѩ[Å =∞^ŒÌ`«∞#∂, Hõhã¨O =∞ø# P"≥∂^•hfl á⁄O^ŒQÆÅ∞QÆ∞`«∞<åfl~°∞.
`≥ÅOQÍ} ™êO㨯 $uHõ zǨflÅ#∞, Hõà◊Å#∞, ™êÇ≤Ï`åºxfl, K«i„`«#∞,
"å~°ã¨`åfixfl, z=iH˜ ^≥·=ÉèíH˜Îx, =¸_è»#=∞‡HÍÅ#∞ ‰õÄ_» "å_»∞‰õΩx
P =∞^ŒÌ`«∞#∞ xÅ∞ѨىõΩO@∞<åfl~°∞. |_≥˚ò ‰õÄ_» P Ѩx KÕã≤, =∞øeHõ"≥∞ÿ#
Pi÷Hõ ã¨=∞㨺ŠѨiëê~åxfl ѨHõ¯#Ãјì, ~å[H©Ü«∞, ™êO㨯 $uHõ
Paè*Ï`«ºO`À <≥QÆ∞æ‰õΩ ~åQÆeyOk. ZѨÙÊ_≥·<å =∞øeHõ ã¨=∞㨺Å∞ "å~Ú^•
Ѩ_»`åÜÕ∞"≥∂ QÍx K≥iyáÈ=x K«i„`« K≥Ñ≤Ê# ã¨`«ºO.
ã¨=∞`ÒźO`À ѨÙ#ifli‡OK«=Åã≤# q"ÕHõO ZO`«=∂„`«O Hõ#|_»‰õΩO_®
~°OQÆ∞Å HõÅÅ`À |_≥˚ò `«Ü«∂~°∞ KÕÜ«∞_»O K«O„^ŒÉÏ|∞ <åÜ«Ú_»∞
„ѨÉèí∞`åfixˆH K≥e¡Ok. âßâ◊fi`« „áêuѨkHõ g∞^Œ „Ѩ*Ï J=ã¨~åÅ∞
f~°Û^ŒÅK«∞HÀHõáÈ~Ú<å, Hõhã¨O `«HõΔ}, `å`å¯eHõ LѨâ◊=∞#OQÍ
LѨÜ≥∂QÆѨ_Õ ã¨OˆHΔ=∞ K«~°ºÅ∞ „ѨuáêkOz, J=∞Å∞ KÕÜ«∞_®xH˜
‰õÄ_» D |_≥˚ò ѨÓ#∞HÀÖË^Œ∞. ÃÑ·QÍ QÆ`« ã¨OˆHΔ=∞ K«~°ºÅÖ’ HÀ`«Å∞
qkèã¨∂Î `«=∞ „Ѩ*Ï=ºuˆ~Hõ`«#∞ |Ç≤Ï~°OQÆOQÍ Kå@∞‰õΩ<åfl~°∞. ^Õâ◊^ÕâßÅ
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å#∞ PHõi¬OK«_®xH˜ KÕã≤# „Ѩܫ∞`«flOÖ’ áê=Ù =O`≥·<å
`«=∞‰õΩ JkèHÍ~°O Hõ@ìɡ˜ì# „Ѩ[Å J=ã¨~åÅ∞ f~°Û_®xH˜, ã¨=∞㨺Å∞
Ѩi+¨¯iOK«_®xH˜ KÕÜ«∞ÖË^Œ∞. =∞~˘Hõ"≥·Ñ¨Ù PHõ~°¬}©Ü«∞OQÍ Hõ#|_»_®xH˜
J"åã¨ÎqHõ"≥∞ÿ# ÉèÏs JOÔHÅ`À QÍ~°_ô q^Œº „Ѩ^Œi≈OKå~°∞. D ÉèÏs
JOÔHÅ∞ x[O KÕÜ«∞_»O ZÖÏQÆ∂ J™ê^茺O QÍx, Jq x[O KÕ¿ã
„Ѩܫ∞`«flOÖ’ ÉèÏQÆOQÍ „Ѩ`«ºHõΔOQÍ#∂, Ѩ~ÀHõΔOQÍ#∂ „Ѩ[Å g∞^Œ Ѩ#∞flÅ
ÉèÏ~°O "≥∂ѨHõ `«Ñ¨Ê^Œ∞. JÖψQ P ÉèÏs JOÔHÅ#∞ H˘O`«=~°ÔH·<å x[O
KÕÜ«∞_»O HÀã¨O Wk=~°ˆH ѨiK«Ü«∞O L#fl „ѨѨOK«ÉϺO‰õΩ ~°∞}ÏʼnõΩ,
+¨~°`«∞ʼnõΩ Ö’|_»Hõ `«Ñ¨Ê^Œ∞. JO>Ë D |_≥˚ò PO„^茄Ѩ^Õâò ™ê^è•~°}
„Ѩ*ÏhHõO g∞^Œ Ñ≤Ñ≤Ñ≤ =∂~°æOÖ’, ã¨OˆHΔ=∞ ˆHÏ~ÚOѨÙÅ HÀ`« =∂~°æOÖ’,
„ѨK«Ûù#fl Ѩ#∞flÅ ~°∂ѨOÖ’, ÃÑ~°QÆ#∞#fl ~°∞}ÉèÏ~°O ~°∂ѨOÖ’
=¸‰õΩ=∞‡_ç ^•_ç HÍÉ’`«∞#flk. D „Ѩ*Ï=ºuˆ~Hõ q^è•<åÅ#∞
„ѨuѶ¨∞˜OKÕ „Ѩ*ÏK≥·`«<åºxfl "Õ∞ÖÁ¯ÅѨ_»"Õ∞ W"åoì Hõ~°Î=ºO.

7. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 7
ã¨Oáê^ŒH©Ü«∞"åºYº–„ѨѨOK«O
W„*Ï~ÚÖòZxflHõÅ∞<≥`«<åºÇ¨ïq[Ü«∞O
JOK«<åÅ#∞, ZxflHõŠ㨈~fiÅ#∞, Zy˚ò áÈÖò Ѷ¨e`åÅ#∞
`«Å„H˜O^Œ∞Å∞ KÕã¨∂Î e‰õΩ_£ áêsìH˜ Jkè<Õ`«, W„*Ï~ÚÖò „Ѩ^è•x ɡOlq∞<£
<≥`«<åºÇ¨ï P ^Õâ◊ áê~°¡"≥∞O@∞ (ÔHflÃãò)‰õΩ [iy# ZxflHõÖ’¡ J`«ºkèHõ
™ê÷<åÅ∞ ™êkèOKå~°∞. 120 ™ê÷<åÅ∞#fl áê~°¡"≥∞O@∞Ö’ e‰õΩ_£ áêsìH˜
29 ™ê÷<åÅ∞, „Ѩ^è•# „ѨuѨHõΔ áêsì lÜ≥∂xã¨∞ì Ü«¸xÜ«∞<£‰õΩ 24
™ê÷<åÅ∞, J~°Éò áêsìÅ ‰õÄ@q∞H˜ 14 ™ê÷<åÅ∞, e‰õΩ_£ =∂r=∞O„u
"≥∂Ã+ ÔHǨÏÖÏ<£ #∂`«# áêsì ‰õΩÅ∂#∞‰õΩ 10 ã‘@∞¡ ÅaèOKå~Ú.
„ѨuѨHõΔ lÜ≥∂xã¨∞ì Ü«¸xÜ«∞<£ <åÜ«∞‰õΩ_»∞ W™êH± ÃÇÏ~À¤Q∑ HÍÉ’ÜÕ∞
„Ѩ^è•x Jx Ô~O_»∞ ~ÀAÅ =ÚO^Œ∞ =~°‰õΩ ZxflHõŠ㨈~fiÅ∞ `≥eáê~Ú.
nO`À [<å^Œ~°} `«yæ# <≥`«<åºÇ¨ï‰õΩ QÆ∞|∞Å∞ Ѩ٘ìOk. =ӺǨÏO
=∂iÛ ^Œ∂‰õΩ_»∞ ÃÑOKå_»∞. `«#‰õΩ JkèHÍ~°O JѨÊy¿ãÎ Pˆ~à◊¡ „H˜`«O
`å<Õ JOwHõiOz# áêÅã‘Î<å U~åÊ@∞ „Ѩuáê^Œ#‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ
„ѨѨOK« Ѩ@O #∞Oz áêÅã‘Î<å#∞ `«∞_çz ÃÑ_»`å#<åfl_»∞. `«=∞
™êfinè#OÖ’x `«∂~°∞Ê *ˇ~°∂ã¨ÖˇOÖ’ Ü«¸^Œ∞ʼnõΩ "ÕÖÏk QÆ$ǨÅ∞
xi‡™êÎ#<åfl_»∞. W™ê¡q∞H± ^ÕâßÅÖ’ <≥ÅH˘#fl f„="å^Œ |∂zx
K«∂áê_»∞. `«# „Ѩ^è•# „Ѩ`«ºi÷ lÜ≥∂xã¨∞ì áêsì Ü«¸^Œ∞Å „ѨÜ≥∂[<åefl
^≥|ƒfÜ«∞_®xH˜ ѨÓ#∞‰õΩO^Œx P~ÀÑ≤OKå_»∞. J"≥∞iHõ<£ HÍO„ÔQãπ
ã¨=∂"Õâ◊OÖ’ W~å<£–J"≥∞iHÍ =∞^茺 ‰õΩkˆ~ áœ~° J}∞ XѨÊO^•xfl
f„=OQÍ ^Œ∞Ü«∞º|Ïì_»∞. Ü«Ú^ŒúO ^•fi~å `«Ñ¨Ê W~å<£#∞ ^•iH˜
fã¨∞Hõ~åÖË =∞<åfl_»∞. XÉÏ=∂ „ѨÉèí∞`«fi f~°∞#∞ q=∞i≈Oz#@∞ì #˜Oz
„ѨѨOK« "åºÑ¨Î Ü«¸^Œ∞ =∞`À<å‡^•hfl, ã¨OѨ#∞flÅ#∂ Ô~K«ÛQ˘Ïì_»∞. g
D q^èŒOQÍ qëêhfl, q^Õfiëêxfl #∂iáÈã≤ *Ïux, =∞`åxfl qK«ÛÅq_çQÍ
"å_ç ZxflHõÖ’¡ <≥QÍæ_»∞. `˘q∞‡k ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ JkèHÍ~°OÖ’ LO_ç
WѨC_»∞ <åÅ∞QÀ™êi JkèHÍ~°O KÕѨ_»∞`«∞<åfl_»∞. W„*Ï~ÚÖò „Ѩ[Å∞
Ü«¸^Œ∞, Ü«¸^Õ`«~° =~åæÅ∞QÍ peáÈ~Ú F>Ë¡ã≤#@∞¡ F˜OQ∑ ã¨~°o
K≥|∞`ÀOk. z=iH˜ ɡ~Ú`ü Ü≥∞Ǩ˙k, ‰õΩÅ∂#∞, W„*Ï~ÚÖò ɡ~Ú@<£,
ëêãπ, Ü«Ú<≥·>ˇ_£ ’~å E_®~Ú[O áêsìÅ SHõº ã¨OѶ¨∞@#`À
áê~°¡"≥∞O@∞Ö’ 63 ™ê÷<åÅ∞ J=Ù`å~Ú. ~å*ϺOQÆO „ѨHÍ~°O U áêsìH˜
PkèHõº`« ~å#ѨC_»∞ Hõhã¨O 3.25 âß`«O F@∞¡ `≥K«∞Û‰õΩ#fl áêsìÅ`À
SHõº ã¨OѶ¨∞@# „ѨÉèí∞`«fiO U~°Ê_»=K«∞Û. <≥`«<åºÇ¨ï‰õΩ =∞m¡ JkèHÍ~°O
^ŒHõ¯_»O ѨtÛ=∞ Pã≤Ü«∂Ö’ L„kHõÎ`«Å∞ =∞iO`« ÃÑ~°QÆ_®xH˜
^•ifã¨∞ÎOk. J"åã¨ÎqHõ"≥∞ÿ# ™ê‰õΩÅ`À áêÅã‘Î<å [<å"å™êÅÃÑ· ÉÏO|∞
^•_»∞Å∞, J=∂Ü«∞Hõ áêÅã‘ÎxÜ«∞#¡ TK«HÀ`« ÃÑ~°∞QÆ∞`å~Ú. `«=∞
Éèí∂ÉèÏQÆOÃÑ· ^Œ∞~å„Hõ=∞}‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ áêÅã‘ÎxÜ«∞#∞¡ P~°∞
^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ ™êyã¨∞Î#fl áÈ~å@O =∞iO`« „H˜Ü«∂jÅO J=Ù`«∞Ok.
W„*Ï~ÚÖò JkèHÍ~° Ñ‘~î°O g∞^Œ Z=~°∞ =∂i<å áêÅã‘ÎxÜ«∞<£Å‰õΩ
ÃÑ^ŒÌ `Õ_® ÖË^Œ∞. ™êfi`«O„`«º ™ê^èŒ# H˘~°‰õΩ `«=∞ Hõ$+≤x =∞iO`« =Ú=∞‡~°O
KÕ™êÎ=∞x áêÅã‘Î<å „Ñ¨Éèí∞`«fiO `≥eÑ≤Ok. „ѨѨOK« „Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞O ZO`«
=ºuˆ~HõOQÍ L<åfl, ã¨OѨ^Œ JǨÏOHÍ~°O`À, J"≥∞iHÍ =∞^ŒÌ`«∞`À ѨtÛ=∞
Pã≤Ü«∂#∞ J`«ÖωõΩ`«ÅO KÕã¨∞Î#fl W„*Ï~ÚÖò áêÅHõ=~åæÅ∞ <≥`«<åºÇ¨ï
q[Ü«∞O`À `å`å¯eHõOQÍ ã¨O`À+¨Ñ¨_»=K«∞Û HÍx, "åi Ñ‘_»#,
^Œ∞~å„Hõ=∞}, J}z"Õ`« "åix =∞iO`« Jã¨Ç¨ºxˆH QÆ∞iKÕ™êÎ~Ú.
Éèí∂q∞ HÍ"åe Jx Éèí∂q∞ÖËx x~°∞¿Ñ^Œ „Ѩ*ÏhHõO
=Åã¨"å^Œ =ºuˆ~Hõ L^Œº=∞OÖ’, [g∞O^•s
=ºuˆ~Hõ L^Œº=∂ÅÖ’ ZÅ∞ÔQuÎ# x<å^•xH˜
["å|∞QÍ 1947‰õΩ =ÚO^Õ *ÏfÜ≥∂^Œº=∞
<åÜ«∞Hõ`«fiO Éèí∂ã¨O㨯~°}Å "åQÍÌ#O
„áê~°OaèOzOk. 1947 Éèí∂ã¨O㨯~°}Å
x<å^ŒOÖ’ Éèí∂q∞x KåѨK«∞˜ì g∞^Œ ‰õÄ~°∞Û#fl
Éèí∂™êfi=ÚÅ∞ XHõ"≥·Ñ¨Ù, Éèí∂q∞ HÍ"åÅx
áÈ~å_»∞`«∞#fl „Ѩ[Å∞ =∞~À"≥·Ñ¨Ù LO_»QÍ,
„ѨÉèí∞`«fiO =∞ø#™êH˜ΔÖÏ xÅ|_çOk.
2015 =KÕÛã¨iH˜ Éèí∂q∞ÖËx x~°∞¿Ñ^ŒÅ ã≤÷uQÍx,
"åi Éèí∂q∞ HÍ"åÅ<Õ HÀiHõ QÍx Ug∞ =∂~°ÖË^Œ∞.
H˘`«Î Ѩi}Ï=∞O Éèí∂ Ü«∞[=∂#∞Öˇ·# z#fl Ô~·`«∞Å
#∞Oz Éèí∂q∞ ÖÏH˘¯x HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ ^è•~å^Œ`«ÎO
KÕÜ«∞_®xH˜ „ѨÉèí∞`«fiO HõOHõ}O Hõ@∞ì‰õΩOk.
D Ѩi}Ï=∂Å#∞ =ºOQƺOQÍ, Éèí∂ã¨O㨯~°}Å∞
1947 Ѩ^Œúu, Éèí∂ã¨O㨯~°}Å∞ 2015 Ѩ^Œúu Jx
J~°∞}ü ÃѶs~å z„uOz# HÍ~°∂ì#∞¡

8. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 20158
H˘`«ÎѨÙã¨ÎHÍÅ∞/ã≤_çÅ∞
q^èŒfiOã¨Hõ Jaè=$kú – P~°∞ ^ŒâßÉÏÌÅ áêÅ<å q^è•<åÅ∞
– J#∞"å^ŒO Z. ~å*ËO„^ŒÉÏ|∞ – 254 ¿ÑrÅ∞, 1/8
_≥g∞, ~°∞. 170, „Ѩ`«∞ʼnõΩ : =∞Å∞ѨÙ, 2-1-1/5,
#Å¡‰õΩO@, ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ - 500 044
HõO^Œ∞‰õÄi qã¨∞ÊùeOQÆO - NN - „ѨK«∞~°} : NN
™êÇ≤Ï`«º xkè – 32 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 30, „Ѩ`«∞ʼnõΩ
: NN ™êÇ≤Ï`«º xkè, Zãπ˜ =∂~°∞u#QÆ~ü, q[Ü«∞"å_»
–520004† email :srisri_sahityanidhi@yahoo.com,
á¶È<£ : 9246277375
áÈ~å_ç ÔQez# `≥ÅOQÍ} - "Õ=ÚÅ „ѨÉèÏHõ~ü - q~åò
Ѩa¡ˆH+¨<£û – 93 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 100, „Ѩ`«∞ʼnõΩ:
"Õ=ÚÅ ~ÀÇ≤Ï`ü, J_»fiˆHò, áê¡ò <≥O. 01, [Ü«∞^Œi≈x
Z<£ˆH¡"£, áÈã¨∞ì : ^Õ=~° Ü«∞O*ÏÖò, ã≤H˜O^Œ~åÉÏ^£– 500
078† á¶È<£ : 9247040332
~°OQÆ∞Å∞ =∂Ü«∞x ã‘`åHÀHõ zÅ∞Hõ - =∞=∞`« Hõq`«fiO
- 59 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 60, „Ѩ`«∞ʼnõΩ : Jxfl
„Ѩ=ÚY ѨÙã¨ÎHÍÅ ëêѨÙÖ’¡† D|∞H±û: kinige.com
~°™êÜ«∞#âß„ã¨ÎO - F J^Œ∞ƒù`« „ѨѨOK«O – _®Hõì~ü
Pà◊§ JáêÊ~å=Ù – „ѨK«∞~°} - #=KÕ`«# Ѩa¡ˆH+¨<£û
110 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 70,
QÆ∞ÖË~ü – ^≥|ƒ‰õΩ #qfiã¨ã¨Î~°∞ - `≥e^Õ=~° ÉèÏ#∞=¸iÎ
- #=KÕ`«# Ѩa¡ˆH+¨<£û – 164 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞,
~°∞. 100, „Ѩ`«∞ʼnõΩ : #=KÕ`«# Ѩa¡+≤OQ∑ ǨÏ∫ãπ,
yi„Ѩ™ê^£ Éèí=<£, |O_»¡QÆ∂_» (<åQÀÖò) l.Zãπ.S.
(áÈã¨∞ì) ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ – 500068†
email:navachethanaph@gmail.com†
Hõ^äŒÅ ѨO@ – 3 – qѨ¡= ~°K«~Ú`«Å ã¨OѶ¨∞O „ѨK«∞~°}
– 232 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 120, „Ѩ`«∞ʼnõΩ :
ZO.Z. ÉÏã≤`ü, <≥O. 6–38/1, q"ÕH±#QÆ~ü HÍÅh,
ÔH.ã≤. HÍÅh, ǨÏ#∞=∞H˘O_», =~°OQÆÖò, `≥ÅOQÍ}†
ÃãÖò: 9441348111
b_»~ü+≤Ñπ x~å‡}O ã¨fiÉèÏ=O ÅHõΔ}ÏÅ∞ - a.Zãπ.
~å=ÚÅ∞ - qâßÅ ™êÇ≤Ï`«º JHÍ_»q∞ – 288 ¿ÑrÅ∞,
1/8 _≥g∞, ~°∞. 195, „Ѩ`«∞ʼnõΩ : qâßÅ ™êÇ≤Ï`«º
JHÍ_»q∞, 201, ã¨∞ÖËY QÀÖˇ¤<£ @=~üû 2-2-186/
53/5, ~å=∞Hõ$+¨‚#QÆ~ü ÉÏQ∑ JO|~ü¿Ñò, ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£
– 500 013† á¶È<£ : 08331 966987
=ÚYO ÖËx =∞x+≤ - Hõq`«Å∞ – ~°qHÍO`ü – J_»∞QÆ∞*Ï_»
„ѨK«∞~°}Å∞ – 76 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 70, „Ѩ`«∞ʼnõΩ
: Ѩ^•‡O[e, 18–25–9/2, Hõ$+¨‚#QÆ~ü, ~å[=∞O„_ç†
~°qHÍO`ü, ã¨∂~°*ò Ǩϟ"£∞, ¿ãìò ÉϺOH± ^ŒQÆæ~°, HÀ~°∞H˘O_»
– 533 289† ÃãÖò: 96424 89244, 94948 42274
HõoOQÆã‘=∞ „Ѩ*Ï ã¨=∞㨺Å∞ áÈ~åÏÅ∞ 5 - =Oâ◊^è•~°
„ѨK«∞~°}Å∞ – ¿ÑrÅ∞ 32, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 10,
„Ѩ`«∞ʼnõΩ: Z. J#flѨÓ~°‚, 13–408/8, *’ºu#QÆ~ü,
JiÖ’=, qâßYѨ@flO–530040†
ÃãÖò : 9963789486
P"≥∞ - Hõq`«fiO - K≥·`«#º „ѨHÍâò - =∞˜ì =Ú„^Œ}Å∞
– 105 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 75, „Ѩ`«∞ʼnõΩ : ѨÙ@ì
ѨÙã¨ÎHõ ta~°O PÅQÆ_»Ñ¨, q∞~åºÅQÆ∂_» #Å¡Q˘O_» –
508 207† á¶È<£ : 9848015364
`˘e =∞Ǩ=∞O„u}˜ – <åÜ«∞‰õΩ~åÅ∞ <åQÆ=∞‡ (K«i„`«
^•z# ѨÖÏfl˜ „áê=∂}˜Hõ ^Œ~°Ê}O) – "≥·.ZKü.ÔH.
"≥∂ǨÏ<£~å=Ù – 68 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 60,
„Ѩ`«∞ʼnõΩ : "≥·.ZKü.ÔH. "≥∂ǨÏ<£~å=Ù, ѨÖÏfl_»∞ ~°K«~Ú`«Å
ã¨OѶ¨∞O J^茺‰õΔΩÅ∞, W.<≥O. 11–61/3, *ˇ.Ñ≤. ~À_£,
Ñ≤_»∞QÆ∞~åà◊¡ – 522 413, QÆ∞O@∂~°∞ lÖÏ¡
f`åfiÖò ‰õΩHõ¯ – =∞iH˘xfl Hõ^äŒÅ∞ – ™ê^Œ`ü ǨÏã¨<£ =∞O’
– qѨ¡= ~°K«~Ú`«Å ã¨OѶ¨∞O „ѨK«∞~°} – 110 ¿ÑrÅ∞,
1/8 _≥g∞, ~°∞. 60
ÃÑ· Ô~O_»∞ „Ѩ`«∞ʼnõΩ : Ñ≤. =~°ÅH˜Δ ‡, 5–1820, w`å„â◊=∞O
gkä, „á⁄^Œ∞Ì@∂~°∞, Hõ_»Ñ¨ lÖÏ¡ – 516 360† PO„^茄Ѩ^Õâò
S_≥O˜© PO_£ „ã¨ìQÆ∞Öò - `≥ÅOQÍ} PO_£ Pk"åã≤ãπ
- a. [#~°ú<£~å=Ù "≥∞"≥∂iÜ«∞Öò ᶜO_Õ+¨<£ - ZOP~üÔH
Ѩa¡ˆH+¨<£û – 235 ¿ÑrÅ∞, 1/8 _≥g∞, ~°∞. 250,
„Ѩ`«∞ʼnõΩ : ZOP~üÔH Ѩa¡ˆH+¨<£û 305, ÖÏO_£ =∂~ü¯
Ô~ã≤_≥hû, 1-2-365/4, ^À=∞ÅQÆ∂_», ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£
– 500 029† á¶È<£ : 040-66754971
*ÏlѨÓŠѨi=∞à◊O – +¨Ç‘Ï^• Hõ^äŒÅ∞ – qѨ¡=
~°K«~Ú`«Å ã¨OѶ¨∞O „ѨK«∞~°} – 392 ¿ÑrÅ∞, 1/8
_≥g∞, ~°∞. 150, „Ѩ`«∞ʼnõΩ : áê}˜, 50–348,
ZÖò–19, a–2, J~À~å #QÆ~ü, a HͺOÑπ, Hõ~°∂flÖò–2,
PO„^茄Ѩ^Õâò
™ê=∂#∞ºÅ ™êǨÏã¨O - Hõ^äŒÅ∞ – "≥∞ÿ<å, x`«º, ã¨∞*Ï`«
– qѨ¡= ~°K«~Ú`«Å ã¨OѶ¨∞O „ѨK«∞~°} – 117 ¿ÑrÅ∞,
1/8 _≥g∞, ~°∞. 60

9. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 9
Jã¨ÖË^˘OQÆÖˇHõ¯Å∞,PÃÑ·@‰õΩ¯@=∂~°q^ŒºÅ∞
=~°Î=∂#K«i„`«–~å[H©Ü«∂i÷Hõ^Œ$+≤ì
[#=i 30# ÉèÏ~°`« „ѨÉèí∞`«fiO XHõ =∞ǨÏ`«Î~°"≥∞ÿ# @‰õΩ¯@=∂~°
q^Œº#∞ „Ѩ^Œi≈OzOk. JO`«‰õΩ =ÚO^Œ∞ ~ÀA =~°‰õÄ ÉèÏ~°`«
Pi÷Hõ=º=ã¨÷Ö’ *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ 2013-14
ã¨O=`«û~åxH˜ 4.7 âß`«O L#fl^ŒÖÏ¡, ǨÏ~îå`«∞ÎQÍ XHõ „ѨÉèí∞`«fi
„ѨHõ@#`À 6.9 âß`«OQÍ ÃÑiyáÈ~ÚOk. JO`«‰õΩ =ÚO^Œ∞
ã¨O=`«û~°O (2012-13) P ^ŒâßaÌÖ’<Õ Ju `«‰õΩ¯=QÍ 4.5 âß`«O
L#fl^ŒÖÏ¡ 5.1 âß`«OQÍ =∂iáÈ~ÚOk. g˜Ö’ "≥Ú^Œ˜ JOÔH
#_»∞ã¨∞Î#fl ã¨O=`«û~åxk HÍQÍ, Ô~O_Àk `˘q∞‡k <≥ÅÅ H˜O^Œ
QÆ_çzáÈ~Ú# ã¨O=`«û~åxk. QÆ_çz# ã¨O=`«û~°OÖ’ *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O
ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ JѨÙÊ_Õ K≥Ñ≤Ê# JOÔH HõO>ˇ ZÏ¡ ÃÑiyO^Œx, D
ã¨O=`«û~°O ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ x#fl˜^•HÍ JOK«<å"Õã≤# ^•xHõ#fl
ZÏ¡ ÃÑiyO^Œx ZO`« J=∂Ü«∞‰õΩÅÔH·<å ã¨O^ÕǨÏO =ã¨∞ÎOk. HÍx
=∞ǨѶ¨∞#`« =Ç≤ÏOz# „ѨÉèí∞`«fi J~°÷âß„ã¨Î"Õ`«ÎʼnõΩ P ã¨O^ÕǨÏ"Õ∞ ~åÖË^Œ∞.
#ˆ~O„^Œ "≥∂_ô áêÅ<åHÍÅOÖ’ W|ƒ_ç =Ú|ƒ_çQÍ Jaè=$kú
[~°∞QÆ∞`«∞#fl^Œx K≥ѨÊ_»"Õ∞ "åi UÔH·Hõ ÅHõΔ ºO. JO^Œ∞HÀã¨O JOÔHÅ#∞
Wëêì~å[ºOQÍ =O_»_»"Õ∞ "å~°∞ <Õ~°∞Û‰õΩ#fl q^Œº. D ã¨~°¯ãπ Ѷ‘ò
™êkèOK«_®xH˜ "å~°∞ KÕã≤# Ѩx „áêuѨkHõ ã¨O=`«û~°O (ÉËãπ WÜ«∞~ü)
=∂~°Û_»O.
*ÏfÜ«∂^•Ü«∞O, ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞, „áêuѨkHõ ã¨O=`«û~°O J<Õ
Ѩ^Œ*ÏÅ"Õ∞ ™ê^è•~°} „Ѩ*ÏhHõOÖ’ J`«ºkè‰õΩʼnõΩ `≥eÜ«∞=Ù. WHõ
W@∞=O˜ WO„^Œ*ÏÅ =∞¿ÇÏO„^Œ*ÏÅ Hõã¨~°`«∞ÎÅ∞ ‰õÄ_» [~°∞QÆ∞`«∞O>Ë
WOHÍ QÆO^Œ~°QÀà◊O ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞Ok. áêʼnõΩÅ∞, Ñ‘_»‰õΩÅ∞, ^ÀÑ≤_ô^•~°∞Å∞
ZѨÙÊ_»∂ `«=∞ Z`«∞ÎÅ#∂ l`«∞ÎÅ#∂ „Ѩ[Å∞ J~°÷O KÕã¨∞HÀ‰õΩO_®
LO_»_®xH˜ XHõ aè#fl"≥∞ÿ# ÉèÏ+¨#∞, Ѩ^Œ*ÏÖÏxfl `«Ü«∂~°∞ KÕã¨∞‰õΩx
"å_»∞`«∞OÏ~°∞. „Ѩ[ʼnõΩ J=ã¨~°"≥∞ÿ# q+¨Ü«∂Å#∞ J~°÷O H͉õΩO_®
K≥¿ÑÊ =∂Ü«∞=∂@Å∞QÍ, q+¨Ñ¨Ói`«"≥∞ÿ# q^è•<åÅ#∞ „Ѩ[ÅKÕ`«
W+¨ìOQÍ q∞OyOKÕ fÑ≤ѨÓ`«ÖÏ D Ѩ^Œ*ÏÅO LѨÜ≥∂QÆѨ_»∞`«∞Ok.
ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ áêÅHõ=~åæÅ∞ KåÅHÍÅO ã¨O㨯 $`« ÉèÏ+¨#∞ WO^Œ∞‰õΩ
"å_»∞‰õΩ<åfl~Ú. P `«~åfi`« P ™ê÷<åxfl Ѩi¬Ü«∞<£, WOy¡+π
P„Hõq∞OKå~Ú. WѨÙÊ_»∞ P ™ê÷#OÖ’H˜ J~°÷âß„ã¨Î ѨiÉèÏ+¨ =zÛ KÕiOk.
J~°÷âß„ã¨Î ѨiÉèÏ+¨Ö’ KåŠѨ^•Å‰õΩ J~°÷O ÖË^Œ∞, XHõ˜ L^ÕÌtOz
=∞~˘Hõ˜ K≥ѨÙ`å~Ú, =ºuˆ~Hõ"≥∞ÿ# J~°÷"Õ∞ Jã¨Å∞ J~°÷"≥∞ÿ#g LOÏ~Ú.
"å˜H˜ JO`«QÍ `«Ñ¨ÙÊ_»∞ J~°÷O ÖË#ѨÙÊ_»∞ ‰õÄ_» Jq áêÅHõ=~åæÅ
KÕ`«∞Ö’¡ =„H©Hõ~°}‰õΩ QÆ∞~°=Ù`å~Ú.
WHõ¯_» *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O, ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞, „áêuѨkHõ ã¨O=`«û~°O
J<Õ =¸_»∞ =∂@Å#∂, „Ѩã¨∞Î`« ˆHO„^Œ„ѨÉèí∞`«fi áêÅ#Ö’ Jq
ã¨O`«iOK«∞‰õΩO@∞#fl J~å÷Å#∂ K«∂^•ÌO.
*ÏfÜ«∂^•Ü«∞O, ÖË^• "≥Ú`«ÎO *ÏfÜ≥∂`«ÊuÎ („QÍãπ _˘"≥∞ã≤ìH±
„áê_»H±ì - l_çÑ≤) J<Õ ÉèÏ=##∞ J"≥∞iHõ<£ HÍO„ÔQãπ ‰õΩ ã¨=∞iÊOz#
XHõ x"ÕkHõÖ’ 1934 Ö’ Ãã·=∞<£ ‰õΩ*ˇflòû J<Õ Pi÷Hõ âß„ã¨Î"Õ`«Î
ã¨∂zOKå_»∞. „ɡ@<£L_£û ã¨=∂"Õâ◊O D ÉèÏ=##∞ JOwHõiOz Jxfl
^ÕâßʼnõÄ `«Ñ¨Êxã¨i KÕã≤Ok. W"åà◊ XHõ^Õâ◊ Pi÷Hõ ã≤÷ux, P~ÀQͺxfl
ÖˇH˜¯OK«_®xH˜ D ÉèÏ=#<Õ "å_»∞`«∞<åfl~°∞. qz„`«O U=∞O>Ë, D
ÉèÏ=# ã¨OˆHΔ=∂xH˜, "≥Ú`«ÎO Pi÷Hõ =º=ã¨÷ Ѩiã≤÷uH˜ ã¨∂zHõ HÍ^Œx
ã¨fiÜ«∞OQÍ D ÉèÏ=##∞ ã¨$+≤ìOz# ‰õΩ*ˇflòû K≥Ñ≤Ê# =∂@#∞
ÃÑ@∞ì|_ç^•s J~°÷ âß„ã¨Î"Õ`«ÎÅ∞ q㨇iOKå~°∞. W"åà◊ „ѨѨOK«ÉϺO‰õΩ,
JO`«~å˚fÜ«∞ „^Œ=ºxkè ã¨Oã¨÷, Ü«¸~°Ñ≤Ü«∞<£ Ü«¸xÜ«∞<£, P~°æ<≥·*Ë+¨<£
Ѷ¨~ü ZHõ#q∞H± HÀPѨˆ~+¨<£ JO_£ _≥=ÅÑπ"≥∞Oò (XWã≤_ç) =O˜
™ê„=∂[º"å^Œ ã¨Oã¨÷Åhfl D *ÏfÜ«∂^•Ü«∞ ÉèÏ=##∞ `«ÅÔH`«∞Î
‰õΩ<åfl~Ú. PÜ«∂^ÕâßÅ ™œÉèÏQͺxH©, Jaè=$kúH© J^Õ UÔH·Hõ ã¨∂zHõ
J#fl@∞ì „Ñ¨=iÎã¨∞Î<åfl~Ú. ã¨∂÷Å *ÏfÜ≥∂`«ÊuÎ JOÔH#∞ [#ã¨OYº`À
ÉèÏy¿ãÎ =KÕÛ JOÔH `«Åã¨i P^•Ü«∞O J=Ù`«∞Ok. D `«Åã¨i P^•Ü«∞O
J<Õ JOÔH#∞ „Ѩ[Å r=#„Ѩ=∂}ÏxH˜ ã¨∂zHõQÍ QÆ∞iÎOKÕ
=∂Ü«∂*ÏÖÏxfl JO`«~å˚fÜ«∞ ã¨Oã¨÷Å∞ „ѨKå~°O KÕã¨∞Î<åfl~Ú. XHõ"≥·Ñ¨Ù
SHõº~å[ºã¨q∞u ‰õÄ_» *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O, `«Åã¨i P^•Ü«∞O ÉèÏ=#Å#∞
P"≥∂kã¨∞ÎO_»QÍ, SHõº~å[ºã¨q∞u J#∞|O^èŒã¨Oã¨÷ J~Ú# Ü«Ú<≥·>ˇ_£
<Õ+¨<£û _≥=ÅÑπ"≥∞Oò „áÈ„QÍO (Ü«ÚZ<£_çÑ≤) =∂„`«O *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O/
`«Åã¨i P^•Ü«∞O JOÔHÅ∞ „Ѩ[Å r=# "åã¨Î"åxfl „ѨuѶ¨eOK«
*ÏÅ=h, „Ѩ[Å r=# „Ѩ=∂}ÏÅ#∞ QÆ∞iÎOK«_®xH˜ =∞iH˘xfl
ã¨∂zHõÅ∞ HÍ"åÅx ã¨<åfl~Ú <˘‰õΩ¯Å∞ <˘‰õΩ¯`«∞#flk.
P ÉèÏ=##∞ Z=~°∞ `«Ü«∂~°∞ KÕâß~°∞, Z=~°∞ ~°∞^Œ∞Ì`«∞<åfl~°∞,
Z=~°∞ XѨÙʉõΩO@∞<åfl~°∞, Z=~°∞ XѨÙÊHÀ=_»O ÖË^Œ∞ J<Õ q+¨Ü«∂Å∞
HÍ¿ãѨ˜H˜ ѨHõ¯# ÃÑ_»^•O. ^•xfl ÖˇH˜¯OK«_®xH˜ ÃÑ@∞ì|_ç^•s J~°÷
âß„ã¨Î"Õ`«ÎÅ∞ J<ÕHõ ã¨OH˜¡+¨ì"≥∞ÿ# ™êOˆHuHõ ã¨∂„`åÅ∞ `«Ü«∂~°∞ KÕã≤
^•<˘flHõ „|Ǩχ Ѩ^•~°÷OQÍ =∂ˆ~Ûâß~°∞. '"≥Ú`«ÎO L`«ÊuÎH˜ ã¨∂÷Å H˘Å`«.
^Õâ◊OÖ’ L`«ÊuÎÖ’ L#fl ã¨=∞ã¨Î x"åã¨, =º=ã‘÷Hõ$`« ã¨Oã¨÷Å ã¨∂÷Å
qÅ∞=Å#∞ HõÅѨ_»O ^•fi~å Jk `ÕÅ∞`«∞Ok. P qÅ∞=ʼnõΩ Ñ¨#∞flÅ
"≥Ú`åÎxfl HõÅáêe. L`«ÊuÎ qÅ∞=ÅÖ’ HõÅ=x ã¨aû_ôÅ#∞ fã≤"ÕÜ«∂e—
Jx XWã≤_ç WzÛ# x~°fiK«<åxfl WѨÙÊ_»∞ JO^Œ~°∂ JOwHõiã¨∞Î<åfl~°∞.
=∂=¸Å∞ =∂@Ö’¡ K≥áêÊÅO>Ë ™ê^è•~°}OQÍ XHõ *Ïu ~å[ºOÖ’,
JO>Ë XHõ ^Õâ◊ ã¨iǨÏ^Œ∞ÌŠ֒ѨÅ, XHõ xs‚`« HÍÅOÖ’ L`«ÊuÎ
J~Ú# "≥Ú`«ÎO ã¨~°∞‰õΩÅ, ¿ã=Å qÅ∞=#∞ *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O, ã¨∂÷Å
*ÏfÜ≥∂`«ÊuÎ JOÏ~°∞. ™ê^è•~°}OQÍ nxfl ã¨O=`«û~åxH˜
ÖˇHõ¯Hõ_»`å~°∞. W©=e HÍÅOÖ’ „`≥·=∂ã≤Hõ JOK«<åÅ∞ ‰õÄ_»
ÖˇHõ¯Hõ_»∞`«∞<åfl~°∞. ã¨∂÷Å *ÏfÜ≥∂`«ÊuÎx ÖˇH˜¯OK«_®xH˜ L`«ÊuÎ
^Œ$HÀ¯}O, P^•Ü«∞ ^Œ$HÀ¯}O, =ºÜ«∞ ^Œ$HÀ¯}O J<Õ =¸_»∞ Ѩ^Œú`«∞Å#∞
‰õÄ_» J~°÷ âß„ã¨Î"Õ`«ÎÅ∞ Jaè=$kú KÕâß~°∞. "≥Ú`«ÎO L`«ÊuÎx |˜ì,
J=ã¨~°"≥∞ÿ# `«~°∞QÆ∞^ŒÅÅ∞, q∞#Ǩ~ÚOѨÙÅ∞ fã≤"Õã≤ ÖˇH˜¯OK«_»O
L`«ÊuÎ ^Œ$HÀ¯}O. XHõ ã¨~°∞‰õΩ `«Ü«∂sÖ’, ÖË^• ¿ã=Ö’ =∞^茺O`«~°OQÍ
Z<Àfl ã¨~°∞‰õΩÅ∞, ¿ã=Å∞ Wq∞_ç LOÏ~Ú QÆ#∞Hõ Jxfl ã¨~°∞‰õΩÅ#∂

10. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201510
g
¿ã=Å#∂ ÖˇHõ¯QÆ_ç`Õ H˘xfl XHõ˜ HõO>ˇ Z‰õΩ¯=™ê~°∞¡ ÖˇHõ¯Ö’H˜ =KÕÛ
„Ѩ=∂^ŒO LO@∞Ok. `«^•fi~å *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O Jx K≥¿ÑÊk x[OQÍ
*ÏfÜ«∂^•Ü«∞O H͉õΩO_® áÈ`«∞Ok. JO^Œ∞=Å¡ =∞^茺O`«~° ™ê÷~ÚÖ’
qxÜ≥∂yOKÕ ã¨~°∞‰õΩÅ, ¿ã=Å qÅ∞=Å#∞ "≥Ú`«ÎO qÅ∞= #∞Oz
fã≤"Õ™êÎ~°∞. Pi÷Hõ =º=ã¨÷Ö’ L#fl L`«ÊuÎ HÍ~°HÍÅxfl˜H© =ã¨∞Î#fl
P^•Ü«∂Åxfl˜h HõeÑ≤`Õ *ÏfÜ≥∂`«ÊuÎ qÅ∞= `ÕeáÈ`«∞O^Œ<Õk
P^•Ü«∞ ^Œ$HÀ¯}O. [iy# L`«ÊuÎ JO`å qxÜ≥∂QÆO HÀã¨"Õ∞ Hõ#∞Hõ
^Õâ◊OÖ’ Y~°∞Û JÜÕ∞º ^èŒ<å#flO`å ÖˇHõ¯"Õ¿ãÎ ‰õÄ_» L`«ÊuÎ ÖˇHõ¯
`ÕÅ∞`«∞O^Œx ÉèÏqOKÕk =ºÜ«∞ ^Œ$HÀ¯}O. Ãã·^•úOuHõOQÍ K«∂¿ãÎ D
=¸_»∞ Ѩ^Œú`«∞ÅÖ’#∂ XˆH "≥Ú`«ÎO ~å"åe, =ã¨∞ÎOk. =¸_»∞
Ѩ^Œú`«∞ÅÖ’#∂ ÖˇHõ¯Hõ@ì_®xH˜ aè#fl"≥∞ÿ# ã¨∂„`åÅ∞<åfl~Ú.
D ÉèÏ=##∞ „ѨuáêkOz# ‰õΩ*ˇflòû ^•x`Àáê>Ë [~°QÆQÆÅ
=„H©Hõ~°}Å QÆ∞iOp, ^Œ∞~°∞ѨÜ≥∂QÍÅ QÆ∞iOp ÃÇÏK«ÛiOKå_»∞. Wk
Ѩi=∂}Ï<Õfl K≥ѨÊQÆÅ^Œ∞ QÍx QÆ∞}Ïxfl K≥ѨÊ*ÏÅ^Œx ‰õÄ_» J<åfl_»∞.
Wk „Ѩ^è•#OQÍ ã¨QÆ@∞ ÉèÏ=# QÆ#∞Hõ f„="≥∞ÿ# Jã¨=∂#`«Å∞#fl
ã¨=∂[OÖ’ D ã¨QÆ@∞ JOÔH J|^ŒúOQÍ, =∂Ü«∞QÍ q∞QÆÅHõ `«Ñ¨Ê^Œ∞.
XHõ ã¨=∂[OÖ’ =O^Œ =∞Ok L<åfl~°#∞‰õΩO>Ë, "åiÖ’ =O^Œ HÀ@¡
P^•Ü«∞O L#fl"å~°∞ XHõ~°∞, Ѩk"ÕÅ ~°∂áêÜ«∞Å P^•Ü«∞O L#fl"å~°∞
`˘Oɡ·`˘q∞‡k =∞Ok L<åfl~°#∞‰õΩO>Ë, P ã¨=¸Ç¨ÏѨ٠ã¨∂÷Å P^•Ü«∞O
=O^Œ HÀ@¡ `˘q∞‡k ÅHõΔÅ `˘Oɡ· "ÕÅ∞ J=Ù`«∞Ok. `«Åã¨i P^•Ü«∞O
XHõ HÀ© `˘q∞‡k "ÕÅ `˘q∞‡k =O^ŒÅ∞ J=Ù`«∞Ok. JO>ˇ Ѩk"ÕÅ
P^•Ü«∞O ã¨Oáêkã¨∞Î#fl"å~°∞ HÍy`åÅ g∞^Œ =∂„`«O ǨÏ~îå`«∞ÎQÍ XHõ
HÀ˜ P^•Ü«∞Ѩ~°∞Å∞ J~ÚáÈ`å~°∞. WO`«HõO>ˇ Ǩ™êºã¨Ê^ŒO =∞~˘Hõ˜
LO_»^Œ∞.
Pi÷Hõ ѨiÉèÏëê =∂Ü«∂*ÏÅOÖ’ *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O, `«Åã¨i
P^•Ü«∞O J<Õ ÉèÏ=#ÖË QÆO^Œ~°QÀàÏxfl ã¨$+≤ìOKÕ"≥·`Õ, "å˜x q∞Oz#
`«Ñ¨ÙÊ_»∞ ÉèÏ=# ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞. D ÉèÏ=##∞ áêÅHõ=~åæÅ∞ ZO`«
ÃÑ^ŒÌZ`«∞Î# „ѨKå~°O KÕã¨∞Î<åflÜ«∞O>Ë, ^•x J~°÷O Uq∞’ `≥eÜ«∞
‰õΩO_®<Õ Jã¨OMϺHõ Ѩ„uHÍáê~î°‰õΩÅ∞ P =∂Ü«∞Ö’ Ѩ_çáÈ`«∞<åfl~°∞.
ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ JO>Ë XHõ =ã¨∞Î=Ù, ã≤÷u, JOÔH =∂~°∞`«∂ L#flѨÙÊ_»∞
P =∂~°∞Ê "ÕQÆO Uq∞˜ Jx ÖˇHõ¯Hõ@ì_»O. *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O,
^•x`Àáê@∞ `«Åã¨i P^•Ü«∞O U>ËÏ =∂~°∞`«∞Ok QÆ#∞Hõ P =∂~°∞Ê
ZO`« "ÕQÆOQÍ LOk J<Õ ÖˇHõ¯ =$kúˆ~@∞ ^•fi~å `≥Å∞ã¨∞ÎOk. D
qÅ∞= ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅÖ’ H˘O`« „^Œ"ÀºÅƒ}O ^•fi~å ‰õÄ_» ~å=K«∞Û QÆ#∞Hõ
P `«~°∞QÆ∞^ŒÅ#∞ ‰õÄ_» ÖˇH˜¯™êÎ~°∞. QÆ`« ã¨O=`«û~°O 100 QÍ L#flk
D ã¨O=`«û~°O 104 QÍ =∂iO^ŒO>Ë 4 âß`«O ÖË^•, „^Œ"ÀºÅƒ}
`«~°∞QÆ∞^ŒÅ#∞ |˜ì H˘O`« `«‰õΩ¯= =$kú ˆ~@∞ L#fl^Œ#fl=∂@.
D =$kú ˆ~@∞ Z‰õΩ¯=QÍ LO>Ë ^Õâ◊O „ѨQÆu Ѩ^ä•#
ѨÙ~ÀQÆq∞ã¨∞Î#fl^Œ#_®xH˜ ã¨∂zHõ Jx, =$kú ˆ~@∞ `«‰õΩ¯=QÍ LO>Ë
^•xfl ÃÑOK«_®xH˜ „ѨÉèí∞`«fiO K«~°ºÅ∞ fã¨∞HÀ"åÅx xˆ~ÌtOK«_»O ^•fi~å
JO`«~å˚fÜ«∞ „^Œ=ºã¨Oã¨÷Å∞ Jxfl ^ÕâßÅ áêÅHõ=~åæÅ#∂ „ѨÉèí∞`åfiÅ#∂
=∂Ü«∞Ö’H˜ <≥Ïì~Ú. WѨÙÊ_»∞ =$kúˆ~@∞#∞ ÃÑOK«∞HÀ=_»O g∞^Œ, ÖË^•
ÃÑiy#@∞ì ^˘OQÆÖˇHõ¯Öˇ·<å K«∂Ѩ_»O g∞^Œ ˆHO„nHõiOK«_»"Õ∞ „Ѩu
„ѨÉèí∞`«fi Hõ~°Î=ºO J~ÚáÈ~ÚOk.
ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ ã¨∂÷Å *ÏfÜ≥∂`«ÊuÎ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ KåÅ `«‰õΩ¯=QÍ
3.5 âß`«OQÍ L#fl^Œx, ^•xH˜ xO^•~°÷HõOQÍ Ç≤ÏO^Œ∂ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ
ˆ~@∞ Jx ¿Ñ~°∞ Ãјì, ^•xfl ÃÑOKåÅx ÃÑ@∞ì|_ç^•s J~°÷âß„ã¨Î"Õ`«ÎÅ∞
ZѨʘ#∞OKÀ "åkã¨∂Î =ã¨∞Î<åfl~°∞. Jk ÃÑOKåÅO>Ë *ÏfÜ≥∂`«ÊuÎ
ÃÑOKåe. „ѨѨOpHõ~°}, #∂`«# Pi÷Hõ q^è•<åÅ `«~åfi`« ^Õâ◊OÖ’H˜
qnj ÃÑ@∞ì|_»∞Å g∞^Œ POHõΔÅ∞ `˘eQÍ~Ú QÆ#∞Hõ, L#fl`« =~åæxÔH·<å
ã¨OѨ^Œ „Ѩ=Ç≤ÏOzOk QÆ#∞Hõ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ ÃÑ~°QÆ_»O "≥Ú^ŒÅ~ÚOk.
^Õâ◊OÖ’ U_®kˆH_®kH© â◊`«HÀ©â◊fi~°∞Å ã¨OYº ÃÑiy#@∞ìQÍ<Õ =$kúˆ~@∞
ÃÑ~°∞QÆ∞`«∂ =ã¨∞Î#flk. HÍx Jk Pi÷Hõ =º=ã¨÷ x["≥∞ÿ# |ÖÏxfl HÍHõ
"åѨÙ#∞ =∂„`«"Õ∞ ã¨∂zOzOk QÆ#∞Hõ =$kú ˆ~@∞Ö’ X_ç^˘_»∞‰õΩÅ∞
"≥Ú^ŒÅÜ«∂º~Ú. Jk "≥#∞Hõ‰õΩ `«QÆæ_»O ÖË^Œx, WOHÍ WOHÍ ÃÑ·H˜
"≥à◊√Î#fl^Œx K≥ѨÊ_®xH˜ ˆHO„^Œ ѨÉèí∞`«fi QÆ}ÏOHõ =∞O„u`«fi âßY,
áêÅHõ=~åæÅ∞ XHõ H˘`«Î Z`«∞ÎQÆ_» Ѩ<åfl~Ú.
ZѨÙÊ_≥·<å =$kúˆ~@∞ J<Õk áÈeHõ JOÔH QÆ#∞Hõ Jk K≥ѨÊ_®xH˜
Ô~O_»∞ ã¨=∞Ü«∂Å∞ LO_®e. XHõ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ WO`« L#flk, =∞~˘Hõ
ã¨=∞Ü«∂xH˜ WO`« J~ÚOk J#flѨÙÊ_Õ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ `ÕÅ∞`«∞Ok.
g˜Ö’ "≥Ú^Œ˜ ã¨=∞Ü«∂xfl „áêuѨkHõ ã¨O=`«û~°O Jx, P ã¨O=`«û~°O
100 L#fl^Œ#∞‰õΩOÏ~°∞. Ô~O_À xs‚`« ã¨=∞Ü«∂xH˜ 104 J~ÚO^•,
106 J~ÚO^• J<Õ^•xfl |˜ì =$kú ˆ~@∞ `ÕÅ∞`«∞Ok. ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’
[#QÆ}# „Ѩu Ѩk ã¨O=`«û~åʼnõΩ XHõ™êi 1951, 61, 71 JÖÏ
[~°∞QÆ∞`«∞Ok QÆ#∞Hõ *ÏfÜ«∂^•Ü«∞ „áêuѨkHõ ã¨O=`«û~åxfl ‰õÄ_»
Ѩk ã¨O=`«û~åÅH˘Hõ™êi x~°‚~ÚOKåÅx `˘Å∞`« J#∞‰õΩ<åfl~°∞.
JO^Œ∞=Å¡ "≥Ú^Œ@ 1948-49, 1960-61, 1970-71, 1980-
81 „áêuѨkHõ ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ L<åfl~Ú. P `«~åfi`« „áê~°OÉèí"≥∞ÿ#
#∂`«# Pi÷Hõ q^è•<åÅÖ’ JOÔHÅ QÍ~°_ôÜÕ∞ „Ѩ^è•<åOâ◊O QÆ#∞Hõ
„áêuѨkHõ ã¨O=`«û~åxfl Wëêì~å[ºOQÍ =∂~°Û_»O „áê~°OaèOKå~°∞.
ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ Z‰õΩ¯=QÍ L#fl@∞ì K«∂Ѩ_®xH˜ U ã¨O=`«û~åxfl
„áêuѨkHõQÍ fã¨∞‰õΩO>Ë gÅ=Ù`«∞O^À ^•<Õfl fã¨∞HÀ=_»O
„áê~°OaèOKå~°∞. JÖÏ P`«~åfi`« 1993-94, 1999-2000, 2004-
05 „áêuѨkHõ ã¨O=`«û~åÅ∞ JÜ«∂º~Ú. JO>Ë JO`«‰õΩ=ÚO^Œ∞
„Hõ=∞|^ŒúOQÍ Ñ¨k ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ L#flk, P `«~åfi`« U Ѩ^Œúf
ÖˉõΩO_®, XHõ™êi 13, =∞~˘Hõ™êi 6, =∞~˘Hõ™êi 5 ã¨O=`«û~åÅ
=º=kèQÍ =∂iOk. WѨÙÊ_»∞ 2004-05 ™ê÷#OÖ’ U_»∞ ã¨O=`«û~åÅ
=º=kè`À, 2011-12 #∞ „áêuѨkHõ ã¨O=`«û~°OQÍ K«∂Ѩ_»O ^•fi~å
ǨÏ~îå`«∞ÎQÍ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ ~å„uH˜ ~å„u 4.7 âß`«O #∞Oz 6.9
âß`åxH˜ =∂iOk.
P `«~åfi`« J^Õ~°HõOQÍ Éèíq+¨º`«∞Î JOK«<åÅ∞ "Õã≤ 2016 <å˜H˜
8.1 âß`«O #∞Oz 8.5 âß`«O ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞ LO@∞O^Œh, JO>Ë
6.3 âß`«O ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ˆ~@∞#∞ JOK«<å "Õã¨∞Î#fl K≥·<å HõO>Ë ÉèÏ~°`ü
KåÅ =ÚO^Œ∞‰õΩ áÈ`«∞O^Œh „ѨÉèí∞`«fiO „ѨHõ˜OzOk. ã¨fiÜ«∞OQÍ
ˆHO„^Œ„ѨÉèí∞`«fi „Ѩ^è•#Pi÷Hõ ã¨ÅǨ^•~°∞ J~°qO^£ ã¨∞„|=∞}˜Ü«∞<£ ‰õÄ_»
Wq qz„`«"≥∞ÿ# JOÔHÅ∞ J<åfl_»∞ QÍx, „ѨѨOK« ÉϺO‰õΩ, SZOZѶπ,
Pã≤Ü«∞<£ _≥=ÅÑπ"≥∞Oò ÉϺOH±, ǨOHÍOQ∑ JO_£ ëêOÃѶ∞ÿ ÉϺOH˜OQ∑
HÍ~˘Êˆ~+¨<£ =O˜ JO`«~å˚fÜ«∞ „^Œ=ºã¨Oã¨÷Åhfl `å# `«O^•# Jx
ÉèÏ~°`« „ѨÉèí∞`«fi Ѷ¨∞#`«#∞ á⁄y_®~Ú.
WO`« "≥∂ã¨Ñ¨Ói`«"≥∞ÿ#, `«Ñ¨ÙÊ_»∞ ÖˇHõ¯Å, „Ѩ*Ï =ºuˆ~Hõ"≥∞ÿ#,
„Ѩ*Ïrq`åÅ`À U ã¨O|O^èŒ=¸ ÖËx Pi÷Hõ =º=™ê÷ x~åfiǨωõΩÅ
KÕuÖ’ D ^Õâ◊ áêÅ# LOk.
=~°Î=∂#K«i„`«–~å[H©Ü«∂i÷Hõ^Œ$+≤ì

11. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 11
HÍ~˘Êˆ~@¡¿ã=Ö’ˆHO„^Œ|_≥˚ò
|_≥˚òˆHÏ~ÚOѨÙÖ’¡Jaè=$kú¿Ñ~°∞`À™ê=∂#º„Ѩ[År=#„Ѩ=∂}ÏÅ∞J„Ѩ^è•#"≥∞ÿ,HÍ~˘Êˆ~òã¨Oã¨÷Å¿ã"ՄѨ^è•#
^èպܫ∞OQ̈́ѨÉèí∞`«fiO=º=ǨÏi™ÈÎO^ŒxJO@∞<åfl~°∞ Z.#iûOǨÔ~_ç¤
ˆHO„^Œ|_≥˚ò2015–16
Ü«ÚÑ≤Z J~Ú<å, Z<£_çZ J~Ú<å JHõΔ~åÖ’¡, JOÔHÖ’¡,
"åQÍÌ<åÖ’¡ =∂~°∞ÊÅ∞ `«Ñ¨Ê "å˜ Pi÷Hõ =º=ã¨÷ ÅHõΔ ºO, ^èպܫ∞O
XHõ¯>Ë#x ˆHO„^Œ |_≥˚ò ã¨Ê+¨ìѨizOk. ˆHO„^Œ Pi÷HõâßY =∞O„u J~°∞}ü
*ˇ·©¡ 2015–16H˜ „Ѩ"Õâ◊Ãјì# |_≥˚ò ã¨fi^Õj, q^Õj HÍ~˘Êˆ~ò
áêi„âßq∞Hõ =~åæʼnõΩ ÃÑ^ŒÌÑ‘@ "Õã≤Ok. Ô~·ÖËfi |_≥˚òÖ’ =_ç¤Oz#
J^Œ#Ѩ٠~°"å}Ï Kås˚Å =Å¡ x`åº=ã¨~° =ã¨∞Î=ÙÅ ^èŒ~°Å∞ ÃÑ~°∞QÆ#∞#fl
<ÕѨ^䌺OÖ’ =∞^茺 `«~°QÆu xHõ~å^•Ü«∞ =~åæʼnõΩ Ñ¨#∞fl qkèOѨ٠P^•Ü«∞
Ѩiq∞ux ÃÑOK«∞`å~°x K«∂ã≤# Z^Œ∞~°∞ K«∂ѨÙÅ∞ J_çÜ«∂ã¨ÅÜ«∂º~Ú.
P^•Ü«∞Ѩ٠Ѩ#∞fl q∞#Ǩ~ÚOѨ٠ÃãHõΔ#∞¡ H˘xflO˜x H˘kÌQÍ ã¨=iOz
|_≥˚ò HõO˜`«∞_»∞ѨÙ`À ã¨iѨÙzÛOk. ¿Ñ^Œ =~åæʼnõΩ K≥ѨCHÀ^Œy#
"Õ∞ÅO@∂ Un ÖË^Œ∞. =∞Ǩ`å‡QÍOnè *ÏfÜ«∞ „QÍg∞} Láêkè Ǩg∞
Ѩ^äŒHÍxH˜ ˆHÏ~ÚOѨ٠~°∞. 5 "ÕÅ HÀ@∞¡ ÃÑOK«_»O XHõ¯>Ë XH˜O`«
"Õ∞Å∞. PǨ~°O, Z~°∞=ÙÅ∞, ÃÑ„’eÜ«∞OÃÑ· ã¨aû_ôÅ#∞ Ѩk âß`«OÃÑ·QÍ
`«yæOz HÀÏ¡k ~°∂áêÜ«∞Å HÀ`« ÃÑÏì~°∞. |_≥˚ò „Ѩ"Õâ◊Ãјì# ~ÀA<Õ
ÃÑ„’Öò, _ôlÖò ^èŒ~°Å∞ b@~ü‰õΩ ~°∞. 3 ‰õΩ q∞Oz ÃÑ~°QÆ_»O QÆ=∞<å~°›O.
Wk 'ÃÑ@∞ì|_»∞Å |_≥˚ò —J<åfl~°∞ „Ѩ^è•x "≥∂_ô. x["Õ∞, J~°∞}ü
*ˇ·©¡ |_≥˚ò „Ѩã¨OQÆ=∞O`å ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞, =$kú, „^Œ=º xÜ«∞O„`«}Å
K«∞>Ëì uiyOk. J~Ú`Õ Láêkè HõÅÊ#HÀã¨O, „ѨÉèí∞`«fi P^•Ü«∞ =#~°∞Å∞
ÃÑOK«∞HÀ=_»O HÀã¨O, ã¨OѨ^Œ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ HÀã¨O ÃÑ@∞ì|_»∞Å#∞
™êfiQÆuOK«_»O XHõ Z`«∞Î. HÍx ÃÑ@∞ì|_»∞ÅÃÑ· Z@∞=O˜ POHõΔÅ∞
ÖˉõΩO_®, ÃÑ@∞ì|_»∞ʼnõΩ ÖÏÉèÏÅ∞ Qͺ~°O© KÕ¿ãÖÏ, Jk Ѩ~åº=~°}Ïxfl
<åâ◊#O KÕÃã·<å, Láêkè ~°Ç≤Ï`« Jaè=$kú J~Ú<å, HÍi‡Hõ ǨωõΩ¯Å#∞
ǨÏiOK≥·<å, =∞# Pi÷Hõ =º=ã¨÷#∞ z<åflaè#flO KÕÃã·<å ÖÏÉèÏÅ∞
^ŒO_»∞HÀ=K«∞Û##fl@∞¡ ÃÑ@∞ì|_»∞Å [ѨO ™êQÆ_»O
J`«ºO`« qëê^ŒO. WѨʘ =~°‰õΩ L#fl „ѨÉèí∞`«fi
xÜ«∞O„`«} =º=ã¨÷#∞ ~°^Œ∞Ì KÕ¿ã kâ◊QÍ ÃÑ@∞ì|_ç
™ê#∞‰õÄÅ K«@ìO fã¨∞‰õΩ =™êÎ=∞<åfl~°∞. WHõ¯_ç
Ѩi„â◊=∞Ö’¡, "åºáê~åÖ’¡ ã≤÷~°"≥∞ÿ# ÃÑ@∞ì|_ç
ÃÑ@ì‰õΩO_® ™êìH± =∂Ô~¯òÖ’ ÃãʉõĺÖË+¨<£
ÃÑ@∞ì|_ç ÃÑ>Ëì q^Õj áÈ~üì á¶ÈeÜ≥∂ (ZѶπSS)
ÃÑ@∞ì|_»∞Å g∞^Œ POHõΔÅ#∞ ~°^Œ∞Ì KÕ™êÎ=∞x, ^•xH˜
q^Õj „Ѩ`«ºHõΔ ÃÑ@∞ì|_ç (ZѶπ_çS)H˜ =∞^茺#∞#fl
`Õ_®#∞ ~°^Œ∞Ì KÕ™êÎ=∞x *ˇ·©¡ „ѨHõ˜OKå~°∞. D
q^è•<åxfl J#∞ã¨iOz# Pã≤Ü«∂ >ˇÿQÆ~üûQÍ
¿Ñ~°∞#fl PˆQflÜ«∂ã≤Ü«∂ ^ÕâßÅ Pi÷Hõ =º=ã¨÷Å∞
1990= ^Œâ◊HõOÖ’ ‰õΩѨʉõÄÖÏ~Ú. q^Õj, ã¨fi^Õj
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞ʼnõΩ =∞ixfl ~å~Úfe¿ãÎ<Õ "å~°∞
=zÛ ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ Ãјì ^Õâßxfl Jaè=$kú KÕ™êÎ~°x,
^•x =Å¡ L^ÀºQÆ J=HÍâßÅ∞ qã¨Î $`«OQÍ ÃÑ~°∞QÆ∞`åÜ«∞<Õ `«~°¯O
nx "≥#∞Hõ L#flk. x*ÏxH˜ HÍ~˘Êˆ~@¡H˜KÕÛ ÅHõΔÖÏk HÀ@¡ J#∞z`«
~å~ÚfÅ#∞ ~°^Œ∞Ì KÕã≤ P x^èŒ∞Å#∞ „Ѩ*Ï ã¨OˆHΔ=∂xH˜, =∞øeHõ
=ã¨`«∞Å∞, =º=™êÜ«∞~°OQÆ Jaè=$kúH˜ Y~°∞ÛÃÑ_ç`Õ Pi÷Hõ „ѨQÆu, L^ÀºQÆ
J=HÍâßÅ∞ ÃÑ~°∞QÆ∞`å~Ú.
"Õ∞H± W<£ WO_çÜ«∂ ¿Ñ~°∞`À xÜ«∞O„`«}Åhfl ZuÎ"Õã¨∞Î<åfl=∞<åfl~°∞.
HÍi‡Hõ K«ÏìÅ∞ Ü«∞[=∂#∞ʼnõ#∞‰õÄÅOQÍ u~°QÆ^À_»_»O WѨʘˆH
"≥Ú^ŒÖˇ·Ok. „ѨÉèí∞`«fi~°OQÆ Ñ¨i„â◊=∞Å ÃÑ@∞ì|_»∞Å LѨã¨OǨÏ~°}
=∞iO`« "ÕQÆOQÍ J=∞Å∞ [~°áêÅ#fl ÅHõΔ ºO „ѨHõ˜OKå~°∞. „ѨÉèí∞`«fi
Jnè#OÖ’ L#fl F_»ˆ~=ÙÅ#∞ HÍ~˘Êˆ~+¨#∞¡QÍ =∂~åÛÅx x~°‚~ÚOKå~°∞.
J~°∞}ü *ˇ·©¡ |_≥˚ò „Ѩ"Õâ◊ ÃÑ@ì_»O`À<Õ Ãã<≥ûH±û (™êìH± =∂Ô~¯ò
ã¨∂z) J=∂O`«OQÍ 141 áê~ÚO@∞¡ ÃÑiyOk. XHõ¯ =∂@Ö’
K≥áêÊÅO>Ë ã¨OѨ#∞flʼnõΩ, ÖÏÉèÏ~°˚<åѨ~°∞ʼnõΩ, áêi„âßq∞Hõ "åºáê~°
=~åæʼnõΩ `«‰õΩ¯= Ѩ#∞flÅ∞ qkèã¨∂Î, ã¨~°∞‰õΩÅ∂, ¿ã=Å∂ H˘#∞‰õΩ¯<Õ
™ê^è•~°} „Ѩ[ʼnõΩ, <≥Åã¨i P^•Ü«∞O `≥K«∞Û‰õΩ<Õ =∞^茺`«~°QÆuH˜ Z‰õΩ¯=
Ѩ#∞flÅ∞ J<Õ^Õ D |_≥˚ò ™ê~åOâ◊OQÍ Hõ#|_»∞`«∞#flk.
2015–16 ™ê^è•~°} |_≥˚ò QÆ`« |_≥˚ò ~°∞. 16,81,158 HÀ@¡
HõO>ˇ ~°∞. 96,319 HÀ@∞¡ JkèHõOQÍ JO>Ë ~°∞.17,77,447 HÀ@∞¡QÍ
#"≥∂^Œ∞ KÕã¨∞‰õΩ#flk. J~Ú`Õ WO^Œ∞Ö’ ã≤OǨÏÉèÏQÆO „Ѩ}ÏoˆH`«~°
=ºÜ«∞OQÍ LO_ç, „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O ˆH=ÅO ~°∞. 4,65,000 HÀ@∞¡QÍ
ã¨∂zOK«|_çOk. JO>Ë QÆ`« ã¨O=`«û~°Ñ¨Ù „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O HõO>ˇ
`«‰õΩ¯=QÍ ˆHÏ~ÚOK«|_çO^Œ#fl =∂@. =KÕÛ =¸_Õà◊¡Ö’ „^Œ=ºÖ’@∞x
=¸_»∞ âß`åxH˜ `«yæOK«QÆÅ=∞#fl nè=∂ =ºHõÎO KÕã≤<å, Jk U =∂~°æO
ˆHO„^Œ |_≥˚ò ã¨fi~°∂ѨO (~°∞. HÀ@¡Ö’) 2015–16
2013–14 2014–15 2014–15 2015–16
"åã¨Î= |_≥˚ò ã¨=iOz# |_≥˚ò
QÆ}ÏOHÍÅ∞ JOK«<åÅ∞ JOK«<åÅ∞ JOK«<åÅ∞
Ô~"≥#∂º =ã¨∂à◊√¡ 10,14,724 11,89,763 11,26,294 11,41,575
=¸Å^èŒ# =ã¨∂à◊√ ¡ 5,44,723 6,05,129 5,54,864 6,35,902
"≥Ú`«ÎO =ã¨∂à◊√¡ 15,59,447 17,94,892 16,81,158 17,77,477
„Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O 11,06,120 12,19,892 12,13,224 13,12,200
„Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O 4,53,327 5,75,000 4,67,934 4,65,277
"≥Ú`«ÎO =ºÜ«∞O 15,59,447 17,94,892 16,81,158 17,77,477
Ô~"≥#∂º Ö’@∞ 3,57,048 3,78,348 3,62,486 3,94,472
„^Œ=º Ö’@∞ 5,02,858 5,31,177 5,12,628 5,55,649
„áê^äŒq∞Hõ Ö’@∞ 1,28,604 1,04,166 1,01,274 99,504

12. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201512
^•fi~å ™ê^茺"≥∂ K≥ѨÊÖË^Œ∞. xt`«OQÍ Ñ¨ije¿ãÎ QÆ`« |_≥˚òÖ’<Õ
„ѨHõ˜Oz# q^èŒOQÍ „ѨÉèí∞`«fi~°OQÆ Pã¨∞ÎÅ "åÏÅ q„HõÜ«∞O XHõ
=∂~°æO J~Ú LO_»=K«∞Û. JO^Œ∞Ö’ "≥Ú@ì"≥Ú^Œ˜ ÅHõΔ ºO |Ǩïâß
„ѨÉèí∞`«fi ÉϺO‰õΩÖË J~Ú LO_»=K«∞Û. q^Õj „Ѩ`«ºHõΔ ÃÑ@∞ì|_»∞Å
PQÆ=∞# „Ѩ"åǨÏO L`ÕÎ[Ѩ~°∞ã¨∞ÎO^Œ#fl nè=∂ |Ǩïâß =∞~˘Hõ˜ J~Ú
LO_»=K«∞Û.
"≥∂_ô ã¨~å¯~ü =∂#㨠ѨلuHõÖˇ·# '"Õ∞H± W<£ WO_çÜ«∂—, 'ã¨fiK«Ûù
ÉèÏ~°`ü—, '_çl@Öò WO_çÜ«∂— HÍ~°º„Hõ=∂ʼnõΩ x^èŒ∞Å∞ ˆHÏ~ÚOKå~°∞.
=∞# Jaè=$kú ÅHΔͺʼnõΩ J#∞QÆ∞}OQÍ „ѨÉèí∞`«fi ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ =∞#
=∞øeHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂ʼnõΩ ÃÑOKåeû# J=ã¨~°O LOk J<åfl~°∞.
WO^Œ∞HÀã¨O '„ѨÉèí∞`«fi, „ÃÑ·"Õò ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO— (Ñ≤Ñ≤Ñ≤) q^è•<åxfl =∞iO`«
|Ö’¿Ñ`«O KÕÜ«∂eû# J=ã¨~°O LO^Œx <˘H˜¯ K≥áêÊ~°∞. =∞øeHõ
ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å „áê*ˇ‰õΩìÅÃÑ· ~°∞.70,000 HÀ@∞¡ JkèHõOQÍ Y~°∞Û
KÕÜ«∞É’`«∞#fl@∞¡ „ѨHõ˜OKå~°∞. =∞øeHõ „áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ J=ã¨~°"≥∞ÿ# x^èŒ∞Å
ã¨g∞Hõ~°} HÀã¨O 20 "ÕÅ HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞Å`À *ÏfÜ«∞ ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞,
=∞øeHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å xkè (xѶπ) ¿Ñ~°∞`À „Ѩ`ÕºHõ „@ã¨∞ì U~åÊ@∞
KÕÜ«∂Åx „ѨuáêkOKå~°∞. Ô~·ÖËfi, ~°Ç¨Ï^•~°∞¡, h˜áê~°∞^ŒÅ =O˜
=∞øeHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å „áê*ˇ‰õΩìÅ HÀã¨O 'Ѩ#∞fl~°Ç≤Ï`« ~°∞} Ѩ„`åÅ∞—
*Ïs KÕÜ«∞_®xfl J#∞=∞uOKÕ q+¨Ü«∞O Ѩijeã¨∞Î#fl@∞ìQÍ ‰õÄ_®
*ˇ·©¡ "≥Å¡_çOKå~°∞. H˘`«ÎQÍ =∞~À S^Œ∞ J„ÖÏì"≥∞QÍ ^äŒ~°‡Öò q^Œ∞º`ü
ˆHO„^•Å∞ XHÀ¯˜ 4 "ÕÅ "≥∞QÍ"å@¡ ™ê=∞~°÷ºO`À U~åÊ@∞ KÕÜ«∞#∞#fl@∞¡
„ѨHõ˜OKå~°∞. g˜ x~å‡}ÏxH˜ ^•^•Ñ¨Ù XHõ ÅHõΔ HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞Å
ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ J=ã¨~°=∞=Ù`åÜ«∞x JOK«<å.
=KÕÛ Pi÷Hõ ã¨O=`«û~°OÖ’ ^Õâ◊ Pi÷HÍaè=$kú 8–8.5 âß`«O =∞^茺
LO@∞O^Œx J~°∞}ü *ˇ·©¡ T^Œ~°Q˘>Ëìâß~°∞. `å=Ú JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ#
`˘q∞‡k <≥ÅÖ’¡ fã¨∞‰õΩ#fl K«~°ºÅ`À =∞~À <≥ÅÖ’ =ÚyÜ«∞#∞#fl
2014–15Ö’ l_çÑ≤ =$kú 7.5 âß`åxH˜ KÕ~°∞`«∞O^Œ#fl JOK«<åefl
‰õÄ_® „ѨHõ˜OKå~°∞. =∞i ^•xH˜ HÍ"åeû# ˆHÏ~ÚOѨÙÖË"≥∞ÿ<å D
|_≥˚’¡ L<åflÜ«∂ JO>Ë Jã¨ÖË ÖË=Ù. =∞Ô~ÖÏ!? Jaè=$kú QÆ∞iOz
JOÔHÅ QÍ~°_ô`À =∂Ü«∞ KÕã¨∞Î<åfl~°∞. „ѨѨOK« Pi÷Hõ =º=ã¨÷
kQÆ*Ï~°∞`«∞O^Œx „ѨѨOK«ÉϺOH± Ѷ¨∞’+≤ã¨∞ÎO^Œx J~°∞}ü *ˇ·>Ë¡ K≥áêÊ~°∞.
QÆ`« ã¨O=`«û~°O =∞# ZQÆ∞=∞`«∞Å∞ 11 âß`«O `«QÍæ~Ú. =º=™êÜ«∞
Éèí∂q∞ `«yæOk. `«Ü«∂s~°OQÆO H©Δ}˜OzOk. x~°∞^ÀºQÆO 10 âß`«O
^•˜Ok. UÏ HÀ˜ 20 ÅHõΔÅ =∞Ok Ü«Ú=`« #∂`«#OQÍ Láêkè
HÀã¨O "≥`«∞‰õΩÖÏÖ’ KÕ~°∞`«∞<åfl~°∞. D <ÕѨ^䌺OÖ’ 8–8.5 âß`«O
=$kúˆ~@∞ ZÏ¡ ™ê^茺O J=Ù`«∞Ok? ^Õâ◊ „Ѩ[Å H˘#∞QÀÅ∞ â◊H˜Î ÃÑOKÕ
K«~°ºÖËq |_≥˚òÖ’ ÖË=Ù. ÃÑ·QÍ =∞i~`« `«ˆQæ ã¨∂K«#Å∞<åfl~Ú.
`«Ü«∂s~°OQÆO =ÚO^Œ∞ÔHÖÏ ™êQÆ∞`«∞Ok?
"åã¨Î"åxH˜ U ^Õâ◊ =$kúÔH·<å `À_»Ê_ÕÕk „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞"Õ∞. JO>Ë
Pã¨∞Îefl ã¨$+≤ìOKÕ =ºÜ«∞=∞#fl =∂@. „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞=∞O>Ë r`åÅ
=O˜ JOâßÅÃÑ· ÃÑ>Ëì Yˆ~Û `«Ñ¨Ê Pã¨∞ÎÖËg∞ ã¨$+≤ìOK«|_»=Ù. JÖÏO˜k
2014–15 |_≥˚’¡ „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O H˜O^Œ ˆHÏ~ÚOz# "≥Ú`«ÎO
UHõOQÍ ~°∞.5.75 ÅHõΔÅ HÀ@∞¡. ã¨=iOz# JOK«<åÅ „ѨHÍ~°O ~°∞.
4,67,934 HÀ@∞¡. =∞i =$kú ™êkèOKåÅO>Ë 2015–16 |_≥˚’¡ D
ˆHÏ~ÚOѨÙÖˇÖÏ LO_®e? =$kúˆ~@∞#∞ Zxq∞k âß`åxH˜ KÕ~åÛÅ#∞
‰õΩ#flѨÙ_»∞ D ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ ÃÑ~°∞QÍe Hõ^•. HÍh "åã¨Î=OQÍ
ˆHÏ~ÚOzOk =∂„`«O ~°∞. 4.65 ÅHõΔÅ HÀ@∞¡. =∞i `å*Ï JOK«<åÅ
#∞ ‰õÄ_® ã¨=iOKåeû =¿ãÎ U=∞=Ù`«∞Ok? ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`åfixH˜ =KÕÛ
Ѩ#∞fl P^•Ü«∞OÖ’ ã¨∞=∂~°∞ ã¨QÆO =_ô¤ K≥e¡OѨÙňH áÈ`«∞Ok, `«^•fi~å
ÃÑ~°∞QÆ∞`«∂ =ã¨∞Î#fl Ö’@∞x ÉèísÎ KÕÜ«∞_®xH˜ WOHÍ JѨÙÊÅ∞ KÕÜ«∞_»O
ÖË^• L#fl Pã¨∞ÎÅ∞ J=Ú‡HÀ=_»O XHõ JÅ"å@∞QÍ =∂iOk. D
Pi÷Hõ ã¨O=`«û~°OÖ’ „ѨÉèí∞`«fi~°OQÆ ã¨Oã¨÷Ö’¡ ÃÑ@∞ì|_»∞Å LѨã¨OǨÏ~°}
^•fi~å ~°∞. 69,500 HÀ@∞¡ ã¨g∞HõiOKåÅx x~°‚~ÚOKå~°∞.
HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ „áÈ`åûǨÏO – "Õ`«# r=ÙʼnõΩ iHõΠǨÏã¨ÎO
áêi„âßq∞Hõ, "å}˜[º HÍ~˘Êˆ~+¨#∞¡ K≥e¡OKÕ HÍ~˘Êˆ~ò Ѩ#∞fl
„Ѩã¨∞Î`«O L#fl 30 âß`«O KåÅ Z‰õΩ¯= LO_»_»O =Å¡ 23 âß`«O
HÍ~˘Êˆ~ò ã¨Oã¨÷Å∞ Ѩ#∞fl K≥e¡OK«_»O ÖË^Œx, JO^Œ∞‰õΩ Ñ¨iëê¯~°OQÍ
HÍ~˘Êˆ~ò Ѩ#∞fl#∞ 30 âß`«O #∞Oz 25 âß`åxH˜ `«yæOK«É’`«∞<åfl#x
*ˇ·©¡ zϯ K≥áêÊ~°∞. x*ÏxH˜ J"≥∞iHÍ, ѨtÛ=∞ Ü«¸~ÀÑ≤Ü«∞<£ ^ÕâßÅ∞,
30 âß`«O HõO>ˇ Z‰õΩ¯"Õ HÍ~˘Êˆ~ò Ѩ#∞fl qkèã¨∞Î<åfl~Ú. =∞# ^Õâ◊OÖ’
HÍ~˘Êˆ~ò Ѩ#∞fl WÖÏ `«yæOz#O^Œ∞=Å¡ HÍ~˘Êˆ~ò ã¨Oã¨÷ʼnõΩ Hõhã¨O
~°∞. 25,000 HÀ@∞¡ q∞QÆ∞Å∞`«∞Ok. Pi÷Hõ Jã¨=∂#`«Å∞ ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞#fl
ã¨=∂[OÖ’ ã¨OѨ^ŒÃÑ· Ѩ#∞fl qkèOKåÅx '21= â◊`å|ÌOÖ’ ÃÑ@∞ì|_ç—
(HÍÑ≤@Öò W<£ ^Œ >ˇfiO˜Ñ¶¨ãπì ÃãOK«s) „QÆO^äŒ ~°K«~Ú`« ^ä•=∞ãπ Ñ≤ÔH˜ì
¿Ñ~˘¯<åfl~°∞. ~åÉ’ÜÕ∞ HÍÅOÖ’ „ѨѨOK« „^Œ=º ã¨Oã¨÷Å x~åfiǨÏHõO
=Å# Pi÷Hõ Jã¨=∂#`«Å∞ ÉÏQÍ ÃÑiy „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ =º=ã¨÷Å∞
|ÅÇ‘Ï#=∞ÜÕ∞º „Ѩ=∂^Œ=Ú#flO^Œ∞#, JO^Œ∞‰õΩ Ñ¨iëê¯~°OQÍ ^èŒxHõ=~°æ
ã¨OѨ^ŒÃÑ· Ѩ#∞fl qkèOKåÅx <˘H˜¯ K≥áêÊ_»∞.
JÖψQ ã¨OѨ^Œ g∞^Œ Ѩ#∞fl „Ѩã¨∞Î`«O ~°∞. 1008 HÀ@∞¡ =∂„`«"Õ∞
=ã¨∞Î#fl^Œx, Jk =ã¨∂Å∞ KÕÜ«∞_®xˆH JO`«Hõ#fl Z‰õΩ¯= Y~°∞Û
J=Ù`«∞O^Œx ™ê‰õΩ K«∂Ñ≤ ‰õΩb# =~åæxH˜ ã¨OѨ^Œ Ѩ#∞fl ‰õÄ_» ~°^Œ∞Ì
KÕã¨∞Î<åfl#x „ѨHõ˜OKå~°∞. ^•x ™ê÷#OÖ’ H˘#∞QÀà◊¡ g∞^Œ Ô~O_»∞
âß`«O ã¨~ü Kåi˚ qkè™êÎ#<åfl~°∞. nO`À ~°∞. 9000 HÀ@∞¡ =ã¨∞ÎOk.
JÖψQ „Ѩ`«ºHõΔ Ñ¨#∞flÅ#∞ ~°∞. 8000 HÀ@∞¡ `«yæOz, Ѩ~ÀHõΔ Ñ¨#∞flÅ#∞
~°∞. 23,000 HÀ@∞¡ ÃÑOK«∞`«∞<åfl#x ‰õÄ_» „ѨHõ˜OKå~°∞. q^Õj
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞ÅÃÑ· qkèOK« `«ÅÃјì# 'QÍ~ü— ([#~°Öò Ü«∂O©
Z"å~Ú_≥<£û ~°∂Öòû) #∞ Ô~O_Õà◊¡ áê@∞ "å~Ú^• "ÕÜ«∞_»O ^Õâ◊, q^Õj,
|_® áêi„âßq∞Hõ "Õ`«ÎÅ#∞ Jq∞`å#O^ŒOÖ’ =ÚOK≥uÎOk. nO`À
Ѩ#∞fl ZQÆ"Õ`«^•~°∞ʼnõΩ ~°HõΔ} HõeÊOz ¿Ñ^ŒÅÃÑ· ÉèÏ~°O "Õã≤#@¡~ÚOk.
=ã¨∞οã=ŠѨ#∞fl (lZãπ˜) ¿Ñ~°∞`À ˆHO„nHõ$`« Ѩ#∞flÅ =º=ã¨÷
J=∞Å∞‰õΩ xiÌ+¨ì HÍÅO U„Ñ≤Öò 2016 Jx „ѨHõ˜OKå~°∞. W=hfl
|_® ÉÏ|∞ʼnõΩ "Õ∞Å∞ KÕ¿ã K«~°ºÖË. XHõ ѨHõ¯ HÍ~˘Êˆ~@∞ ã¨Oã¨÷Å∞
HõÏìeû# „Ѩ`«ºHõΔ Ñ¨#∞flÅ∞ `«yæã¨∂Î =∞~ÀѨHõ¯ [#™ê=∂#ºO ÉèíiOKåeû#
Ѩ~ÀHõΔ Ñ¨#∞flÅ∞ (L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ ã¨sfiãπ ÏH±û 12.36 âß`«O #∞Oz
14 âß`åxH˜ ÃÑOѨÙ) ÃÑOK«∞‰õΩO@∂ áÈ=_»O HõzÛ`«OQÍ ÏˆHû+¨<£
q^è•#O u~ÀQÆ=∞ =ÚYO Ѩ@ì_»"Õ∞. 2 âß`«O ã¨sfiã¨∞ Ѩ#∞fl ÃÑOK«_»O`À
~°∞. 41,600 HÀ@∞¡ J^Œ#OQÍ Ñ≤O_»∞`«∞<åfl~°∞. WHõ¯_Õ D „ѨÉèí∞`«fiO
q^èÕÜ«∞`« Z=i "≥·Ñ¨Ù# LO^À J~°÷=∞=Ù`ÀOk. `«yæOz# HÍ~˘Êˆ~ò
Ѩ#∞fl J^Œ#Ѩ٠ÃÑ@∞ì|_ç ~°∂ѨOÖ’ Pi÷Hõ =º=ã¨÷Ö’H˜ ~å=_»"≥∂ ÖË^•
J^Œ#Ѩ٠_çq_≥O_»¡ ~°∂ѨOÖ’ |_® ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å *Ë|∞Ö’¡H˜ KÕ~°_»"≥∂
[~°∞QÆ∞`«∞Ok. D Ô~O_çO˜Ö’ Uk [iy<å ÖÏÉèíѨ_Õk ã¨OѨ#fl=~åæÖË
##flk [QÆ"≥∞iy# ã¨`«ºO. [# ÉÏǨïà◊ºO ã¨OˆHΔ=∞ Ѩ^äŒHÍÅ ã¨aû_ôʼnõΩ
ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ 8.5 âß`«O `«yæã¨∂Î HÍ~˘Êˆ~@∞ =~åæʼnõΩ Ñ¨#∞fl ~å~Úf
W=fi_»O K«∂ã¨∞ÎO>Ë HÍ~˘Êˆ~ò =~åæʼnõΩ =∞ixfl ÖÏÉèÏÅ∞ ^ŒO_»∞‰õΩ<Õ
~ÀAÅ∞ =KÕÛâßÜ«∞xÑ≤ã¨∞ÎOk.
ˆHO„^Œ|_≥˚ò2015–16

13. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 13
ã¨OˆHΔ=∂xH˜ HÀ`«Å∞ Ãјì# *ˇ·©¡ |_≥˚òÖ’ ~°HõΔ}, áÈbã¨∞ âßYʼnõΩ
=∂„`«O ÉèÏsQÍ x^èŒ∞Å∞ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. 2014–15Ö’ ã¨=iOz#
JOK«<å ~°∞. 2,22,370 HÀ@¡Ö’ ~°∞. 2,46,727 HÀ@∞¡ JO>Ë 10.95
âß`«O "Õ∞~° ~°HõΔ} ~°OQÍxH˜ x^èŒ∞Å∞ ÃÑiQÍ~Ú. WO^Œ∞Ö’ ~°∞. 94
"ÕÅ HÀ@∞¡ PÜ«Ú^è•Å H˘#∞QÀà◊¡‰õΩ "≥zÛOK«#∞<åfl~°∞. D x^èŒ∞Å∞
J"≥∞iHÍ, „á¶ê<£û ^ÕâßʼnõΩ K≥Ok# PÜ«Ú^èŒ "åºáê~°Ñ¨Ù |Ǩïà◊*Ïu
ã¨Oã¨÷Å ÉÁHõ¯™êʼnõΩ KÕˆ~"Õ. „ÃѶOKü PÜ«Ú^èŒ "åºáê~° ã¨Oã¨÷ ~°¿Ñ¶Öò
Ü«Ú^Œú q=∂<åÅ#∞ ÉèÏ~°`ü‰õΩ Jq∞‡ ™⁄=Ú‡ KÕã¨∞HÀ"åÅx
"≥OѨ~å¡_»∞`«∞Ok. WѨʘˆH =∞# ã¨fi^Õj `Õ[ãπ q=∂<åʼnõΩ,
ÃÇÏeHÍѨì~üʼnõΩ WO[#∞¡ ã¨~°Ñ¶¨~å KÕã¨∞Î#fl ~ÀÖòû ~åÜ«∞ãπ, J"≥∞iHÍ,
W„*Ï~ÚÖò PÜ«Ú^èŒ L`«ÊuÎ^•~°∞Å∞ =∞# |_≥˚ò#∞ ™⁄O`«O
KÕã¨∞HÀ=_®xH˜ `«OÏÅ∞ Ѩ_»∞`«∞<åfl~°∞. JÖψQ ˆHO„^Œ ǨϟOâßY‰õΩ
QÆ`« U_®k ~°∞. 56,372 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ 2015–16 |_≥˚òÖ’
~°∞. 62,124 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. nxÖ’ Hõj‡s ѨO_ç@¡ ѨÙ#~å"åã¨O
HÀã¨O ~°∞. 580 HÀ@∞¡, #HõûÖò =ºuˆ~Hõ PѨˆ~+¨#¡Ö’ áêÖÁæ<Õ áê~å
q∞Å@s ã≤P~üã≤ZѶπ HÀã¨O ~°∞. 14,089 HÀ@∞¡, aZãπZѶπ‰õΩ ~°∞.
12,517 HÀ@∞¡, S˜lÑ≤H˜ ~°∞. 3736 HÀ@∞¡, ã≤SZãπZѶπ‰õΩ ~°∞.
5196 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞.
ã¨OˆHΔ=∂xH˜ `«yæ# ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞
ˆHO„^ŒO =ã¨∂Å∞ KÕã≤# Ѩ#∞flÅ #∞O_ç ~å„ëêìʼnõΩ WKÕÛ "åÏ
32 âß`«O #∞O_ç 42 âß`åxH˜ ÃÑiyO^Œ#fl ™ê‰õΩ`À ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO
KÕѨ˜ì# Ѩ^äŒHÍŠѨÙ#~ü =º=ã‘÷Hõ~°} ^•fi~å 8 „Ѩ^è•# Ѩ^äŒHÍÅ #∞Oz
~å„ëêìÅH˜KÕÛ ã¨Ç¨Ü«∞O ѨÓiÎQÍ LѨã¨OǨÏiOK«∞‰õΩOk. =∞~À 24
Ѩ^äŒHÍÅ#∞ ˆHÏ~ÚOKÕ x^èŒ∞Ö’¡ `«# "åÏ#∞ `«yæOK«∞HÀ#∞Ok.
=∞~À"≥·Ñ¨Ù ã¨OˆHΔ=∞ ~°OQÍʼnõΩ QÆ`« ã¨O=`«û~°O HõO>ˇ x^èŒ∞Å∞ `«yæOzOk.
q^•º ~°OQÍxH˜ ~°∞.68,960 HÀ@∞¡, LáêkèǨg∞ Ѩ^äŒHÍxH˜
~°∞.34,699 HÀ@∞¡, =∞Ç≤Ïà◊Å ã¨OˆHΔ=∂xH˜ 79,258 HÀ@∞¡. |_≥˚òÖ’
PǨ~° Éèí„^Œ`« K«@ìO T¿ãÖË^Œ∞. x~°ƒùÜ«∞ xkèx Ô~O_»∞ "ÕÅ HÀ@¡‰õΩ
ÃÑOKå~°∞. =∞Ç≤Ïà◊ tâ◊√ ã¨OˆHΔ=∂xH˜ ~°∞.10,513 HÀ@∞¡, P~ÀQͺxH˜
~°∞.33,152 HÀ@∞¡, „QÍg∞}Ïaè=$kúH˜ ~°∞.79,526 HÀ@∞¡, Zãπã≤–Zãπ˜
"åºáê~°∞Å Jaè=$kúx „áÈ`«ûÇ≤ÏOKÕO^Œ∞‰õΩ ~°∞.20 "ÕÅHÀ@¡
=¸Å^èŒ#O`À =Ú„^• ÉϺOH± U~åÊ@∞ KÕÜ«∞#∞#fl@∞¡ `≥eáê~°∞.
„QÍg∞} Ü«Ú=`«Ö’ =$uÎ <≥·Ñ¨Ù}ϺÅ∞ ÃÑOKÕO^Œ∞‰õΩ, LѨHÍ~° "Õ`«<åÅ∞
JOkOKÕO^Œ∞‰õΩ ~°∞.1500 HÀ@¡`À 'n# ^ŒÜ«∂Öò Láê^蕺ܫ∞ „QÍg∞}
H“â◊Öò Ü≥∂[#—#∞ „áê~°OaèOzOk. ~°HõΔ} ~°OQÍxH˜, ǨϟOâßY‰õΩ
ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ ÃÑOK«∞`«∂ áÈ=_»O, qxÜ≥∂QÆ ã¨O㨯 $ux ÃÑOz
áÈ+≤OKÕÖÏ Ñ¨~ÀHõΔ Ñ¨#∞flÅ q^è•<åÅ ~°∂ѨHõÅÊ# KÕÜ«∞_»O =O˜
=∞Ô~<Àfl q+¨Ü«∂Å∞ áê`« „ѨÉèí∞`«fi q^è•<åÅ H˘#™êyO¿Ñ##flk ã¨Ê+¨ìO.
=∞#^Õâ◊OÖ’ S^Õà◊¡Ö’Ѩ٠ÉÏÅÉÏeHõÖ’¡ ã¨QÆO =∞Ok áœ+≤ìHÍǨ~°
֒ѨO`À ÉÏ^èŒÑ¨_»∞`«∞<åfl~°x ѨÅ∞ x"ÕkHõÅ∞ "≥Å¡_çOz# ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’<Õ
Ñ≤šʼnõΩ, QÆiƒù}©Å‰õΩ áœ+≤ìHÍǨ~°O JOkOK«_®xH˜ L^ÕÌtOz# ã¨=∞„QÆ
tâ◊√ Jaè=$kú Ѩ^äŒHÍxH˜ (Sã≤_çZãπ) x^èŒ∞Å ˆHÏ~ÚOѨÙÖ’ ã¨QÆO
HÀ`« qkèOKå~°∞. QÆ`« U_®k ~°∞.16,000 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ, D
U_®k ~°∞.8,000 HÀ@¡‰õΩ `«yæOKå~°∞. D "≥Ú`«ÎO ~°HõΔ} ~°OQÆOÖ’
ÃÑiy# x^èŒ∞Å Hõ<åfl `«‰õΩ¯=. Ѷ¨e`«OQÍ ¿Ñ^Œ =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ, Ñ≤šʼnõΩ
JO^Õ P~ÀQƺ x^èŒ∞Å∞ `«yæ f„= J<å~ÀQͺʼnõΩ QÆ∞~°ÜÕ∞º „Ѩ=∂^ŒO
LOk. `«e¡ fã¨∞‰õΩ<Õ PǨ~åxfl |>Ëì Ñ≤Å¡Å Z^Œ∞QÆ∞^ŒÅ LO@∞Ok.
=ÚYºOQÍ "≥∞^Œ_»∞ Z^Œ∞QÆ∞^ŒÅÖ’ ã¨QÆO `«e¡ QÆ~°ƒùOÖ’<Õ [~°∞QÆ∞`«∞O^Œx,
q∞ye# ã¨QÆÉèÏQÆO =¸_Õà◊¡ =Ü«∞ã¨∞֒Ѩ٠[~°∞QÆ∞`«∞O^Œx "≥·^Œº
xѨÙ}∞Å∞ K≥ѨÙ`«∞<åfl~°∞. WѨC_»∞ Sã≤_çZãπ |_≥˚ò#∞ ã¨QÍxH˜ ã¨QÆO
`«yæOK«_»O=Å¡ H˘xfl HÀ@¡ =∞Ok tâ◊√=ÙÅÃÑ·, =∞Ç≤Ïà◊ÅÃÑ· P „ѨÉèÏ=O
Ѩ_»Hõ `«Ñ¨Ê^Œ<Õk Hõ~îÀ~° ã¨`«ºO.
ÃÑ#¬<£, P~ÀQƺ cè=∂ ~°OQÍÅÖ’ HÍO„˜|∂º@s Ѩ^äŒHÍÅ#∞ ‰õÄ_®
HÍi‡‰õΩÅ =ÚO^Œ∞Oz ZOÑ≤Hõ KÕã¨∞HÀ=K«ÛO@∞<åfl~°∞. JO>Ë „Hõ=∞OQÍ
D Ô~O_»∞ ~°OQÍÅ ÉÏ^茺`« #∞O_ç `«Ñ¨ÙÊHÀ=_®xHõ=ã¨~°"≥∞ÿ# xiÌ+¨ì
K«~°ºÅ∞ D |_≥˚òÖ’ „ѨuáêkOKå~°∞. ã¨aû_ôÅ∞ ¿ÇÏ`«∞|^ŒúO
KÕã¨∞Î<åfl=∞<åfl~°∞. JO>Ë J~°÷O HÀ`«ÃÑ@ì_»"Õ∞ ã¨∞=∂! ã¨aû_ôÅ HÀã¨O
~°∞.3,78,000 HÀ@∞¡ ÉèíiOK«ÖËx ÉèÏ~°=∞x Pi÷Hõ 㨈~fi x"ÕkHõ ã¨Ê+¨ìOQÍ
ÃÇÏK«ÛiOzOk. ¿Ñ^ŒÅH˜KÕÛ ã¨aû_ôÅ∞ ¿ÇÏ`«∞|^ŒúO KÕ™êÎ=∞<åflˆ~ `«Ñ¨Ê
ÃÑ^ŒÌÅH˜KÕÛ ã¨aû_ô (=Ú^Œ∞Ì¿Ñ~°∞ ~å~Úf) ¿ÇÏ`«∞|^ŒúO KÕ™êÎ=∞#ÖË^Œ∞.
ÃÑ·QÍ ÃÑOKå~°∞. ~å#∞#fl =¸_ÕO_»¡Ö’ „^Œ=ºÖ’@∞ 3 âß`åxH˜
`«yæ™êÎ~°@. JO>Ë „ѨÉèí∞`«fiO Y~°∞Û `«yæ™êÎ~°#fl =∂@! JO>Ë ã¨aû_ôÅ
`«yæO¿Ñ Hõ^•!
D |_≥˚òÖ’ Zãπã≤ / Zãπ˜Å Jaè=$kúH˜ ~°∞. 30,851 HÀ@∞¡,
~°∞. 19,980 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. QÆ`« ã¨O=`«û~°O`À áÈe¿ãÎ 50
âß`«O HÀ`« qkèOz#@∞¡ Hõ#|_»∞`«∞Ok. JÖψQ =∞^蕺ǨÏfl Éè’[#
Ѩ^äŒHÍxH˜ ~°∞. 13,000 HÀ@¡ #∞O_ç ~°∞.9000 HÀ@¡‰õΩ ‰õΩkOKå~°∞.
P~ÀQƺO, ‰õΩ@∞O| ã¨OˆHΔ=∂xH˜ QÆ`« |_≥˚òÖ’ ~°∞.35,163 HÀ@∞¡
ˆHÏ~ÚOK«QÍ D |_≥˚òÖ’ ~°∞.29,653 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. QÆ$ǨÏ
x~å‡}O, Ѩ@ì} ¿Ñ^ŒiHõ x~°∂‡Å#‰õΩ QÆ`« |_≥˚òÖ’ ~°∞.6008 HÀ@∞¡
ˆHÏ~ÚOK«QÍ D |_≥˚òÖ’ ~°∞.5634 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. =∞Ç≤ÏàÏ
™êkèHÍ~°`«, JÉèí∞º^ŒÜ«∂xH˜ ˆHÏ~ÚOKÕ x^èŒ∞Å∞ ~°∞. 20,000 HÀ@∞¡
`«yæOKå~°∞. QÆ`« Pi÷Hõ ã¨O=`«û~°OÖ’ ¿Ñ^ŒÅ‰õΩ WKÕÛ ã¨aû_ôʼnõΩ
~°∞. 2,62,658 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ D™êi |_≥˚òÖ’ ~°∞.2,43,811
HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. JO>Ë QÆ`«O HõO>ˇ ~°∞.16,847 HÀ@∞¡
`«yæOzOk. "≥Ú`«ÎO ã¨aû_ôÅ∞ QÆ`« |_≥˚òÖ’ l_çÑ≤Ö’ 2.1 âß`«O
HÍQÍ, D |_≥˚òÖ’ 1.7 âß`åxH˜ ‰õΩkOKå~°∞.
q^Œº‰õΩ x^èŒ∞Å `«yæOѨÙ
q^•º ~°OQÍxH˜ ã¨O|OkèOz# P^Œ~°≈ áê~î°âßÅŠѨ^äŒHÍxfl ѨÓiÎQÍ
LѨã¨OǨÏiOK«∞‰õΩOk. „Ѩã¨∞Î`«O `≥ÅOQÍ}Ö’ 192 P^Œ~°≈ áê~î°âßÅÅ∞
#_»∞ã¨∞Î<åfl~Ú. Ô~O_À ^Œâ◊Ö’ D Pi÷Hõ ã¨O=`«û~åxH˜ =∞~À 125
P^Œ~°≈ áê~î°âßÅÅ∞ „áê~°OÉèíO HÍ"åeû LOk. ˆHO„^ŒO ~°^Œ∞Ì KÕÜ«∞_»OÖ’
Ô~O_À^Œâ◊ áê~î°âßÅÅ∞ „áê~°OÉèíO, "≥Ú^Œ˜^Œâ◊Ö’ <≥ÅH˘#fl áê~î°âßÅÅ
=∞#∞QÆ_» „Ѩâßfl~°÷HõOQÍ =∂iOk. ~å„+‘ìÜ«∞ =∂^茺q∞Hõ tHΔÍ JaèÜ«∂<£
(P~üZOZãπZ) ~å„+‘ìÜ«∞ LK«Ûù`«~ü tHΔÍ JaèÜ«∂<£ (~°∂™ê), x^èŒ∞Å
"åÏ#∞ `«yæOK«#∞Ok. WѨʘ =~°‰õΩ P~üZOZãπZÖ’ ˆHO„^Œ ~å„+¨ì
"åÏÅ∞ 75, 25 âß`åÅ∞QÍ, ~°∂™êÖ’ 65,35 âß`åÅ∞QÍ L<åfl~Ú.
ˆHO„^Œ |_≥˚òÖ’ q^•º~°OQÍxH˜ ~°∞. 69,074 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞.
QÆ`« U_®k |_≥˚òÖ’ „ѨuáêkOz# x^èŒ∞Å∞ ~°∞. 82,000 HÀ@∞¡.
JO>Ë QÆ`«O HõO>ˇ 16.54 âß`«O `«‰õΩ¯=. `å*Ï |_≥˚ò 2015–16Ö’
áê~î°âßÅ q^Œº‰õΩ QÆ`« U_®k HõO>ˇ 9.79 âß`«O x^èŒ∞Å#∞ `«yæOz
~°∞. 42,219 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. L#fl`« q^Œº‰õΩ QÆ`« U_®k
ˆHO„^Œ|_≥˚ò2015–16

14. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201514
HõO>ˇ 13.31 âß`«O ÃÑOz ~°∞. 26,855 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞.
JÖψQ ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO qq^èŒ ~å„ëêìʼnõΩ 2014–15 |_≥˚òÖ’
ZãπZãπZ‰õΩ ~°∞. 28,258 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ 2015–16 |_≥˚òÖ’
~°∞. 22 "ÕÅ HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOzOk. P~üZOZãπZ Ѩ^äŒHÍxH˜ QÆ`«
U_®k ~°∞.5,000 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ D™êi ~°∞. 3,565 HÀ@∞¡
ˆHÏ~ÚOzOk. =∞^蕺ǨÏfl Éè’[# Ѩ^äŒHÍxH˜ QÆ`« U_®k ~°∞.13,215
HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ D™êi ~°∞.8900 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOzOk.
L#fl`« q^Œº#∞ |Ö’¿Ñ`«O KÕÜ«∞_®xH˜ ѨÅ∞ ~å„ëêìÖ’¡ ˆHO„^Œ q^•º
ã¨Oã¨÷Å#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∂Åx „ѨuáêkOz#@∞¡ Pi÷Hõ=∞O„u `≥eáê~°∞.
^èŒ<£ÉÏ^£ (*Ï~°öO_£) Ö’x WO_çÜ«∞<£ ã¨∂¯Öò PѶπ "≥∞ÿ<£û ™ê÷~Úx ÃÑOz
ѨÓiΙê÷~Ú SS˜QÍ =∂~åÛÅx „ѨuáêkOz#@∞¡ `≥eáê~°∞. ˆH~°à◊Ö’x
<Õ+¨#Öò W<£ã≤ì@∂ºò PѶπ ã‘ÊKü JO_£ Ç≤ÏÜ«∞iOQ∑ ™ê÷~Úx ÃÑOz
Ü«¸x=iû© PѶπ _ç*Ëae© ã¨ì_ôãπ JO_£ iǨae>Ë+¨<£QÍ =∂~åÛÅx
„ѨuáêkOz#@∞¡ "≥Å¡_çOKå~°∞. cǨÏ~üÖ’ PeO_çÜ«∂ W<£ã≤ì@∂ºò
PѶπ "≥∞_çHõÖò Ãã·<≥ûãπ (Z~Ú"£∞û) `«~°Ç¨ ã¨Oã¨÷#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∂Åx
„ѨuáêkOKå~°∞. „Ѩu q^•ºi÷H˜ 5 H˜.g∞ ^Œ∂~°OÖ’ ã‘xÜ«∞~ü ÃãHõO_»s
ã¨∂¯Å∞ JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’ LO_ÕÖÏ 80 "ÕÅ ÃãHõO_»s ã¨∂¯à◊¡ ™ê÷~Úx
ã‘xÜ«∞~ü ÃãHõO_»s ™ê÷~ÚH˜ ÃÑOKåÅx „ѨÉèí∞`«fiO Ü≥∂z™ÈÎO^Œ<åfl~°∞.
ExÜ«∞~ü/q∞_çÖò ã¨∂¯à◊¡ ™ê÷~Ú ÃÑOK«_»O, H˘`«Î "å˜x U~åÊ@∞
KÕÜ«∞_»O ^•fi~å =∞~À 75 "ÕÅ ã‘xÜ«∞~ü ÃãHõO_»s ã¨∂¯à◊¡#∞ `Õ"åÅx
J#∞‰õΩO@∞<åfl~°∞.
„Ѩu S^Œ∞ H˜Ö’g∞@~°¡‰õΩ XHõ áê~î°âßÅ, „Ѩu Ѩk H˜Ö’g∞@~°¡‰õΩ
XHõ HõàÏâßÅ Jx T^Œ~°Q˘˜ì# Pi÷Hõ =∞O„u P ™ê÷~ÚÖ’ x^èŒ∞Å∞
W=fiHõáÈ=_»OÃÑ· U=∞#∞HÀ"åe. „ѨѨOK« ^ÕâßÅhfl q^•º, "≥·^•ºÅ#∞
„áê^è•#º`å ~°OQÍÅ∞QÍ QÆ∞iÎã¨∞Î<åfl~Ú. J^Õ ™ê÷~ÚÖ’ x^èŒ∞Å∞
ˆHÏ~Úã¨∞Î<åfl~Ú. „ѨѨOK«™ê÷~ÚÖ’ =∞# Ü«¸x=iû©Å ™ê÷~Ú
ZHõ¯_»? JHõ¯_» HõeÊã¨∞Î#fl =ã¨`«∞Ö’¡ =∞#"≥∞Hõ¯_» L<åfl=∞<Õ ^•xÃÑ·<å
K«~°Û #_»"åe. XHõ"≥·Ñ¨Ù „ÃÑ·"Õò Ü«¸x=i≈©Å#∞, „ÃÑ·"Õò ~°OQÍxfl
„áÈ`«ûÇ≤Ïã¨∂Î<Õ q^•º~°OQÍxfl Jaè=$kú KÕ™êÎ=∞#_»O q_»∂¤~°OQÍ LOk.
J^蕺Ѩ‰õΩʼnõΩ ã¨Ô~·# =ã¨`«∞Å∞ HõeÊOK«_»OÖ’#∂ „ѨÉèí∞`«fiO JÅã¨`«fi
^èÀ~°}˜x „Ѩ^Œi≈ã¨∞Î#flk. „QÍg∞} ¿Ñ^Œ Ñ≤Å¡Å∞ K«^Œ∞=ÙHÀ=_®xH˜ ã¨Ô~·#
=ã¨u HõeÊOK«_»O J<Õk ÉÏ^茺`«QÍ QÆ∞iÎOK«_»O ÖË^Œ∞.
=º=™êÜ«∂xH˜ x~å^Œ~°}
=º=™êÜ«∞ ~°OQÍxH˜ ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ ÃÑOK«HõáÈ=_»O, ™êfi`«O„`«ºO
`«~åfi`« ‰õÄ_® PǨ~° Éèí„^Œ`«ÔH· „ѨÉèí∞`«fiOÃÑ· P^è•~°Ñ¨_®eû# Ѩiã≤÷uH˜
™ê=∂#∞ºxfl <≥_»∞`«∂ LO_»_»O, „ѨKå~° ѨϒѨO`À „Ѩ[efl HõÅÅ
™œ^è•ÅÖ’ qǨÏiOѨ *Ëã≤Ok. ^Õâ◊OÖ’ H©ÅHõ ~°OQÆ"≥∞ÿ# =º=™êÜ«∂xfl
|_≥˚ò L¿ÑH˜ΔOzOk. 4 âß`«O =$kúˆ~@∞ ÅHõΔ ºOQÍ ÃÑ@∞ì‰õΩ<åfl=∞#fl
|_≥˚ò – nx ™ê^èŒ#‰õΩ J#∞ã¨iOKåeû# =ӺǨxfl QÍeH˜ =kÖËã≤Ok.
L`«ÊuÎ, L`åÊ^ŒHõ`«Å∞ ÃÑOK«_»O ^•fi~å Ô~·`«∞ P^•Ü«∂xfl ã¨∞ã≤÷~°O
KÕ¿ãO^Œ∞‰õΩ fã¨∞HÀÉ’ÜÕ∞ K«~°ºÖËq∞’ xiÌ+¨ìOQÍ K≥ѨÊÖËHõ áÈ~ÚOk.
=º=™êÜ«∞ Jaè=$kú Ѩ@¡ ã¨Ê$Ç¨Ï LO^Œx K≥ѨÙ`«∂<Õ WѨʘH˜Ñ¨ÙÊ_»∞
KÕÜ«∞QÆey# =∞O„`«^ŒO_»O `«=∞ =^ŒÌ Uq∞ÖË^Œx KÕ`«∞Å∞ Z`ÕÎâß_»∞.
x*ÏxH˜ ^ŒâßÉÏÌÅ∞ QÆ_»∞ã¨∞Î<åfl Ô~·`«∞#∞ ã¨Q“~°=OQÍ xÅɡ>Ëì „Ñ¨Ü«∞`«flO
U „ѨÉèí∞`«fiO KÕÜ«∞ÖË^Œ∞.
[<åÉèÏÖ’ 60 âß`«O P^è•~°Ñ¨_ç L#fl =º=™êÜ«∞ ~°OQÍxH˜
ã¨O|OkèOz =∂@ʼnõΩ KÕ`«Å‰õΩ á⁄O`«#ÖË^Œ∞. <åÉÏ~ü¤ <≥ÅH˘eÊ#
„QÍg∞} =∞øeHõ =ã¨`«∞Å Jaè=$kú xkè (P~ü.ÔH.S.ZѶπ) HÍ~°Êãπ xkèH˜
~°∞. 25 "ÕÅ HÀ@∞¡, n~°…HÍeHõ „QÍg∞} Ѩ~°Ñ¨u sÃѶ·<å<£û xkèH˜ ~°∞.
45 "ÕÅ HÀ@∞¡, ã¨fiÅÊHÍeHõ P~ü.P~ü.a.sÃѶ·<å<£û xkèH˜ ~°∞. 15 "ÕÅ
HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. "≥∞ÿ„HÀ WiˆQ+¨<£, "å@~üÃ+_£ Jaè=$kúH˜
~°∞.5.300 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. W=hfl ã¨#fl, z#flHÍ~°∞ Ô~·`«∞Å
=$kúˆH#<åfl~°∞. ÉϺO‰õΩÅ ^•fi~å ~°∞.8.5 ÅHõΔÅ HÀ@¡ ~°∞}ÏÅ∞
WÑ≤Ê™êÎ=∞x "åQÍÌ#O KÕâß~°∞. y@∞ìÉÏ@∞ ^èŒ~°Å∞, =∂Ô~¯˜OQ∑ ™œHõ~åºÅ
Jaè=$kú „Ѩ™êÎ=<Õ ÖË^Œ∞. ã¨∂÷Å ^ÕjÜ≥∂`«ÊuÎ (l_çÑ≤) Ö’ ã¨∞=∂~°∞
14 âß`«O "åÏ Hõey# =º=™êÜ«∞ ~°OQÍxH˜ ã¨=Úz`« ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞
KÕÜ«∞ÖË^Œ∞. QÆ`« ã¨O=`«û~°O HõO>ˇ 14 âß`«O x^èŒ∞Å∞ `«QÍæ~Ú.
W"åà◊ ^Õâ◊OÖ’x 14.5 HÀ@¡ =∞Ok Ô~·`«∞Ö’¡ U_»∞ HÀ@¡ =∞OkÔH·<å
ÉϺO‰õΩ ~°∞}ÏÅ∞ JO^Œ_»O ÖË^Œ∞. "åã¨Î=OQÍ ™êQÆ∞KÕã¨∞Î#fl "åiÖ’
25 âß`«O Ô~·`«∞ʼnõΩ Ãã·`«O ѨO@ ~°∞}ÏÅ∞ JO^Œ_»O ÖË^Œx „ѨÉèí∞`åfiÅ∞
xÜ«∞q∞Oz# ѨÅ∞ Hõq∞©ÖË ã¨Ê+¨ìO KÕâß~Ú. L`«ÊuÎ Y~°∞Û‰õΩ
„ѨuѶ¨ÖÏʼnõΩ ZÖÏO˜ á⁄O`«#ÖËx ¿ã^ŒºO`À Ô~·`«∞ <Õ_»∞ ™êQÆ∞Ö’
xÅ^˘‰õΩ¯HÀ=_»O r=#‡~°} ã¨=∞㨺QÍ =∂iOk. D Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡
=∂~°∞ÊÅ∞ `≥zÛ z#fl Hõ=∞`åÅ ™êQÆ∞^•~°¡‰õΩ ã¨„Hõ=∞OQÍ Ñ¨O@ ~°∞}ÏÅ∞
JO^ÕÖÏ ~°∞} q`«~°}#∞ =∞iO`« ã¨∞ÅÉèí`«~°O KÕÜ«∂eû#
J=ã¨~°=ÚOk.
=ÚyOѨÙ
JkèHÍ~° ^•Ç¨xfl f~°∞Û‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ HÍ~˘Êˆ~@¡ =∞^ŒÌ`«∞`À
JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ# „ѨÉèí∞`«fiq∞k. HÍ~˘Êˆ~@∞¡, ÃÑ@∞ì|_»∞ŠѨ@¡
ÉèíH˜Î „â◊^ŒúÅ#∞ „Ѩ^Œi≈OKÕO^Œ∞‰õΩ "≥#∞HÍ_»x „ѨÉèí∞`«fiq∞k. „Ѩ*Ï =ºuˆ~Hõ
q^è•<åÅ∞, HÍi‡Hõ =ºuˆ~Hõ K«ÏìÅ#∞ J=∞Å∞KÕã≤, ^ÕjÜ«∞, q^Õj
|Ǩïà◊*Ïu ã¨Oã¨÷Å#∞ "≥∞Ñ≤ÊOKÕ „ѨÉèí∞`«fiq∞k. „Ѩ[Å =∞<ÀÉèÏ"åÅ#∞
ÉèËèˇMÏ`«~ü KÕã¨∂Î "åi ã¨OˆHΔ=∞O H˘~°‰õΩ Ñ¨x KÕÜ«∞‰õΩO_®, „Ѩ*Ï
ǨωõΩ¯Å#∞ HÍÅ~å¿ã „ѨÉèí∞`«fiq∞k. HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ ÖÏaèOKÕ q^èŒOQÍ
HÍi‡Hõ K«ÏìÅ#∞, Éèí∂¿ãHõ~°} K«ÏìÅ#∞ ã¨=iOz# „ѨÉèí∞`«fiq∞k.
Ô~·ÖËfi, c=∂, ÉϺOH˜OQ∑, ~°HõΔ} ~°OQÍÖ’¡H˜ q^Õj ÃÑ@∞ì|_»∞Å#∞
PǨfixã¨∞Î#fl „ѨÉèí∞`«fiq∞k. HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ #zÛ#@∞¡QÍ, "å~°∞ "≥∞KÕÛ
q^èŒOQÍ #_»∞K«∞‰õΩO@∂ K«ÏìÅ#∞, q^è•<åÅ#∞ ~°∂á⁄Okã¨∂Î
HÍ~˘Êˆ~@¡ `˘`«∞ÎQÍ =∂i# „ѨÉèí∞`«fiq∞k.
D |_≥˚ò ™ê=∂lHõ JO`«~åÅ#∞ =∞iO`« ÃÑOKÕkQÍ LOk.
Jaè=$kúH˜, Láêkè HõÅÊ#‰õΩ, „Ѩ[Å r=<Àáêkèx ÃÑOKÕkQÍ LO_®eû#
|_≥˚ò =∞ixfl ÉèÏ~åÅ∞ „Ѩ[ÅÃÑ· =ÚYºOQÍ |_»∞QÆ∞ |ÅÇ‘Ï# =~åæÅÃÑ·
"≥∂¿Ñ q^èŒOQÍ LOk. "≥Ú`«ÎOQÍ K«∂¿ãÎ D |_≥˚ò Ô~·`«∞Å, HÍi‡‰õΩÅ,
q^•ºi÷, ¿Ñ^Œ, =∞^茺`«~°QÆu, "≥∞ÿ<åi©, =∞Ç≤ÏàÏ, ^Œo`«, Pk"åã≤
„Ѩ[Å Pâ◊Å#∞ h~°∞Q͈~Û q^èŒOQÍ LOk. '"Õ∞H± W<£ WO_çÜ«∂— HÀã¨O
H˘xfl „Ѩuáê^Œ#Å∞ |_≥˚òÖ’ HõxÑ≤Oz<å, Jk ‰õÄ_» ™êHÍ~°O JÜÕ∞º
J=HÍâßÅ∞ HõxÑ≤OK«_»O ÖË^Œ∞. |_»∞QÆ∞, |ÅÇ‘Ï# =~åæÅ ã¨OˆHΔ=∂xH˜,
=º=™êÜ«∞ ~°OQÍxH˜, „QÍg∞}Ïaè=$kúH˜, x~°∞^ÀºQÆ Ü«Ú=`«‰õΩ f~°x
J<åºÜ«∞O KÕã≤Ok. |_≥˚ò ˆHÏ~ÚOѨÙÖ’¡ [iy# D J<åºÜ«∂xfl
ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO ã¨ik^Œ∞̉õΩ<ÕÖÏ „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ "å^Œ∞Å∞, „Ѩ*Ïã¨OѶ¨∂Å∞,
„Ѩ*Ï ˆHΔ=∂xfl HÀˆ~ JÉèí∞º^ŒÜ«∞ áêsìÅ∞ ˆHO„^ŒOÃÑ· XuÎ_ç `Õ"åeû#
J=ã¨~°O ZO`≥·<å LOk.
(~°K«~Ú`« Láê^蕺ܫ∞ <åÜ«∞‰õΩÅ∞, ~å[hu âß„ã¨Î q^•ºi÷)
ˆHO„^Œ|_≥˚ò2015–16
g

15. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 15
Pi÷HõѨiã≤÷uJ^èÀQÆu"≥·Ñ¨ÙѨÙ~ÀQÆu
ˆHO„^Œ |_≥˚ò ™ê=∂#∞ºÅ‰õΩ ã¨O|OkèOz# |_≥˚òÖÏ H͉õΩO_® |_® HÍ~˘Êˆ~ò, |Ǩïà◊*Ïu ã¨Oã¨÷Å J#∞‰õÄÅ
|_≥˚òÖÏLO^ŒxJO@∞<åfl~°∞ q.ǨÏ#∞=∞O`«~å=Ù
|_≥˚ò JO>Ë KåÖÏ=∞Ok P=∞_» ^Œ∂~°O áÈ`å~°∞. P ÖˇHõ¯Å∞,
_˘Hõ¯Å∞ =∂ˆHg∞ J~°÷O HÍ=OÏ~°∞. HÍx =KÕÛ ã¨O=`«û~åÖ’¡ ÖË^•
~åÉ’ÜÕ∞ ã¨O=`«û~åÖ’¡ =∞# Pi÷Hõ Éèíq+¨º`«∞Î ZÖÏ LO_»É’`«∞O^À
D |_≥˚ò `≥eÜ«∞*Ëã¨∞ÎOk. JÖÏOѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞HÀHõáÈ`Õ ZÖÏ?
g∞ WO’¡ U^≥·<å â◊√ÉèíHÍ~°ºO [~°QÆÉ’`«∞O^ŒO>Ë ZO`« Y~°Û=Ù`«∞Ok,
ZO`« _»|∞ƒ g∞ ÉϺO‰õΩÖ’ LOk, JѨÙÊKÕÜ«∂ÖÏ Jx ÖˇHõ¯Å∞
"Õã¨∞HÀ~°∂? JÖψQ ^Õâ◊ [<åÉèÏ 126 HÀ@¡ =∞OkH˜ ¿ã=ÅOkOKå
ÅO>Ë ZO`« _»|∞ƒ J=ã¨~°O J=Ù`«∞Ok. ZO`« P^•Ü«∞O =ã¨∞ÎOk.
^ÕxHÀã¨O ZO`«, ZÖÏ Y~°∞Û KÕÜ«∂e, JѨÙÊKÕÜ«∞_»O J=ã¨~°O LO^•
Jx „ѨÉèí∞`«fiO ‰õÄ_® ÖˇHõ¯Å∞ "Õã¨∞HÀ=_»"Õ∞ |_≥˚ò. ‰õΩ¡Ñ¨ÎOQÍ K≥áêÊÅO>Ë
P^•Ü«∞ =ºÜ«∂ŠѨ˜ìHõ.
2015–16H˜ É_≥˚ò JOK«<å ~°∞. 17 ÅHõΔÅ HÀ@∞¡. WO^Œ∞Ö’
JѨÙÊ, =_ô¤ K≥e¡OѨÙÅ∞, ~°HõΔ} Yˆ~Û U_»∞ ÅHõΔÅ HÀ@∞¡. q∞QÆ`å Ѩk
ÅHõΔÅ HÀ@¡`À |O_ç #_»∞ã¨∞ÎO^•? #_»=É’^Œx „ѨÉèí∞`åfixH˜ =ÚO^Õ
`≥Å∞ã¨∞. ZHõ¯_» Y~°∞Û `«yæOKåe ÖË^• ÃÑOKåe, ZO`« JѨÙÊ KÕÜ«∂eû
=ã¨∞ÎOk J<Õ q=~åÅ∞ |_≥˚òÖ’ LOÏ~Ú. ^Õâ◊OÖ’ #∂˜H˜ _≥ɡ·ƒ
=∞Ok x=ã≤OKÕ „QÍ=∂Å ÉÏQÀQÆ∞Å∞ K«∂_®Åx "≥∞_» g∞^Œ `«ÅHÍÜ«∞
L#fl"åÔ~=Ô~·<å J#∞‰õΩOÏ~°∞. D ™ê=∂#∞ºÖË F>Ëã≤ "≥∂_ôx
JkèHÍ~°OÖ’ ‰õÄ~ÀÛɡÏì~°∞ HÍ|˜ì =ÚO^Œ∞ gi ÉÏQÀQÆ∞Å∞
Ѩ˜ìOK«∞HÀ"åe Hõ^•. HÍx WÖÏO˜ Ѩiã≤÷u ™ê=∂#∞ºxH˜ Z^Œ∞Ô~·`Õ
`«Å `åHõ@∞ìÃјì J~Ú<å ã¨=∞㨺#∞ Ѩiëê¯~°O KÕã¨∞HÀ"åÅx
J#∞‰õΩOÏ_»∞. HÍx áêʼnõΩÅ∞ J™ê=∂#∞ºÅ∞† ™ê=∂#∞ºxÖÏ
PÖ’zOK«~°∞. HÍQÍ áêʼnõΩÅ∞ `«=∞ `«ÅHÍÜ«∞Å#∞ J"≥∞iH͉õΩ
`åHõ@∞ìÃÑ>Ëìâß~°∞. (WO`«‰õΩ =ÚO^Õ 2005Ö’ Pi÷Hõ=∞O„uQÍ L#fl
„Ѩ}Éò =ÚYs˚ J"≥∞iHÍ "≥o¡ P Ѩx KÕã¨∞H˘x =KåÛ~°∞) a*ˇÑ≤ „ѨÉèí∞`«fiO
D q+¨Ü«∞OÖ’#∂ HÍO„ÔQãπ q^è•<åÅ<Õ HÍÑ‘ H˘˜ìOk. J^Õ q^è•<åxfl
H˘#™êyOzOk. ZxflHõÅ J#O`«~°O JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ KÕã≤#
"åQÍÌ<åÅ#∞ J=∞Å∞ѨiKÕ kâ◊Ö’ Ѩܫ∞xOK«‰õΩO_®, J"≥∞iH͉õΩ
Ѩ~°∞QÆ∞Å∞ fâß~°∞. g∞~°∞ =∂ ^ÕâßxH˜ ~°O_ç, ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ ÃјìOK«O_ç
JO@∂ '"Õ∞H± W<£ WO_çÜ«∂— J<Õ x<å^•xflKåÛ~°∞. JO>Ë =∂ xѨÙÊÖ’¡
ѨѨÙÊÖËiOK«O_ç Jx JÉèíºi÷OKå~°∞. =∂ +¨~°`«∞ÅOwHõi¿ãÎ =™êÎO
J<åfl~°∞. "≥∂_ô PÖ’K«# U=∞O>Ë "åàÁ¡zÛ ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ Ãјì,
Ѩi„â◊=∞Å∞ U~åÊ@∞ KÕã≤, ÉèÏ~°fÜ«ÚʼnõΩ L^ÀºQÍe™êÎ~°∞. ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞
=¿ãÎ, ^Õâ◊ P^•Ü«∞O ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞Ok. JѨÙÊ_»∞ „Ѩ[ʼnõΩ ¿ã=ÅOk™êÎO
Jx K≥ѨÊ_»"Õ∞ Hõ^•. D PÖ’K«#Å <ÕѨ^䌺OÖ’ 2015–16 |_≥˚ò
~°∂ѨHõÅÊ# [iyOk.
`«# PǨfi<åxfl JO^Œ∞H˘#fl J"≥∞iHÍÖ’x |Ǩïà◊*Ïu ã¨Oã¨÷Å∞
=zÛ Ñ¨i„â◊=∞Å∞ ÃÑ_»`åO, ã¨÷ÖÏxfl K«∂Ñ≤OK«O_ç, JO>Ë H˘xfl "ÕÅ
ZHõ~åÅ ã¨÷ÅO HÍ"åe. ~åÉ’ÜÕ∞ D J=ã¨~åxfl ^Œ$+≤ìÖ’ LOK«∞H˘x
Éèí∂ ^Œ∞~å„Hõ=∞} HÀã¨O Pi¤<≥<£û#∞ „Ѩ"Õâ◊Ãјì, ^•xx áê~°¡"≥∞Oò
P"≥∂^•xH˜ Ãјì, Ö’H±ã¨ÉèíÖ’ <≥yæOK«∞H˘x ~å[ºã¨ÉèíÖ’ Ü«Ú^•úxH˜
ã¨#fl^Œú=∞=Ù`«∞<åfl~°∞. JO>Ë Ô~·`«∞ U=∞=Ù`Õ<Õq∞˜, =ÚO^Œ∞ |Ǩïà◊*Ïu
ã¨Oã¨÷Å HÀÔ~¯ f~åÛe. JO>Ë |_≥˚òÖ’ Wk=~°‰õΩ HÍO„ÔQãπ áêÅ#Ö’
ÖψQ „Ѩ^äŒ=∞ ÅHõΔ ºO HÍ~˘Êˆ~@∞¡ `«~åfi`Õ =º=™êÜ«∞O. J^Õ =∞#‰õΩ
|_≥˚òÖ’ HõxÑ≤ã¨∞ÎOk.
ZxflHõÖ’¡ WzÛ# "åQÍÌ<åʼnõΩ Ô~·`«∞ʼnõΩ ã¨O|OkèOz#O`« =~°‰õÄ
QÆ∞_£Éˇ·. J^Õ ZxflHõÅ HÀã¨O HÀ@∞¡ ‰õΩ=∞‡iOz# ÉèÏ~°fÜ«∞ HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ
Z„~°u"åz Ѩ~°z PǨfi#O. JKÕÛ k<£ "åiH˜ =KÕÛã≤Ok. WHõ ™ê=∂#∞º
ÅOÏ~å? „ѨѨOK« =∞O`«˜Ö’ ÖψQ =∞#^Õâ◊OÖ’ K«=Ú~°∞ ^èŒ~°Å∞
`«QÆæQÍ, P"Õ∞~°‰õΩ qxÜ≥∂QÆ^•~°∞ʼnõΩ ^èŒ~°Å∞ `«yæO#>Ë¡ `«yæOz, P
"Õ∞~°‰õΩ ZÔH·û*ò, Hõã¨ì"£∞û ã¨OHÍÅ∞ ÃÑOz, Ô~·`«∞Å∞, =∞^茺`«~°QÆu „Ѩ[Å
K≥OѨ"åÜ«∞Q˘Ïì~°∞. YsѶπÖ’, ~°cÖ’ ѨO@Å∞ ^≥|ƒu<åfl~Ú. Ô~·`«∞‰õΩ
HÍ"åeû# Z~°∞=ÙÅ∞, ѨÙ~°∞QÆ∞ =∞O^Œ∞Å∞ ^èŒ~°Å∞ `«QÆæÖË^Œ∞. HÍQÍ Ô~·`«∞
KÕuÖ’ _»|∞ƒÖËHõ H˘#∞QÀÅ∞ â◊H˜Î `«yæ, `«Ü«∂s ~°OQÆOÖ’ `«Ü«∂Ô~·#
=ã¨∞Î=ÙʼnõΩ y~åH© `«yæOk. L`«ÊuÎ `«yæ`Õ l_çÑ≤ ZÖÏ ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞Ok?
D ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ QÆ}ÏOHÍÅ∞ Pi÷Hõ ã¨ÅǨ^•~°∞ ã¨∞„|=∞}˜Ü«∞<£ˆH
JO`«∞zHõ¯ÖË^Œ∞. H˘#∞QÀà◊√¡ `«yæ`Õ „Ѩ[Å∞ K≥e¡OKåeû# Ѩ#∞flÅ∞ `«yæ,
„ѨÉèí∞`åfi^•Ü«∞O `«QÆ∞æ`«∞Ok. |_≥˚ò JOK«<å „Ñ¨HÍ~°O 2013-14Ö’
Ô~"≥#∂º Ö’@∞ 2013-14Ö’ ~°∞. 3,57,048 HÀ@∞¡ LO_»QÍ 2015-
16Ö’ ~°∞. 3,94,472 HÀ@¡‰õΩ ÃÑ~°QÆ#∞Ok. =_ô¤ K≥e¡OѨÙÅ∞ 2013-
14Ö’ ~°∞. 3,74,254 HÀ@¡ #∞Oz 2015-16Ö’ ~°∞. 4,56,145
HÀ@¡‰õΩ ÃÑ~°QÆ#∞Ok. Y*Ï<åÖ’ „Ѩu ~°∂áê~ÚÖ’ <åÅ∞QÀ=O`«∞
JO>Ë 24 ÃÑ·ã¨Å∞ ~°∞}"Õ∞. ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ ˆHO„nÜ«∞ qâ◊fiq^•ºÅÜ«∞O
„á⁄.*ˇ. =∞<ÀǨÏ~°~å=Ù „ѨHÍ~°O "≥Ú`«ÎO |_≥˚òÖ’ ã≤OǨ ÉèÏQÆO
„Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞OQÍ LO_ç „Ñ¨}ÏoHÍ =ºÜ«∞O ˆHÅ=O ~°∞.
4,65,000 HÀ@∞¡QÍ ã¨∂zOK«|_çOk. JO>Ë QÆ`« ã¨O=`«û~°O „Ѩ}ÏoHÍ
=ºÜ«∞O HõO>Ë ‰õÄ_® 40 ÅHõΔÅ∞ `«‰õΩ¯=QÍ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. '^Õâ◊OÖ’
=∞øeHõ ™œHõ~åºÅ∞ (JO>Ë q^Œ∞ºK«ÛH˜Î, Ô~·à◊√¡, áÈ~°∞ìÅ∞ =ÔQ·~å) H˘~°`«
ÃÇÏK«∞ÛQÍ LO_ç „Ñ¨Éèí∞`«fi „ÃÑ·"Õò ÉèÏQÆ™êfi=∞º q^è•#O JtOz#
Ѷ¨e`åÅ∞ ÅaèOK«Hõ áÈ~Ú<å, J^Õ =∂~åæ# D U_®k, =KÕÛ U_®kÖ’¡
J=ÅOa™êÎ#O@∞#fl „ѨÉèí∞`«fiO D S^Õà◊¡Ö’ ‰õÄ_® qѶ¨Å=∞=_»O
MÏÜ«∞O. D ™œHõ~åºÅ HõÅÊ# ¿Ñ^ŒÅ‰õΩ Láêkè ÅaèOK«^Œ∞. WÖÏO˜
Ѩiã≤÷uÖ’ HÍi‡Hõ â◊H˜Î „Ѩu <≥Å D Ѩk ÅHõΔÅ =∞Ok K˘Ñ¨ÙÊ#
ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞O>Ë "åiH˜ Láêkè ZHõ¯_» Åaèã¨∞ÎOk.
ˆHO„^Œ|_≥˚ò2015–16

16. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201516
Pi÷HõѨÏìÅ#∞Oz`˘ÅyOz#Ô~·ÖËfi|_≥˚ò
2015–16 Ô~·ÖËfi |_≥˚òÖ’ ˜ÔHò ^èŒ~° ÃÑOK«ÖË^Œ∞. ã¨O`À+≤^•Ì=∂?
PQÆO_ç. "≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO JkèHÍ~°OÖ’H˜ =ã¨∂Î<Õ Ô~·ÖËfi Kèås˚Å∞ ÃÑOz#
q+¨Ü«∞O QÆ∞~°∞ÎÖË^•? _èçb¡ #QÆ~° ZxflHõÖ Ñ¶¨e`åÅ`À K≥OѨ ѨyÖËã¨iH˜
Xà◊√¡ ^ŒQÆæ~°ÃÑ@∞ìH˘x „Ѩ=iÎOK«_»O =Å¡<Õ Kèås˚Å∞ WѨÙÊ_Õ =∞àÏ¡ ÃÑOz`Õ
„Ѩ[Å∞ `«xfl `«yÖË™êÎ~°<Õ ÉèíÜ«∞O`À<Õ Kèås˚Å∞ ÃÑOK«ÖË^Œx „QÆÇ≤ÏOKåe.
Kèås˚Å∞ ÃÑOK«HõáÈ=_®xH˜ Ô~·ÖËfi =∞O„u F ™ê‰õΩ K«∂Ñ≤OKå~°∞. „Ѩ[ʼnõΩ
™œHõ~åºÅ∞ HõeÊOK«‰õΩO_® Kèås˚Å∞ ÃÑOK«_»O <åºÜ«∞O HÍ^Œ<åfl~°∞.
=∞O„u QÆ`åxfl =∞~°záÈ~Ú LOÏ~°∞. "å*ò¿ÑÜü∞ „Ѩ^è•xQÍ L#fl
HÍÅOÖ’ ™œHõ~åºÅ∞ HõeÊOK«‰õΩO_®<Õ Kèås˚Å∞ ÃÑOKå~°∞. Jã¨Å∞
q+¨Ü«∞"Õ∞=∞O>Ë _ôlÖò ^èŒ~°Å∞ `«QÍæ~Ú. 70 âß`«O Ô~·à◊√¡ _ôlÖò`À<Õ
#_»∞ã¨∞Î<åfl~Ú. HÍQÍ Ô~·ÖËfi Kèås˚Å∞ `«yæOKåe. JÖÏ `«yæOK«‰õΩO_®
LO>Ë Y~°∞Û ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞Ok. JHõ¯_» P^•Ü«∞O Y~°∞Û `«QÆ∞æ`«∞Ok.
JÖÏO@ѨÙÊ_»∞ Kèås˚Å∞ ÃÑOK«_»O ZO^Œ∞‰õΩ? ÃÑOK«Hõ áÈ=_®xH˜
"≥#∞Hõ#∞#fl ~°Ç¨Ï㨺O Wk. ÖÏÅ∂ „Ѩ™ê^£, =∞=∞`å ɡ#s˚ ‰õÄ_®
Kèås˚Å∞ ÃÑOK«ÖË^Œ∞. „Ѩ[ʼnõΩ HÍ"åeûOk H˘`«Î Ô~·Å∞ =∂~åæÅ∞, „Ѩܫ∂}
™œHõ~åºÅ∞, "å˜x ÃÑOz Kèås˚Å∞ ÃÑOz`Õ Z@∞=O˜ =ºuˆ~Hõ`«
~å^Œ∞. XHõ ѨHõ¯ „Ѩܫ∂}˜‰õΩÅ g∞^Œ Kèås˚Å∞ ÃÑOK«‰õΩO_®, ÉÁQÆ∞æ,
W#∞=Ú ÖÏO˜ L`«Ê`«∞ÎÅ g∞^Œ ã¨~°∞‰õΩ ~°"å}Ï Kèås˚Å∞ ÃÑOz`Õ P
ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ ÉèÏ~°O áêi„âßq∞Hõ"Õ`«ÎÅ∞ ^èŒ~°Å∞ ÃÑOz ™ê=∂#º „Ѩ*ÏhHõO
g∞^Œ‰õΩ <≥>Ëì™êÎ~°∞. F KÕ`ÀÎ `«yæOz, Ô~O_À KÕ`ÀÎ =_礿ãÎ, „Ѩܫ∂}˜‰õΩÅ
g∞^Œ Kèås˚Å∞ ÃÑOK«ÖË^Œ<Õ |∞_»QÆ ¿ÑeáÈ`«∞Ok.
ZHõ¯_», ^ÕxÖ’ ÃÑ@∞ì|_ç Ãјì<å, ÖÏÉèÏÅ =∂@ JÖÏ LOz
Ãјì# ÃÑ@∞ì|_ç J~Ú<å uiy ~å"åe Hõ^•. HÍx =∞# ÉèÏ~°`«
Ô~·ÖËfiÅÖ’ ÃÑ@∞ì|_ç ÃÑ@ì_»O JO>Ë zÅ∞¡‰õΩO_»Ö’ hà◊√¡ áÈã≤#>Ë¡.
=º=™êÜ«∞ ~°OQÍÅ∞ ~°∞. 8,50,000 HÀ@∞¡ ÃÑ~°QÆ_»O H˘`«Î q+¨Ü«∞O
Ug∞ HÍ^Œ∞. z^ŒO|~°O D ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ‰õΩ É’}© KÕâß~°∞. D „ѨÉèí∞`«fiO
P Ѩ<Õ KÕã≤Ok. Wk ‰õÄ_® HÍO„ÔQãπ áêÅ# HÍÑ‘ÜÕ∞. QÆ∞iqO^ŒyO[
`«# H˜O^Œ #Å∞Ѩ٠`å<≥~°∞QÆ^Œ#fl@∞¡, ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ ÖËHõ ^Õâ◊ ^ÕâßÖ’¡
aèHΔÍ@} KÕã¨∞Î#fl ÉèÏ~°`«^Õâ◊ Pi÷HõâßY JkèHÍ~°∞ʼnõΩ K≥·<åÖ’ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ
"ÕQÆO `«yæO^Œx, `«fi~°Ö’ ÉèÏ~°`ü K≥·<å Hõ<åfl „Ѩ^äŒ=∞ ™ê÷#OÖ’
LO@∞O^Œx JO@∞O_»QÍ =∞#^Õâ◊ „ѨÉèí∞`«fi Pi÷Hõ ã¨ÅǨ^•~°∞Å∞
ã¨∞„|=∞}˜Ü«∞<£ 'K≥·<åÖ’ 35 Uà◊¡ #∞Oz Ѩk âß`«O l_çÑ≤
ÃÑ~°∞QÆ∞`ÀOk. J^À J^Œ∞ƒù`«—=∞x Ѩ~ÀHõΔOQÍ =∞O^ŒeOKå~°∞. x^èŒ∞Å∞
ÖË#ѨÙÊ_»∞ „Ѩ[Å g∞^Œ ã¨"ås KÕÜ«∞_»O „ѨÉèí∞`åfixH˜ JÅ"å>ˆ ¿ã"å
Ѩ#∞fl#∞ 14 âß`åxH˜ ÃÑOz „Ѩ[Å #∞Oz =ã¨∂Å∞ KÕÜ«∞_»O,
HÍ~˘Êˆ~@¡ g∞^Œ Ѩ#∞fl 30 âß`«O #∞Oz 25 âß`åxH˜ `«yæOK«_»O
K«∂¿ãÎ „ѨÉèí∞`«fiO "≥ÚQÆ∞æ Z@∞"≥·áÈ J~°÷"≥∞ÿáÈ`«∞Ok. „ѨѨOK« ÉϺO‰õΩ
P^Õâ◊O "Õ∞~°ˆH D ¿ã=ŠѨ#∞fl =ã¨∂Å∞ KÕÜ«∞_»O „áê~°OaèOzO^Œx
QÆ∞~°∞ÎOK«∞HÀ"åe.
HÍ~˘Êˆ~ò ¿ã=Ö’ `«iã¨∞Î#fl „ѨÉèí∞`åfixH˜ ™ê=∂#∞ºÖˇÖÏ
HõxÑ≤™êÎ~°∞? ™ê=∂lHõ ã¨OˆHΔ=∞ Ѩ^äŒHÍÅ∞ HÀH˘Å¡Å∞. HÍx ˆHÏ~ÚOѨÙÅ
HõO>Ë Sã≤_çZãπ, =∞^蕺ǨÏfl Éè’[# Ѩ^äŒHõO, ã¨~°fi tHΔÍ JaèÜ«∂<£,
`åQÆ∞h~°∞, P~ÀQƺO, ‰õΩ@∞OÉ ã¨OˆHΔ=∞O ÖÏO˜ Ѩ^Œ∞ÌÅxflO˜H©
ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ `«yæOKå~°∞. 14= ÃѶ·<å<£û Hõq∞+¨<£ ˆHO„^Œ Ѩ#∞flÖ’¡
"åÏ#∞ ÃÑOKå~°∞. HÍ|˜ì ÃѷѨ^Œ∞ÌʼnõΩ ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ `«yæOKå=∞x
„ѨÉèí∞`«fiO J#∞‰õΩO@∞#fl@∞¡Ok. HÍx "åã¨Î=O "Õ~°∞. L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ
PO„^茄Ѩ^Õâò Ö’@∞ |_≥˚ò† ~å[^è•x x~å‡}ÏxH˜ x^èŒ∞Å∞ HÍ"åe.
JÖÏO˜ Ѩiã≤÷uÖ’ ã¨OˆHΔ=∞ Ѩ^ä•HÍʼnõΩ J^Œ#Ѩ٠x^èŒ∞Å∞ Y~°∞Û
KÕÜ«∂Ö’, H˘`«Î ~å„ëêìxH˜ Ö’@∞ |_≥˚ò ѨÓ_»∞ÛHÀ=_®xH˜ P x^èŒ∞Å∞
Y~°∞Û KÕÜ«∂ÖÏ? `≥ÅOQÍ} ~åRO ‰õÄ_® ˆHO„^ŒO #∞Oz x^èŒ∞Å∞
`«‰õΩ¯=QÍ =™êÎÜ«∞x JO’Ok. ™êfi`«O„`«ºO =zÛ# H˘`«ÎÖ’
Ѩi„â◊=∞ÅÃÑ· 90 âß`«O Ѩ#∞fl qkèOz ^•xx „Hõ=∞OQÍ 30 âß`åxH˜
`«yæOK«QÍ "≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO 25 âß`åxH˜ `«yæOzOk. „ѨÉèí∞`«fiO Z=i
¿ã=Ö’ `«iOK«#∞#fl^À D qâı¡+¨} `≥eÜ«∞ KÕã¨∞ÎOk.
XÉÏ=∂‰õΩ =ÚO^Œ∞QÍ L#fl J"≥∞iHÍ J^茺‰õΔΩ_»∞ ÉèÏ~°fÜ«ÚÅ∞
uO_ç áÈ`«∞ÅÜ«∂º~°∞ HÍ|˜ì PǨ~° H˘~°`«, ã¨aû_ôÅ∞ W"åfieû
=zÛO^Œx J#_»O áê~î°‰õΩʼnõΩ QÆ∞iÎO_Õ LO@∞Ok. "≥∂_ô ‰õÄ_®
JÖÏO˜ PÖ’K«#Ö’<Õ L#fl@∞¡Ok. JO^Œ∞ˆH =º=™êÜ«∂xH˜ "≥Ú`«ÎO
Jaè=$kú Y~°∞ÛÖ’ =º=™êÜ«∂xH˜ ˆHÏ~ÚOѨ٠âß`«O 2013-14Ö’
9.5 âß`«O LO>Ë ^•xx 2015-16Ö’ ˆH=ÅO 2.7 âß`åxH˜
`«yæOzOk. J"≥∞iHÍ "≥∂_ô J#∞|O^èŒO JÖÏO˜k. P "≥∂A ZO`«
Ö’`«∞QÍ LO^ŒO>Ë JHõ¯_ç |Ǩïà◊*Ïu ã¨Oã¨÷Å#∞ "≥∂_ô ã¨fiÜ«∞OQÍ
"≥o¡ PǨfixOz =KåÛ~°∞. "åiH˜ HÍ"åeû# Éèí∂q∞ HÀã¨O Ô~·`«∞Å#∞
"åi Éèí∂=ÚÅ #∞Oz "≥à◊¡Q˘>Ëì K«Ïìxfl fã¨∞‰õΩx ~å#∞<åfl~°∞.
ˆHO„^Œ|_≥˚ò2015–16
„Ѩܫ∂}˜‰õΩÅ∞ K≥e¡OKÕ ˜ÔH¯@¡ Ys^Œ∞, ã¨~°∞‰õΩÅ ~°"å}ÏÏ KÕÜ«∞_»O
=Å¡ =KÕÛ P^•Ü«∞O`À Ô~·ÖËfiÅ∞ #_»=_»OÖË^Œ∞† ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO „Ѩã¨∞Î`«O
`«# x^èŒ∞Å #∞Oz ~°∞. 40,000 HÀ@∞¡, Ô~·ÖËfi ÃѶ·<å<£û HÍ~˘Êˆ~+¨<£
=∂Ô~¯ò #∞Oz JѨÙÊÅ∞ `≥zÛ ~°∞. 17,655 HÀ@∞¡ Ô~·ÖËfi âßY‰õΩ
JOk¿ãÎ<Õ Ô~·à◊√¡ #_»∞ã¨∞Î<åfl~Ú. Ô~·ÖËfi âßY Jnè#OÖ’ ÅHõΔÅ ÃÇÏHÍì~°¡
Éèí∂q∞ LO^Œx ÖÏÅ∂ „Ѩ™ê^£ Ô~·ÖËfi =∞O„uQÍ L#flѨʘ #∞Oz K≥ѨÙ`«∂
=KåÛ~°∞ HÍx P Ѩx ZO^Œ∞‰õΩ KÕÜ«∞ÖË^Œ∞? WѨʘˆH „ѨHõ˜Oz#
H˘`«Î Ô~·Å∞ =∂~åæÅ#∞ ѨÓiÎ KÕÜ«∞_®xH˜ ~°∞. 17,136 HÀ@∞¡ HÍ"åe.
QÆ`« 30 ã¨O=`«û~åÖ’¡ 874 Ô~·ÖËfi „áê*ˇ‰õΩìÅ#∞ =∞OE~°∞ KÕ¿ãÎ, ˆH=ÅO
312 „áê*ˇ‰õΩìÅ∞ =∂„`«"Õ∞ ѨÓ~°ÎÜ«∂º~Ú. ѨÓiÎ KÕÜ«∞_»O PÅ㨺O
J~Ú<å H˘nÌ ^èŒ~°Å∞ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ`À =∞iO`« PÅ㨺O J=Ù`å~Ú.
Ô~·ÖËfiÅ Jnè#OÖ’ L#fl Éèí∂=ÚÅ#∞ Jq∞‡`Õ XHõ ã¨O=`«û~°O |_≥˚ò‰õΩ
ã¨iáÈ`«∞O^Õ"≥∂. Ô~·ÖËfiÅ#∞ „ÃÑ·"Õ©Hõ~°} KÕÜ«∂Å<Õ PÖ’K«# =zÛOk.
‰õÄ~°∞ÛO>Ë ÖË=ÖËx Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ L#fl Ô~·ÖËfiÖ’ ÃÑ@∞ì|_ç ÃÑ@ì_®xH˜
Z=~°∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ =™êÎ~°∞? "≥∂_ô |Ǩïâß D Ѩiã≤÷ux QÆ=∞xOKÕ
JÉ˃ Ô~·ÖËfiÅ#∞ „ÃÑ·"Õ©HõiOK«É’=∞x „ѨHõ˜OKåeû =zÛOk. |Ǩïâ◊
U"À z#fl z#fl q+¨Ü«∂Ö’¡ „ÃÑ·"Õ©Hõ~°}#∞ J#∞=∞uOK«=K«∞Û† JO`Õ.
Ô~·ÖËfiÅ∞ WO`« ^•~°∞} Pi÷Hõ ^Œ∞ã≤÷uÖ’ LO_ç Wk=~°ˆH =∞OE~°∞
KÕã≤# H˘`«Î Ô~·ÖËfi =∂~åæÅ#∞ ѨÓiÎKÕÜ«∞ÖË#ѨÙ_»∞ H˘`«Î =∂~åæÅ∞ =∂
~å„ëêìxH˜ ~åÖË^Œ<Õ ^•xHõ<åfl, x~å‡}OÖ’ L#fl Ô~·Å∞ =∂~åæÅ#∞ xs‚`«
QÆ_»∞=ÙÖ’ ѨÓiÎ KÕÜ«∞=∞x P^ÕtOz J=∞Å∞ [iˆQÖÏ K«∂¿ãÎ ã¨||∞QÍ
LO@∞Ok. LÉèíÜ«∞ `≥Å∞QÆ∞ ~å„ëêìÖ’¡ 11 H˘`«Î Ô~·Å∞ =∂~åæÅ#∞
=∞OE~°∞ KÕã≤<å (H˘xfl 1996–97Ö’ =∞OE~°Ü«∂º~Ú), WOHÍ
ã¨∞=∂~°∞ ~°∞. 1700 HÀ@∞¡ Y~°∞Û KÕÜ«∂eû LOk.

17. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 17
^ÕâßxH˜ =∞øeHõ ™œHõ~åºÅ HõÅÊ# J`«º=ã¨~°O. "≥∂_ô "Õ∞H± W<£
WO_çÜ«∂ HÍ~°º~°∂ѨO ^•ÖÏÛÅO>Ë D ™œHõ~åºÖËg ÖˉõΩO_® U q^Õj
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞_»∞ =∞# ^Õâ◊OÖ’ J_»∞QÆ∞ÃÑ@ì_»∞. D ™œHõ~åºÖËq Jx
J_»∞QÆ∞`«∞<åfl~°∞, HÍ^Œ∞, _ç=∂O_£ KÕã¨∞Î<åfl~°∞. q^Œ∞º^Œ∞`åÊ^Œ#‰õΩ ÉÁQÆ∞æ
„áê^äŒq∞Hõ J=ã¨~°O. P ÉÁQÆ∞æ#∞ Ô~·ÖËfi ~°"å}Ï KÕÜ«∂e. WO`«‰õΩ
=ÚO^Œ∞ HÀÖò WO_çÜ«∂ ã¨Oã¨÷ [#~°Öò "Õ∞<Õ[~°∞ =∂ Ñ≤òÃÇÏ_£û ^ŒQÆæ~°
É’Öˇ_»O`« ÉÁQÆ∞æ LOk, g∞~°∞ "åQÆ#∞¡ `≥K«∞ÛHÀO_»—x J<åfl~°O>Ë "åQÆ#¡
H˘~°`«#∞ J~°÷O KÕã¨∞HÀ=K«∞Û.
„Ѩܫ∂}˜‰õΩÅ Kèås˚Å∞ ÃÑOK«ÖË^Œx, ã¨~°∞‰õΩ ~°"å}ÏÏ Kèås˚Å∞ =∂„`«O
ÃÑOKå=∞O@∞<åfl~°∞ =∞O„u =~°∞ºÅ∞. Kèås˚Å∞ ÃÑiy`Õ ã¨~°∞‰õΩÅ ^èŒ~°Å∞
ÃÑ~°∞QÆ∞`å~Ú. P ÃÑiy# ^èŒ~°Å#∞ K≥e¡OKåeûOk „Ѩ[ÖË. QÆ`« J~Ú^Œ∞
^ŒâßÉÏÌÖ’¡ 61 âß`«O =∞Ok „Ѩܫ∂}˜‰õΩÅ∞, 59 âß`«O ã¨~°∞‰õΩ ~°"å}ÏÏ
ÖÏsʼnõΩ =∞o¡O^Œx ÖˇHõ¯Å∞ K≥ѨÙ`«∞<åfl~Ú. Ô~·ÖËfiÅ ã¨=∞~°÷`« ZÖÏ
kQÆ*Ï~°∞`«∂ =™ÈÎOk D QÆ}ÏOHÍÅ∞ `≥eÜ«∞ *Ëã¨∞Î<åfl~Ú. ~å#∞
~å#∞ ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fi x^èŒ∞Å #∞Oz, JѨÙÊÅ∞ `≥zÛ #_çÑ≤ã¨∞ÎO_»QÍ,
[áê<£Ö’ Ô~·ÖËfiÖË JHõ¯_ç „Ñ¨Éèí∞`åfixH˜ `«# x^èŒ∞Å #∞Oz 15 âß`«O
„ѨÉèí∞`åfixH˜ JO^ŒKÕ™ÈÎOk. WÖÏO˜ Ѩiã≤÷uH˜ KÕ~°∞HÀ=_®xH˜ =∞#
Ô~·ÖËfiʼnõΩ Zxfl ^ŒâßÉÏÌÅ∞ Ѩ_»∞`«∞O^À "≥∂_ô [áê<£ "≥o¡=KåÛ~°∞. D
q+¨Ü«∞O =∞#‰õΩ ZO^Œ∞‰õΩ K≥ѨÊÖË^À? QÆ`«O`À áÈe¿ãÎ _ôlÖò ^èŒ~°
HÍ~°∞ KÒHõ J~ÚOk. Z‰õΩ¯= âß`«O Ô~·à◊√¡ _ôlÖò`À<Õ #_»∞ã¨∞Î<åfl~Ú.
^èŒ~° `«yæOk HÍ|˜ì Ô~·Å∞ „Ѩܫ∂}©‰õΩÅ ˜ÔHò Ys^Œ∞ `«yæOKåe Hõ^•.
Ô~·ÖËfi =∞O„`«∞Å∞ =∂~°∞`«∞<åfl~°∞ QÍx, Ô~·ÖËfi „Ѩ=∂^•Å ã¨OYº
ÃÑ~°∞QÆ∞`«∂<Õ LOk. „Ѩã¨∞Î`« Ô~·ÖËfi =∞O„u `«# LѨ<庙êxfl K«^Œ=_®xH˜
=ÚO^Œ∞ ~ÀA<Õ =∞# ~åROÖ’ F Ô~·Å∞ „Ѩ=∂^ŒO [iyOk. Ô~·Å∞–~À_»∞
„HÍã≤OQ∑Ö’ „Ѩ=∂^•Å ã¨OYº `«QÆæ_»O ÖË^Œ∞. U^À ÖÏOK«#OQÍ H˘O`«
_»|∞ƒ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. D ÖˇHõ¯# Jxfl Ô~·ÖËfi ˆQ@¡ =^ŒÌ ~°HõΔ} U~åÊ@∞¡
KÕÜ«∞_®xH˜ Zxfl ^ŒâßÉÏÌÅ∞ Ѩ_»∞`«∞Ok? ~°HõΔ} K«~°ºÅ∞ fã¨∞‰õΩO@∞
ˆHO„^Œ|_≥˚ò2015–16
g
<åfl=∞x =∞O„u „ѨHõ˜OKå~°∞ QÍx q=~åÅ∞ ÖË=Ù. Ѩiâ◊√„Éèí`«,
ˆH@iOQ∑, q<À^ŒO, >ˇHÍflÅr QÆ∞iOz =∞O„u =∂Ï¡_®~°∞. W=hfl U
`«~°QÆu „Ѩܫ∂}©‰õΩÅ`À K≥a`Õ ÉÏ=ÙO_Õk.
W©=Å =~°‰õÄ HÍO„ÔQãπ, WѨÙÊ_»∞ a*ˇÑ≤ Ô~·ÖËfiÅ#∞ „Éèí+¨μì
Ѩ˜ìã¨∞Î<åflÜ«∞#_®xH˜ =∞# ã¨iǨÏ^Œ∞ÌÖ’¡ L#fl =∞#`À áê@∞ ã¨fi`«O„`«O
ã¨OáêkOK«∞H˘#fl K≥·<å`À áÈeÛ K«∂¿ãÎ `≥eã≤ áÈ`«∞Ok. ã¨fi`«O„`«O
ã¨OáêkOz# WO_çÜ«∂ QÆ`« 68 ã¨O=`«û~åÖ’¡ =∞#^Õâ◊O J^Œ#OQÍ
11 "ÕÅ H˜Ö’g∞@~°¡ x_çqQÆÅ Ô~·Å∞ =∂~åæxfl xi‡OK«QÍ, J^Õ HÍÅOÖ’
K≥·<å 1,10,000 H˜Ö’g∞@~°¡ Ô~·Å∞ =∂~åæxfl xi‡OK«∞H˘Ok. =∞#"≥∞Hõ¯_»,
<åQÆÖ’Hõ"≥∞Hõ¯_»? D q+¨Ü«∞O „ѨÉèí∞`åfiʼnõΩ `≥eÜ«∞x q+¨Ü«∞"Õ∞q∞
HÍ^Œ∞. =∞# Ô~·ÖËfiÅ f~°∞`≥#∞fleÖÏ=Ù<åflÜ«∞x QÆ=∞xOz XHõ˜ HÍ^Œ∞,
ã¨∞=∂~°∞ Zxq∞k Hõq∞©Å#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∞QÍ "åizÛ# x"ÕkHõÅ#∞
Uq∞KÕâß~°∞? |∞@ì^•YÖÏ KÕâß~å? F ^Õ=Ù_® ##∞fl Hõ~°∞}˜OK«"å
Jx =∞O„u J<åfl_»O>Ë =∞# Ô~·ÖËfiÅ∞ ZO`« ^Œ∞ã≤÷uÖ’ L<åflÜ≥∂
J~°÷=∞=Ù`«∞Ok. WÖÏO˜ <ÕѨ^䌺OÖ’ =KÕÛ ã¨O=`«û~°OÖ’ WO`« Y~°∞Û
KÕ™êÎO, =KÕÛ S^Õà◊¡Ö’ 8.5 ÅHõΔÅ HÀ@∞¡ Y~°∞Û KÕÜ«∂Åx ÅHõΔ ºO
ÃÑ@∞ìH˘<åfl=∞x (P S^Õà◊¥¡ JkèHÍ~°OÖ’ LO_®e Hõ^•) „ѨHõ˜¿ãÎ
#=∞‡QÆÅ=∂?
14 ÅHõΔÅ =∞Ok ѨxKÕ¿ã D ^Õâ◊ "åºÑ¨Î ã¨Oã¨÷#∞ XHõ¯ Ô~·ÖËfi
É’~°∞¤ "Õ∞<Õ*ò KÕÜ«∞QÆÅ^•? "åQÆ#∞¡, Ô~·ÖËfi É’wÅ∞ ÖÏO˜ `«Ü«∂s
~°OQÆO L`«Ê`«∞ÎÅ#∞ `«Ü«∂sx "Õˆ~ „ѨÉèí∞`«fi ~°OQÆ L`«Ê`«∞ÎÅ `«Ü«∂sx
"Õˆ~ „ѨÉèí∞`«fi ~°OQÆ ã¨Oã¨÷#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∞=K«∞Û. É’~°∞¤‰õΩ WO`« ÃÑ^ŒÌ
=º=ã¨÷#∞ #_çÑ≤OKÕ ÉÏ^茺`« W=fi_»O =Å¡ ^•xÖ’ L#fl`« ™ê÷~ÚÖ’
L#fl Ô~·ÖËfi |∞º~å„HÍ@∞¡ "åi Wëêì~å[ºOQÍ =º=ǨÏiã¨∞Î<åfl~°∞† ^•x
`ÀHõ HõuÎiOKåe. Ô~·ÖËfi É’~°∞¤#∞ qˆHO„nHõ~°} KÕÜ«∂e. ™œHõ~åºÅ∞
ÃÑOK«_»O „Ѩ^è•# ÅHõΔ ºOQÍ LO_®e.
=º=™êÜ«∂xfl ‰õÄ_® HÍ~˘Êˆ~ò ã¨Oã¨÷ʼnõΩ JѨÊyOK«_»"Õ∞ "≥∂_ô ÅHõΔ ºO.
PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ =º=™êÜ«∂aè=$kúH˜ Ѩk HÍ~˘Êˆ~ò ã¨Oã¨÷Å∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ
=KåÛÜ«∞x, P HõOÃÑhÅ`À Ѩk ~ÀAÖ’¡ XѨÊO^ŒO KÕã¨∞‰õΩ#fl@∞¡
~åR =º=™êÜ«∞ =∞O„u ѨuÎáê˜ Ñ¨ÙÖÏ¡~å=Ù „ѨHõ˜OKå~°∞. W@∞
„QÍ=∂Ö’¡ ѨO@ Éèí∂=ÚÅ∞, J@∞ Ѩ@ì}ÏÖ’¡, #QÆ~åÖ’¡ Ѩi„â◊=∞Å∞
™ê÷Ñ≤¿ãÎ =∞#O Z‰õ¯_» LOÏO? zÑ¨Ê Ñ¨@∞ì‰õΩx J_»∞‰õΩ¯O@∂ u~°QÍe.
ZO^Œ∞KÕ`«#O>Ë HÍ~˘Êˆ~@∞¡, |Ǩïà◊*Ïu ã¨Oã¨÷Å∞ ѨO_çOKÕ Ñ¨O@Å∞
ÉÏQÍ K«eQÍ LO_Õ ^ÕâßÖ’¡ ѨO_çOK«_®xH˜ gÅ∞ÖËx ѨO@Å<Õ
ѨO_çOz, „áêÃãã≤OQ∑ KÕã≤, _»Éσ֒¡ q^ÕâßʼnõΩ ZQÆ∞=∞u KÕ™êÎ~°∞.
„Ѩ[Å∞ =∞}∞Å∞, =∂}˜HͺÅ∞ J_»QÆ_»O ÖË^Œ∞. WÅ∞¡, q^Œ∞ºK«ÛH˜Î,
Ѩiâ◊√„Éèí"≥∞ÿ# =∞Ozh~°∞, Ï~ÚÖˇò, ~°Ç¨Ï^•~°∞Å∞, ‰õΩ@∞O|OÖ’
XHõ¯iÔH·<å Láêkè, "≥·^Œº, q^Œº ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å∞ =ÔQ·~å =∂„`«"Õ∞ U
^Õâ◊OÖ’<≥·<å „Ñ¨[Å∞ HÀ~°∞‰õΩ<Õq W"Õ. HÍx q∞eÜ«∞h~°∞¡, aeÜ«∞h~°∞¡
HÍ"åÅx HÍ^Œ∞. D Hõh㨠™œHõ~åºÅ∞ HõÅ∞QÆ*ËÜ«∞x „ѨÉèí∞`åfixH˜
áêeOKÕ J~°›`« ÖË^Œ∞. 2022 <å˜H˜ JO^ŒiH© Wà◊√¡ WKÕÛ™êÎ=∞x
"åQÍÌ#O ZxflHõÖ’¡ KÕã≤# "åQÍÌ<åÅ∞ U=∞Ü«∂ºÜ≥∂ =∞#O K«∂ã¨∂Î<Õ
L<åflO. D |_≥˚òÖ’ ™ê=∂lHõ ¿ã=ŠѨ^Œ∞ÌʼnõΩ HÀ`« qkèOKå~°∞.
"≥∂_ô JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ# Pˆ~_»∞ <≥ÅÖ’¡ XHõ HÀ`« qkèOKå~°∞.
WѨÙÊ_»∞ Ô~O_À HÀ`«.
|_≥˚ò LѨ<åºã¨O qO@∞O>Ë Wk ÉèÏ~°`« „Ѩ[ʼnõΩ ã¨O|OkèOz#
|_≥˚Ïì, H˘kÌ =∞Ok |Ǩïà◊*Ïu HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ ã¨O|OkèOz# |_≥˚Ïì
Jx K«∂_»É’`Õ 'ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å =~°æ „áê|ÖϺxfl ÃÑOKÕkâ◊QÍ KÕã≤#
ÃÑ^ŒÌ J_»∞QÆ∞ D |_≥˚ò. ^•x`À Jaè=$kú [~°QÆ^Œ∞. „Ѩã¨∞Î`«O „ѨѨOK«
"åºÑ¨ÎOQÍ D q+¨Ü«∞O „Ѩã¨∞Êù@=∞=Ù`«∞Ok. J~Ú`Õ Pâ◊Û~°ºHõ~°"≥∞ÿ#
q+¨Ü«∞O U=∞O>Ë D Jaè=$kú =ӺǨÏO qѶ¨Å"≥∞ÿ#ѨÙÊ_»∞ #Ü«∂
L^•~°"å^•xH˜ q∞ye# UÔH·# q+¨Ü«∞"Õ∞=∞O>Ë ÃÑ@∞ì|_ç=~°æ
„áê|ÖϺxfl ÃÑOK«_»O. nxH˜ „Ѩ`«ºHõΔ Ñ¨#∞flÅ ˆHΔ„`«OÖ’
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞ʼnõΩ WzÛ# ~å~ÚfÅ =Å¡ Y*Ï<å ~°∞. 8315 HÀ@¡
P^•Ü«∞O HÀÖ’Ê=_»O XHõ L^•Ç¨Ï~°} =∂„`«"Õ∞. ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞ʼnõΩ
ѨšH˜ "≥∂ã¨∂Î ™ê=∂#º [<åxH˜ JO^Œ=Åã≤# ã¨OˆHΔ=∞ Ѩ^äŒHÍÅ
ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ `«yæã¨∂Î =ã¨∞Î<åfl~Ú. ã¨∂÷Å *ÏfÜ«∂^•Ü«∞O
Ö’ D Ѩ^äŒHÍʼnõΩ ˆHÏ~ÚOѨ٠ZÖÏ `«yæã¨∂Î =KåÛ~À K«∂_»O_ç –
l_çÑ≤Ö’ ã¨OˆHΔ=∞ Ѩ^äŒHÍÅ ˆHÏ~ÚOѨ٠âß`«O: 2010-11 –
2.49† 2011-12 – 2.28† 2012-13 – 1.98† 2013-14 –
1.92† 2014-15 – 1.82† 2015-16 – 1.68 D q=~åÅ∞
K«kq# `«~åfi`« "≥∂_ô „ѨÉèí∞fi`«O QÍh, JO`«‰õΩ =ÚO^Œ∞ HÍO„ÔQãπ
„ѨÉèí∞`«fiO QÍh Z=i HÀã¨O Ѩx KÕã¨∂Î =ã¨∞Î<åflÜ≥∂ "Õˆ~ K≥áêÊÖÏ?
(~°K«~Ú`« gHõΔ}O =º=™ê÷ѨHõ ã¨Oáê^Œ‰õΩÅ∞) g

18. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201518
KÕ`«Ö’¡Hõ#|_»x=∂@Å„áê^è•#º`«Å∞
`≥ÅOQÍ} ~å¢+¨ì „ѨÉèí∞`«fi `˘e ѨÓiΙê÷~Ú |_≥˚ò QÆOcè~°"≥∞ÿ# „ѨHõ@#Å∞ KÕã≤#ѨʘH© „Ѩ}ÏoHõÖ’¡, „áê^è•#º`«Ö’¡,
JOÔHÖ’¡Pã¨∂ÊùiÎHõ#|_»_»OÖË^ŒO@∞<åfl~°∞ Z<£."Õ}∞QÀáêÖò
`≥ÅOQÍ}|_≥˚ò2015–16
QÆ`« Pi÷Hõ ã¨O=`«û~°O „áê~°OÉèí"≥∞ÿ# Ô~O_»∞ <≥ÅÅ `«~åfi`«
`≥ÅOQÍ} ~å„+¨ìO U~°Ê_ç#O^Œ∞=Å¡ QÆ`« ã¨O=`«û~°O ѨÓiÎ |_≥˚ò #∞
„Ѩ"Õâ◊ÃÑ@ìÖËHõáÈ~Ú# `≥ÅOQÍ} ~å„+¨ì ã¨q∞u „ѨÉèí∞`«fiO 2015-16
Pi÷Hõ ã¨O=`«û~åxH˜ ã¨O|OkèOz =∂~üÛ 11# ѨÓiÎ |_≥˚ò #∞
„Ѩ"Õâ◊ÃјìOk. JÖÏ XHõ~°HõOQÍ nxfl `≥ÅOQÍ} „ѨÉèí∞`«fi `˘e |_≥˚ò
QÍ<Õ Ñ¨ijeOK«=K«∞Û. JÖÏ Ñ¨ijeã¨∂Î ™êˆQ D ã¨g∞HõΔ =¸_»∞
„Ѩâ◊flʼnõΩ Ñ¨iq∞`«=∞=Ù`«∞Ok. XHõ˜, D |_≥˚ò `≥ÅOQÍ} „Ѩ[Å
PHÍOHõΔÅ#∞, L^Œº=∞ ÅHΔͺÅ#∞ U "Õ∞~°‰õΩ „ѨuѶ¨eã¨∞Î#flk? Ô~O_»∞,
P PHÍOHõΔÅ, ÅHΔͺŠ„ѨuѶ¨Å#O L<åfl ÖËHõáÈ~Ú<å, D |_≥˚ò
„ѨHõ˜Oz# „áê^è•#º`«Å „Hõ=∞O Uq∞˜? =¸_»∞, D |_≥˚ò ÃÑ@∞ì‰õΩ#fl
ÅHΔͺŠ™ê^蕺™ê^蕺ÖËq∞˜? Uq <≥~°"Õˆ~ J=HÍâ◊O LOk? Uq
<≥~°"Õ~°HõáÈÜÕ∞ J=HÍâ◊O LOk?
Pi÷Hõ =∞O„u D>ˇÅ ~å*ËO^Œ~ü =∂~üÛ 11# âßã¨#ã¨ÉèíÖ’
„Ѩ"Õâ◊Ãјì# 2015-16 |_≥˚ò ~°∞. 1,15,689 HÀ@¡`À
`«Ü«∂~°~ÚOk. WO^Œ∞Ö’ „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O ~°∞. 52,383 HÀ@∞¡
HÍQÍ „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O ~°∞. 63,306 HÀ@∞¡. "≥Ú`«ÎO Ô~"≥#∂º
P^•Ü«∞O ~°∞. 94,131 HÀ@∞¡. nxÖ’ ˆHO„^Œ Ѩ#∞flÖ’¡ "åÏ ~°∞.
12,823 HÀ@∞¡, ~å„+¨ì Ѩ#∞flÅ∞, ã¨∞OHÍÅ∞ ~°∞. 46,494 HÀ@∞¡, Ѩ<Õfl`«~°
P^•Ü«∞O ~°∞. 32,019 HÀ@∞¡, =_ô¤ =ã¨∂à◊√¡ ~°∞. 2,793 HÀ@∞¡
LOÏ~Ú. D Ô~"≥#∂º P^•Ü«∞OÖ’#∞Oz Jaè=$kú =ºÜ«∞OQÍ ~°∞.
69,434 HÀ@∞¡, =_ô¤Å K≥e¡OѨÙÅ∞ ~°∞. 7,958 HÀ@∞¡, áêÅ<åѨ~°"≥∞ÿ#
Y~°∞ÛÅ∞ ~°∞. 5,769 HÀ@∞¡, Ѩ#∞flÅ =ã¨∂à◊¡ Y~°∞Û ~°∞. 863 HÀ@∞¡,
W`«~° Y~°∞ÛÅ∞ ~°∞. 9,575 HÀ@∞¡ HõeÑ≤ "≥Ú`«ÎO Y~°∞Û ~°∞. 93,600
HÀ@∞¡ áÈQÍ, ~°∞. 531 HÀ@¡ Ô~"≥#∂º q∞QÆ∞Å∞ LO@∞O^Œx |_≥˚ò
JOK«<å "Õã≤Ok. Ô~"≥#∂º MÏ`åÖ’ q∞QÆ∞Å∞ L#flѨʘH©, D |_≥˚ò
~°∞. 16,968 HÀ@¡ q`«Î Ö’@∞ (ÖË^• „^Œ=º Ö’@∞ - Ѷ≤㨯Öò _≥Ѷ≤ã≤ò)
JOK«<å "Õã≤Ok. ~°∞}ÏÅ∞ q∞#Ǩ W`«~° P^•Ü«∂xH© =ºÜ«∂xH©
=∞^茺 LO_Õ `Õ_®#∞ q`«Î Ö’@∞ JOÏ~°∞. W©=e HÍÅOÖ’ Jxfl
„ѨÉèí∞`«fiÅ∂ P^•Ü«∞ =ºÜ«∂Å =∞^茺 `Õ_®#∞ ~°∞}ÏÅ ^•fi~å
f~°∞ÛHÀ=_®xH˜ „Ѩܫ∞uflã¨∞Î<åfl~Ú QÆ#∞Hõ D q`«ÎÖ’@∞ xs‚`« Ѩiq∞u
֒ѨÖË xÜ«∞O„uOK«_®xH˜ 2003Ö’ „^Œ=º ÉÏ^茺`«, |_≥˚ò x~°fiǨÏ}
K«@ìO (Ѷ≤㨯Öò Ô~™êÊxûae© JO_£ |_≥˚@s "Õ∞<Õ*ò"≥∞Oò Ü«∂H±ì)
`≥KåÛ~°∞. ^•x „ѨHÍ~°O q`«Î Ö’@∞ ã¨∂÷Å ~å„+¨ì L`«ÊuÎÖ’ 3 âß`åxH˜
q∞OK«QÆ∂_»^Œ∞. HÍx `≥ÅOQÍ} |_≥˚ò 2005-16 Ö’ 3.9 âß`«O
q`«Î Ö’@∞ JOK«<å "Õâß~°∞. ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO ‰õÄ_» D Ѩiq∞ux
áê˜OK«_»O ÖË^Œ<Õ HÍ~°}O K«∂áê~°∞. Jk x|O^èŒ#ʼnõΩ Ö’|_ç#^•
HÍ^• J<Õ „Ѩâ◊fl Hõ#fl WO`« ÃÑ^ŒÌ Ö’@∞ K«∂¿ÑÖÏ P_»O|~°"≥∞ÿ#
=ºÜ«∞ JOK«<åÅ∞ "Õ¿ã |^Œ∞Å∞, P^•Ü«∂xH˜ `«y# =ºÜ«∂xfl K«∂Ñ≤
LO_»=K«∞Û. ÖË^•, WѨÙÊ_»∞ Ѩ#∞flÅ∞ ÖËx |_≥˚ò `«Ü«∂~°∞ KÕâß=∞x
K«∂ѨىõΩx, P `«~åfi`« D Ö’@∞#∞ ѨÓiOK«_®xH˜ J^Œ#Ѩ٠Ѩ#∞flÅ∞
qkèOK«=K«∞Û. ÖË^• x|O^èŒ#Å#∞ Ju„Hõq∞Oz ^Õj q^Õj ~°∞}ÏÅ∞
`≥zÛ, P Jã¨Å∞, =_ô¤ K≥e¡OѨÙÅ ÉèÏ~åxfl „Ѩ[ÅÃÑ· "≥∂Ѩ=K«∞Û.
D JOÔHÅ∞, áêiÉèÏ+≤Hõ Ѩ^•Å∞ XHõ =∂Ü«∂*ÏÅO. Jq ™ê^è•~°}
„Ѩ*ÏhHÍxH˜ =∂„`«"Õ∞ HÍ^Œ∞, q^•º=O`«∞ʼnõΩ ‰õÄ_» J~°÷=∞ÜÕ∞º
J=HÍâ◊O `«‰õΩ¯=. D J~°÷O HÍx Pi÷Hõ ѨiÉèÏ+¨ Kå@∞# `«=∞
JOÔHÅ QÍ~°_ôx ™êyOK«_®xH˜, „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[<åÅ∞ <≥~°"Õ~°∞`åÜ≥∂
ÖË^À `≥eÜ«∞‰õΩO_® =∞ã≤ѨÓã≤ =∂ˆ~_»∞ HÍÜ«∞ KÕÜ«∞_®xH˜
„Ѩܫ∞uflOK«_»O D ^Õâ◊OÖ’ áêÅHõ=~åæÅ∞, JkèHÍ~°=~åæÅ∞ ^ŒâßÉÏÌÅ∞
QÍ J=∞Å∞ KÕã¨∞Î#fl hu. JO^Œ∞=Å¡ P JOÔHÅ#∞, áêiÉèÏ+≤Hõ Ѩ^•Å#∞
^•˜, |_≥˚ò #∞ ~å#∞#fl ã¨O=`«û~°Ñ¨Ù „ѨÉèí∞`«fi ÅHΔͺÅ#∞, „áê^è•#º`«
Å#∞, ã¨OHõÖÏÊxfl ã¨∂zOKÕ H©ÅHõ Ѩ„`«OQÍ Ñ¨ijeOK«=Åã≤ LO@∞Ok.
Pi÷Hõ =∞O„u LѨ<åºã¨OÖ’ |_≥˚ò Uq∞’, |_≥˚ò Uq∞ KÕÜ«∞=Åã≤
LO^À „Ѩâ◊Oã¨hÜ«∞"≥∞ÿ# =∂@ÖË L<åfl~Ú.
'|_≥˚ò JO>Ë zÏì Ѩ^Œ∞ÌŠѨ˜ìHõ HÍ^Œ∞. r=O ÖËx JOÔHÅ∞,
™ê~°O ÖËx QÆ}ÏOHÍÅ∞ HÍ^Œ∞. |_≥˚ò JO>Ë `≥ÅOQÍ} „Ѩ[Å PHÍHõΔÅ∞.
"åi Hõà◊¡Ö’ `˘}˜H˜ã¨ÖÏ_»∞`«∞#fl HõÅÅ∞. "åi Pâ◊Å#∞ PHÍOHõΔÅ#∞
x[OKÕ¿ã x~å‡}Ï`«‡Hõ"≥∞ÿ# „Ѩ}ÏoHõ. „Ѩ*Ï^èŒ<åxfl „Ѩ[Å x["≥∞ÿ#
Jaè=$kú HÀã¨O "≥zÛOKÕ QÆOcè~°"≥∞ÿ#, ÉÏ^茺`åÜ«Ú`«"≥∞ÿ# „Ѩ„H˜Ü«∞.
D |_≥˚ò `≥ÅOQÍ} <≥ÅH˘eÊ# ™ê=∂lHõ qÅ∞=Å P^è•~°OQÍ
~°∂á⁄OkOz# ã¨r= Pi÷Hõ „Ѩ}ÏoHõ— Jh, 'L=∞‡_ç ~å„+¨ìOÖ’
`≥ÅOQÍ} x^èŒ∞Å∞ =∞o¡OѨىõΩ QÆ∞Ô~·<å~Ú— Jh, 'L^ÕÌâ◊ºÑ¨Ó~°fiHõ"≥∞ÿ#
q=ˆHΔ `≥ÅOQÍ} Lã¨∞~°∞ fã≤Ok— Jh, '<Õ_çk `≥ÅOQÍ} ~å+¨ìO.
`≥ÅOQÍ} „Ѩ[Å∞ ™êfiaè=∂#O`À `«=∞ Éèíq+¨º`«∞Î#∞ `å"Õ∞ xi‡OK«∞‰õΩ<Õ
ã¨`åÎ á⁄Ok# ã¨fi~å„+¨ìO. W"åà◊ D <ÕÅ g∞^Œ L`«ÊuÎ JÜÕ∞º ã¨OѨ^•,
WHõ¯_ç „Ñ¨[Å∞ K≥=∞’_çÛ ã¨$+≤ìOz# „Ѩu ÃÑ·™ê `≥ÅOQÍ} „Ѩ[Å
ã¨~°fi`À=ÚMÏaè=$kú HÀã¨"Õ∞ "≥zÛOKÕ Kåi„`å`«‡Hõ"≥∞ÿ# Q˘Ñ¨Ê J=HÍâ◊O,
JkèHÍ~°O =∞#O ™êkèOK«∞‰õΩ<åflO— Jh, 'Z=Ô~·`Õ HÍÜ«∞Å∞ HÍã≤#
Éèí∞*ÏÅ g∞^Œ L^Œº=∞ ÉèÏ~åxfl "≥∂ã≤<å~À, Z=Ô~·`Õ ˆHΔ„`«™ê÷~ÚÖ’
„Ѩ[Å`À =∞"Õ∞Hõ"≥∞ÿ "åi PHÍOHõΔÅ#∞, J=ã¨~åÅ#∞ J~°÷O
KÕã¨∞‰õΩ<åfl~À, Z=~°∞ „Ѩ[Å#∞ XHõ¯ `å˜g∞^Œ #_çÑ≤Oz<å~À, Z=~°∞

19. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 19
`≥ÅOQÍ}|_≥˚ò2015–16
`åºQÍʼnõΩ "≥#∞nÜ«∞‰õΩO_® Ü«Ú^Œú~°OQÆOÖ’ =ÚO^Œ∞O_ç #_çz<å~À,
Z=~°∞ áÈ~åÏxfl q[Ü«∞f~åxH˜ KÕiÛ QÆ=∂ºxfl =Ú^•Ì_ç<å~À, "åi
<Õ`«$`«fiOÖ’<Õ U~°Ê_ç# „ѨÉèí∞`«fiO `≥ÅOQÍ}#∞ PtOz# ™ê÷~ÚÖ’
JÉèí∞º^ŒÜ«∞ Ѩ^äŒOÖ’ #_çÑ≤OKÕO^Œ∞‰õΩ x*Ï~ÚfQÍ ~°∂á⁄OkOz#
Pi÷Hõ „Ѩ}ÏoHõÅ ™ê~°O D |_≥˚ò. `≥ÅOQÍ} „Ѩ[Å L[fiÅ Éèíq+¨º`«∞Î
HÀã¨O, J@ì_»∞QÆ∞ =~åæÅ x["≥∞ÿ# Jaè=$kú HÀã¨O ~°∂á⁄OkOz#
Ѩ^äŒHÍÅ ã¨=∂Ǩ~°"Õ∞ D |_≥˚ò— Jh, '|_≥˚ò ~°∂ѨHõÅÊ#Ö’ Jxfl
x~°‚Ü«∂ʼnõÄ `≥ÅOQÍ} ~å„+¨ì „Ѩ[Å „âıÜ≥∂ ã¨OÔHΔ=∂ÖË w@∞~å~Ú.
D ã¨∂ÊùiÎ`À<Õ „ѨÉèí∞`«fiO =¸_»∞ „áê^äŒ=∂ºÅ#∞ QÆ∞iÎOzOk. WO^Œ∞Ö’
"≥Ú@ì"≥Ú^Œ˜k |ÅÇ‘Ï# =~åæÅ ã¨OˆHΔ=∞O. =º=™êÜ«∞, J#∞|O^èŒ
~°OQÍÅ qHÍã¨O Ô~O_»=k. áêi„âßq∞Hõ ~°OQÆ Jaè=$kú =¸_»=k...—
Pi÷Hõ =∞O„u |_≥˚ò LѨ<åºã¨OÖ’ W@∞=O˜ P"≥∂kOK«^Œy# =∂@Å∞
L#flѨʘH©, Jq ZO`«=~°‰õΩ PK«~°}Ö’H˜ =™êÎÜ«∞<Õ J#∞=∂<åxfl
HõeyOKÕÖÏ JOÔHÅ∞, „áê^è•#º`«Å∞ L<åfl~Ú. „ѨHõ˜Oz# q^è•<å
Å#∂, „Ѩ}ÏoHõÅ#∂, Ѩ^äŒHÍÅ#∂, JOÔHÅ#∂ D =∂@Å w@∞~å~Ú
g∞^Œ<Õ Ñ¨ijeOz<å, P ÅHΔͺÅ∞ <≥~°"Õˆ~ J=HÍâ◊O `«‰õΩ¯=x
`ÕÅ∞`«∞Ok.
|_≥˚ò QÆ}ÏOHÍÅ#∞, Pi÷Hõ =∞O„u „ѨHõ˜Oz# ÅHΔͺŠ<ÕѨ^䌺OÖ’
ѨijeOK«_®xH˜ =ÚO^Œ∞, `«Ñ¨Êxã¨iQÍ Ñ¨iQÆ}#Ö’H˜ fã¨∞HÀ=Åã≤#
=¸_»∞ JOâßÅ∞<åfl~Ú:
XHõ˜, =∂=¸Å∞QÍ |_≥˚ò QÆ}ÏOHÍÅÖ’ ZѨÙÊ_≥·<å JO`«‰õΩ
=ÚO^Œi Pi÷Hõ ã¨O=`«û~°Ñ¨Ù "åã¨Î= QÆ}ÏOHÍÅ∞, QÆ`« ã¨O=`«û~°Ñ¨Ù
|_≥˚ò JOK«<åÅ∞, QÆ`« ã¨O=`«û~°Ñ¨Ù ã¨=iOz# JOK«<åÅ∞, ~å#∞#fl
Pi÷Hõ ã¨O=`«û~°Ñ¨Ù |_≥˚ò JOK«<åÅ∞ J<Õ <åÅ∞QÆ∞ JOÔHÅ∞ LOÏ~Ú.
`≥ÅOQÍ} U~°Ê_»Hõ =ÚO^Œ∞ L=∞‡_ç ~å„+¨ìOÖ’x JOÔHÅ#∞ q_»nã≤
HõzÛ`«OQÍ K≥ѨÊ_»O ™ê^茺O HÍ^Œ∞ QÆ#∞Hõ D <åÅ∞QÆ∞ HÍÅ"£∞ ÅÖ’
"≥Ú^Œ˜ HÍÅO `≥ÅOQÍ} |_≥˚ò Ö’ MÏmQÍ =kÖËâß~°∞. ^•x `«~åfi`«
LO_Õ Ô~O_»∞ HÍÅ"£∞ ÅÖ’ QÆ`« Pi÷Hõ ã¨O=`«û~°Ñ¨Ù |_≥˚ò JOK«<åÅ∞,
ã¨=iOz# JOK«<åÅ∞ LO_®e. HÍx P 2014-15 |_≥˚ò JOK«<åÅ∞
ѨÓiÎ ã¨O=`«û~åxq HÍ=Ù, Ѩk <≥ÅÅq =∂„`«"Õ∞. x*ÏxH˜ P
Ѩk<≥ÅÖ’¡ ‰õÄ_» P~°∞<≥ÅÅ∞ QÆ_çz# `«~åfi`«, #=O|~ü Ö’ |_≥˚ò
„Ѩuáê^Œ# [iyOk QÆ#∞Hõ P JOÔHÅ qâ◊fiã¨hÜ«∞`« ã¨O^ÕǨã¨Ê^ŒO.
P |_≥˚ò JOK«<å JOÔH Ü«∞^ä•`«^äŒOQÍ Y~°Û~Ú LO_»^Œ∞ QÆ#∞Hõ,
Z‰õΩ¯"À `«‰õΩ¯"À Y~°Û~Ú LO@∞Ok QÆ#∞Hõ, ã¨=iOz# JOK«<åQÍ
=∞~˘Hõ JOÔH LO_»=Åã≤ LO@∞Ok. HÍx WѨÙÊ_»∞ „Ѩ"Õâ◊Ãјì#
2015-16 |_≥˚òÖ’ =º=™êÜ«∞O, J#∞|O^èŒ ~°OQÍÅ∞,
„QÍg∞}Ïaè=$kú, ™êQÆ∞h~°∞, WO^èŒ#O, ~°"å}Ï, ™ê^è•~°} q^Œº, "≥·^ŒºO,
h˜ ã¨~°Ñ¶¨~å, áêiâ◊√^茺O, Ѩ@}Ïaè=$kú, QÆ$ǨÏx~å‡}O, ã¨OˆHΔ=∞O,
qq^èŒ qâ◊fiq^•ºÅÜ«∂ʼnõΩ ˆHÏ~ÚOz# x^èŒ∞Å∞ =O˜ J<ÕHõ KÀ@¡
|_≥˚ò JOK«<å, ã¨=iOz# JOK«<å JOÔHÅ∞ Ô~O_»∂ U =∂~°∂Ê
ÖˉõΩO_® K«∂áê~°∞. JO>Ë ˆHÏ~ÚOѨ٠"≥Ú`«ÎO Y~°∞Û ÃÑ@ì_»"≥∂,
=ºÜ«∞ JOK«<åÖ’¡ gã¨"≥∞`«∞Î =∂~°∞Ê ‰õÄ_» ÖËHõáÈ=_»"≥∂
[iyO^Œ#fl=∂@. Z@∞=O˜ ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’<≥·<å JÖÏ [~°QÆ_»O
J™ê^茺O. WO^Œ∞‰õΩ HÍ~°}O JkèHÍ~°∞Å x~°¡HõΔ ºO HÍ=K«∞Û, „ѨÉèí∞`«fi"Õ∞
JOÔHÅ QÍ~°_ô KÕÜ«∞^ŒÅK«∞HÀ=_»O HÍ=K«∞Û. Hõ#∞Hõ "≥Ú`«ÎO g∞^Œ
W@∞=O˜ JOÔHÅ#∞ |˜ì „ѨÉèí∞`«fi Ѩxf~°∞#∞ QÍx, Éèíq+¨º`ü
„Ѩ}ÏoHõÅ#∞ QÍx HõzÛ`«OQÍ JOK«<å "ÕÜ«∞_»O ™ê^茺O HÍ^Œ∞.
Ô~O_»∞, PO„^茄Ѩ^Õâò ѨÙ#~°fiº=ã‘÷Hõ~°} K«@ìO =Å¡ U~°Ê_ç#
ã¨=∞㨺Å∞ J<ÕHõO L<åfl~Ú. „ѨÉèí∞`«fi ~°OQÆ ã¨Oã¨÷Å qÉèí[# QÍx,
L^ÀºQÆ∞Å, JkèHÍ~°∞Å qÉèí[# QÍx, P^•Ü«∞=#~°∞Å, JѨÙÊÅ qÉèí[#
QÍx WOHÍ xiÌ+¨ìOQÍ, ã¨Ê+¨ìOQÍ Ñ¨ÓiÎHÍÖË^Œ∞. Hõ#∞Hõ P^•Ü«∞O
QÆ∞iOz, =ºÜ«∞O QÆ∞iOz, JѨÙÊÅ QÆ∞iOz WHõ¯_» „ѨHõ˜Oz# JOÔHÖ’¡
QÆ}hÜ«∞"≥∞ÿ# =∂~°∞ÊÅ∞ LO_Õ J=HÍâ◊O LOk. L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ, L=∞‡_ç
~å„+¨ìO ^Õj q^Õj ã¨Oã¨÷ʼnõΩ K≥e¡OK«=Åã≤ LO_ç# XHõ ÅHΔÍ #ÅÉèˇ·
Zxq∞k "ÕÅ HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞Å JѨÙÊ#∞ WOHÍ Ñ¨ÓiÎQÍ Ô~O_»∞ ~å„ëêìÅ
=∞^茺 qÉèílOK«ÖË^Œ∞. `å`å¯eHõ ÖˇHõ¯Å „ѨHÍ~°O `≥ÅOQÍ}Ï "åÏ
JѨÙÊ ~°∞. 61,711 HÀ@∞¡ Jx `ÕÖÏÛ~°∞. JѨÙÊ ZO`À HõzÛ`«OQÍ
`Õe`Õ QÍx Jã¨Å∞, =_ô¤ K≥e¡OѨÙʼnõΩ ZO`« ˆHÏ~ÚOK«=Åã≤ LO@∞^À
`́^ΰ.
=¸_»∞, L^Œº=∞ „Hõ=∞OÖ’ <åÜ«∞‰õΩÅ "åQÍÌ<åÅ∞ qѨs`« ™ê÷~ÚÖ’
LO_ç#O^Œ∞=Å¡ H˘O`«, QÆ`« HÍÅѨ٠ã¨=∞㨺Åxfl˜h „Ѩ`ÕºHõ ~å„+¨ìO
U~åÊ@∞ ^•xHõ^Õ `˘Åyã¨∞ÎO^Œ<Õ Pâ◊Å =Å¡ H˘O`« „Ѩ[Å PHÍOHõΔÅ∞
qã¨Î $`«OQÍ ÃÑiQÍ~Ú. P PHÍOHõΔÅ#∞ fˆ~Û ™ê^èŒ<åÅÖ’ XHõ˜QÍ
|_≥˚ò g∞^Œ KåÅ ÉÏ^茺`«Å∞ =zÛѨ_®¤~Ú. HÍx qq^èŒ HÍ~°}ÏÅ =Å¡
|_≥˚ò ‰õΩ P â◊H©Î ÖË^Œ∞, áêÅHõ=~åæʼnõΩ P HÀiHÍ ÖË^Œ∞. ÃÑ·QÍ P
PHÍOHõΔÅ#∞ f~°Û_»O ~å„uH˜ ~å„u =∞O„`«^ŒO_»O`À ™ê^茺=∞ÜÕ∞º
Ѩx HÍ^Œ∞. P ã¨=∞㨺Å∞ Kåi„`«HõOQÍ, ^ŒâßÉÏÌÅ g∞^Œ U~°Ê_®¤~Ú
QÆ#∞Hõ, P PHÍOHõΔÅ∞ ‰õÄ_» H˘xfl ^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ ~°∂Ѩ٠k^Œ∞̉õΩO@∞<åfl~Ú
QÆ#∞Hõ XHõ „Hõ=∞|^Œú"≥∞ÿ# Ѩ^Œúu „ѨHÍ~°O, "åi¬Hõ ÅHΔͺÅ∞ qkèOK«∞‰õΩx,
`«y# ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ KÕã≤, 㨄Hõ=∞OQÍ J=∞Å∞ KÕ¿ãÎ<Õ Jq
™ê^茺=∞=Ù`å~Ú. D |_≥˚ò JO^Œ∞Ö’ qѶ¨Å"≥∞ÿO^Œx K≥ѨÊHõ `«Ñ¨Ê^Œ∞.
L^Œº=∞ „Hõ=∞OÖ’ "≥eH˜=zÛ# "åã¨ÎqHõ"≥∞ÿ#, <åºÜ«∞"≥∞ÿ# „Ѩ*Ï
PHÍOHõΔÅ#∞ <≥~°"Õ~°Û_»O `≥ÅOQÍ} „ѨÉèí∞`«fiѨ٠„Ѩ^äŒ=∞, „Ѩ^è•# Hõ~°Î=ºO
J=Ù`«∞Ok. [Ü«∞â◊OHõ~ü x~°fizOz#@∞ì hà◊√¡, x^èŒ∞Å∞, xÜ«∂=∞HÍÅ∞
J#∞‰õΩ<åfl, W`«~°∞Å∞ x~°fizOz#@∞ì ã¨fiѨiáêÅ#, ™êfi=ÅO|#,
P`«‡Q“~°=O, ™ê÷x‰õΩňH ™ê÷xHõ =#~°∞Å g∞^Œ JkèHÍ~°O, W`«~° „áêO`«
"åã¨∞Å ^ÀÑ≤_ô `˘ÅyáÈ=_»O J#∞‰õΩ<åfl J=hfl ™êkèOK«_»O
XHõ¯~ÀAÖ’, XHõ ã¨O=`«û~°OÖ’ ™ê^茺O HÍ^Œx QÆ∞iÎã¨∂Î<Õ, Jã¨Å∞
„ѨÉèí∞`«fi „Ѩܫ∂}O P kâ◊QÍ<≥·<å L#fl^•, P „Ѩܫ∂} kâ◊#∞ D
|_≥˚ò „ѨuaOaã¨∞Î#fl^• Jx ѨijeOK«=Åã≤ LO@∞Ok.
WHõ¯_» |_≥˚ò Ö’ [iy# H˘xfl =∂Ü«∞Å QÆ∞iOz K≥ѨÙÊHÀ"åe.
Pi÷Hõ =º=Ǩ~åÅÖ’ ˆHO„^Œ ~å„+¨ì ã¨O|O^è•Å#∞, P^•Ü«∞
=ºÜ«∂Å#∞ x~°‚~ÚOKÕ ~å*ϺOQÆ|^Œú ã¨Oã¨÷ Ѩ^•flÅ∞QÀ Pi÷Hõ ã¨OѶ¨∞O
W©=Å<Õ ~°∂á⁄OkOz# x"ÕkHõÖ’, `≥ÅOQÍ} „ѨÉèí∞`åfixH˜ ™⁄O`«
Ѩ#∞flÅ∞, Ѩ<Õfl`«~° P^•Ü«∂Å∞ Hõeã≤ ~°∞. 57,426 HÀ@∞¡ P^•Ü«∞O
LO@∞O^Œx JOK«<å "Õã≤Ok. HÍx „Ѩã¨∞Î`« `≥ÅOQÍ} |_≥˚ò W"Õ
Ѩ^Œ∞ÌÅ H˜O^Œ P^•Ü«∂xfl ~°∞. 68,907 HÀ@∞¡QÍ K«∂Ñ≤Ok. WHõ¯_»
L#flq Ô~O_»∞ MÏ`åÅ∞ =∂„`«"Õ∞ QÆ#∞Hõ P Ô~O˜Ö’<À, "å˜Ö’ U^À

20. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201520
`≥ÅOQÍ}|_≥˚ò2015–16
XHõ ^•xÖ’<À D ã¨O=`«û~°OÖ’ ǨÏ~îå`«∞ÎQÍ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ Hõ#|_ç D
~°∞. 11,481 HÀ@∞¡ =™êÎÜ«∞x J#∞HÀ"åe. JO>Ë Ñ¨#∞flÅ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ
J~Ú<å LO_®e. ÖË^•, Ѩ<Õfl`«~° P^•Ü«∞O („Ѩ^è•#OQÍ JѨÙÊÅ∞)
J~Ú<å ÃÑ~°QÍe. Uk [iy<å „Ñ¨[Å g∞^Œ J^Œ#Ѩ٠ÉèÏ~°O
Ѩ_»∞`«∞Ok.
Éèí∂=ÚÅ J=∞‡HõO ^•fi~å Ѩ<Õfl`«~° P^•Ü«∞O ÃÑOK«∞HÀ=_®xH˜
„ѨÉèí∞`«fiO „Ѩܫ∞uflã¨∞Î#fl^Œx XHõ ã¨∂K«# |_≥˚’¡<Õ LOk. Éèí∂=ÚÅ
J=∞‡HÍÅ ^•fi~å ~°∞. 13,500 HÀ@∞¡ ã¨=∞‰õÄ~°∞`åÜ«∞x |_≥˚ò JOK«<å
"Õã≤Ok. S^Œ∞ ã¨O=`«û~åÅ JkèHÍ~° x~°fiǨÏ}‰õΩ =zÛ# „ѨÉèí∞`«fiO
`«~°`«~åÅ∞QÍ "å~°ã¨`«fiOQÍ =ã¨∞Î#fl „Ѩ*Ï Pã¨∞ÎÅ#∞ WÖÏ J=∞‡=K«∞Û<å
J<Õ qã¨Î $`«"≥∞ÿ# „Ѩâ◊fl ‰õÄ_» J_»QÆ#Hõ¯~°ÖË^Œ∞. XHõ"Õà◊ JÖÏ
J=∞‡EÑ≤<å Jxfl x^èŒ∞Å∞ ã¨OáêkOK«_»O ™ê^茺"Õ∞<å J<Õ „Ѩâ◊fl
‰õÄ_» LOk. QÆ`« H˘kÌ ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ Ö’#∂, `≥ÅOQÍ}
Ö’#∂ iÜ«∞Öò Z¿ãìò "åºáê~°O =∞O^ŒyOzO^Œx, Éèí∂=ÚÅ J=∞‡HÍÅ∞
QÆ`«OÖ’ ÖÏQÆ *’~°∞QÍ [~°QÆ_»O ÖË^Œx "å~°ÎÅ∞ =ã¨∞Î<åfl~Ú. `≥~åã¨
„ѨÉèí∞`«fiO iÜ«∞Öò Z¿ãìò #∞ „áÈ`«ûÇ≤ÏOK«_®xH˜ ZO`« „Ѩܫ∞uflOz<å
Ѷ¨e`åÅ∞ Hõ#|_»_»O ÖË^Œ∞. QÆ`« |_≥˚ò Ö’ Éèí∂=ÚÅ J=∞‡HÍÅ ^•fi~å
~°∞. 6,500 HÀ@∞¡ =™êÎÜ«∞x JOK«<å "Õã≤#ѨʘH©, ~°∞. 120 HÀ@∞¡
=∂„`«"Õ∞ =KåÛ~Ú. Hõ#∞Hõ D JOÔH qâ◊fiã¨hÜ«∞`« „Ѩâßfl~°÷Hõ"Õ∞. HÍQÍ
il„¿ãì+¨#¡ ^•fi~å ~°∞. 3750 HÀ@∞¡ =™êÎÜ«∞x „Ѩã¨∞Î`« |_≥˚’¡ JOK«<å
"Õâß~°∞. QÆ`« |_≥˚ò Ö’ ~°∞. 2583 HÀ@∞¡ =™êÎÜ«∞x JOK«<å"ÕÜ«∞QÍ
P ™ê÷~ÚÖ’ il„¿ãì+¨#∞¡ [iy# ^•YÖÏ ÖË^Œ∞. HÍx ã¨=iOz#
JOK«<åÅÖ’ ‰õÄ_» J^Õ JOÔH K«∂áê~°∞. D ã¨O=`«û~åxH˜ P JOÔH
Hõ#fl ~°∞. 1233 HÀ@∞¡ Z‰õΩ¯= K«∂ѨÙ`«∞<åfl~°O>Ë Jk il„¿ãì+¨<£
~°∞ã¨∞=Ú#∞ ÃÑOK«_»O ^•fi~å ™êkè™êÎ~°#∞HÀ"åe.
JÖψQ =∞^ŒºO J=∞‡HÍÅ ^•fi~å, Öˇ·Ãã#∞û ~°∞ã¨∞=Ú ^•fi~å ~°∞.
12,207 HÀ@¡ P^•Ü«∞O LO@∞O^Œx „Ѩã¨∞Î`« |_≥˚ò Ö’ JOK«<å
"Õâß~°∞. Wk QÆ`« ã¨O=`«û~°O P^•Ü«∞O Hõ#fl ~°∞. 3,080 HÀ@∞¡
Z‰õΩ¯=. JO>Ë P "Õ∞~°‰õΩ =∞^ŒºO J=∞‡HÍÅ#∞ ÃÑOKåÅx „ѨÉèí∞`«fiO
Ptã¨∞Î#fl^Œ#fl=∂@.
WÖÏ J^Œ#Ѩ٠Ѩ#∞flÅ ^•fi~å, Ѩ<Õfl`«~° P^•Ü«∞O ^•fi~å x^èŒ∞Å
ã¨g∞Hõ~°}, iÜ«∞Öò Z¿ãìò ‰õΩ „áÈ`åûǨÏO, =∞^ŒºO J=∞‡HÍÅ∞
ÃÑOK«_®xH˜ „Ѩܫ∞`åflÅ∞ K«~°ºÖËg `≥ÅOQÍ} „Ѩ[Å „Ѩ`ÕºHõ ~å„+¨ì
PHÍOHõΔÖ’ ÉèÏQÆ"≥∞ÿ#q HÍHõáÈQÍ, =ºuˆ~Hõ"≥∞ÿ#q ‰õÄ_». áÈh,
W@∞=O˜ K«~°ºÅ ^•fi~å x^èŒ∞Å ¿ãHõ~°} [iÑ≤, Jaè=$kú HÍ~°º„Hõ=∂Å
g∞^Œ "≥zÛOz, `«^•fi~å `≥ÅOQÍ} ã¨~°fi`À=ÚMÏaè=$kúx ™êkèOKåÅx
Ptã¨∞Î<åfl~å JO>Ë JO^Œ∞‰õΩ ‰õÄ_» ã¨∂K«#Å∞ `«‰õΩ¯=. |_≥˚ò
LѨ<åºã¨OÖ’ L=∞‡_ç ~å„+¨ìOÖ’ L#fl@∞ìQÍ<Õ Ã+_»∂ºÖò¤ ‰õΩÖÏÅ
ã¨OˆHΔ=∞O, Ã+_»∂ºÖò¤ `≥QÆÅ ã¨OˆHΔ=∞O, "≥#∞Hõ|_ç# `«~°QÆ`«∞Å ã¨OˆHΔ=∞O,
"≥∞ÿ<åi© ã¨OˆHΔ=∞O, =∞Ç≤ÏàÏ tâ◊√ ã¨OˆHΔ=∞O, L^ÀºQÆ∞Å ã¨OˆHΔ=∞O,
=O˜ P#"å~Úf JOâßÅ∞ L<åfl~Ú. P P#"å~Úf JOâßÅ`À
áê@∞, H˘xfl H˘`«Î JOâßÅ#∞ „Ѩ"Õâ◊ÃÑ@ì_»O „Ѩu „ѨÉèí∞`«fi=¸ KÕã¨∂Î
=ã¨∞Î#fl Ѩ<Õ. P q^èŒOQÍ<Õ D |_≥˚ò ‰õÄ_» Ã+_»∂ºÖò¤ ‰õΩÖÏÅ, `≥QÆÅ
LѨ „Ѩ}ÏoHõ, Pã¨~å Ñ≤OKè«#∞¡, PǨ~° Éèí„^Œ`«, =ã¨u QÆ$ǨʼnõΩ,
áê~î°âßÅʼnõΩ ã¨#fl aÜ«∞ºO, HõàϺ} ÅH˜Δ ‡ =O˜ H˘xfl H˘`«Î JOâßÅ#∞
„Ѩ"Õâ◊ÃјìOk. PÜ«∂ Ѩ^Œ∞ÌÅ H˜O^Œ ZO`À H˘O`« ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞
L#flѨʘH©, ã¨O=`«û~°O =Úy¿ãã¨iH˜ P ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ 㨄Hõ=∞OQÍ
J=∞Å∞ [~°QÆHõáÈ=_»"≥∂, [iy<å x[OQÍ J=ã¨~°"≥∞ÿ# „Ѩ[ʼnõΩ
KÕ~°HõáÈ=_»"≥∂ P~°∞ ^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ [~°∞QÆ∞`«∂ =ã¨∞Î#fl^Õ. H˘`«ÎQÍ
U~°Ê_ç# „ѨÉèí∞`«fiO „Ѩ[Å Pâ◊Å#∞ f~°Û_®xH˜ D ã¨OˆHΔ=∞ K«~°ºÅ
㨄Hõ=∞ J=∞Å∞‰õΩ U K«~°ºÅ∞ fã¨∞HÀ#∞#fl^Œ<Õ „Ѩ}ÏoHõÅ∞ ZHõ¯_®
ÖË=Ù. Jã¨Å∞ PÜ«∂ =~åæÅ, |$O^•Å „Ѩ[Å#∞ ã¨OˆHΔ=∞O, ã¨Ç¨Ü«∞O
J=ã¨~°O ÖËx, ™⁄O`« HÍà◊¡g∞^Œ xÅ|_»_®xH˜ gÅ∞ HõeÊOKÕ =∞øeHõOQÍ
|Ö’¿Ñ`«O KÕ¿ã K«~°ºÅ∞ Uq∞ fã¨∞‰õΩO@∞<åfl~°<Õ^Õ U „ѨÉèí∞`«fi
Ѩxf~°∞ÔH·<å w@∞~å~Ú J=Ù`«∞Ok. Éèí∂ã¨O㨯~°}Å∞, L^ÀºQÆ HõÅÊ#
kâ◊QÍ áêi„âßq∞H©Hõ~°}, Láêkè J=HÍâßÅ∞ ÃÑiˆQÖÏ
™ê=∂lHÍaè=$kú =O˜ K«~°ºÅ∞ KÕѨ_ç`Õ `«Ñ¨Ê ѨÙ<åk |ÅѨ_»^Œ∞. P
ѨÙ<åkx |ÅѨ~°K«‰õΩO_® ã¨OˆHΔ=∞K«~°ºÅ g∞^Œ ˆHO„nHõiOK«_»O
tkäÅ=∞=Ù`«∞#fl Éèí=<åxH˜ =∞~°=∞‡`«∞ÎÅ∞ KÕÜ«∞‰õΩO_® ѨÓ`« g∞^Œ
ѨÓ`« ã¨∞#flO H˘@ì_»"Õ∞ J=Ù`«∞Ok.
|_≥˚ò Ö’ Ü«∞^ä•qkèQÍ =º=™êÜ«∂aè=$kú, áêi„âßq∞HÍaè=$kú,
q^Œ∞º`«∞Î, h˜ áê~°∞^ŒÅ, ~°Ç¨Ï^•~°∞Å Jaè=$kú, P~ÀQƺO, q^Œº,
Ѩ@ì}Ïaè=$kú, J_»=ÙÅ∞, Ѩ~åº=~°}O, ™êO㨯 $uHõ Ѩ~åº@Hõ ~°OQÍÅ∞,
áÈbã¨∞, „Ѩ*Ï ~°HõΔ} =O˜ JOâßÅ`À áê@∞ [ÅǨ~°O, q∞+¨<£
HÍHõfÜ«∞, ^Œo`«∞ʼnõΩ Éèí∂ѨOÑ≤}© =O˜ H˘`«Î HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ ‰õÄ_»
L<åfl~Ú. g˜Ö’ „Ѩu XHõ¯ ~°OQÆOÖ’#∂ „Ѩ}ÏoHõÅ, ˆHÏ~ÚOѨÙÅ
^Œ$+≤ì `≥ÅOQÍ} „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[<åÅ Hõ#fl W`«~° „ѨÜ≥∂[<åÅ g∞^Œ
L#fl^À q=~°OQÍ K«iÛOK«=K«∞Û QÍx WHõ¯_» Ô~O_»∞ =¸_»∞
L^•Ç¨Ï~°}Å∞ K«∂¿ãÎ ã¨iáÈ`«∞Ok. =∞`«, P^蕺u‡Hõ HÍ~°º„Hõ=∂ʼnõΩ,
áÈbã¨∞Å#∞ |Ö’¿Ñ`«O KÕÜ«∞_®xH˜, |Ǩïà◊*Ïu ã¨Oã¨÷Å#∞, P~°∞
^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ ^ÀÑ≤_ô Ñ‘_»# q=HõΔ J=∞Å∞ KÕã≤# PO„^èŒ áêi„âßq∞Hõ,
"åºáê~°"Õ`«ÎÅ#∞ PHõi¬OK«_®xH˜ KÕã¨∞Î#fl „Ѩܫ∞`åflÅ`À áÈe¿ãÎ
`≥ÅOQÍ} „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[<åÅ∞, L^Œº=∞ PHÍOHõΔÅ∞ "≥#∞HõѨ@∞ì
Ѩ_»∞`«∞<åfl~Ú.
`≥ÅOQÍ} „ѨÉèí∞`«fiO KÕѨ˜ì# „Ѩuëêª`«‡Hõ"≥∞ÿ# Ѩ^äŒHõO q∞+¨<£
HÍHõfÜ«∞ ¿Ñ~°∞`À [~°QÆ#∞#fl K≥~°∞=ÙŠѨÙ#~°∞^Œú~°}. ã¨∂„`«|^ŒúOQÍ
Wk KåÅ J=ã¨~°"≥∞ÿ#, LѨÜ≥∂QÆHõ~°"≥∞ÿ# HÍ~°º„Hõ=∞O. '`≥ÅOQÍ}
Ñ¨Öˇ¡Å‰õΩ =∞m¡ [=r"åÅ∞ `≥KÕÛO^Œ∞‰õΩ K≥~°∞=ÙŠѨÙ#~°∞^Œú~°}ÔH· „ѨÉèí∞`«fiO
#_»∞O Hõ˜ìOk. K≥~°∞=Ù#∞ |uH˜Oz `«^•fi~å Ñ¨Öˇ¡Å#∞ |uH˜OKÕ D
ѨÙ#ifl~å‡}ÏxH˜ q∞+¨<£ HÍHõfÜ«∞ Jx ¿Ñ~°∞Ãјì XHõ =∞Ǩã¨OHõÖÏÊxH˜
„ѨÉèí∞`«fiO „jHÍ~°O K«∞˜ìOk. K≥~°∞=Ù ÉÏQÆ∞O>Ë T~°∞ ÉÏQÆ∞O@∞Ok.
ã¨HõÅ =$`«∞ÎÅ∂ ѨÙ#~°∞r˚=#O á⁄O^Œ∞`å~Ú. =∞`«ûºHÍ~°∞Å Láêkè
J=HÍâßÅ∞ "≥∞~°∞QÆ=Ù`å~Ú. Éèí∂QÆ~°ƒù [ÖÏÅ∞ ÃÑiy Ñ¨Öˇ¡Å∞ ѨK«Ûx
„áêO`åÅ∞QÍ =∂~°∞`å~Ú— Jx |_≥˚ò LѨ<åºã¨O K≥Ñ≤Ê# =∂@`À
JOwHõiOK«x "å~°∞ LO_»~°∞. HÍx K≥~°∞=ÙŠѨÙ#~°∞^Œú~°}‰õΩ
[~°QÆ=Åã≤Ok ѨÓ_çHõ fÜ«∞_»O, Hõ@ìÅ#∞ |Ö’¿Ñ`«O KÕÜ«∞_»O =∂„`«"Õ∞
HÍ^Œ∞. P Ѩ#∞Å`À ã¨=∂#OQÍ, "å˜Hõ#fl q∞#flQÍ "åQÆ∞Å∂ =OHõÅ∂
㨄Hõ=∞OQÍ áêˆ~ÖÏ K«∂ã≤#ѨÙÊ_Õ K≥~°∞=ÙÅ∞ xO_»∞`å~Ú. JO>Ë Wã¨∞Hõ

21. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 21
`≥ÅOQÍ}|_≥˚ò2015–16
`«=fiHÍÅ#∞ ÃÑ^ŒÌ Z`«∞Î# xÜ«∞O„uOKåe. K≥~°∞=ÙÅ P~°QÍ}˜ „áêO`«OÖ’
J_»=ÙÅ#∞ H˘@ì‰õΩO_®, H˘O_»Å#∞ ¿ÑÖËÛÜ«∞‰õΩO_®, J_»¤QÀÅ∞
x~å‡}ÏʼnõΩ J#∞=∞`«∞Å∞ W=fi‰õΩO_® LO_®e. JO>Ë K≥~°∞=ÙÅ
ѨÙ#~°∞^Œú~°} XHõ x~å‡}K«~°º =∂„`«"Õ∞ HÍ^Œ∞, Jk ~å[H©Ü«∂i÷Hõ
K«~°º, ™ê=∂lHõ, ™êO㨯 $uHõ K«~°º, qÅ∞=Å K«„@O =∂~°=Åã≤#
K«~°º. Jk [~°QƉõΩO_® ѨÓ_çHõ fÜ«∞_»O =∂„`«"Õ∞ [iy`Õ ~åÉ’ÜÕ∞
=∂ˆ~Êg∞ LO_»^Œ∞. P ѨÓ_çHõ f¿ã, Hõ@ìÅ∞ áÈ¿ã Ѩx ‰õÄ_»
=∂#=„â◊=∞#∞ LѨÜ≥∂yOz, *ÏfÜ«∞ „QÍg∞} Láêkè Ǩg∞ Ѩ^äŒHÍxfl
‰õÄ_» HõeÑ≤ KÕã≤ LO>Ë Hõhã¨O „QÍg∞} x~°∞^ÀºQÆ∞ʼnõΩ Ñ¨x J~Ú<å
^˘iˆHk. HÍx, D Ѩ#∞Å∞ Ü«∞O„`åÅ ^•fi~å =∂„`«"Õ∞ [~°QÍÅx
xˆ~ÌtOK«_»O ^•fi~å „Ñ¨Éèí∞`«fiO D Ѩ^äŒHÍxfl Z~üÎ =¸=~°¡, |∞Ö’¤[~°¡,
„@‰õΩ¯Å, „ÏHõì~°¡ J=∞‡HõO^•~°¡‰õΩ, Ü«∞[=∂#∞ʼnõΩ ÖÏÉèÏÅ∞ KÕ‰õÄiÛ
ÃÑ>ËìkQÍ =∂iÛOk. WѨʘˆH âßã¨#ã¨Éèí∞ºÅ∞, "åi P„t`«∞Öˇ·#
ÃÑ`«ÎO^•~°∞¡ D "åǨÏ<åÅ#∞ H˘x W|ƒ_ç =Ú|ƒ_çQÍ ã¨Oáêkã¨∞Î<åfl~°x
"å~°ÎÅ∞ =ã¨∞Î<åfl~Ú. Hõ#∞Hõ XHõ =∞Oz, „Ѩ*’ѨÜ≥∂QÆHõ~°"≥∞ÿ#
HÍ~°º„Hõ=∞O ‰õÄ_» `«y# qkèx¿+^è•Å∞ ~°∂á⁄OkOK«HõáÈ`Õ ZÖÏ
™êfi~°÷Ѩ~°â◊‰õΩÎÅ áêÅ=Ù`åÜ≥∂ Wk L^•Ç¨Ï~°}.
JÖψQ Éèí∂q∞ÖËx x~°∞¿Ñ^Œ ^Œo`« ‰õΩ@∞OÉÏʼnõΩ XH˘¯Hõ¯iH˜ =¸_»∞
ZHõ~åÅ Éèí∂q∞ H˘x WKÕÛ Ñ¨^äŒHÍxfl „ѨÉèí∞`«fiO „áê~°OaèOzOk. H˘x
W=fi=K«∞Û<å, JÖÏ H˘x W"åfiÅO>Ë Zxfl x^èŒ∞Å∞ HÍ"åe, Jq ZÖÏ
ã¨g∞Hõi™êÎ~°∞ =O˜ ã¨=∞㨺Å∞ ‰õÄ_» WѨÙÊ_»∞ K«iÛOK«#Hõ¯~°ÖË^Œ∞.
HÍx, ~å„+¨ìOÖ’ Éèí∂q∞ÖËx x~°∞¿Ñ^Œ ^Œo`« ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞ P~°∞ ÅHõΔÅ
ÃÑ·zÅ∞‰õΩ Jx „ѨÉèí∞`«fi ÖˇHõ¯ÖË K≥ѨÙ`«∞<åfl~Ú. JO>Ë HÍ=Åã≤Ok
Ѩ^≥Ìxq∞k ÅHõΔÅ ZHõ~åÅ∞. QÆ`« PQÆãπì Ö’ "≥Ú^ŒÖˇ·# D HÍ~°º„Hõ=∞O
H˜O^Œ ¿ãHõiOK«_®xH˜ J=HÍâ◊O L#fl Éèí∂q∞ ÖˇHõ¯Å∞ `ÕÅÛ=∞x lÖÏ¡
HõÖˇHõì~°¡#∞ P^ÕtOK«QÍ, D U_»∞ <≥ÅÅÖ’ "å~°∞ K≥Ñ≤Ê# ÖˇHõ¯ 1900
ZHõ~åÅ∞. JO>Ë „ѨÉèí∞`«fiO xˆ~ÌtOK«∞‰õΩ#fl Hõ~°Î=ºOÖ’ WѨʘH˜
™ê^茺=∞~Ú#k 0.001 âß`«O. D ÖˇHõ¯# HÍ~°º„Hõ=∞O ZѨʘH˜
ã¨Ñ¶¨Å=∞=Ù`«∞O^À Z=Ô~·<å TÇ≤ÏOK«=K«∞Û.
WHõ áêi„âßq∞HÍaè=$kú QÆ∞iOp, áêi„âßq∞Hõ"Õ`«ÎʼnõΩ W=fi_®xH˜
ã≤^ŒúOQÍ L#fl W~°"≥· ÅHõΔÅ ZHõ~åÅ Éèí∂q∞ QÆ∞iOp, ã≤OyÖò qO_À
QÆ∞iOp |_≥˚ò QÆOcè~°"≥∞ÿ# „ѨHõ@#Å∞ KÕã≤Ok. L=∞‡_ç ~å„+¨ìOÖ’
L^ÕÌâ◊ѨÓ~°fiHõOQÍ, ‰õΩ„@ѨÓi`«O =¸ã≤"Õ`«‰õΩ QÆ∞Ô~·# „ѨÉèí∞`«fi, „ÃÑ·"Õ@∞,
ã¨OÜ«ÚHõÎ ~°OQÆ Ñ¨i„â◊=∞ŠѨÙ#~°∞^Œú~°} QÆ∞iOz =∂@ =∂„`«O ‰õÄ_»
ÖË^Œ∞. D |_≥˚ò „Ѩ"Õâ◊ÃÑ_»∞`«∞#fl ã¨=∞Ü«∂xH˜ ã≤~°∂Ê~ü HÍy`«Ñ¨Ù q∞Å∞¡
=¸`«|_ç =¸_»∞"ÕÅ =∞Ok HÍi‡‰õΩÅ∞ ~À_»∞Ì# Ѩ_®¤~°∞. P HÍi‡Hõ
ã¨OѶ¨∞O J^茺‰õΔΩ_»∞ ã¨fiÜ«∞OQÍ ~å„+¨ì =∞O„u. HÍx Ѩi„â◊=∞#∞
ѨÙ#~°∞^ŒúiOK«_®xH˜ „Ѩܫ∞uflOKåÅx JxÑ≤OK«#O`« Ѷ¨∞#`« =Ç≤ÏOz#
áêi„âßq∞HÍaè=$kú =ӺǨxfl ~å„+¨ì „ѨÉèí∞`«fiO J#∞ã¨iã¨∞Î#flk.
L^Œº=∞ ã¨∂ÊùiÎ WOHÍ `«QÆæÖË^Œ∞ QÆ#∞Hõ, P~°∞ ^ŒâßÉÏÌŠѨ~å~Ú
áêÅ# g∞^Œ HÀѨO WOHÍ `«QÆæÖË^Œ∞ QÆ#∞Hõ, H˘`«Î „ѨÉèí∞`åfixH˜ ã¨=∞Ü«∞O
W^•Ì=∞x "Õz K«∂ã¨∞Î<åfl~°∞ QÆ#∞Hõ „Ѩ[Å∞ D ^•i=∞o¡# q^è•<åÅ
g∞^Œ =∞ø#OQÍ L#fl@∞ì Hõ#|_»∞`«∞<åflˆ~"≥∂ QÍx D q^è•<åÅ#∞
WÖψQ H˘#™êy¿ãÎ, ÃÑiˆQ Jã¨O`«$Ñ≤Î áêʼnõΩʼnõΩ „Ѩ=∂^ŒHõ~°OQÍ
=∂~°∞`«∞Ok.
(~°K«~Ú`« gHõΔ}O ã¨Oáê^Œ‰õΩÅ∞)
gHõΔ}O q_ç „Ñ¨u H˘#∞QÀÅ∞^•~°∞ʼnõΩ
XHõ HõΔ=∂Ѩ}, XHõ q[˝Ñ≤Î
gHõΔ}O áê~î°‰õΩÅÖ’ ^•^•Ñ¨Ù ã¨QÆO =∞Ok gHõΔ}O‰õΩ K«O^•^•~°∞Å∞ HÍ~°∞, U<≥ÅHÍ<≥Å `«=∞ `«=∞
„áêO`åÅÖ’ "å~åÎѨ„uHõÅ∞ J"Õ∞‡ ^Œ∞HÍ}ÏÅÖ’ q_ç „Ñ¨u H˘#∞‰õΩ¯x K«^Œ∞=Ù`«∞OÏ~°∞. QÆ`« Ô~O_»∞
<≥ÅÅ∞QÍ P ^Œ∞HÍ}ÏÅÖ’ "åiH˜ gHõΔ}O ^˘~°Hõ_»O ÖË^Œ∞. Ô~O_»∞ ~å„ëêìÅÖ’x ^•^•Ñ¨Ù 300 #∂ºãπ
™êìÖòûÖ’ gHõΔ}O ѨOÑ≤}© KÕã¨∂Î LO_ç# P#O^£ U*ˇhûãπ gHõΔ}O#∞ WѨÙÊ_»∞ ѨOÑ≤}© KÕÜ«∞_»O ÖË^Œ∞.
=∞~˘Hõ ~å„+¨ì "åºÑ¨Î ™ÈÖò U*ˇhû QÍx, ZHõ¯_çHõHõ¯_» U*ˇhûÅ∞ QÍx U~°Ê_Õ=~°‰õÄ #∂ºãπ U*ˇO@¡ ^ŒQÆæ~°
gHõΔ}O ^˘~°Hõ^Œx K≥ѨÊ_®xH˜ zOuã¨∞Î<åflO. áê~î°‰õΩʼnõΩ HõÅ∞QÆ∞`«∞#fl D J™œHõ~åºxH˜ HõΔq∞OK«=Åã≤OkQÍ
HÀ~°∞`«∞<åflO.
WѨʘ^•HÍ U<≥ÅHÍ<≥Å q_ç„Ѩu H˘#∞‰õΩ¯O@∞#fl áê~î°‰õΩÅ∞, Jaè=∂#∞Å∞ K«O^•^•~°∞Å∞QÍ
KÕ~°=Åã≤OkQÍ q[˝Ñ≤Î KÕã¨∞Î<åflO. Z‰õΩ¯= HÍÑ‘Å∞ J=∞‡HõO JÜÕ∞º „áêO`åÅÖ’, Ѩ@ì}ÏÅÖ’ H˘`«Î,
#=∞‡Hõ"≥∞ÿ# U*ˇO@¡#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∞=Åã≤OkQÍ q∞„`«∞ʼnõΩ q[˝Ñ≤Î KÕã¨∞Î<åflO.
- ã¨~°∞¯ ºÖË+¨<£ "Õ∞<Õ[~ü
9949391028
g

22. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201522
áê`«"åã¨#Å∞=^ŒÅxZÑ≤|_≥˚ò
|_≥˚òˆHÏ~ÚOѨÙÖ’¡„Ѩ[Å=∞øeHõJ=ã¨~åÅg∞^ŒHÀ`«qkèOz,¢ÃÑ·"Õòã¨Oã¨÷ńѨÜ≥∂[<åÅHÀã¨O„ѨÉèí∞`«fi–¢ÃÑ·"ÕòÉèÏQÆ™êfi=∂ºxfl
=ÚO^Œ∞‰õΩ`≥zۄѨÉèí∞`«fiO`«#ÉÏ^茺`«Å#∞Oz`«Ñ¨ÙÊHÀEã¨∞Î#fl^ŒxJO@∞<åfl~°∞ _®.Nx"åãπK˘Ñ¨Ê~°
'#q∞‡ <å#É’ã¨∞‰õΩO>Ë Ñ¨ÙzÛ |∞„~°Öˇ·#q— J#fl K«O^ŒOQÍ <Õ#∞
=∂~å#∞! ##∞fl #=∞‡O_ç! JkèHÍ~°O HÀÖ’Ê~Ú# `˘q∞‡k ã¨O=`«û~åÅ∞
<Õ#∞ ZO`À <Õ~°∞Û‰õΩ<åfl#∞. ~åR „Ѩ[Å J=ã¨~åÅ∞ `≥e™⁄KåÛ~Ú.
<Õ#∞ KåÖÏ =∂~å#∞!— Jx K≥Ñ≤Ê#ѨÙÊ_»∞ ~åR „Ѩ[Å∞ x[=∞x
#=∂‡~°∞. <å#É’ã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. `«#∞ ‰õÄ_® TÇ≤ÏOK«x "≥∞*Ïi©`À
JkèHÍ~°O Hõ@ìɡÏì~°∞. HÍx q[<£ 2020H˜ |^Œ∞Å∞QÍ q[<£ 2029
J<Õ JOÔHÅ∞ =∂iÛ áê`«áê@ ÅOH˜Oz ##∞fl #=∞‡_»O g∞~°∞ KÕã≤#
<Õ~°=∞<åfl_»∞. Ѩ^Õ Ñ¨^Õ x~°∂Ñ≤ã¨∞Î<åfl_»∞. QÆ`« PQÆã¨∞ìÖ’ ~åR |_≥˚ò
„Ѩ"Õâ◊Ãјì#ѨÙÊ_»∞ Wk =∞^茺O`«~° |_≥˚ò, =KÕÛ |_≥˚ò ѨÓiΙê÷~Ú
|_≥˚ò HÍ|˜ì <Õ<ÕO’ JѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞ÎO^Œx #=∞‡|eHÍ_»∞. ѨÓiΙê÷~Ú
|_≥˚ò ~å<Õ =zÛOk† P =Úã¨∞QÆ∞ `˘ÅyáÈ~ÚOk.
J^ŒÌOÖ’ =ÚYO HõxÑ≤Oz#@∞¡QÍ |_≥˚òÖ’ „ѨÉèí∞`«fi Ѩxf~°∞
HõxÑ≤ã¨∞ÎOk. „ѨÉèí∞`«fiO KÕѨ>Ëì qq^èŒ HÍ~°ºHõÖÏáêÅ∞, "å˜x
x~°fiÇ≤ÏOK«_®xH˜ HÍ=Åã≤# „^Œ=º =#~°∞Å#∞ ã¨=∞‰õÄ~°∞Û‰õΩ<Õ Ñ¨^Œú`«∞Å∞
|_≥˚ò `≥eÜ«∞*Ëã¨∞ÎOk. JO`« „áê^è•#º`«QÆÅ |_≥˚ò JOÔHÅ "≥#∞‰õΩ#fl
=∞`«Å|∞x ѨijeOKåe. ~å„ëêìxfl Z@∞"≥·Ñ¨Ù fã¨∞ÔHà◊√¡`«∞<åfl~À J~°÷O
KÕã¨∞HÀ"åe.
PO„^茄Ѩ^Õâò „ѨÉèí∞`«fiO 2015–16 Pi÷Hõ ã¨O=`«û~åxH˜ QÍ#∞
=∂~üÛ 12# ™ê^è•~°} |_≥˚ò (13# =º=™êÜ«∞ |_≥˚ò) „Ѩ"Õâ◊ÃјìOk.
~åR qÉèí[# `«~°∞"å`« ™êOˆHuHõOQÍ Ô~O_»= |_≥˚ò J~Ú#ѨʘH©
Wk "≥Ú^Œ˜ ѨÓiΙê÷~Ú |_≥˚ò. D |_≥˚ò „ѨÉèí∞`«fi, „ÃÑ·"Õò
ÉèÏQÆ™êº=∞ºO (Ѩa¡H±, „ÃÑ·"Õò áê~°ì#~ü+≤Ñπû – Ñ≤Ñ≤Ñ≤) `À „ÃÑ·"Õ©Hõ~°}#∞
=∞iO`« "ÕQÆ=O`«O KÕã≤Ok. ã¨OˆHΔ=∞ ~°OQÍxH˜ x^èŒ∞Å HÀ`« qkèOzOk.
„Ѩ[ÅÃÑ· =∞ixfl ÉèÏ~åÅ∞ "≥∂Ѩ#∞Ok. ~°∞. 1,13,049 HÀ@¡ Pi÷Hõ
Ö’@∞#∞ „ѨuáêkOzOk. JÖÏ<Õ ~°∞. 34,412 HÀ@¡ „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O
(30 âß`«O), ~°∞. 78,637 HÀ@¡ „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O (70 âß`«O)
QÍ L#flk. „Ѩ}ÏoHõ, „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∂Å á⁄OkHõ#∞ JO>Ë x+¨ÊuÎx
|˜ì P „ѨÉèí∞`«fi „áê^è•#º`«#∞ J~°÷O KÕã¨∞HÀ=K«∞Û. „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O
Hõhã¨OQÍ 50 âß`«O ÃÑ·|_ç LO_®e. `«^•fi~å Pã¨∞ÎÅ∞ ã¨=∞‰õÄ~°_»"Õ∞
H͉õΩO_® „áê^è•#º`å ~°OQÍʼnõΩ x^èŒ∞Å∞ ÃÑ~°∞QÆ∞`å~Ú. JO^Œ∞‰õΩ
aè#flOQÍ „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O ÃÑ~°QÆ_»=∞O>Ë „Ѩ[ʼnõΩ Láêkè HõeÊOKÕ
=ºÜ«∞O H͉õΩO_® =$^ä• Y~°∞Û<Õ Z‰õΩ¯= ÃÑ@ì_®xH˜ „ѨÉèí∞`«fiO Pã¨H˜ÎQÍ
LO^Œx J~°÷O.
"≥Ú`«ÎO |_≥˚òÖ’ „^Œ=º =#~°∞Å∞ ã¨g∞Hõ~°}#∞ ѨijeOz#ѨÙ_»∞
=∂Ô~¯ò ~°∞}ÏÅ∞ ~°∞. 22,825 HÀ@∞¡ `Õ=_®xfl |_≥˚ò K«∂Ñ≤Ok.
=∞~À"≥·Ñ¨Ù Ô~"≥#∂º Ö’@∞ 7,300 HÀ@∞¡. JO>Ë D Ô~O_çO˜h HõeÑ≤`Õ
|_≥˚òÖ’ 26.64 âß`«O ÖËx P^•Ü«∂xfl K«∂Ñ≤#@¡~ÚOk. |_≥˚ò
~°∞. 17 "ÕÅ HÀ@¡ ÉèÏs Pi÷Hõ Ö’@∞`À, ÉèÏs „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O
K«∂Ѩ_»=∞O>Ë „Ѩ[ÅÃÑ· ÃÑ#∞ÉèÏ~°O "≥∂Ѩ_®xH˜ „ѨÉèí∞`«fiO ѨÓ#∞‰õΩ#fl>Ë¡.
P^•Ü«∞ =#~°∞Å ÅHΔͺÅ#∞ ÉèÏsQÍ ÃÑOz# Pi÷Hõ =∞O„u P
=#~°∞Å ã¨g∞Hõ~°} q+¨Ü«∞OÖ’ ¿ÇÏ`«∞|^Œú`« K«∂ѨÖË^Œ∞. "≥Ú`«ÎO Ô~"≥#∂º
=ã¨∂à◊¡ JOK«<å ~°∞. 90,125 HÀ@∞¡. JO^Œ∞Ö’ ~åR ™⁄O`« P^•Ü«∞
=#~°∞Å JOK«<å ~°∞. 49,764 HÀ@∞¡, ^•xÖ’ ™⁄O`« Ѩ#∞fl P^•Ü«∞O
H˜O^Œ ~°∞. 44,423 HÀ@∞¡ JOK«<å "Õã≤Ok. QÆ`« U_®k |_≥˚ò
JOK«<åÅ`À áÈe¿ãÎ Wk ~°∞. 7,026 HÀ@∞¡ PkèHõO. „ѨÉèí∞`«fiO
Ѩ#∞flÖ’¡ 18 âß`«O =$kúx JOK«<å "Õã≤Ok. JO>Ë P "Õ∞~°‰õΩ „Ѩ[ÅÃÑ·
H˘`«Î Ѩ#∞flÅ∞ qkèã¨∞ÎO^Œx QÆ∞iÎOKåe. |_≥˚òÖ’ H˘`«Î Ѩ#∞flÅ∞
qkèOK«ÖË^Œx „ѨHõ˜Oz# Pi÷Hõ=∞O„u ÉèÏs Ö’@∞#∞ ÉèísÎ KÕÜ«∞_®xH˜
ã¨Ç¨Ï[ =$kúx ™ê‰õΩQÍ K«∂ѨÙ`«∞<åfl_»∞. HÍh ~åROÖ’ <≥ÅH˘#fl
=~å¬ÉèÏ= Ѩiã≤÷`«∞Å∞, „ѨÉèí∞`«fi ÖˇHõ¯Å „ѨHÍ~°"Õ∞ 238 =∞O_»ÖÏÅ∞
Hõ~°∞=Ù =∞O_»ÖÏÅ∞, =∞~À"≥·Ñ¨Ù ~åR ~å[^è•x x~å‡}O ¿Ñ~°∞`À =¸_»∞
HÍ~°∞¡ ѨO_Õ Ñ¨O@ Éèí∂=ÚÅ∞ 33 "ÕÅ ZHõ~åÅ#∞ ™êfinè#O KÕã¨∞‰õΩ#fl
`«~°∞"å`« ~åR ã¨∂÷Å L`«ÊuÎÖ’ ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ#∞ JO>Ë ã¨Ç¨Ï[ =$kúx
PtOK«_»O „Ѩ[Å#∞ `«Ñ¨ÙÊ^À= Ѩ˜ìOK«_»"Õ∞.
QÆ`« U_®k ~°∞. 28,749 HÀ@¡ J=∞‡HõO Ѩ#∞fl ÅHΔͺxfl D
U_®k ~°∞. 4091 HÀ@∞¡ ÃÑOz ~°∞. 32,840 HÀ@∞¡ ~å|ÏìÅx
JOK«<å "Õã≤Ok. "å}˜[º Ѩ#∞flÅhfl qxÜ≥∂QÆO „áêuѨkHõ<Õ
LOÏ~Ú HÍ|˜ì Jq „^Œ"ÀºÅƒ}O, ~åR ã¨∂÷Å L`«ÊuÎ P^è•~°OQÍ
ã¨Ç¨Ï[OQÍ<Õ ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞OÏÜ«∞x Pi÷Hõ =∞O„u J<åfl_»∞. JO>Ë
x`«º=ã¨~° ã¨~°∞‰õΩÅ ^èŒ~°Å#∞ xÜ«∞O„uOKÕ K«~°ºÅ∞ Ug∞ KÕѨ>Ëìk
ÖË^Œx K≥ѨÊHõ<Õ K≥ѨÊ_»O. JO>Ë x`«º=ã¨~° =ã¨∞Î=ÙÅ ^èŒ~°Å∞ ÃÑ~°QÆ_»O
MÏÜ«∞O. =∞~À"≥·Ñ¨Ù Z#fl_»∂ ÖËx q^èŒOQÍ ZÔH·û*ò Ѩ#∞fl ÅHΔͺxfl ~°∞.
4,680 HÀ@∞¡QÍ x~°‚~ÚOzOk. QÆ`« |_≥˚ò HõO>Ë ~°∞. 653 HÀ@∞¡
PO„^茄Ѩ^Õâò|_≥˚ò2015–16
2015–16 |_≥˚ò ã¨fi~°∂ѨO (~°∞. HÀ@¡Ö’)
"≥Ú`«ÎO |_≥˚ò 1.13,049
„Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O 34,412
„Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O 78,637
Ô~"≥#∂º Ö’@∞ 7,300
Pi÷Hõ Ö’@∞ 17,584
~åR ™⁄O`« P^•Ü«∞O 49,764
(Ѩ#∞flÅ ~°∂ѨOÖ’ 44,423)
(Ѩ<Õfl`«~° ~°∂ѨOÖ’ 5,341)
ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO ^•fi~å 40,360
(Ѩ#∞flÅÖ’ "åÏ 22,638)
(„QÍOò 17,722)
JѨÙÊ (=∂Ô~¯ò ~°∞}O) 22,825
"≥Ú`«ÎO |_≥˚ò 1,13,049

23. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 23
ÃÑOzOk. ɡÖòìëêѨÙÅ#∞ ~°^Œ∞ÌKÕ™êÎ#x K≥Ñ≤Ê# ZxflHõÅ "åQÍÌ<åxfl
=∞iz =∞^•ºxfl =∞iO`« áêiOz „Ѩ[Å |ÅÇ‘Ï#`«#∞ ™⁄=Ú‡
KÕã¨∞HÀ"åÅx K«∂ã¨∞ÎOk. É_≥˚ò`À ã¨O|O^èŒO ÖˉõΩO_®<Õ Ñ¨#∞flÅ∞
qkèOKÕ P#"å~Úf LO_»<Õ LOk. HÍ|˜ì ~å#∞#fl ~ÀAÖ’¡ ~åR
„Ѩ[Å∞ Ѩ#∞flÅ ÉèÏ~åxfl `«Ñ≤ÊOK«∞HÀ*ÏÅ~°∞.
<Õ˜H© ~åR „Ѩ[ÅÖ’ 64 âß`«O =∞OkH˜ =º=™êÜ«∞"Õ∞
r=<å^è•~°O. JÖÏO˜ H©ÅHõ"≥∞ÿ# =º=™êÜ«∞ ~°OQÆO f„= x~°¡HΔͺxH˜
QÆ∞~°=Ù`«∞#flk. ã¨Ç¨Ï[OQÍ =~°^Œ HÀ`«‰õΩ QÆ∞~°ÜÕ∞º =º=™êÜ«∞O W©=Å
x^èŒ∞Å HÀ`«‰õΩ QÆ∞~°=Ù`«∞Ok. P HÀ`« Ô~·`«∞x =º=™êÜ«∞O #∞O_ç
ÔQO˜"Õ¿ã Ѩiã≤÷ux `≥zÛOk. =~°^Œ HÀ`«#∞ x"åiOK«QÆÅ"Õ∞"≥∂ QÍx
x^èŒ∞Å HÀ`«#∞, áêʼnõΩÅ x~°¡HΔͺxfl x"åiOK«ÖËHõ áÈ`«∞<åfl=∞x Ô~·`«∞
P"Õ^Œ# K≥O^Œ∞`«∞<åfl_»∞.
=º=™êÜ«∂xH˜ „Ѩ`ÕºHõ |_≥˚ò ¿Ñ~°∞`À =º=™êÜ«∞O, ^•x J#∞|O^èŒ
~°OQÍʼnõΩ ~°∞. 14,184 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOzOk. WO^Œ∞Ö’<Õ Ô~·`«∞
~°∞}=∂Ѷ‘ Ѩ^Œ∞Ì#∞, Lz`« q^Œ∞º`ü#∞, LáêkèǨg∞ Ѩ^Œ∞Ì#∞ KÕ~åÛ~°∞.
g@xflO˜H˜ áÈ#∞ =º=™êÜ«∂xH˜ q∞yeOk Ô~O_»∞ âß`«O x^èŒ∞Å∞
=∂„`«"Õ∞. ZxflHõÖ’¡ WzÛ# Ǩg∞ „ѨHÍ~°O Jxfl~°HÍÅ ~°∞} =∂Ѷ‘Å#∞
HõÅ∞ѨىõΩO>Ë ~°∞. 95 ÅHõΔʼnõΩ ÃÑ·=∂>Ë. HÍh JkèHÍ~°O KÕѨ˜ì#
`«~°∞"å`« Jk ~°∞. 37,900 HÀ@∞¡, P `«^Œ∞Ѩi „ѨÉèí∞`«fi JOK«<åÅ
„ѨHÍ~°O ~°∞. 20 "ÕÅ HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞Å∞ =∂„`«"Õ∞ Jx `ÕeÛ „ѨÉèí∞`«fi
Jã¨Å∞ ~°∂áêxfl „Ѩ^Œi≈OzOk. „Ѩã¨∞Î`« |_≥˚òÖ’ D "≥Ú`åÎxfl ~°∞.
4300 HÀ@¡‰õΩ `«yæOKå~°∞. QÆ`« |_≥˚ò HõO>Ë `«yæOKå~°∞. „Ѩã¨∞Î`«O
Ô~O_À ^Œâ◊ H˜O^ŒH˜ =KÕÛ Ô~·`«∞Å`À áê@∞ ¿ã¯Öò PѶπ ÃѶ·<å<£û =iÎOѨ*Ëã≤#
`«~åfi`« 50 "ÕÅ ~°∂áêÜ«∞Š֒Ѩ٠~°∞} ѨikèÖ’H˜ =KÕÛ Ô~·`«∞ʼnõΩ
UHõ "≥Ú`«ÎOQÍ XˆH™êi ~°∞. 50 "ÕÅ∞ K≥e¡OKåeû LO@∞Ok. n#O`«˜H©
ã¨∞=∂~°∞ ~°∞. 700 HÀ@∞¡ `«yæOKå~°∞. H“Å∞ Ô~·`«∞Å QÆ∞iOz „Ѩ™êÎqOK«<Õ
ÖË^Œ∞. Ѷ¨e`«OQÍ „ѨÉèí∞`«fiO KÕѨ˜ì# Ô~·`«∞ ~°∞}=∂Ѷ‘ HÍã¨Î Ô~·`«∞<Õ
=∂Ѷ‘ KÕ¿ã@∞¡ =∂iOk. Hõ~°∞=Ù HÀ~°Ö’¡ z‰õΩ¯H˘x k‰õΩ¯`ÀK«Hõ =Åã¨ÉÏ@
Ѩ˜ì# =º=™êÜ«∞ ‰õÄbÅ#∞ QÆ∂iÛ K«~°ºÖËg∞ „Ѩ™êÎqOK«ÖË^Œ∞. ÃÑ·QÍ
=º=™êÜ«∞ J#∞|O^èŒ ~°OQÍÅ#∞ „áê^äŒq∞Hõ ~°OQÆ q∞+¨<£Ö’ KÕ~åÛ=∞h,
P ~°OQÆOÖ’ Ñ≤Ñ≤Ñ≤ Ѩ^Œú`«∞Å#∞ ÃÑ^ŒÌZ`«∞Î# KÕѨ@ìÉ’`«∞<åfl=∞x =∞O„u
„ѨHõ˜OKå_»∞.
=º=™êÜ«∂xH˜ PÜ«Ú=ÙѨ@∞ì ™êQÆ∞h˜ ~°OQÆO. JÖÏO˜ ^•xH˜
|_≥˚ò ˆHÏ~ÚOѨÙÅÖ’ ÉèÏsHÀ`« qkèOKå~°∞. ~åROÖ’ L#fl ÃÑO_çOQ∑
„áê*ˇ‰õΩìÅxflO˜h ѨÓiÎ KÕÜ«∞_®xH˜ 27 "ÕÅ HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞Å∞
J=ã¨~°=∞x „ѨÉèí∞`«fi ÖˇHõ¯ÖË K≥ѨÙ`«∞O_»QÍ ˆH=ÅO ~°∞. 5258 HÀ@∞¡
=∂„`«"Õ∞ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. QÆ`« |_≥˚ò HõO>Ë ~°∞. 8626 HÀ@∞¡ JO>Ë
37 âß`«O `«‰õΩ¯=QÍ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. P "≥Ú`«ÎOÖ’ „ѨѨOK« ÉϺO‰õΩ
#∞O_ç =™êÎÜ«∞x JOK«<å "Õã≤#k ~°∞. 1765 HÀ@∞¡. =∞~À"≥·Ñ¨Ù ~åR
„ѨÉèí∞`«fiO `«HõΔ} „áê^è•#º`«QÍ x~°‚~ÚOz# P ÉèÏs „áê*ˇ‰õΩìÅ#∞
ѨÓiÎ KÕÜ«∞_®xH˜ ~°∞. 15,255 HÀ@∞¡ J=ã¨~°O HÍQÍ JO^Œ∞Ö’ Ѩ^À
=O`«∞ ‰õÄ_® ˆHÏ~ÚOѨ٠[~°QÆÖË^Œ∞. D ~°OQÆOÖ’ Ñ≤Ñ≤Ñ≤x
ÃÑOK«_®xH˜ `«y# Éèí∂q∞Hõ#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∞_»OÖ’ ÉèÏQÆ"Õ∞ Wk.
QÆ`« HÍO„ÔQãπ „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ [ÅÜ«∞[˝O ¿Ñ~°∞`À HÍO„ÏHõì~°¡#∞ HÀ©â◊fi~°∞¡QÍ
KÕâß~Ú `«Ñ¨Ê `˘q∞‡k ã¨O=`«û~åÅÖ’ J^Œ#OQÍ XHõ¯ ZHõ~åxH˜
K«∞Hõ¯ ™êQÆ∞h~°∞ JOkOK«ÖË^Œ∞. D „ѨÉèí∞`«fiO =º=™êÜ«∞ ~°OQÍxfl
™êQÆ∞h˜ =º=ã¨÷#∞ ѨÓiÎQÍ „ÃÑ·"ÕòѨ~°O KÕã≤ ÉǨïà◊*Ïu HõOÃÑhʼnõΩ
JÑ¨Ê *ˇÑ¨Ê_®xH˜ ã≤^Œú"≥∞ÿOk. „ѨѨOK«ÉϺO‰õΩ P^ÕâßÅ#∞ á⁄Å∞¡áȉõΩO_®
J=∞Å∞ KÕã¨∞ÎOk. JO^Œ∞Ö’ ÉèÏQÆ"Õ∞ W©=Å =ÚOÉÏ~ÚÖ’ [iy#
q^Õj HõOÃÑhÅ ã¨^Œã¨∞ûÖ’ áêÖÁæ#fl =ÚYº=∞O„u K«O„^ŒÉÏ|∞ `«=∞
~åROÖ’ Ѩk ÅHõΔÅ ZHõ~åÅ ™êQÆ∞Éèí∂q∞ ã¨=∞‰õÄ~°Û_®xH˜ ã≤^ŒúOQÍ
L<åfl=∞x `«=∞ ~å„ëêìxH˜ ~å=Åã≤OkQÍ PǨfixOK«_»O. qâßYÖ’
45 |Ǩïà◊*Ïu HõOÃÑhÅ ã¨=∂"Õâ◊OÖ’ =º=™êÜ«∞ =∞O„u
„Ѩuáê^Œ#ÅÖ’ QÍh, `«# |_≥˚ò „Ѩã¨OQÆOÖ’QÍx =º=™êÜ«∞ ~°OQÆOÖ’
Ñ≤Ñ≤Ñ≤ q^è•#O =e¡OK«x ~ÀA ÖË^Œ∞.
q^Œ∞º`ü ѨOÑ≤}© ã¨Oã¨÷Å Pi÷Hõ Ö’@∞‰õÄ, D |_≥˚òÖ’ K«∂Ñ≤#
ˆHÏ~ÚOѨÙʼnõÄ á⁄O`«#ÖË^Œ∞. 7716 HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞Å Ö’@∞#∞
ѨÓ_»∞Û‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ WѨʘˆH ~°∞. 1261 HÀ@¡ "Õ∞~° Kås˚Å ÃÑOѨىõΩ
„ѨuáêkOz# q^Œ∞º`ü ѨOÑ≤}© ã¨Oã¨÷Å∞ „ѨÉèí∞`«fiO #∞Oz ã¨aû_ôÅ
~°∂ѨOÖ’ ~°∞. 6455 HÀ@∞¡ =™êÎÜ«∞x PtOKå~Ú. HÍx |_≥˚òÖ’
~°∞. 4360 HÀ@∞¡ =∂„`«"Õ∞ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. nO`À ~°∞. 2094.49
HÀ@¡ Ö’@∞ U~°Ê_»#∞Ok. "≥~°ã≤ ~å#∞#fl ~ÀAÖ’¡ ~°∞. 3355 HÀ@¡
"Õ∞~° q^Œ∞º`ü Kås˚Å ÉèÏ~°O „Ѩ[ÅÃÑ· Ѩ_»#∞Ok.
ã¨OˆHΔ=∞ ~°OQÆO „ѨÉèí∞`åfixH˜ Ô~O_À Hõ#∞fl Jx „ѨÉèí∞`«fiO J<ÕHõ
™ê~°∞¡ „Ѩ™êÎqOzOk. =∂@Ö’¡ `«Ñ¨Ê KÕ`«Ö’¡ HÍ#~åx "≥·#O D |_≥˚ò
^•fi~å `≥Å∞ã¨∞ÎOk. QÆ`« |_≥˚òÖ’<Õ J~°H˘~° x^èŒ∞Å∞ ˆHÏ~ÚOz#
„ѨÉèí∞`«fiO D |_≥˚òÖ’ XHõ¯ Zãπã≤, Zãπ˜ ã¨OˆHΔ=∞ x^èŒ∞ÅÖ’ ~°∞.
691 HÀ@∞¡ HÀ`« qkèOz ã¨OˆHΔ=∂xfl ã¨OHΔÀÉèíOÖ’H˜ <≥˜ìOk. Zãπã≤Å
ã¨OˆHΔ=∂xH˜ D U_®k |_≥˚òÖ’ ~°∞. 534 HÀ@∞¡ HÀ`« qkèOKå~°∞.
QÆ`« U_®k ~°∞. 2657 HÀ@∞¡ ˆHÏ~Ú¿ãÎ WѨC_»∞ ~°∞. 2123 HÀ@∞¡
=∂„`«"Õ∞ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. WHõ ~åROÖ’ 28 ÅHõΔÅ [<åÉèÏ L#fl
yi[#∞Å ã¨OˆHΔ=∂xH˜ ~°∞. 157 HÀ@∞¡ HÀ`« qkèOKå~°∞. ~°∞. 1150
HÀ@¡ #∞O_ç ~°∞. 993 HÀ@¡‰õΩ ‰õΩkOKå~°∞. aã≤Å ã¨OˆHΔ=∂xH˜ Ju
`«‰õΩ¯=QÍ ~°∞. 3231 HÀ@∞¡, "≥∞ÿ<åi©Å ã¨OˆHΔ=∂xH˜ ~°∞. 379
HÀ@∞¡, qHõÖÏOQÆ∞Å ã¨OˆHΔ=∂xH˜ ~°∞. 45 HÀ@∞¡ =∂„`«"Õ∞ x^èŒ∞Å∞
qkeOKå~°∞. XHõѨHõ¯ ~åROÖ’ ã¨OˆHΔ=∞ =ã¨u QÆ$ǨÅ∞ q^•º~°∞÷Å
ã¨OˆHΔ=∂xH˜ |^Œ∞Å∞QÍ ã¨=∞㨺Å∞ ÃÑOK«∞`«∞<åfl~Ú. ^Œo`« q^•º~°∞÷ʼnõΩ
q^Õj q^Œº q∞^䌺QÍ<Õ q∞yeáÈ~ÚOk.
D |_≥˚òÖ’ Zãπã≤, Zãπ˜ ã¨Éòáê¡<£ H˜O^Œ QÆ`« |_≥˚ò HõO>Ë
x^èŒ∞Å ˆHÏ~ÚOѨ٠H˘O`« "Õ∞~° ÃÑiy#ѨʘH© Jã¨Å∞ ã¨=∞㨺
ˆHÏ~ÚOz# x^èŒ∞Å Y~°∞Û q+¨Ü«∞OÖ’ z`«Îâ◊√kú Ö’Ñ≤OK«_»"Õ∞. QÆ`«
Ѩ^Õà◊¡Ö’ JOK«<åʼnõΩ q∞Oz Y~°∞Û KÕã≤# |_≥˚òQÍ 2014–15
|_≥˚ò#∞ H©iÎã¨∞Î#fl „ѨÉèí∞`«fiO, „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∂xfl ÃÑOz Y~°∞Û
KÕÜ«∞QÍ „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∂xfl ~°∞. 3924 HÀ@¡ "Õ∞~° `«‰õΩ¯=QÍ Y~°∞Û
KÕã≤Ok. Zãπã≤, Zãπ˜ ã¨Éòáê¡<£‰õΩ ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O
#∞O_Õ [~°∞QÆ∞`å~Ú. JÖÏO˜ „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∂xfl ѨÓiÎQÍ Y~°∞Û
ÃÑ@ìHõáÈ=_»=∞O>Ë ã¨Éòáê¡<£ x^èŒ∞Å#∞ ѨÓiÎQÍ Y~°∞Û ÃÑ@ìHõáÈ=_»"Õ∞.
P "Õ∞~°‰õΩ 2014–15 |_≥˚òÖ’ Zãπã≤ ã¨Éòáê¡<£ H˜O^Œ ~°∞. 4576
HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ Ñ¶≤„|=i =~°‰õΩ ~°∞. 2770 HÀ@∞¡ JO>Ë 65
âß`«O =∂„`«"Õ∞ Y~°∞Û KÕâß~°∞. Zãπ˜ ã¨Éòáê¡<£ H˜O^Œ ~°∞. 1500
HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ 1040 HÀ@∞¡ JO>Ë 69 âß`«O x^èŒ∞Å∞ =∂„`«"Õ∞
Ѷ≤„|=i <å˜H˜ Y~°∞Û KÕâß~°∞. JO>Ë Ô~O_»∞ ã¨Éòáê¡<£Å H˜O^Œ Y~°∞Û
KÕÜ«∞‰õΩO_® q∞yeOz#k ~°∞. 2266 HÀ@∞¡. HÍ|˜ì ã¨Éòáê¡<£Å
H˜O^Œ ˆHÏ~ÚOѨ٠K«∂ѨÙ`«∞<åfl~°∞ `«Ñ¨Ê P ˆHÏ~ÚOѨÙÅ#∞ Y~°∞Û
KÕÜ«∞‰õΩO_® P „Ѩ[Å#∞ ^ŒQÍ KÕã¨∞Î<åfl~°∞. JÖÏ<Õ „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O
ÃÑiy`Õ P "Õ∞~°‰õΩ ã¨Éòáê¡<£ x^èŒ∞Å∞ ÃÑ~°∞QÆ∞`å~Ú. HÍx QÆ`« |_≥˚ò,
„Ѩã¨∞Î`« |_≥˚òÖ’#∂ „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O `«‰õΩ¯=QÍ K«∂Ñ≤Oz ã¨Éòáê¡<£
x^èŒ∞ʼnõΩ QÆO_ç H˘_»∞`«∞<åfl~°∞. D |_≥˚òÖ’ aã≤ ã¨Éòáê¡<£ QÆ∂iÛ
„Ѩ™ê÷=<Õ ÖË^Œ∞. Wk ZxflHõÅ "åQÍÌ<åxH˜ áê`«~° "ÕÜ«∞_»O, aã≤Å#∞
^ŒQÍ KÕÜ«∞_»O.
PO„^茄Ѩ^Õâò|_≥˚ò2015–16

24. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201524
=$^•úѨº, q`«O`«∞ Ñ≤OKè«<£#∞ XˆH™êi S^Œ∞ Ô~@∞¡ ÃÑOz# Ѷ¨∞#`«
XHõ K«O„^ŒÉÏ|∞ˆH ^Œ‰õΩ¯`«∞O^Œx T^Œ~°Q˘˜ì# „ѨÉèí∞`«fiO P Ñ≤OKè«<£‰õΩ
J~°∞›Öˇ·# "åix `«yæOz K«∂Ѩ_»OÖ’ JO`Õ Ñ¶¨∞#`« ™êkèOzOk. WѨC_»∞
K≥e¡ã¨∞Î#fl 41 ÅHõΔÅ =∞Ok`À áê@∞ H˘`«Î Ñ≤OKè«#¡‰õΩ '[#‡Éèí∂q∞ -
=∂ T~°∞—Ö’ S^Œ∞ ÅHõΔÅ ^Œ~°MÏã¨∞ÎÅ∞ =KåÛ~Ú. J~Ú`Õ „ѨÉèí∞`«fiO
=KÕÛ <≥Å #∞O_ç =∞~À 77 "ÕÅ =∞OkH˜ J^Œ#OQÍ W=fi#∞#fl@∞¡
„ѨHõ˜OzOk. <åÅ∞QÆ∞ ÅHõΔÅ ÃÑ· zÅ∞‰õΩ J~°∞›Å#∞ QÍeH˜ =kÖËã≤Ok.
=∞~À"≥·Ñ¨Ù „Ѩã¨∞Î`«O Wã¨∞Î#fl "åiH˜ J=ã¨~°"≥∞ÿ# ^•xHõO>Ë `«‰õΩ¯=
ˆHÏ~ÚOzOk. „ѨÉèí∞`«fi ÖˇHõ¯ „ѨHÍ~°"Õ∞ <≥ʼnõΩ ~°∞. 435 HÀ@¡ ÖˇHõ¯#
ã¨O=`«û~åxH˜ ~°∞. 5220 HÀ@∞¡ J=ã¨~°O HÍQÍ ~°∞. 3741 HÀ@∞¡
=∂„`«"Õ∞ ˆHÏ~ÚOzOk. JO>Ë ~åÉ’ÜÕ∞HÍÅOÖ’ D ã¨OYº#∞
ÃÑOK«HõáÈQÍ `«yæOK«_»"Õ∞ ÅHõΔ ºOQÍ ÃÑ@∞ì‰õΩ#fl@∞¡ `≥Å∞ã¨∞ÎOk. =$^Œ∞úʼnõΩ
ZxflHõŠǨg∞ Wã¨∂Î K«O„^ŒÉÏ|∞ 'g∞‰õΩ <Õ#∞ ÃÑ^ŒÌ ‰õΩ=∂~°∞_»#=Ù`å—#x
„ѨHõ˜OKå_»∞. <Õ_»∞ "åix [<åÉèÏ ÖˇHõ¯Å #∞O_ç `˘ÅyOz JOu=∞
ã¨O™ê¯~åʼnõΩ ÃÑ^ŒÌ H˘_»∞‰õΩ áê„`« áÈ+≤OK«_®xH˜ ã≤^Œú=∞=Ù`«∞#fl@∞¡QÍ
LOk.
_®fi„HÍ =∞Ç≤Ïà◊Å#∞ TiOK«x ~ÀA ÖË^Œ∞. "åi "≥Ú`«ÎO ~°∞}Ïxfl
=∂Ѷ‘ KÕ™êÎ#x K≥áêÊ_»∞. XH˘Hõ¯ =∞Ç≤Ïà◊‰õΩ ~°∞. 10 "ÕÅ∞ =∂„`«"Õ∞
=∂Ѷ‘ KÕ™êÎ#x =∂@ =∂~åÛ_»∞. Jk ‰õÄ_® xÅɡ@∞ìHÀÖËx Ѩiã≤÷u.
~åROÖ’ 76 ÅHõΔÅ =∞Ok _®fi„HÍ =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ ~°∞. 10 "ÕÅ K˘Ñ¨C#
~°∞. 7600 HÀ@∞¡ J=ã¨~°O HÍQÍ D |_≥˚òÖ’ ˆH=ÅO ~°∞. 1000
HÀ@∞¡ =∂„`«"Õ∞ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. 'ÉÏ|∞ =¿ãÎ *Ï|∞— =ã¨∞ÎO^Œ<Õ ZxflHõÅ
Ǩg∞ x~°∞^ÀºQÆ Ü«Ú=`«#∞ ZO`À Pâ◊ ÃÑÏì~°∞. *Ï|∞ W=fiHõáÈ`Õ
„Ѩu WO˜H© ~°∞. 2 "ÕÅ x~°∞^ÀºQÆ Éèí$u W™êÎ=∞<åfl~°∞. D Ѩk<≥ÅÅ
HÍÅOÖ’ L#fl L^ÀºQÍÅ∞ T_®~Ú `«Ñ¨Ê H˘`«ÎQÍ XHõ¯ L^ÀºQÆO
W=fiÖË^Œ∞. WOHÀ"≥·Ñ¨Ù x~°∞^ÀºQÆ Éèí$uH˜ J~°∞›Å∞ lÖÏ¡ Láêkè HõÅÊ<å
HÍ~åºÅÜ«∂Ö’¡ #"≥∂^Œ∞ „ѨHÍ~°O 8,80,206 =∞Ok. giH˜ <≥ʼnõΩ
~°∞. 2 "ÕÅ K˘Ñ¨C# <≥ʼnõΩ ~°∞. 176.04 HÀ@∞¡, U_®kH˜ ~°∞. 2112.5
HÀ@∞¡ J=ã¨~°O J~Ú`Õ D |_≥˚òÖ’ =O^Œ HÀ@∞¡ =∂„`«"Õ∞
ˆHÏ~ÚOzOk. Jk ‰õÄ_® aã≤ ã¨OˆHΔ=∞ âßY H˜O^Œ ˆHÏ~ÚOѨÙÅ#∞
K«∂áê~°∞.
q^•º~°OQÍxH˜ |_≥˚ò ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ ÃÑiy#@∞¡ HõxÑ≤ã¨∞Î<åfl P
ÃÑOѨÙ^ŒÅ "≥Ú`«ÎO r`« Éèí`åºÅˆH ã¨iáÈ`«∞Ok `«Ñ¨Ê „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O
H˜O^Œ =∞øeHõ =ã¨`«∞Å HõÅÊ#‰õΩ J^Œ#Ѩ٠ˆHÏ~ÚOѨÙÖËg∞ ÖË=Ù.
L#fl`« q^Œº‰õΩ, JO^Œ∞<å Ü«¸x=iû© q^Œº‰õΩ ˆHÏ~ÚOѨÙÅÖ’
HÀ`« qkèOKå~°∞. ã¨O„Ѩ^•Ü«∞ Ü«¸x=iû©Å‰õΩ, W©=Å <≥ÅH˘eÊ#
Ü«¸x=iû©Å‰õΩ "å˜ J=ã¨~åÅÖ’ Ѩ^Œ= =O`«∞ ‰õÄ_® ˆHÏ~ÚOK«Hõ
áÈ=_»O Ü«¸x=iû© q^ŒºÃÑ· QÆÅ „â◊^Œú#∞ `≥eÜ«∞KÕã¨∞ÎOk. q^Õj
Ü«¸x=iû©Å‰õΩ „áê^è•#º`«#∞ ÃÑOK«∞`«∞Ok.
=∞øeHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å HõÅÊ# ~°OQÍxfl "≥Ú`«ÎOQÍ „ѨÉèí∞`«fi, „ÃÑ·"Õò
ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO (Ñ≤Ñ≤Ñ≤) ^•fi~å Jaè=$kú KÕÜ«∂Åx x~°‚~ÚOz#@∞¡
Pi÷Hõ =∞O„u `«# |_≥˚ò „Ѩã¨OQÆOÖ’ ã¨Ê+¨ìO KÕâß~°∞. ~åR ~å[^è•x`À
áê@∞, H˘`«ÎQÍ U~åÊ@∞ KÕÜ«∞^ŒÅz# <ÒHÍ„â◊Ü«∂Å∞, q=∂<å„â◊Ü«∂Å∞
Jxfl Ñ≤Ñ≤Ñ≤ q^è•#OÖ’<Õ xi‡OKåÅx |_≥˚òÖ’ „ѨHõ˜OK«_»"≥∞ÿ#k.
JO^Œ∞ˆH JO`«~å˚fÜ«∞ Hõ<£ã¨Öˇìhû HÀã¨O D |_≥˚òÖ’ ~°∞. 50 HÀ@∞¡
ˆHÏ~ÚOKå~°∞. U_»∞ q∞+¨#∞¡, S^Œ∞ „y_£Å`À ~å„ëêìxfl Jaè=$kú
ѨÙO`«Å∞ `˘H˜¯™êÎ#x „ѨHõ˜Oz# =ÚYº=∞O„u JO^Œ∞HÀã¨O „ѨѨOK«
ÉϺO‰õΩ#∞, |Ǩïà◊*Ïu HõOÃÑhÅ#∞ P„â◊~Úã¨∞Î<åfl_»∞. "å˜H˜
„ѨÉèí∞`åfiÖË Éèí∂q∞x Lz`«OQÍ ÖË^• KÒHõQÍ ã¨=∞‰õÄiÛ, W`«~°
~å~ÚfÅ#∞ HõeÊOz ™ê÷xHõ =#~°∞ÅxflO˜h Hõ@ìɡ@ìÉ’`«∞<åfl~Ú.
=∞~À"≥·Ñ¨Ù ~åROÖ’x Ô~O_»∞ "ÕÅ H˜Ö’g∞@~°¡ á⁄_»=Ù QÆÅ P~ü–a
~À_»¡#∞ ‰õÄ_® WHõ g∞^Œ@ =¸_»∞ 'Ñ≤—ŠѨ^ŒúuÖ’<Õ Jaè=$kú KÕÜ«∂Åx
x~°‚~ÚOz#@∞¡ K≥áêÊ~°∞. Ѷ¨e`«OQÍ ~åROÖ’ „Ѩu KÀÏ ÃÑ^ŒÌ Z`«∞Î#
’Öò áê¡*ÏÅ∞ U~°Ê_»`å~Ú. WHõ g∞^Œ@ „Ѩܫ∂}ÏÅ∞ =∞iO`« „Ñ≤Ü«∞O
HÍ=_»O`À áê@∞ =º=™êÜ«∞ L`«Ê`«∞ÎÅ#∞ `«~°eOKÕ@ѨC_»∞ ’Öò
Ѷ‘A K≥e¡OKåeû ~å=_»O =Å¡ x`åº=ã¨~° ã¨~°∞‰õΩÅ ^èŒ~°Å∞ ÃÑiˆQ
J=HÍâ◊O LOk. nxH˜ `À_»∞ QÆ`«OÖ’ K«O„^ŒÉÏ|∞ JkèHÍ~°OÖ’
L#flѨC_»∞ =ã¨∂à◊¡‰õΩ `≥~°fã≤# Ü«¸[~ü Kås˚Å#∞ <Õ_»∞ uiy
„Ѩ"Õâ◊Ãјì, qã¨Î $`«O KÕÜ«∂Åx x~°‚~ÚOKå_»∞. |_≥˚òÖ’x Jxfl
qÉèÏQÍÖ’¡ Ü«¸[~ü Kås˚ŠѨ^Œ∞ÌÅ#∞ ÃÑÏì~°∞. g˜ ^•fi~å ~°∞. 500
HÀ@∞¡ P^•Ü«∂xfl |_≥˚òÖ’ JOK«<å "Õâß~°∞. JÖÏ<Õ 'PO„^茄Ѩ^Õâò
Ѩ@ì} ã¨O㨯~°}Å∞–=ÚxûѨÖò ¿ã=Å∞— Ѩ^äŒHÍxfl q^Õj x^èŒ∞Å`À
KÕѨ@ì#∞#fl@∞¡ Pi÷Hõ =∞O„u „ѨHõ˜Oz WHõ¯_» ‰õÄ_® =¸_»∞ 'Ñ≤—Å
q^è•<å<Õfl „ѨHõ˜OKå_»∞. nxHÀã¨O ~°∞. 219 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞.
=ÚxûѨÖò ¿ã=Å ~°OQÆOÖ’ ã¨O㨯~°}Å∞ J=∞Å∞ KÕÜ«∞‰õΩO_®<Õ Jxfl
~°OQÍÖ’¡#∂ Ü«¸[~ü Kås˚Å∞ "≥∂`« "≥∂QÆ#∞<åfl~Ú. ™ê=∂#º
=∂#=ÙxH˜ „ѨÉèí∞`«fi ¿ã=Å∞ =∞iO`« „Ñ≤Ü«∞O HÍ#∞<åfl~Ú.
|_≥˚òÖ’ „QÍg∞}Ïaè=$kú ˆHÏ~ÚOѨÙÅÖ’ ÉèÏsQÍ HÀ`« qkèOKå~°∞.
QÆ`« |_≥˚ò HõO>Ë 20.81 âß`«O `«‰õΩ¯=QÍ ˆH=ÅO ~°∞. 8212 HÀ@∞¡
=∂„`«"Õ∞ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. ¿Ñ^ŒÅ QÆ$Ç¨Ï x~å‡}ÏxH˜ Ü«¸xò HÍãπì#∞
ÅHõΔ #∞Oz ÅHΔÍ Ü«∂ɡ· "ÕʼnõΩ ÃÑOK«∞`å#x „ѨHõ˜Oz JkèHÍ~°OÖ’H˜
=zÛ# <å˜ #∞O_ç WѨʘ=~°‰õΩ ÃÑ·™ê q^ŒÅÛÖË^Œ∞. XHõ ѨHͯ QÆ$ǨÏ
x~å‡}O [~°QÆÖË^Œ∞. P âßY ~°∞. 2000 HÀ@∞¡ J=ã¨~°=∞x „Ѩuáê^Œ
#Å∞ ѨOѨQÍ ~°∞. 879 HÀ@∞¡ =∂„`«"Õ∞ ˆHÏ~ÚOzOk. J#fl
HͺO˜#∞¡, Z<£˜P~ü ã¨∞[ŠѨ^äŒHÍÅ T¿ãÖË^Œ∞. ~åR Pi÷Hõ Ö’@∞`À
ã¨`«=∞`«==Ù`«∞O^Œx `≥QÆ ÉÏ^èŒÑ¨_çáÈ`«∞#fl =ÚYº=∞O„u `«# „ѨÉèí∞`«fi
„ѨKå~° P~åƒùÏxH˜ D |_≥˚òÖ’ „Ѩ`ÕºHõOQÍ ~°∞. 201.22 HÀ@∞¡
ˆHÏ~ÚOKå~°∞. qHõÖÏOQÆ∞Å ã¨OˆHΔ=∂xH˜ x^èŒ∞Å ˆHÏ~ÚOѨىõΩ
KÕ`«∞Å∞ ~åx „ѨÉèí∞`«fiO „ѨKå~° P~åƒùÏʼnõΩ UHõOQÍ ~°∞. 200 HÀ@∞¡
ˆHÏ~ÚOK«_»O ~åR „ѨÉèí∞`«fiO "Õ˜H˜ „áê^è•#º`« Wã¨∞ÎO^À J~°÷O
KÕã¨∞HÀ=K«∞Û.
D |_≥˚òÖ’ „ѨuáêkOz# ~°∞. 22 "ÕÅ HÀ@¡ JѨCÅ`À ~åRO
JѨCÅ ‰õΩѨÊQÍ =∂~°#∞Ok. ~åR JѨC ÅHΔÍ #Åɡ· P~°∞ "ÕÅ HÀ@¡‰õΩ
KÕ~°#∞Ok. D U_®k JѨC`À ~åR `«Åã¨i JѨC 7 "ÕÅ∞ ÃÑiy
ã¨∂÷ÅOQÍ „Ѩu =ºH˜Î `«ÅÃÑ·# ~°∞. 29 "ÕÅ JѨC U~°Ê_»#∞Ok. Wk
~å#∞#fl ~ÀAÖ’¡ WOHÍ ÃÑiˆQ J=HÍâ◊O LOk. D „ѨÉèí∞`«fi, „ÃÑ·"Õò
ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO (Ñ≤Ñ≤Ñ≤) ~å„ëêìxfl =∞iO`« k"åÖÏ JOK«∞‰õΩ <≥_»∞`«∞Ok.
~åROÖ’ J=∞Å∞ [iy# P~ÀQƺ N Ѩ^äŒHõO, Ѷ‘A s~ÚO|~üû"≥∞Oò
Ѩ^äŒHõO Ô~O_»∞ ‰õÄ_® D Ñ≤Ñ≤Ñ≤ŠѨ^Œúu`À [iy#"Õ. Wq „ѨÉèí∞`«fi
"≥·^Œº ~°OQÍxfl, „ѨÉèí∞`«fi q^•º =º=ã¨÷x ZÖÏ h~°∞QÍ~åÛÜ≥∂, „ÃÑ·"Õò
=º‰õΩÎʼnõΩ, â◊‰õΩÎʼnõΩ ZÖÏ HÀ@∞¡ Hõ@ìɡÏìÜ≥∂ =∞# Hõà◊¡=ÚO^Õ J#∞Éèí=O
LOk. q=∂<å„â◊Ü«∞O x~å‡}O q+¨Ü«∞OÖ’ D Ñ≤Ñ≤Ñ≤ q^è•#O
J#∞ã¨iOz# lZOP~ü =∞ÖË+≤Ü«∂Ö’#∂, _èçb¡Ö’#∂ ZÅQÆɡ˜ì#
J#∞Éèí=O =∞# Hõà◊¡=ÚO^Œ∞ WOHÍ Hõ^ŒÖÏ_»∞`«∂<Õ LOk. Ñ≤Ñ≤Ñ≤
q^è•#OÖ’ „ѨѨOK«O JOkOz# J#∞Éèí=O ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO Ug∞ÖË^Œ∞
JO`å Éè’QÆ™êfi=∞º"Õ∞. HÍ|˜ì ~åR „Ѩ[Å∞ J„Ѩ=∞`«ÎO HÍ=Åã≤#
ã¨=∞Ü«∞O Pã¨#fl"≥∞ÿOk. K≥·`«<åºxfl „Ѩ^Œi≈OKåeû# ã¨=∞Ü«∞O =zÛOk.
(~°K«~Ú`« "å}˜[ºâß„ã¨Î J^蕺Ѩ‰õΩÅ∞)
PO„^茄Ѩ^Õâò|_≥˚ò2015–16
g

25. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 25
PO„^茄Ѩ^Õâò2015–16|_≥˚ò
„ѨÉèí∞`«fiO „Ѩ"Õâ◊Ãјì# |_≥˚ò Jxfl =~åæÅ „Ѩ[Å#∂ f„= x~åâ◊‰õΩ QÆ∞iKÕã≤O^Œh, ѨÓ~°fiO JkèHÍ~°OÖ’ LO_»QÍ
KÕã≤#`«Ñ≤Ê^•Ö˄Ѩã¨∞Î`«„ѨÉèí∞`«fiO=∞m¡=∞m¡KÕ™ÈÎO^ŒhJO@∞<åfl~°∞ z"≥∞‡*Ï<£|~°flÉÏãπ
PO„^茄Ѩ^Õâò ~åR Pi÷Hõ=∞O„u Ü«∞#=∞Å ~å=∞Hõ$+¨μ‚_»∞
„Ѩ"Õâ◊Ãјì# 2015–2016 Pi÷Hõ |_≥˚ò, ~åROÖ’x Jxfl =~åæÅ
„Ѩ[Å#∞ f„= x~åâ◊‰õΩ QÆ∞iKÕã≤Ok. 2015 =∂~üÛ 12# ~åR
âßã¨#ã¨ÉèíÖ’ „Ѩ"Õâ◊Ãјì# |_≥˚ò JOÉË^Œ¯~ü „Ѩ=K«#O`À „áê~°OÉèí"≥∞ÿ
QÍOnè ã¨∂H˜Î`À =ÚyOz `«# "åQÍ_»O|~åxfl „Ѩ^Œi≈OKå~°∞ `«Ñ¨Ê
"åi~°∞=Ù~°∂ HÀ~°∞‰õΩ#fl 'P^Œ~°≈ ã¨OˆHΔ=∞ ~å[ºO— kâ◊QÍ |_≥˚ò
Ѩܫ∞xOK«ÖË^Œx K≥ѨÊ=K«∞Û.
'<Õ#∞ HõÅÅ∞ HõO@∞#fl P^Œ~°≈ ã¨=∂[O ¿ãfiK«Ûù, ã¨=∂#`«fiO,
™œ„ÉèÏ`«$`åfiÅ g∞^Œ P^è•~°Ñ¨_ç LOÏ~Ú. P^Œ~°≈ ã¨=∂[O QÆujÅOQÍ
LO_®e. ã¨=∂[OÖ’ XHõ ÉèÏQÆOÖ’ ã¨OÉèíqã¨∞Î#fl Ѩi=~°Î# `«H˜¯#
Jxfl qÉèÏQÍʼnõΩ „Ѩã¨iOKåe— J#fl JOÉË^Œ¯~ü „Ѩ=K«#O`À |_≥˚ò
„Ѩã¨OQÆO „áê~°OaèOK«|_çOk. HÍh JO^Œ∞‰õΩ Ñ¨ÓiÎ q~°∞^ŒúOQÍ Jaè=$kú,
ã¨OˆHΔ=∂ʼnõΩ Ñ¨ÓiÎQÍ HÀ`«Å "å`« ÃÑÏì~°∞.
„Ѩ[Å #_ç¤qiz Y*Ï<å xOѨىõΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ, HÍ~˘Êˆ~ò =~åæʼnõΩ
Åaú KÕ‰õĈ~ÛO^Œ∞‰õΩ Ü«∞#=∞Å ~å=∞Hõ$+¨μ‚_»∞ â◊H˜Î=OK«# ÖˉõΩO_®
Hõ$+≤ KÕâß~°∞. ZxflHõÅ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ K«O„^ŒÉÏ|∞ <åÜ«Ú_»∞ WzÛ#
Ǩg∞Å#∞ ѨÓiÎQÍ q㨇iOz „áê^è•#º`å ~°OQÍÅ#∞ ѨHõ¯# ÃÑÏì~°∞.
"≥Ú`«ÎO ~°∞. 13,049 HÀ@¡, "åi¬Hõ |_≥˚ò JOK«<åÖ’¡ „Ѩ}ÏoHÍ
=ºÜ«∂xH˜ ~°∞. 34,412 HÀ@∞¡, „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∂xH˜ ~°∞. 78,637
HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞. Ô~"≥#∂º Ö’@∞ ~°∞. 7,300 HÀ@∞¡, Pi÷Hõ Ö’@∞
~°∞. 17,584 HÀ@∞¡ LOk. ~åR qÉèí[# <ÕѨ^䌺OÖ’ ˆHO„^ŒO #∞Oz
PtOz# ™êÜ«∞O JO^ŒHõ f„= Pi÷Hõ ã¨=∞㨺Å∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl
Ѩiã≤÷`«∞Å∞ L#flq. D Ѩiã≤÷`«∞ÅÖ’ 'Jaè=$kú – ã¨OˆHΔ=∞O— Ô~O˜h
ã¨=∞`ÒźO KÕã¨∞‰õΩO@∂ =ÚO^Œ∞‰õΩ ™êQÍeû LO_»QÍ, |_≥˚òÖ’
„Ѩ}ÏoHÍ, „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O =∞^茺 Pi÷Hõ =∞O„u F ÃÑ^ŒÌ JQÍ^äŒO
ã¨$+≤ìOKå_»∞. Wk Ѩ#∞fl ~°Ç≤Ï`« |_≥˚òQÍ "å~°∞ Jaè=i‚Oz<å 'Ѩ~ÀHõΔ
ÉÏ^Œ∞_»∞— `«Ñ¨Ê^Œx H©ÅHõ ~°OQÍÅ ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ ã¨Ê+¨ìO KÕã¨∞Î<åfl~Ú.
"åã¨Î"åxH˜ |_≥˚òÖ’ ÉèÏ~åÅ∞ "≥∂¿Ñ ã¨O„Ѩ^•Ü«∂xfl =kÖËã≤,
J=ã¨~åxfl |˜ì ~°Hõ~°HÍÅ ~°∂áêÖ’¡, qq^èŒ ^Œâ◊Ö’¡ [#O <≥uÎ#
ã¨∞u"≥∞`«ÎOQÍ "≥∂^Œ_»O áêʼnõΩÅ∞ JÅ"å@∞ KÕã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. ~å#∞#fl
H˘kÌ ~ÀAÖ’¡<Õ [<åxH˜ HõÔ~Oò ëêH±Å∂, ÃÑ„’Öò, _ôlÖòÅÃÑ· "åºò
qkèOK«_»O, `«Ñ¨Ê=x D |_≥˚ò Ѩ~ÀHõΔ ÃÇÏK«ÛiHõÅ∞ JOk™ÈÎOk.
=∞øeHõ =ã¨`«∞Å HõÅÊ#‰õΩ „ѨÉèí∞`«fiO, „ÃÑ·"Õò, ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO (Ñ≤Ñ≤Ñ≤
– Ѩa¡H± – „ÃÑ·"Õò áê~üì#~ü+≤Ñπ) =∂~åæxfl „ѨÉèí∞`«fiO Z#∞flH˘#flk.
„ÃÑ·"Õò ÃÑ@∞ì|_çH˜ ÃÑ^ŒÌÑ‘@ "Õã≤# K«O„^ŒÉÏ|∞ q[<£ 2029H˜
J#∞QÆ∞}OQÍ D |_≥˚ò ~°∂ѨHõÅÊ# KÕâß~°∞. 2020 <å˜H˜ ^Õâ◊OÖ’
J`«∞º#fl`« ѨÙ~ÀQÆu ™êkèOz# =¸_»∞ ~å„ëêìÖ’¡ XHõ˜QÍ, 2029H˜
"≥Ú@ì"≥Ú^Œ˜ ™ê÷#OÖ’ xÅ∞ѨÙ`å=∞<Õ ÅHõΔ º „ѨHõ@# KÕâß~°∞.
=∞O„u „Ѩã¨OQÆO "≥Ú`«ÎO 'P`«‡ã¨∞Îu – Ѩ~°xO^Œ—QÍ L#flk. L=∞‡_ç
PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ K«O„^ŒÉÏ|∞ <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ 1995 – 1996Ö’ KÕѨ˜ì#
Ô~O_»= ^Œâ◊ Pi÷Hõ ã¨O㨯~°}Å∞ ^Œâß|ÌO áê@∞ ^•i„^Œº x~°∂‡Å#,
Pi÷HÍaè=$kúH˜, ã¨=∂Kå~° qѨ¡=O =Å¡ Éèí∂q∞, [Å ã¨OѨ^Œ, J@g
ã¨OѨ^ŒÅ ÉèÏQÆ™êfi=∞º x~°fiǨÏ}Ö’ Q˘Ñ¨Ê ѨÙ~ÀQÆu ™ê^茺"≥∞ÿO^Œx
K≥áêÊ~°∞. 2004 `«~åfi`« ^Œâß|Ì HÍÅO áê@∞ „ѨÉèí∞`«fi L^•ã‘#`«`À
D |$ǨÏ`«Î~° L^Œº=∞O <≥=∞‡kQÍ =<≥fl `«yæO^ŒO@∂ qѨHΔÍÅ áêÅ#ÃÑ·
q=∞~°≈Å∞ KÕâß~°∞. QÆ`«OÖ’ WÖÏO˜ K«~°ºÅ =ÖË¡ ^Œâß|ÌO áê@∞
JkèHÍ~åxH˜ ^Œ∂~°=∞Ü«∂º~°<Õ "åã¨Î"åxfl WѨʘH© `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl@∞¡
ÖË~°∞. D q+¨Ü«∞O D |_≥˚ò ~°∂ѨHõÅÊ# ~°∞A=Ù KÕã¨∞Î#flk.
`«# ѨiáêÅ<å#∞Éèí=O, ~å[H©Ü«∞ x~å‡} ^ŒHõΔ`«`À qÉèíl`«
PO„^茄Ѩ^Õâò#∞ Jaè=$kú Ѩ^äŒOÖ’ #_çÑ≤™êÎ~°#fl „Ѩ[Å #=∞‡HÍxfl
=∞~À™êi ==Ú‡KÕ¿ã q^è•<åÅ<Õ ÉÏ|∞ „ѨÉèí∞`«fiO J#∞ã¨i™ÈÎO^Œx
x~°∂Ñ≤`«=∞~ÚOk. `«=∞ „ѨÉèí∞`«fiO ¿Ñ^ŒiHõ x~°∂‡Å#‰õΩ Hõ@∞ì|_ç
LO^Œx X˜ì=∂@Å∞ K≥ѨÊ_»O `«Ñ¨Ê P kâ◊QÍ ˆHÏ~ÚOѨÙʼnõΩ KÕ`«∞Å∞
~åÖË^Œ∞. Zãπã≤, Zãπ˜, aã≤, "≥∞ÿ<åi©Å‰õΩ, Ü«Ú=[#∞ʼnõΩ, =$^Œ∞úʼnõΩ,
qHõÖÏOQÆ∞ʼnõΩ, =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ Ju `«‰õΩ¯= ˆHÏ~ÚOѨÙÅ`À ã¨iÃÑÏì~°∞.
QÆ`« 7 <≥ÅňH Ѩiq∞`«"≥∞ÿ# |_≥˚ò`À áÈeÛ<å, giH˜ D™êi
ˆHÏ~ÚOzOk KåÖÏ `«‰õΩ¯"Õ. [<åÉèÏÖ’ 13 âß`«OQÍ L#fl =$^Œ∞úʼnõΩ,
qHõÖÏOQÆ∞ʼnõΩ ~°∞. 81 HÀ@¡`À ã¨iÃÑ@ì_»=∞O>Ë, ã¨OˆHΔ=∂xH˜ ZO`«
„áê^è•#º`« WKåÛ~À J~°÷=∞=Ù`«∞#flk. WO@s‡_çÜ«∞ò q^Œº‰õΩ
~°∞. 585 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«_»=∞O>Ë L^ÀºQÆ∞Å r`« Éèí`åºÅ∞, ѨsHõΔÅ
x~°fiǨÏ}ˆH `«Ñ¨Ê q^•º~°∞÷ʼnõΩ XHõ¯ ~°∂áê~Ú ‰õÄ_® ^ŒˆH¯ J=HÍâ◊O
LO_»^Œ∞. „QÍ=∂Ö’¡ J<å~ÀQͺxH˜ ^•ifã¨∞Î#fl =ÚYº HÍ~°}ÏÖ’¡
HõÅ∞+≤`« `åQÆ∞h~°∞ XHõ˜. D |_≥˚òÖ’ ~°H˜Δ`« `åQÆ∞h~°∞ JOkOKÕ
„Ѩܫ∞`«fl"Õ∞ HõxÑ≤OK«_»O ÖË^Œ∞.
JOQÆ<£"å_ôÅ∞, „ã‘Î, tâ◊√ ã¨OˆHΔ=∞O, "≥·^Œº, P~ÀQƺ ~°OQÍÅ
ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞, r`« Éèí`åºÅ∞, aÅ∞¡ÅˆH ã¨iáÈÜÕ∞ÖÏ L<åfl~Ú. ¿Ñ^ŒÅ‰õΩ
2 ÅHõΔÅ Wà◊√¡ xi‡™êÎ=∞x Ǩg∞ WzÛ, WѨC_»∞ ~°∞. 897 HÀ@¡`À
ã¨iÃÑÏì~°∞. WO^Œ∞Ö’ ã¨QÆO áê`« |HÍ~ÚňH ã¨iáÈ`åÜ«∞x xѨÙ}∞Å∞
JO@∞<åfl~°∞. D <ÕѨ^䌺OÖ’ ¿Ñ^ŒiHõ x~°∂‡Å# ZÖÏ ™ê^茺O
J=Ù`«∞Ok?
=º=™êÜ«∞~°OQÆO ã¨OHΔÀÉèíOÖ’ LO^Œh, Ô~·`«∞Å HõëêìÅ∞ K«∂ã≤
=ÚYº=∞O„u K«eOzáÈÜ«∂~°x K≥Ñ≤Ê# Pi÷Hõ =∞O„u, ^•xx
PO„^茄Ѩ^Õâò|_≥˚ò2015–16

26. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201526
Éèí∂¿ãHõ~°}aÅ∞¡q"å^ŒO
Jaè=$kú¿Ñ~°∞`À„Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞OÖˉõΩO_®Ô~·`«∞ÅÉèí∂=ÚÅ#∞HÍ~˘Êˆ~òHõOÃÑhʼnõΩHõ@ìɡ@ì_»OHÀã¨O`≥ã¨∞Î#flÉèí∂¿ãHõ~°}
aÅ∞¡=Å¡ÅHõΔÖÏk=∞Okx~åfiã≤`«∞Å=Ù`å~°h,rqOKÕǨωõΩ¯#∞HÀÖ’Ê`å~°hJO@∞<åfl~°∞ a.~å=∞Hõ$+¨‚
ZO`« JO>Ë JO`«, U^ŒO>Ë Jk, ZHõ¯_»O>Ë JHõ¯_», ZѨÙÊ_»O>Ë
JѨÙÊ_»∞ „Ѩ[Å „Ѩ"Õ∞Ü«∞O, ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO, JOwHÍ~°O ÖˉõΩO_® „Ѩ[Å
Éèí∂=ÚÅ#∞ ÖÏHÀ¯=_»O „a˜+π =Å㨠áêÅ#Ö’ [~°∞QÆ∞`«∂ =zÛOk.
nxH˜ „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[#=∞<Õ ¿Ñ~°∞ `«yeOz Éèí∂=ÚÅ#∞ QÆ∞OA
HÀ=_®xH˜ Éèí∂¿ãHõ~°} K«@ìO -1894 fã¨∞H˘KåÛ~°∞. „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[#O
J<Õk ZO`À P^Œ~°≈=O`«"≥∞ÿ#k HÍx D K«@ìOÖ’ Jk „Ѩ[Å áêe@
âßѨOQÍ =∂iOk. Ѩ^•Å QÍ~°_ô`À `Õ<≥ ѨÓã≤# Hõ`«∞ÎÅ∞QÍ Wk
„Ѩ*Ï Q˘O`«∞HõÅÃÑ· "ÕÖÏ_»∞`«∂<Õ LOk. Éèí∂Ѩu, Éèí∂áêÅ∞_»∞ J<Õq
~åA‰õΩ Ñ¨~åºÜ«∞ Ѩ^•Å∞QÍ "å_»`å~°x `≥eã≤O^Õ. ~åA JO>Ë Éèí∂q∞H˜
JkèѨu, Éèí∂q∞x áêeOKÕ"å_»∞, ã¨~°fiã¨OѨ^ŒÅ‰õΩ Ç¨Ï‰õΩ¯^•~°∞. `å#∞
áêeOKÕ „áêO`åxH˜ ã¨fiO`«^•~°∞, Ü«∞[=∂x, ã¨~°fiâ◊H˜Î=O`«∞_»∞, ã¨~°fi
ã¨OѨ#fl=O`«∞_»∞ J#fl =∂@. `«# Wëêì#∞™ê~°O Éèí∂=ÚÅ#∞ fã¨∞‰õΩx
LѨÜ≥∂yOK«∞HÀ=_®xH˜ ~åA‰õΩ, ~å*ϺxH˜ LO_Õ u~°∞QÆ∞ÖËx x~°O‰õΩâ◊
Ѩ~°=∞, ã¨~åfikèHÍ~åxH˜ Éèí∂¿ãHõ~°} K«@ìO-1894#∞ ã¨OˆH`«OQÍ
K«∂_»=K«∞Û. =ºH˜Î „ѨÜ≥∂[<åÅ HõO>ˇ ã¨q∞+≤ì „Ñ¨Ü≥∂[<åÅ∞ Q˘Ñ¨Ê=<Õ
ã¨∂„`åxH˜ „ѨuaO|OQÍ#∂ K«∂_»=K«∞Û.
J~Ú`Õ U ã¨q∞+≤ì, U ã¨=¸Ç¨Å „ѨÜ≥∂[<åÅKÕ ^ŒQÆæˆ~ Jã¨Å∞
¿Ñp =ã¨∞ÎOk. Z=i ~°HõÎ=∂O™êÅ∞, K≥=∞@ K«∞Hõ¯Å∞ Hõ~°∞QÆ∞`«∂ Ô~Hõ¯Å∞
=ÚHõ¯Å=Ù`«∂ U =~°æ ã¨∞Y ã¨O`ÀëêʼnõΩ, Jaè=$kúH˜ ^ÀǨÏ^ŒÑ¨_»∞
`«∞<åfl~Ú? „a˜+π áêÅ# (Dãπì WO_çÜ«∂ HõOÃÑh áêÅ#) "åi
"åºáê~° „ѨÜ≥∂[<åÅ HÀã¨O, WHõ¯_» ã¨OѨ^ŒÅ#∞ H˘Å¡Q˘@ì_»O,
=#~°∞Å#∞ `«~°eOK«‰õΩ áÈ=_»"Õ∞ ÅHõΔ ºOQÍ ™êyOk. JO^Œ∞Ö’
ÉèÏQÆOQÍ "≥∞ÿxOQ∑, ~À_»∞¡, Ô~·ÖËfiÅ∞, áÈ~°∞ìÅ∞, _®ºOÅ∞, ~°HõΔ} ~°OQÆO,
`«Ou `«áêÅ, `«k`«~åÅ∞ J=ã¨~°"≥∞ÿ<å~Ú. "åi =Åã¨"å^Œ, "åºáê~°
„ѨÜ≥∂[<åÅ∞ <Õ~°"Õ~°∞ÛHÀ=_»O HÀã¨O „Ѩ*τѨÜ≥∂[#O J<Õ q∞+¨`À
™ê÷xHõ „Ѩ[Å r=<å^è•~°"≥∞ÿ# Éèí∂q∞x, ^•xx J#∞ã¨iOz L#fl
J<ÕHõ ã¨Ç¨Ï[ =#~°∞Å#∞, ã¨OѨ^ŒÅ#∞ H˘Å¡Q˘@ì_®xH˜ 1894 Éèí∂
¿ãHõ~°} K«@ìO `Õ|_çOk. =Åã¨áêÅ# JO`«=∞Ü«∂ºHõ ‰õÄ_®
ѨÙ#~°∞^ŒúiOKÕO^Œ∞‰õΩ |_≥˚òÖ’ ZÖÏO˜ K«~°ºÅ∂ KÕѨ@ìHõáÈ=_»O
â’K«hÜ«∞O. Ô~·`«∞ ~°∞}=∂Ѷ‘H˜ ˆHÏ~ÚOz# 5 "ÕÅ HÀ@∞¡ U =¸Å‰õÄ
ã¨iáÈ=Ù. =º=™êÜ«∞O „Ѩ^è•#"≥∞ÿ# ~åROÖ’ ™êQÆ∞h˜ ~°OQÍxH˜
QÆ`«OÖ’ ~°∞. 8,465 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«QÍ, KåÖÏ `«‰õΩ¯=QÍ
~°∞. 5,258 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«_»O Wk u~ÀQÆ=∞# |_≥˚ò Jx
`ÕeáÈ~ÚOk. ZxflHõÅ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ x~°∞^ÀºQÆ∞ʼnõΩ ^•^•Ñ¨Ù
~°∞. 2,000Å∞ x~°∞^ÀºQÆ Éèí$u K≥e¡™êÎ=∞x K≥Ñ≤Ê# „ѨÉèí∞`«fiO WѨC_»∞
P T¿ã Z`«ÎÖË^Œ∞. =∞Ç≤Ïà◊Å ~°∞}=∂Ѷ‘ JOâ◊O „Ѩ™êÎ=<Õ ÖË^Œ∞.
~å„ëêìaè=$kúH˜ H©ÅHõ"≥∞ÿ# =¸_»∞ ~°OQÍÅ∞ =º=™êÜ«∞O,
Ѩi„â◊=∞Å∞, ¿ã=ʼnõΩ U XHõ¯^•xH© ã¨Ô~·# ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ KÕÜ«∞x
^Œâ◊–kâ◊ÖËx |_≥˚ò Wk. „Ѩ`ÕºHõOQÍ ~°∞. 9,000 HÀ@¡`À „Ѩ"Õâ◊
ÃÑ@ì#∞#fl =º=™êÜ«∞ |_≥˚òÖ’ S^Œ∞ "ÕÅ HÀ@∞¡ ~°∞}=∂Ѷ‘ˆH
ã¨iáÈ`«∞Ok. J#fl^•`«#∞ P^Œ∞HÀ=_®xH˜ Uq∞ q∞QÆ∞Å∞`«∞Ok?
=º=™êÜ«∞O `«~åfi`« „Ѩ^è•#"≥∞ÿ#k KÕ<Õ`« ~°OQÆO. D ~°OQÍxH˜ ~°∞.
46 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOK«_»=∞O>Ë <Õ`«#fl‰õΩ #∂Å∞ `åà◊¡#∞ Li`åà◊√¡QÍ
KÕÜ«∞_»"Õ∞. JO`Õ H͉õΩO_® ~å[^è•x x~å‡}ÏxH˜ ÃÑ^ŒÌQÍ „áê^è•#º`«
W=fiÖË^Œ∞. g@xflO˜H© q∞Oz, Éèíq+¨º`«∞Î#∞ „ÃÑ·"Õò Ѩ~°O KÕ¿ã '„ѨÉèí∞`«fi
„ÃÑ·"Õò ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO— (Ñ≤Ñ≤Ñ≤) q^è•<åxH˜ „ѨÉèí∞`«fiO ѨÓiÎQÍ "≥ÚQÆ∞æ
K«∂ѨÙ`«∞#fl^Œx D |_≥˚ò `≥eÜ«∞*Ëã¨∞Î#flk. ~åROÖ’ Ô~O_»∞ "ÕÅ
H˜Ö’g∞@~°¡ ~À_»¡#∞ D q^è•#O ^•fi~å xi‡OK«_®xH˜ D „ѨÉèí∞`«fiO
ã≤^ŒúѨ_»_»=∞O>Ë, ’Öò ˆQò ¿Ñ~°∞g∞^Œ ™ê=∂#º „Ѩ[Å #∞Oz
^ŒO_»∞HÀ=_»"Õ∞ `«~°∞"å~Ú HÍ~°º„Hõ=∞O. =∞øeHõ =ã¨`«∞Å HõÅÊ# ‰õÄ_®
„ÃÑ·"Õò â◊‰õΩÎʼnõΩ JѨÊK≥áêÊÅ<Õ PÖ’K«#`À D „ѨÉèí∞`«fiO L#fl@∞¡
`≥Å∞ã¨∞Î#flk.
Ö’@∞ ÉèísÎ KÕ¿ãO^Œ∞‰õΩ Yx[ ã¨OѨ^Œ `«qfif™êÎ=∞x =∞O„u K≥ѨÊ_»O
‰õÄ_® J#∞=∂<åã¨Ê^Œ"Õ∞. ZÖÏ#QÍ D ~°OQÍxH˜ ˆHÏ~ÚOz#k
ˆH=ÅO ~°∞. 27 HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞ÖË JO>Ë nxx ѨÓiÎQÍ HÍ~˘Êˆ~ò
â◊‰õΩΊѨ~°O KÕ™êÎ~°#flk "åã¨Î=O.
ˆHO„^ŒOÖ’ JkèHÍ~°OÖ’ L#fl ÉèÏ~°fÜ«∞ [#`å áêsì „Ñ¨Éèí∞`«fiO`À
~åROÖ’x ˜_çÑ≤ áêsì ‰õÄ_® ÉèÏQÆ™êfi=∞º ѨHõΔ"Õ∞. J~Ú#ѨʘH˜,
„Ѩ`ÕºHõ Ǩϟ^• QÍh, áÈÅ=~°O „áê*ˇH±ì‰õΩ x^èŒ∞Å∂, "≥#∞Hõ|_ç#
~åÜ«∞Åã‘=∞, L`«Î~åO„^èŒ lÖϡʼnõΩ „Ѩ`ÕºHõ á꺈HrÅ∂ ™êkèOKÕO^Œ∞‰õΩ
ˆHO„^ŒOÃÑ· XuÎ_ç fã¨∞H˘x ~å‰õΩO_®, Pi÷HõOQÍ Ö’@∞`À L#fl ~åROÖ’
Jaè=$kúx ™êkè™êÎ=∞x K≥ѨÊ_»O ѨÓiÎQÍ |∂@Hõ"Õ∞.
qâßYѨ@flO, q[Ü«∞#QÆ~°O, NH͉õΩà◊O lÖÏ¡ÅÖ’ =zÛ# Ǩï^£
Ǩï^£ `«∞á¶ê#∞ ÉÏkè`«∞Å#∞ P^Œ∞‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ D |_≥˚òÖ’ U=∂„`«O
ˆHÏ~ÚOѨÙÅ∞ [~°∞ѨHõáÈ=_»O „ѨÉèí∞`«fi ÉÏ^茺`å~åÇ≤Ï`«º"Õ∞.
F_»ˆ~=ÙÅ∞, ™ê‡~üìã≤©Å∞, áêi„âßq∞Hõ HÍi_®~°∞¡, „áêOfÜ«∞
q=∂<å„â◊Ü«∂Å QÆ∞iOz |_≥˚òÖ’ ˆH=ÅO „ѨHõ@#Öˇ·`Õ KÕã≤Ok HÍh
x^èŒ∞Å∞ =∂„`«O ˆHÏ~ÚOK«ÖË^Œ∞. =∞øeHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å HÀã¨O
„ѨÉèí∞`«fiO P~åƒù@O KÕã¨∞Î#fl 7 q∞+¨<£Å∞, 5 „y_£Å∂, ˆH=ÅO =∂@Å∞
`«Ñ¨Ê, PK«~°} HõxÑ≤OK«_»O ÖË^Œ∞. Wk „Ѩ[Å Pâ◊Å#∞ J_çÜ«∂ã¨Å∞
KÕ¿ã |_≥˚ò `«Ñ¨Ê =∞~˘Hõ˜ HÍ^Œ∞.
(~°K«~Ú`« XÑ≤_çP~ü ~åR Hõq∞© ã¨Éèí∞ºÅ∞)
q^è•#q=∞~°≈
g

27. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 27
„Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ „ѨÉèí∞`åfiÅ∞QÍ K≥ѨÊ|_»∞`«∞#flq ‰õÄ_® J^Õ K«Ïìxfl
J=∞Å∞ KÕã¨∂Î =KåÛ~Ú. JÖÏ =Å㨠áêÅ# ã¨OÔHà◊¡#∞ „Ѩ[Å∞ "≥∂ã¨∂Î<Õ
L<åfl~°∞. „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ "Õã¨∂Î<Õ L<åfl~Ú.
1894 K«Ïìxfl LѨÜ≥∂yã¨∂Î „ѨHõ$u ã¨OѨ^ŒÅÃÑ·, =#~°∞ÅÃÑ·
P^è•~°Ñ¨_ç r=#O ™êyã¨∞Î#fl „Ѩ[Å rq`åÅ#∞ zè„^ŒO KÕã¨∂Î =KåÛ~°∞.
1960Å #∞O_ç „Ñ¨`ÕºH˜Oz 1980Å `«~°∞"å`« ÉèÏ~°`« „ѨÉèí∞`åfiÅ∞
„Ѩ*Ï ã¨OѨ^ŒÖˇ·# Éèí∂q∞, h~°∞, Yx*ÏÅ∞, J_»q "≥Ú^ŒÖˇ·#q „ÃÑ·"Õò
HõOÃÑhʼnõΩ, HÍ~˘Êˆ~+¨<£Å‰õΩ |^ŒÖÏ~Úã¨∂Î =ã¨∞Î<åfl~Ú. WO_»„ã‘ìÜ«∞Öò
K«@ìO, "≥∞ÿxOQ∑ K«@ìO, <Õ+¨#Öò ÃÇ·Ï"Õ K«@ìO =O˜q Z<Àfl D Ѩx
KÕã¨∞Î<åfl~Ú. „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[#O, Jaè=$kú ¿Ñ~°∞`À J=∞Å∞ KÕÜ«∞|_»∞
`«∞#fl „áê*ˇ‰õΩìÅ∞, ("≥∞ÿxOQ∑, _®ºOÅ∞, q^Œ∞º`ü áê¡O@∞¡ ~À_»∞¡, Ô~·ÖËfiÅ∞,
áÈ~°∞ìÅ∞, |ǨïàÏ~°÷ ™ê^èŒHõ „áê*ˇ‰õΩìÅ∞, ~°HõΔ}~°OQÆO) ZO`À =∞Ok
„Ѩ[Å#∞ x~å„â◊Ü«ÚÅ#∞ KÕã¨∂Î<Õ L<åfl~Ú. z„`«"Õ∞q∞@O>Ë g˜=Å#
#+¨ìáÈ~Ú#, x~å„â◊Ü«ÚÖˇ·# "åi q=~åÅ∞ QÍx, ÖˇHõ¯Å∞ QÍx U
„ѨÉèí∞`«fi iHÍ~°∞¤Ö’¡ ÖË=Ù. nxfl „ѨÉèí∞`åfiÅ ‰õΩ„@Å∞QÍ J#∞HÀ"åe.
ÖË^• x~å„â◊Ü«ÚŠѨ@¡ „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ Hõh㨠=∂#gÜ«∞OQÍ ã¨ÊOkOK«
ÖË^Œh, ÉèÏ~°`« ~å*ϺOQÆO Qͺ~°O© KÕã≤# „áê^äŒq∞Hõ ǨωõΩ¯Å#∞ "åiH˜
^Œ∂~°O KÕã≤ xÜ«∞O`«Å∞QÍ „Ѩ=iÎOKå~°h J#∞HÀ=K«∞Û. XHõ
J^茺ܫ∞#O „ѨHÍ~°O ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ 3,300 ÃÑ^ŒÌ _®ºOÅ∞ L<åfl~Ú.
Wk „ѨѨOK«O "≥Ú`«ÎO _®ºOÅÖ’ 15 âß`«OQÍ L<åfl~Ú.
1980ÅÖ’ #~°‡^Œ #kÃÑ· „áê~°OaèOz# J<ÕHõ _®ºOÅ∞, ã¨~åÌ~ü
ã¨~À=~ü _®ºO =Å# "≥Ú`«ÎOQÍ S^Œ∞ ÅHõΔÅ =∞Ok „Ѩ[Å∞ x~å„â◊Ü«Ú
Öˇ·<å~°∞. _®ºOÖË H͉õΩO_® ™êfi`«O„`åº#O`«~°O =∞Ô~<Àfl „áê*ˇ‰õΩìÅ∞
J<ÕHõ =∞Okx ~À_»∞¤# Ѩ_Õâß~Ú. H˘O`«=∞Ok ã¨fi`«O„`«OQÍ KÕã≤#
Ѩiâ’^èŒ#Å∞, J^茺ܫ∞<åÅ∞ `ÕeÛ K≥Ñ≤Ê# ÖˇHõ¯Å P^è•~°OQÍ<Õ 2011Ö’
12= ѨOK«=~°¬ „Ѩ}ÏoHõ Jaè=$kú ¿Ñi@ Z<Àfl „áê*ˇ‰õΩìÅ =Å# QÆ`«
50 Uà◊¡Ö’ P~°∞ HÀ@¡ =∞Ok „Ѩ[Å∞ x~åfiã≤`«∞Å∞ JÜ«∂º~°x ã¨Ê+¨ìO
KÕã≤Ok. „ѨѨOK«OÖ’<Õ J`«ºkèHõ Jaè=$kú „¿Ñˆ~Ñ≤`« x~å„â◊Ü«ÚÅ [<åÉèÏ
(_≥=ÅÑπ"≥∞Oò W<£_»∂ºãπ¤ _çãπ¿Ñ¡ãπ¤) L#flk ÉèÏ~°`üÖ’<Õ.
W^Õ q+¨Ü«∂xfl Ü«Ú<≥·>ˇ_£ <Õ+¨<£û =i¯OQ∑ „QÆ∂Ñπ P<£ Ǩ˙º=∞<£
Ô~·òû W<£ WO_çÜ«∂ `«# 2012 iáÈ~°∞ìÖ’ ¿Ñ~˘¯#flk. P~°∞ HÀ@¡
=∞Ok x~å„â◊Ü«ÚÖ’¡ 40 âß`«O Pk"åã¨∞Å∞, 40 âß`«O ^Œo`«∞Å∞
q∞ye# "å~°∞ „QÍg∞} x~°∞¿Ñ^ŒÅ∞ L<åfl~°∞. ^Õâ◊ [<åÉèÏÖ’ Zxq∞k
âß`«OQÍ L#fl Pk"åã¨∞Å∞ x~å„â◊Ü«ÚÅ=Ù`«∞#fl "åiÖ’ JkèHõOQÍ
40 âß`«O L<åfl~°∞. x~å„â◊Ü«ÚÖˇ·# "åiÖ’ 75 âß`åxH˜ ÃÑ·QÍ
ZÖÏO˜ ѨiǨ~åʼnõΩ, ѨÙ#~å"å™êʼnõΩ, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#ʼnõΩ <ÀK«∞HÀÖË^Œ∞.
<åÅ∞QÆ∞#fl~° HÀ@¡ „Ѩ[Å∞ Jaè=$kú „áê*ˇ‰õΩìÅ =Å# q^èŒfiO™êxH˜
QÆ∞~°Ü«∂º~°∞. gi ^ŒÜ«∞hÜ«∞ Ѩiã≤÷`«∞Å QÆ∞iOz Ѩ˜ìOK«∞HÀx
„ѨÉèí∞`åfiÅ∞ J=∂#gÜ«∞OQÍ „Ѩ=iÎã¨∂Î =ã¨∞Î<åfl~Ú. Ѷ¨e`«OQÍ K«@ì
„ѨHÍ~°"Õ∞ P „Ѩ[Å∞ ZO`À Ç≤ÏO㨉õΩ, ǨωõΩ¯Å LÅ¡OѶ¨∞#ʼnõΩ
Ö’#Ü«∂º~°∞. "åi rqOKÕ Ç¨Ï‰õΩ¯ ZO`«QÍ ˆQe KÕÜ«∞|_»∞`«∞#fl^À
`≥Å∞ã¨∞HÀ=K«∞Û. x~å„â◊Ü«ÚÖˇ·# „Ѩ[Å∞, Éèí∂=ÚÅ∞, Láêkè, L^ÀºQÍÅ∞,
q^Œº, PǨ~° Éèí„^Œ`«, ™ê=∂lHõ Éèí„^Œ`« ÖˉõΩO_®, `«=∞ ã¨O㨯 $`«∞Å#∞
HÀÖ’Ê=eû ~å=_»O, r=# Éèí„^Œ`« H˘~°=_»_»O, ǨωõΩ¯Å∞ HÀÖ’Ê=_»O,
Éèíq+¨º`ü rq`«OÃÑ· #=∞‡HõO, qâßfiã¨O ã¨#flyÅ¡_»O =Å# ZO`À
"Õ^Œ#‰õΩ QÆ∞~°=Ù`«∞<åfl~°∞. Jaè=$kú =∂@∞# Z<Àfl rq`åÅ∞ |∞yæáêÅ∞
J=Ù`«∞<åfl~Ú. Wk Jaè=$kú "≥#∞‰õΩ#fl "åã¨Î= áê~°≈ºO. nxfl
Ѩ˜ìOK«∞HÀx ã¨=∂[O ZO`« „‰õÄ~°`åfixH˜ KÕ~°∞‰õΩO@∞#fl^À J~°÷O
KÕã¨∞HÀ"åe.
[=ǨÏ~üÖÏÖò <≥„Ǩ˙ „Ѩ^è•xQÍ L#flѨÙÊ_»∞ _®ºOÅ#∞ (=∞eìѨ~°Êãπ
„áê*ˇ‰õΩìÅ#∞) P^èŒ∞xHõ ^Õ"åÅÜ«∂Åx =i‚OKå_»∞. ^Õâ◊"åºÑ¨ÎOQÍ J<ÕHõ
_®ºOÅ#∞ xi‡OKå~°∞. Ѷ¨e`«OQÍ ZO`À =∞Ok „Ѩ[Å∞ x~å„â◊Ü«ÚÅ∞
JÜ«∂º~°∞. JѨÙÊ_»Ñ¨ÙÊ_Õ „a˜+π =Å㨠áêÅ# #∞O_ç q=ÚH˜Î á⁄Ok#
`«~°∞}OÖ’ „Ѩ[Ö’¡ ™êfi`«O„`À^Œº=∞O, ^Õâ◊ÉèíH˜ÎÜ«Ú`« ÉèÏ"åÅ∞ xO_ç
LO_»_»O =¸ÅOQÍ ÉèÏ~°`« „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ fã¨∞‰õΩ#fl J<ÕHõ x~°‚Ü«∂Å#∞
L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ. _®ºOÅ∞, ~°HõΔ} ~°OQÆO, =∞øeHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å∞ HõÅÊ#
"≥Ú^ŒÅQÆ∞ "å˜x `«=∞qQÍ, Jq `«=∞ Jaè=$kúH˜ J=ã¨~°"≥∞ÿ#qQÍ
ÉèÏqOKå~°∞. "å˜x =ºuˆ~H˜OK«ÖË^Œ∞. „Hõ"Õ∞Ñ≤ 1970Å =~°‰õΩ =KÕÛã¨iH˜
D „áê*ˇ‰õΩìÅ =Å¡ x~åfiã≤`«∞Å∞ ÃÑ~°QÆ_»O, "åiH˜ ã¨Ô~·# ѨÙ#~å"åã¨O,
ѨiǨ~°O, P „áê*ˇ‰õΩìŠѶ¨ÖÏÅ∞ JO^ŒHõáÈ=_»O, "åi rq`åÅ#∞
HÀÖ’Ê=_»O `Õ@`≥Å¡O HÍ=ã¨∂Î =zÛOk. WHõ "å˜ÃÑ· „Éèí=∞Å á⁄~°Å∞
`˘ÅQÆ_»O „áê~°OÉèíO J~ÚOk. ™êfi`«O„`«º áÈ~å@ „Hõ=∞OÖ’ =ÚO^Œ∞
H˘zÛ# ÉèÏ~°`« „Ѩ[Å Pâ◊Å∞, PHÍOHõΔÅ∞ J~Ú#@∞=O˜ ™ê=∂lHõ
Éèí„^Œ`«, q^Œº, Láêkè, ^•i„^Œ x~°∂‡Å#, ã¨=∞ã¨=∂[ x~å‡}O =∞Ô~<Àfl
Pâ◊Ü«∂Å∞, P^Œ~å≈Å∞, #=∞‡HÍÅ∞ ==Ú‡HÍ=_»O ã¨Ê+¨ìO J=Ù`«∂
=KåÛ~Ú. ™êfi`«O„`«º áÈ~å@ Ѷ¨ÖÏÅ∞ H˘O^ŒiˆH ã¨fiO`«O HÍ=_»O,
`«ÅzO^˘Hõ˜, [~°∞QÆ∞`«∞#fl^˘Hõ˜ Jx <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ J=QÆ`«O
J=Ù`«∂ =zÛOk. D „Hõ=∞OÖ’<Õ ^Œ∞<Õfl"åxˆH Éèí∂q∞, ã¨=∞ã¨=∂[
ÅHΔͺÅ`À 1960ÅÖ’ #HõûŃs L^Œº=∞O |^ŒúÖˇ·Ok. Jk ^Õâ◊"åºÑ¨ÎOQÍ
qã¨Îiã¨∂Î áÈ~ÚOk. #~°‡^• #kÃÑ· 1980ÅÖ’ ã¨~åÌ~ü ã¨~À=~ü _®ºO`À
áê@∞QÍ =∞~˘<Àfl =O^ŒÅ „áê*ˇ‰õΩìÅ#∞ Hõ@ì_®xfl x~°ã≤ã¨∂Î ÃÑ^ŒÌZ`«∞Î#
L^Œº=∂Å∞ =KåÛ~Ú. ã¨∞O^Œ~üÖÏÖò |ǨïQÆ∞} ™ê~°^䌺OÖ’ K≥@¡#∞,
Ѩ~åº=~°}Ïxfl ~°H˜ΔOKÕ záȯ L^Œº=∞O =zÛOk.
D <ÕѨ^䌺OÖ’ ^Õâ◊"åºÑ¨ÎOQÍ Ñ¨Å∞KÀ@¡ ÉèÏs „áê*ˇ‰õΩìÅÃÑ· x~°ã¨#Å∞
~å=_»O`À 1894 Éèí∂ ¿ãHõ~°} K«ÏìxH˜ =∞øeHõ =∂~°∞ÊÖËq∞ ÖˉõΩO_®
z#fl z#fl ã¨=~°}Å∞ ÖË^• H˘`«Î K«ÏìÅ∞ KÕã¨∂Î =KåÛ~°∞. U"À H˘xfl
q∞#Ǩ~ÚOѨÙÅ∞ `«Ñ≤Ê¿ãÎ 1980‰õΩ Ñ¨Ó~°fiO ѨÙ#~å"åã¨O, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#
q^è•#"Õ∞ ÖË^Œ∞. <åQÍ~°∞˚#™êQÆ~ü, Ç‘Ï~å‰õΩ_£, `«∞OQÆÉèí„^Œ, =∞Ü«¸~åH˜Δ
=O˜ _®ºOÅ∞, ~°∂ˆ~¯ÖÏ, aèÖÏÜü∞, ÉÁHÍ~À ã‘ìÖò áê¡O@∞¡, ~°HõΔ}
~°OQÆ „áê*ˇ‰õΩìÅ∞, ÉÁQÆ∞æQÆ#∞Å∞ "≥Ú^ŒÅQÆ∞ H˘xflO˜ q+¨Ü«∞OÖ’ JHõ¯_ç
ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#Ö’ ÉèÏQÆOQÍ Wà◊¡ ã¨÷ÖÏÅ∞ K«∂Ñ≤OKå~°∞. ˆH=ÅO Z<£˜Ñ≤ã≤,
HÀÖò WO_çÜ«∂ eq∞>ˇ_£Å∞ =∂„`«"Õ∞ ѨÙ#~å"åã¨O, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#
q^è•<åxfl ~°∂á⁄OkOKå~Ú. Ã+_»∂ºÖò¤ „áêO`«OÖ’ JHõ¯_ç „QÍ=∞ã¨ÉèíÅ
J#∞=∞u ÖˉõΩO_® „áê*ˇ‰õΩìÅ∞ x~°fiÇ≤ÏOK«~å^Œx x~°‚~ÚOKå~°∞. X_çëê,
*Ï~°öO_£, K«fÎãπQÆ_£ „áêO`åÖ’¡ Pk"åã¨∞ÅÃÑ· „ѨÜ≥∂yOKÕ „áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ
=ºuˆ~HõOQÍ, "åi ã¨fiÜ«∞O x~°‚Ü«∂kèHÍ~°O HÀã¨O L^Œº=∂Å∞ [~°∞QÆ∞
`«∞<åfl~Ú. KÕѨÅ∞ Ѩ@∞ì‰õΩ<Õ, Ѩâ◊√=ÙÅ#∞ "Õ∞ѨىõΩ<Õ, J_»=ÙÅ∞, J@g
ã¨OѨ^ŒÅÃÑ· Ǩωõ¯Å∞, ™êQÆ∞ Éèí∂=ÚÅÃÑ· ǨωõΩ¯Å HÀã¨O =∞`«ûHÍ~°∞Å∞,
Ô~·`«∞Å∞, ^Œo`«∞Å∞, L^Œº=∂Å∞ KÕã¨∞Î<åfl~°∞. ^Õâ◊"åºÑ¨ÎOQÍ Jaè=$kú
¿Ñi@ ÅHõΔÖÏk HÀÏ¡k =∞Ok „Ѩ[Å#∞ x~åfiã≤`«∞Å#∞ KÕã¨∞Î#fl
q^è•<åʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ x~°ã¨#Å∞ =ã¨∞Î<åfl~Ú. X_çëêÖ’x áșȯ
ã‘ìÖò áê¡Oò, ѨtÛ=∞ ɡOQÍÖòÖ’ ÏÏ HÍ~°¡ HõOÃÑhH˜, ^äŒ~°‡Öò Ѩ=~ü
áê¡Oò‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’x NH͉õΩà◊OÖ’ HÍHõ~°¡Ñ¨e¡Ö’
J}∞q^Œ∞º`ü ˆHO„^•Å#∞ x~°ã≤ã¨∂Î `«q∞à◊<å_»∞Ö’x ‰õÄ_»O‰õΩà◊O,
=∞Ǩ~åRÖ’x *ˇ·`åѨÙ~üÅÖ’ x~°ã¨#HÍ~°∞ÅÃÑ· áÈbã¨∞Å∞ HÍÅ∞ÊÅ∞
[iáê~°∞.
q^è•#q=∞~°≈

28. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201528
#~°‡^Œ #kÃÑ· xi‡OKÕ J<ÕHõ _®ºOʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ =zÛ# f„="≥∞ÿ#
x~°ã¨#Å <ÕѨ^䌺OÖ’ 1984Ö’ 1894 Éèí∂¿ãHõ~°} K«ÏìxH˜ =∂~°∞ÊÅ∞
KÕÜ«∞_»O, Éèí∂ ǨωõΩ¯Å q+¨Ü«∞OÖ’, Jaè=$kú ¿Ñ~°∞`À =ã¨∞Î#fl „áê*ˇ‰õΩìÅ
QÆ∞iOz ѨÙ#~åÖ’K«#Å∞ "≥Ú^ŒÖÜ«∂º~Ú. J~Ú#ѨʘH˜ q^è•#
xˆ~‚`«Å‰õΩ JO`«QÍ Ñ¨˜ìOѨÙÅ∞ ÖˉõΩ<åfl~Ú. ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì Ãã·`«O ѨÅ∞
ã¨O^Œ~åƒùÅÖ’ D K«@ìOÃÑ· Jã¨O`«$Ñ≤Îx =ºHõÎO KÕã≤Ok. 1984, 1993,
1994, 1998 ÅÖ’ ѨiǨ~°O, ѨÙ#~å"åã¨O K«ÏìÅ QÆ∞iOz
„Ѩܫ∞`åflÅ∞ [iQÍ~Ú. _çáê~üì"≥∞Oò PѶπ ÖϺO_£ i™ÈÔ~ûãπ 2007Ö’
<Õ+¨#Öò iǨae>Ë+¨<£ JO_£ iÃã˜Öò"≥∞Oò áêÅã‘x `«Ü«∂~°∞ KÕã≤Ok.
Éèí∂¿ãHõ~°} K«@ì ã¨=~°} aÅ∞¡#∞ 2007Ö’, 2009Ö’ Ö’H±ã¨ÉèíÖ’
„Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì~°∞. Jk ÖϺÑπû J~ÚOk. 2011 <Õ+¨#Öò J_»fi~Ú[s
H“xûÖò Éèí∂ ¿ãHõ~°} K«ÏìxH˜ ѨÙ#~å"åã¨, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#Å#∞ HõÅѨ=∞x
ã¨∂zOzOk. nx Ѷ¨e`«OQÍ Éèí∂¿ãHõ~°} ѨÙ#~å"åã¨O, ѨÙ#ó
™ê÷Ѩ#Å#∞ HõeÑ≤ XˆH aÅ∞¡QÍ 2012Ö’ =zÛOk. nxÃÑ· Z<Àfl
`«~°˚#Éèí~°˚#Å∞, =∂~°∞ÊÅ∞ KÕ~°∞ÊÅ∞ [iQÍ~Ú. z=iQÍ Éèí∂¿ãHõ~°},
ѨÙ#~å"åã¨O, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#Ö’ <åºÜ«∞"≥∞ÿ# ѨiǨ~°O áê~°^Œ≈Hõ`å ǨωõΩ¯
K«@ìO - 2013 (k Ô~·ò @∞ ÃѶ~Ú~ü HõOÃÑ<Õû+¨<£ JO_£ „Ï<£ûѨÔ~hû
W<£ ÖϺO_£ PH˜fil+¨<£, iǨae>Ë+¨<£ PO_£ iÃã˜Öò"≥∞Oò Ü«∂H±ì
-2013) 2013 ÃãÃÑìO|~ü 26# Ü«ÚÑ≤Z-2 HÍÅOÖ’ ~åRѨu
P"≥∂^ŒO á⁄OkOk. D "åºã¨OÖ’ D K«Ïìxfl Éèí∂¿ãHõ~°} K«@ìO-
2013QÍ Ñ≤Å∞^•ÌO. D K«@ìO JÖÏ¡ LnÌ<£ J^Œ∞ƒù`« nѨ"Õ∞q∞ HÍ^Œ∞.
ѨÓiÎ ™ê÷~ÚÖ’ „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞ „ѨuaOaOKÕk ‰õÄ_® HÍ^Œ∞.
HÍx nxÖ’ 1894 Éèí∂¿ãHõ~°} K«@ìOÖ’ ÖË#@∞=O˜ „Ѩ*Ï#∞‰õÄÅ
q+¨Ü«∂Å∞ L<åfl~Ú.
„ѨѨOK«OÖ’ WO_çÜ«∂ J„QÆ™ê÷#OÖ’ LO_®Åx #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô
JO@∞<åfl_»∞. P J„QÆ™ê÷#O H˘~°‰õΩ '"Õ∞H± W<£ WO_çÜ«∂— JO@∞<åfl_»∞.
„ѨѨOK« ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å#∞ PǨfixã¨∞Î<åfl_»∞. "åiH˜ ~å~ÚfÅ∞
W™êÎ#O@∞<åfl_»∞. JO^Œ∞Ö’ ÉèÏQÆOQÍ Éèí∂ ¿ãHõ~°} K«@ìO - 2013Ö’
ã¨=~°}Å∞ `≥ã¨∂Î _çÃãO|~ü 2014Ö’ Pi¤<≥<£û `≥KåÛ~°∞. D K«@ìO
a*ˇÑ≤H˜ ã¨=∞‡u`À<Õ =zÛOk. Éèí∂¿ãHõ~°} WOK«∞q∞OK«∞QÍ J™ê^茺OQÍ
L#fl Ju ã¨OH˜¡+¨ìOQÍ `«Ü«∂Ô~·# Éèí∂¿ãHõ~°} q^è•#O ÉèÏ~°`«^Õâ◊
Jaè=$kúx XÑ≤Êã¨∞ÎO^Œx Pi÷Hõ âßMÏ=∞O„u J~°∞}ü*ˇ·©¡ JO@∞<åfl_»∞.
^Õâßaè=$kú JO>Ë J@ì_»∞QÆ∞ á⁄~°Ö’¡ L#fl „Ѩ[Å, Pk"åã¨∞Å, ^Œo`«∞Å
Jaè=$kú Jx ÉèÏq¿ãÎ "åiH˜ Éèí∂=ÚÅ∞ ѨOz "å˜x =º=™êÜ«∞
Ü≥∂QƺO KÕã≤, "åi r=# „Ѩ=∂} ™ê÷~ÚÅ#∞ ÃÑOz q^•º, "≥·^ŒºO,
Láêkè, Pi÷Hõ ™ê=∂lHõ ã≤÷uQÆ`«∞Å#∞ "≥∞~°∞QÆ∞ ѨiKÕÖÏ K«~°ºÅ∞
fã¨∞HÀ"åeû LO@∞Ok. JO^Œ∞HÀã¨O Éèí∂¿ãHõ~°} KÕѨ>ËìÖÏ K«~°ºÅ∞
fã¨∞‰õΩO>Ë ã¨=¸z`«OQÍ LO@∞Ok. HÍx „ÃÑ·"Õò HõOÃÑhʼnõΩ,
HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ, |_® áêi„âßq∞Hõ =~åæÅ HÀã¨O Éèí∂¿ãHõ~°}#∞ ã¨∞ÅÉèí~°O
KÕã≤ "åi "åºáê~° „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞ <Õ~°"Õ~°∞ã¨∂Î J^Õ ^Õâßaè=$kú Jx
JO@∞#flk a*ˇÑ≤ „ѨÉèí∞`«fiO. Éèí∂ ¿ãHõ~°}#∞ ã¨∞ÅÉèí`«~°O KÕÜ«∞_®xH˜
`≥zÛ# Pi¤<≥<£ûÖ’ ã¨fiÅÊ =∂~°∞ÊÅ∞ `≥zÛ Éèí∂ ¿ãHõ~°} K«@ì ã¨=~°}
aÅ∞¡ -2015 (k Ô~·ò @∞ ÃѶ~Ú~ü HÍOѨ<Õû+¨<£ PO_£ „Ï<£ûѨˆ~hû
ÖÏO_£ JH˜fil+¨<£, iǨae>Ë+¨<£ JO_£ sÃã>ˇÖò¤ (J"≥∞O_£"≥∞Oò) #∞
aÖò - 2015) #∞ 2015 =∂~üÛ 9# Ö’H±ã¨ÉèíÖ’ <≥yæOK«∞‰õΩ<åfl~°∞.
~å[ºã¨Éèí P"≥∂^ŒO HÀã¨O "ÕzK«∂ã¨∞Î<åfl~°∞. P P"≥∂^ŒO á⁄O^Œ‰õΩO_®
áê~°¡"≥∞Oò ã¨=∂"ÕâßÅ∞ =Úyâß~Ú. HÍx `«^Œ∞Ѩi áê~°¡"≥∞Oò
ã¨=∂"ÕâßÖ’¡ nxfl <≥yæOz K«@ìO `Õ~°<Õ Qͺ~°O© Uq∞ÖË^Œ∞. Éèí∂¿ãHõ~°}
K«@ìO-2013 K«@ìOÖ’<Õ J<ÕHõ „Ѩ`ÕºHõ JOâßÅ∞ L<åflÜ«∞x
J#∞‰õΩO@∞O>Ë ^•O’¡ =∞iO`«QÍ „Ѩ*Ï =ºuˆ~Hõ"≥∞ÿ#, „Ѩ=∂^ŒHõ~°"≥∞ÿ#
ã¨=~°}Å#∞ KÕã≤Ok #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO. P ã¨g∞~°}Å∞ „Ѩ*Ï
„ѨÜ≥∂[#O HÀã¨"Õ∞#x |∞HÍ~Úã¨∞Î<åfl~°∞.
Éèí∂ ¿ãHõ~°} K«@ìO-2013 „ѨHÍ~°O „ÃÑ·"Õò HõOÃÑh HÀã¨O Éèí∂
¿ãHõ~°} [i¿Ñ@ѨÙÊ_»∞ `«Ñ¨Êx ã¨iQÍ 80 âß`«O Ѩa¡H± „ÃÑ·"Õò áê~°ì#~ü
+≤Ñπ „áê*ˇ‰õΩì (Ñ≤Ñ≤Ñ≤) HÀã¨O 70 âß`«O Éèí∂ ã¨fiO`«^•~°∞Å ‰õΩ@∞OÉÏÅ
JOwHÍ~°O LO_®e. „ѨÉèí∞`«fi"Õ∞ Éèí∂=∞Å∞ ¿ãHõiã¨∞Î#flѨÙ_»∞ gi
JOwHÍ~°O J=ã¨~°"Õ∞ ÖË^Œ∞. „ѨÉèí∞`«fiO Éèí∂=ÚÅ∞ ¿ãHõiOz# `«~°∞"å`«
J#uHÍÅOÖ’ „ÃÑ·"Õò HõOÃÑhʼnõΩ „ѨÉèí∞`«fi „ÃÑ·"Õò ÉèÏQÆ™êfi=∞º
ã¨Oã¨÷ʼnõΩ Hõ@ìɡ>Ëì ^˘_ç¤^•i `≥iKÕ L#flk. 1894 Éèí∂ ¿ãHõ~°} K«@ìOÖ’
„Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[<åÅ HÀã¨=∞x „ѨÉèí∞`«fi"Õ∞ Éèí∂q∞x ¿ãHõiOKÕk HÍx
„ÃÑ·"Õò HõOÃÑhÅ HÀã¨O HÍ^Œ∞. 2013 K«@ìO Éèí∂ ã¨fiO`«^•~°∞Å
JOwHÍ~°O q+¨Ü«∞OÖ’ 1894 K«Ïì<Õfl J#∞ã¨iOzOk. Wk J^Œ#OQÍ
„ÃÑ·"Õò, Ѩa¡H± áê~°ì#~ü+≤Ñπ „áê*ˇ‰õΩìÅ#∞ KÕiÛ "å˜H˜ Éèí∂ ã¨fiO`«^•~°∞Å
JOwHÍ~åxfl KÕiÛOk. HÍx ã¨fiO`« Éèí∂=ÚÅ∞ ÖËx ÉÏkè`« ‰õΩ@∞OÉÏÅ
JO^Œi JOwHÍ~°O KÕ~°ÛÖË^Œ∞. 2015 ã¨=~°} aÅ∞¡Ö’ 1) *ÏfÜ«∞
Éèí„^Œ`« ÖË^• ~°HõΔ} ~°OQÍxH˜ ã¨O|OkèOz 2) „QÍg∞} =∞øeHõ =ã¨`«∞Å,
q^Œ∞ºfÎHõ~°} 3) JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’ (JѶ¨~ü_»|∞Öò) LO_Õ QÆ$ǨÅ∞,
x~°∞¿Ñ^ŒÅ H˘~°‰õΩ QÆ$ǨÅ∞ 4) „ѨÉèí∞`«fiO U~åÊ@∞ KÕÜ«∞É’=Ù
áêi„âßq∞Hõ HÍi_®~üÅ HÀã¨O Ô~·ÖËfi Öˇ·#∞¡, ~À_»¡ ѨHõ¯# XHõ H˜Ö’g∞@~ü
=~°‰õΩ Éèí∂¿ãHõ~°} 5) „ѨÉèí∞`«fi"Õ∞ ã¨fiO`«^•~°∞QÍ LO_Õ Ñ≤Ñ≤Ñ≤ H˜OkH˜
=KÕÛ =∞øeHõ =ã¨`«∞Å „áê*ˇ‰õΩìÅ∞ J<Õ S^Œ∞ q+¨Ü«∂ÅÖ’ Éèí∂
ã¨fiO`«^•~°∞Öˇ·# ÉÏkè`« ‰õΩ@∞OÉÏÅ JOwHÍ~°O J=ã¨~°O ÖË^Œ∞.
Éèí∂ ¿ãHõ~°} KÕѨ>Ëì =ÚO^Œ∞ `«Ñ¨Êx ã¨iQÍ qã¨Î $`« ™ê÷~ÚÖ’ P
„áê*ˇ‰õΩì =Å¡ HõeˆQ ™ê=∂lHõ, Pi÷Hõ „ѨÉèÏ"åÅ∞, ^•x „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[#
ã¨fiÉèÏ"åxfl JOK«<å "ÕÜ«∞_®xH˜ J^茺ܫ∞#O [~°QÍe. nxfl ™ê=∂lHõ
„ѨÉèÏ= JOK«<å (™È+¨Öò WOáêH±ì JÃããπ"≥∞Oò – ZãπSZ)
JO@∞<åfl~°∞. nxH˜ ã¨O|OkèOz K«@ìOÖ’QÍx, ~°∂ÖòûÖ’QÍx K«∂¿ãÎ
KåÖÏ qã¨Î $`«"≥∞ÿ#kQÍ, "Õ∞Å∞ KÕ¿ãkQÍ LO@∞Ok.
ZãπSZ x~°fiÇ≤ÏOKÕ@ѨC_»∞ „QÍ=∞ã¨ÉèíÅ, ѨOKå~ÚfÅ,
=Úxûáêe©Å, =ÚxûѨÖò HÍ~˘Êˆ~+¨<£Å#∞ ã¨O„ѨkOK«=∞<Õ K≥áêÊ~°∞.
HÍx "å˜ JOwHÍ~°O `«Ñ¨Êxã¨i Jx ZHõ¯_® ¿Ñ~˘¯#ÖË^Œ∞. ZãπSZÖ’
„QÍ=∞ã¨ÉèíʼnõΩ x~°‚Ü«∂`«‡Hõ"≥∞ÿ# áê„`«#∞ W=fiHõáÈ=_»O ^•fi~å `«=∞
„áêO`åÖ’¡ Éèí∂q∞H˜ ã¨OÉOkèOz# áê¡xOQ∑, x~°fiǨÏ}ÅÃÑ· "å˜
ǨωõΩ¯#∞ LÅ¡OѶ≤∞OKå~°∞. Ѩa¡H± Ç≤ÏÜ«∞iOQ∑#∞ x~°fiÇ≤ÏOz „Ѩu
JÉèíºO`«~åxfl iHÍ~ü¤ KÕÜ«∂e. ZãπSZÖ’ ™ê=∂lHõ, Pi÷Hõ, Ѩ~åº=~°}
q+¨Ü«∂Å#∞ qã¨Î $`«OQÍ<Õ ã¨Ê $+≤ã¨∞ÎOk. nxÃÑ· ZH±ûѨ~üì „QÆ∂Ñπ
=¸ÖϺOHõ#O KÕã≤ Éèí∂ ¿ãHõ~°} KÕѨÏìÖÏ =^•Ì Jx `≥Å∞ѨÙ`«∞Ok.
J~Ú`Õ ZãπSZ iáÈ~°∞ì#∞ QÍx ^•xfl =¸ÖϺOHõ#O KÕ¿ã ZH±ûѨ~üì
„QÆ∂Ñπ ã≤á¶ê~°∞ûÅ#∞ U q^èŒOQÍ J#∞ã¨iOKåÅ<Õ x|O^èŒ#ÖË^Œ∞. g˜x
ѨsH˜ΔOz „ѨÉèí∞`«fiO Éèí∂¿ãHõ~°} KÕѨ>Ëì JkèHÍ~°O Hõey LOk. ZO`À
„ѨÜ≥∂[#Hõ~°"≥∞ÿ# ZãπSZ#∞ ZH±ûѨ~üì „QÆ∂Ñπ ã≤á¶ê~°∞ûÅ#∞ `«Ñ¨Êx
ã¨iQÍ áê˜OKåÅx K≥ѨÊHõáÈ=_»O JO>Ë „ѨÉèí∞`åfixH˜ =∞~À ~°∂ѨOÖ’
UHõѨHõΔ JkèHÍ~åxfl Hõ@ìɡ˜ì#>Ë¡. J~Ú`Õ ZãπSZ iáÈ~°∞ì QÍx ZH±ûѨ~üì
„QÆ∂Ñπ ã≤á¶ê~°∞ûÅ#∞ QÍx „Ѩ[Å#∞ JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’ LOKåe.
2015 Éèí∂ ¿ãHõ~°} ã¨=~°} aÅ∞¡ WO`«‰õΩ =ÚO^Õ K≥Ñ≤Ê# S^Œ∞
JOâßʼnõΩ ã¨O|OkèOz Éèí∂¿ãHõ~°} KÕ¿ã@ѨÙÊ_»∞ ZãπSZ#∞ Ãã·`«O
q^è•#q=∞~°≈

29. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 29
q∞#Ǩ~ÚOKå~°∞. Hõhã¨O ZãπSZ#∞ ‰õÄ_® [~°Ñ¨_®xH˜ W+¨ìѨ_»x
„ѨÉèí∞`«fiO Wk. ZHõ¯_» PÅ㨺O J=Ù`«∞O^À, ZHõ¯_» „ÃÑ·"Õò HõOÃÑhʼnõΩ,
HÍ~˘Êˆ~¡‰õΩ Hõ+¨ìO HõÅ∞QÆ∞`«∞O^À#<Õ P„`«∞`« P~å@O a*ˇÑ≤
„ѨÉèí∞`åfixH˜ ZO`«ÖÏ LO^À ã¨Ê+¨ì=∞=Ù`«∞#flk. „QÍ=∞ã¨ÉèíÅ∞, ÉÏkè`«∞Å∞
HÍÉ’Ü≥∂ „Ѩ[ÅO^Œi JOwHÍ~°O, ZãπSZ, ZH±ûѨ~üì „QÆ∂ѨÙÅ#∞
âߢã‘ÎÜ«∞OQÍ x~°fiÇ≤ÏOz "å˜ ã≤á¶ê~°∞ûÅ#∞ J=∞Å∞ KÕÜ«∞_»O `«Ñ¨Êxã¨i
KÕ¿ãÎ<Õ „ѨÉèí∞`«fiO ¿ãHõiOKÕ Éèí∂=ÚÅ q+¨Ü«∞OÖ’ <åºÜ«∞O [~°∞QÆ∞
`«∞Ok. ÖË^ŒO>Ë =∞~À ~°∂ѨOÖ’ 1894 K«Ïìxfl =ÚO^Œ∞‰õΩ `≥zÛ#>Ë¡.
2013 K«@ìOÖ’ PǨ~° Éèí„^Œ`«‰õΩ ã¨O|OkèOz KåѨì~ü 3 ÃãHõΔ<£
10Ö’ q=iOKå~°∞. h˜ =ã¨`«∞Å∞#fl |Ǩïà◊ ѨO@Å (W„iˆQ>ˇ_£
=∞bì„HÍÑπ ÖϺO_£û) Éèí∂=ÚÅ#∞ ¿ãHõiOK«~å^Œ∞. qkè ÖËx Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡,
`«Ñ¨Êx ã¨Ô~·`Õ `«Ñ¨Ê z@ìz=i J=HÍâ◊OQÍ =∂„`«"Õ∞ ¿ãHõiOKå~°∞.
Jk ‰õÄ_® lÖÏ¡, ~åRO "≥Ú`«ÎOÖ’ x~åúi`« =º=™êÜ«∞ Éèí∂ Ѩiq∞uH˜
Ö’|_ç LO_ÕÖÏ K«∂_®e. Éèí∂ Ѩiq∞u ZO`« J<Õk "Õˆ~ q+¨Ü«∞O
J#∞HÀO_ç. nxfl „ѨÉèí∞`«fiO x~°‚~Úã¨∞ÎOk. XHõ"Õà◊ W@∞=O˜
Éèí∂=ÚÅ#∞ ¿ãHõi¿ãÎ ^•xH˜ ã¨=∂#"≥∞ÿ# c_»∞ Éèí∂=ÚÅ#∞ =º=™êÜ«∞
Éèí∂=ÚÅ∞QÍ KÕÜ«∂e. ÖË^• P Éèí∂q∞H˜ ã¨=∂#"≥∞ÿ# qÅ∞= "≥Ú`åÎxfl
„ѨÉèí∞`«fiO [=∞KÕã≤ ^•xfl PǨ~° Éèí„^Œ`«#∞ ÃÑOK«_»O HÀã¨O =º=™êÜ«∞O
Ö’ ÃÑ@∞ì|_ç ÃÑÏìe.
WHõ¯_» QÆ=∞xOKåeûO^Õ=∞O>Ë h˜ =ã¨uÖËx =~å¬^è•~° Éèí∂=ÚÅ∞
U_®kH˜ XHõ ѨO@ ѨO_çOKÕ Éèí∂=ÚÅ#Ω D K«@ìO q∞#Ǩ~ÚOK«
ÖË^Œ∞. WÖÏO˜ Éèí∂=ÚÅ∞ Éèíq+¨º`üÖ’ <å˜ =ã¨`«∞ÅÖ’ |Ǩïà◊ ѨO@Å
Éèí∂=ÚÅ∞QÍ =∂ˆ~ J=HÍâßxfl `Àã≤ѨÙK«ÛÖËO. ^Õâ◊OÖ’ Z‰õΩ¯= =∞Ok
Ô~·`«∞Å∞ WÖÏO˜ Éèí∂=ÚÅ<Õ Hõey L<åfl~°∞. JO`Õ H͉õΩO_® Ô~·ÖËfiÅ∞,
„ÃÑ·"Õò, "Õ∞[~ü lÖÏ¡ ~À_»∞¡, h˜ áê~°∞^ŒÅ HÍÅ∞=Å∞, q^Œ∞º`ü Öˇ·#∞¡
"≥Ú^ŒÖˇ·# "å˜H˜ ã¨O|OkèOz |Ǩïà◊ ѨO@Å ™êQÆ∞ Éèí∂=∞Å#∞
(=∞bì„HÍÑπ ÖϺO_£û) Ãã·`«O ¿ãHõiOK«=K«Ûx 2013 K«@ìO ã¨Ê+¨ìOQÍ
K≥Ñ≤ÊOk. `«^•fi~å PǨ~° Éèí„^Œ`« QÆ∞iOz =∂Ï¡_ç# 2013 K«@ìO
=∞~À ^•iÖ’ =º=™êÜ«∞ Éèí∂=ÚÅ#∞ ÖψQã¨∞‰õΩ<Õ JkèHÍ~åxfl Hõey
L#fl^Œ<Õ ^•xx QÆ∞iÎOKåe. 2015 Éèí∂ ¿ãHõ~°} ã¨=~°} aÅ∞¡ J~Ú`Õ
WO`«‰õΩ =ÚO^Õ K≥Ñ≤Ê# S^Œ∞ JOâßʼnõΩ ã¨O|OkèOz KåѨì~ü 3Z #∞
KÕiÛOk. g˜ q+¨Ü«∞OÖ’ Éèí∂¿ãHõ~°} KÕ¿ã@ѨÙÊ_»∞ PǨ~° Éèí„^Œ`«,
|Ǩïà◊ ѨO@Å ™êQÆ∞ Éèí∂=ÚʼnõΩ ZÖÏO˜ q∞#Ǩ~ÚѨÙÅ∞ ÖˉõΩO_®
x~åÌH˜Δ}ºOQÍ ¿ãHõiOKÕÖÏ ã¨=~°}Å∞ `≥zÛOk. WѨʘˆH =º=™êÜ«∞
Éèí∂=ÚÅ∞ `«QÆ∞æ`«∂ =zÛ „Ѩ=∂^ŒHõ~° ™ê÷~Úx KÕ~°∞‰õΩO@∞<åflÜ«∞x F
"≥·Ñ¨Ù J^茺ܫ∞<åÅ∞ K≥ѨÙ`«∞<åfl~Ú.
=º=™êÜ«∞ Éèí∂=ÚÖË"≥·# 㨈~ Jq ã¨O=`«û~åxH˜ XHõ ѨO@<å
ÖËHõ |Ǩïà◊ ѨO@ÖÏ J<Õ ^•x`À ã¨O|O^èŒO ÖˉõΩO_® "å˜x
¿ãHõiOK«_»O ã¨Ô~·Ok HÍ^Œ∞. "å˜H˜ h˜ =ã¨`«∞Å#∞ HõeÊOK«_»"≥∞ÖÏQÀ
PÖ’zOKÕk áÈ~Ú "å˜x ¿ãHõiOKÕO^Œ∞‰õΩ ã≤^Œú=∞Ü«∂º~°∞. nx ^•fi~å
Ô~·`«∞Å, PǨ~° Éèí„^Œ`«ÃÑ· D „ѨÉèí∞`åfixH˜ U =∂„`«O Ѩ˜ìOѨ٠L#fl^À
`Õe áÈ`«∞#flk. D ã¨=~°}Å∞ ZÖÏ „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[<åÅ∞ J=Ù`åÜ≥∂
=∞i? Wk U „‰õÄ~°`åfixfl ã¨∂zã¨∞ÎOk?
2013 K«@ìOÖ’x „ÃÑ·"Õò HõOÃÑhÅ∞ J<Õ ™ê÷#OÖ’ „ÃÑ·"Õò Zxì©x
KÕ~åÛ~°∞. „ÃÑ·"Õò Zxì© Ñ¨ikèÖ’H˜ „ÃÑ·"Õò HõOÃÑhÅ`À áê@∞QÍ
„á⁄¢ÃÑ·@~ü+≤Ñπ (ã¨fiO`«^•~°∞Å∞/Ü«∞[=∂#∞Å∞), áê~°ì#~ü+≤Ñπ
(ÉèÏQÆ™êfi=∞º, "åºáê~° ã¨Oã¨÷), HÍ~˘Êˆ~+¨<£ (XHõ =ºH˜ÎQÍ QÆ∞iÎOK«_ç#
ã¨Oã¨÷), ÖÏÉèÏ¿ÑHõΔÖËx ã¨Oã¨÷Å∞ =O˜q =™êÎ~Ú. Éèí∂ ¿ãHõ~°}
KÕÜ«∞_®xH˜ „ÃÑ·"Õò HõOÃÑhÖË H͉õΩO_® =∞Ô~<Àfl „ÃÑ·"Õò ã¨Oã¨÷Å∞,
=º‰õΩÎÅ#∞ J~°∞›Å#∞ KÕã¨∂Î, Éèí∂ ¿ãHõ~°}^•~°∞Å qã¨Î $ux ÃÑOKå~°∞.
2013 Éèí∂¿ãHõ~°} K«@ìO ѨikèÖ’H˜ ~å#@∞=O˜ 13 ˆHO„^Œ
„ѨÉèí∞`«fi K«ÏìÅ#∞ 2015 Éèí∂¿ãHõ~°} ã¨=~°} aÅ∞¡ D K«@ì ѨikèÖ’H˜
`≥zÛOk. `«^•fi~å ÉÏkè`« ‰õΩ@∞OÉÏʼnõΩ Ñ¨Ù#~å"åã¨, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#
„ѨÜ≥∂[<åÅ∞ JO^Œ∞`åÜ«∞x a*ˇÑ≤ „ѨÉèí∞`«fiO Q˘Ñ¨ÊQÍ K≥ѨÙÊ
‰õΩO@∞#flk. Jã¨Å∞ q+¨Ü«∞O Uq∞@O>Ë Éèí∂ ã¨fiO`«^•~°∞Å JOwHÍ~°O,
PǨ~° Éèí„^Œ`«#∞ L^ÕÌtOKÕ Ñ¨O@ Éèí∂=ÚÅ ¿ãHõ~°}, `«Ñ¨Êxã¨iQÍ
x~°fiÇ≤ÏOK«=eû# ZãπSZÅ #∞O_ç 2015 ã¨=~°} aÅ∞¡ ^•fi~å
q∞#Ǩ~ÚOѨÙÅ∞ á⁄Ok# "å˜ Ñ¨ikèÖ’H˜ U^À XHõ ~°∂ѨOÖ’ D
13 K«ÏìÅ∞ ‰õÄ_® =™êÎ~Ú. HÍ|˜ì ã¨Ô~·# ѨÙ#~å"åã¨O, ѨiǨ~°O,
ѨÙ#ó™ê÷Ѩ# [iˆQ J=HÍâ◊O ÖË^Œ∞.
x~åúi`« „áê*ˇ‰õΩì HÀã¨O ¿ãHõiOz# Éèí∂q∞x S^Õà◊¡ ֒ѨÙ
LѨÜ≥∂yOK«‰õΩO_® MÏmQÍ LOz`Õ ^•xx uiy Éèí∂ ã¨fiO`«^•~°∞ʼnõΩ
ÖË^• Éèí∂ ÉϺOH±Å‰õΩ WKÕÛÜ«∂Å<Õ ^•xH˜ ã¨=~°}Å∞ `≥ã¨∂Î S^Œ∞
Uà◊¡‰õΩ |^Œ∞Å∞QÍ „áê*ˇ‰õΩì "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑ@ì_®xH˜ x~åúiOz# HÍÅO Jx
J<åfl~°∞. JO>Ë „áê*ˇ‰õΩì ã¨fiO`«^•~°∞ x~°‚~ÚOKÕ HÍÅ"Õ∞ JOu=∞O.
áê¡xOQ∑ Ñ‘iÜ«∞_£#∞ á⁄_çyã¨∂Î áÈÜÕ∞ J=HÍâ◊O LO_»_»O =Å¡ Éèí∂
ã¨fiO`«^•~°∞ʼnõΩ Éèí∂q∞ KÕˆ~^Õq∞ LO_»^Œ∞.
2013 K«@ìOÖ’
Ã+_»∂ºÖò¤ „áêO`«OÖ’ ™ê^茺"≥∞ÿ#O`« =~°‰õΩ Éèí∂¿ãHõ~°} =^Œ∞Ì. `«Ñ¨Êx
ã¨Ô~·`Õ z@ìz=i J=HÍâ◊OQÍ<Õ Jx J<åfl~°∞ QÍx U Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡
<≥·<å 㨈~#x J#ÖË^Œ∞. ^Õâ◊OÖ’x 90 âß`«O ÉÁQÆ∞æQÆ#∞Å∞, 50 âß`«O
=ÚYº"≥∞ÿ# Yx*ÏÅ∞, _®ºOÅ ã¨÷ÖÏÅ∞ Ã+_»∂ºÖò¤ „áêO`åÖ’¡<Õ L<åfl~Ú.
JÖÏO@ѨÙÊ_»∞ *ÏfÜ«∞ „ѨÜ≥∂[<åÅ ^Œ$ëêìº<À, `«k`«~° „ѨÜ≥∂[<åÅ
^Œ$ëêìº<À z@ìz=i „Ѩܫ∞`«flOQÍ<Õ WHõ qkèÖËx Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡<Õ J<Õ
<≥ѨO`À Pk"åã¨∞Å#∞ x~å„â◊Ü«ÚÅ#∞ KÕ¿ã J=HÍâßxfl „ѨÉèí∞fi`«fiO
KÕuÖ’ LOzOk 2013 Éèí∂ ¿ãHõ~°} K«@ìO.
Ã+_»∂ºÖò¤ „áêO`«O ѨikèÖ’H˜ ~å‰õΩO_® 50 âß`«O #∞O_ç 70
âß`«O =∞Ok Pk"åã¨∞Å∞ W`«~° „áêO`åÖ’¡ LO@∞<åfl~°x *ÏfÜ«∞
ã¨ÅǨ ã¨OѶ¨∞O (Z<£Zã≤) QÆ∞iÎOzOk. gi q+¨Ü«∞OÖ’ `«Ñ¨Êxã¨i
„QÍ=∞ã¨ÉèíÅ JOwHÍ~°O LO_®Å<Õ ÃÑ™ê - 1996 K«@ìO =iÎOK«^Œ∞.
„QÍ=∞ã¨ÉèíÅ JOwHÍ~°O ‰õÄ_® ã¨fiK«ÛùO^ŒOQÍ, ã¨fi`«O„`«OQÍ H͉õΩO_®
ÉèíÜ«∞ÃÑ’ì, ɡkiOKÀ, „Ѩ֒ÉèíÃÑ’ì, `«k`«~° J„Hõ=∞ =∂~åæÅ ^•fi~å
á⁄O^Œ_»O, „áê*ˇ‰õΩìÅ#∞ =ºuˆ~H˜OKÕ L^Œº=∂ÅÃÑ·, HÍ~°ºHõ~°ÎÅÃÑ·,
„Ѩ[ÅÃÑ· ~å[ºÇ≤ÏOã¨#∞ „ѨÜ≥∂yOK«_»O [~°∞QÆ∞`«∞#flk.
ѨiǨ~°O, ѨÙ#~å"åã¨O, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#‰õΩ ã¨O|OkèOz Z<Àfl
ÖÁã¨∞QÆ∞Å∞ L<åfl ã¨∂„`«|^ŒúOQÍ XHõ q^è•<å<≥·fl`Õ 2013 Éèí∂ ¿ãHõ~°}
K«@ìO `«Ü«∂~°∞ KÕã≤Ok.
ÉÏkè`« ‰õΩ@∞OÉÏʼnõΩ #+¨ìѨiǨ~°O, ѨÙ#~å"åã¨O, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#Å#∞
JOkOKÕ@ѨÙÊ_»∞ Éèí∂ ã¨fiO`«^•~°∞ňH H͉õΩO_® Éèí∂ ¿ãHõ~°} <å˜H˜
=¸_Õà◊√¡QÍ Éèí∂ ¿ãHõ~°} KÕ¿ã „áêO`«OÃÑ· P^è•~°Ñ¨_ç x=ã≤ã¨∞Î#fl
=º=™êÜ«∞ ‰õÄbÅ∞, H˜~å~Ú^•~°∞¡, H“Å∞^•~°∞¡, qq^èŒ =$`«∞ÎÅ"å~°∞
`«k`«~°∞ÅO^ŒiH˜ JOk™êÎ~°∞. ã¨∂„`«|^ŒúOQÍ Wk 2013 K«@ìOÖ’
XHõ =ÚO^Œ_»∞ˆQ. ѨiǨ~°O, ѨÙ#~å"åã¨O, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ# „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞
Éèí∂¿ãHõ~°} KÕѨ>ËìÖ’¿Ñ HõeÊOKåe. Wn XHõ =ÚO^Œ_»∞QÆ∞ K«ˆ~º.
„QÍg∞} „áêO`åÖ’¡ Wà◊√¡ HÀÖ’ÊÜÕ∞ "åiH˜ Wà◊√¡ Hõ˜ì=fi_»O (WOk~å
q^è•#q=∞~°≈

30. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201530
J"åãπ Ü≥∂[#) Ѩ@ì} „áêO`åÖ’¡ Wà◊√¡ HÀÖ’ÊÜÕ∞ "åiH˜ 50 K«^Œ~°Ñ¨Ù
g∞@~°¡‰õΩ `«QÆæ‰õΩO_® Wà◊√¡ Hõ˜ì=fi_»O. Wk P „áêO`«OÖ’ ™⁄O`«
Wà◊√¡ ÖËx "åiH˜ ‰õÄ_® =iÎã¨∞ÎOk. Wà◊√¡ =^ŒÌ#∞‰õΩO>Ë UHõ"≥Ú`«ÎOÖ’
Ѩ@ì} „áêO`«O "åiH˜ 1.5 ÅHõΔÅ∞, „QÍg∞} „áêO`åÅ "åiH˜ WO˜
qÅ∞=`À ã¨=∂#"≥∞ÿ# #QÆ^Œ∞#∞ K≥e¡™êÎ~°∞. Ѩ@ì}©Hõ~°} HÀã¨O
Éèí∂¿ãHõ~°} [iy`Õ Jaè=$kú KÕã≤# Éèí∂q∞Ö’ 20 âß`«O Éèí∂
ã¨fiO`«^•~°∞ʼnõΩ i[~üfi KÕÜ«∂e. JO^Œ∞Ö’ "å~°∞ HÀÖ’Ê~Ú# Éèí∂=ÚÅ
^•=∂ëê „Ñ¨HÍ~°O ˆHÏ~Ú™êÎ~°∞.
ÉÏkè`« ‰õΩ@∞OÉÏÅÖ’ Hõhã¨O XHõiH˜ „áê*ˇ‰õΩì ^•fi~å HõeÊOK«|_Õ
L^ÀºQÍÖ’¡ ™ê÷#O W™êÎ~°∞. ^•xH˜ `«y# tHõΔ} W™êÎ~°∞. ÖË^• UHõ
"≥Ú`«ÎOQÍ S^Œ∞ ÅHõΔÅ∞ ‰õΩ@∞OÉÏxH˜ K≥e¡™êÎ~°∞. ÖË^• ‰õΩ@∞OÉÏxH˜
<≥ʼnõΩ 2000 `«QÆæ‰õΩO_® 20 Uà◊¡ =~°‰õΩ K≥e¡™êÎ~°∞.
x~åfiã≤`« ‰õΩ@∞OÉÏʼnõΩ r=<Àáêkè JÅÜ≥∞#∞ûQÍ <≥ʼnõΩ =¸_»∞
"ÕÅ K˘Ñ¨ÙÊ# XHõ U_®k K≥e¡™êÎ~°∞. Zãπã≤, Zãπ˜Å‰õΩ nxH˜ J^Œ#OQÍ
~°∞. 50,000 K≥e¡™êÎ~°∞. Ã+_»∂ºÖò¤ „áêO`«OÖ’x "åix `«~°eOKåeû
=¿ãÎ ™ê^茺"≥∞ÿ#O`« =~°‰õΩ "å~°∞ x=ã≤OKÕ Ñ¨iã¨~° „áêO`åxfl á⁄e#
KÀ@∞ˆH ѨÙ#~å"åã¨O HõeÊ™êÎ~°∞. nx ^•fi~å "åi ã¨O㨯 $u, ÉèÏ+¨,
Pi÷Hõ J=HÍâßÅ∞, ã¨OѶ¨∞ r=#O Ѩi~°H˜ΔOK«|_»∞`«∞Ok.
x~åfiã≤`« ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞ +≤Ñπì HÍ=_®xH˜ ~°"å}Ï Y~°∞ÛÅ xq∞`«ÎO
UHõ"≥Ú`«ÎOQÍ 50,000 W™êÎ~°∞.
„Ѩu ÉÏkè`« ‰õΩ@∞OÉÏxH˜ ѨÙ#ó™ê÷Ѩ# JÅÜ≥∞<£ûQÍ UHõ"≥Ú`«ÎOÖ’
~°∞. 50,000 K≥e¡™êÎ~°∞.
Ѩâ◊√=ÙÅ#∞ ÖË^• z#fl H˘@∞ì#∞ Hõey L#fl ÉÏkè`« ‰õΩ@∞OÉÏÅ
"åiH˜ ~°∞. 25,000 ʼnõΩ `«QÆæ‰õΩO_® XˆH™êi K≥e¡™êÎ~°∞.
qq^èŒ =$`«∞ÎÅ∞ KÕ¿ã"å~°∞, z#fl "åºáê~°ã¨∞ÎÅ∞, ã¨fiÜ«∞O Láêkè
Hõey# =º=™êÜÕ∞`«~° Éèí∂=ÚÅ#∞ Hõey L#fl ÖË^• "åºáê~°
áêi„âßq∞Hõ ã¨O™ê÷QÆ`« x~å‡}ÏÅ∞ L#fl ÉÏkè`« ‰õΩ@∞OÉÏʼnõΩ
XˆH™êi ~°∞. 25,000 ʼnõΩ `«QÆæ‰õΩO_® Pi÷Hõ ã¨Ç¨Ü«∞O KÕ™êÎ~°∞.
h˜ áê~°∞^ŒÅ, ÃÇ·Ï_≥Öò „áê*ˇ‰õΩìÅ q+¨Ü«∞OÖ’ ÉÏkè`«
‰õΩ@∞OÉÏʼnõΩ i[~åfiÜ«∞~üÖ’ KÕѨÅ∞ Ѩ>Ëì ǨωõΩ¯#∞ HõeÊ™êÎ~°∞.
h˜ áê~°∞^ŒÅ „áê*ˇ‰õΩìÅ q+¨Ü«∞OÖ’ =º=™êÜ«∞ Éèí∂=ÚÅ∞
HÀÖ’Ê~Ú# Éèí∂ ã¨fiO`«^•~°∞Å#∞ „áê*ˇ‰õΩì Hõ=∂O_£ „áêO`«OÖ’
Hõhã¨O XHõ ZHõ~å Éèí∂q∞x ˆHÏ~Ú™êÎ~°∞. Zãπã≤, Zãπ˜Å
q+¨Ü«∞OÖ’ J~Ú`Õ QÆi+¨ìOQÍ 2.5 ZHõ~åÅ Éèí∂q∞H˜ W™êÎ~°∞.
XHõ¯ h˜ áê~°∞^ŒÅ q+¨Ü«∞OÖ’ `«Ñ≤Ê¿ãÎ "Õˆ~ U W`«~° „áê*ˇ‰õΩìÖ’¡
‰õÄ_® Éèí∂q∞H˜ Éèí∂q∞ W=fi~°∞.
Éèí∂=ÚÅ∞ HÀÖ’Ê~Ú# Éèí∂ ã¨fiO`«^•~°∞ʼnõΩ „QÍg∞} „áêO`åÖ’¡
J~Ú`Õ <åÅ∞QÆ∞ Ô~@∞¡. Ѩ@ì} „áêO`åÖ’¡ Ô~O_»∞ Ô~@¡ =∂Ô~¯ò
qÅ∞=#∞ ѨiǨ~°OQÍ K≥e¡™êÎ~°∞. ÃÑ·# `≥eÑ≤# ѨiǨ~åÅ∞ Jxfl
‰õÄ_® g˜H˜ J^Œ#OQÍ LOÏ~Ú. #+¨ìѨiǨ~°OQÍ WKÕÛk "å~°∞
HÀÖ’Ê`«∞#fl Éèí∂q∞H˜ Éèí∂ J=∞‡HÍÅ il„¿ãì+¨<£Å ã¨=∞Ü«∞OÖ’
L#fl qÅ∞=Å#∞ |˜ì =∂Ô~¯ò qÅ∞=#∞ x~°‚~Ú™êÎ~°∞. "åã¨Î"åxH˜
x[ J=∞‡HÍÅ qÅ∞= =∂Ô~¯ò qÅ∞=H˜ Z<Àfl Ô~@∞¡ JkèHõOQÍ
LO@∞Ok. x*ÏxH˜ Éèí∂q∞ÃÑ· P^è•~°Ñ¨_ç# "åiH˜ HÀÖ’Ê~Ú#
Éèí∂q∞ Ѩi=∂}O`À ã¨=∂#"≥∞ÿ# Éèí∂q∞x W=fi_»"Õ∞ ã¨Ô~·#k.
Wk ZHõ¯_® ‰õÄ_® 2013 K«@ìOÖ’ ÖË^Œ∞. #+¨ìѨiǨ~°OQÍ =KÕÛ
™⁄=Ú‡`À ÉÏkè`«∞Å∞ `«=∞ Éèí∂q∞`À ã¨=∂#"≥∞ÿ# Ѩi=∂}OÖ’
Éèí∂=Úefl H˘#∞HÀ¯QÆÅ~å? Jk ™ê^茺O HÍ^Œ∞.
ѨÙ#ó™ê÷Ѩ#O QÍqOK«|_Õ ‰õΩ@∞OÉÏʼnõΩ =∞øeHõ =ã¨`«∞Å∞
HõeÊOKåe. ~À_»∞¡, „_≥·<Õr, ã¨∞~°H˜Δ`« =∞Ozh~°∞, Ѩâ◊√=ÙʼnõΩ `åQÆ∞
h~°∞ Ѩâ◊√=ÙÅ#∞ "Õ∞ѨىõΩ<Õ@O^Œ∞‰õΩ Éèí∂=ÚÅ∞, ˆ~+¨<£ëêѨÙÅ∞,
áÈ™êìѶ‘ãπÅ∞, ~°"å}Ï =ã¨`«∞Å∞, 㨇âß# "å˜HõÅ∞, q^Œ∞º`ü ã¨~°Ñ¶¨~å,
JOQÆ<£"å_ôÅ∞, áê~î°âßÅÅ∞, P~ÀQƺ ˆHO„^ŒO, Ñ≤šʼnõΩ P@ã¨÷ÅO,
Hõ=¸ºx© ǨÖò, Ѩâ◊√ ¿ã"åã¨Oã¨÷, ã¨Ô~·# Éèí„^Œ`« Ü«∞O„`«OQÆO
"≥Ú^ŒÅQÆ∞#q Éèí∂ ¿ãHõ~°}^•~°∞ HõeÊOKåeû LO@∞Ok.
PK«~°}Ö’ W=hfl ZÖÏ LOÏÜ≥∂ `≥eÜ«∞^Œ∞. XHõ"Õà◊ JÖÏ
HõeÊOK«HõáÈ`Õ K«@ìѨ~°OQÍ KÕѨ>Ëì K«~°ºÅ „Ѩ™êÎ=# K«@ìOÖ’ ÖË^Œ∞.
2015 Éèí∂¿ãHõ~°} ã¨=~°} aÅ∞¡Ö’ Éèí∂¿ãHõ~°} KÕѨ@ì_®xH˜
=ÚO^Œ∞ `«Ñ¨Êx ã¨iQÍ x~°fiÇ≤ÏOKÕ ZãπSZ #∞O_ç WO`«‰õΩ =ÚO^Õ
K«iÛOz# SkO˜x q∞#Ǩ~ÚOKå~°∞. HÍ|˜ì KåÖÏ qã¨Î $`« Ѩikèx
Hõey L#fl D S^Œ∞ „áê*ˇ‰õΩìŠѶ¨e`«OQÍ x~åfiã≤`«∞Öˇ·# "åiH˜ ã¨Ô~·#
suÖ’ ѨiǨ~°O, ѨÙ#~å"åã¨, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ# „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞ x~°‚~ÚOKÕ
gÅ∞ ÖˉõΩO_® áÈ`«∞Ok. Ѷ¨e`«OQÍ „ѨÉèí∞`«fiO UHõѨHõΔOQÍ `«∂`«∂
=∞O„`«OQÍ Ñ¨iǨ~°O, ѨÙ#~å"åã¨O, ѨÙ#ó™ê÷Ѩ# „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞
x~°‚~Ú™êÎ~°∞. ZO`« ¿ãѨ˜H© „áê*ˇ‰õΩìÅ HÀã¨O „Ѩ[Å#∞ `«=∞ r=<å^è•~°
„áêO`åÅ #∞O_ç "≥à◊¡ Q˘@ì_»"Õ∞ `«Ñ≤ÊOz "åiH˜ ã¨Ô~·# ѨiǨ~°O,
"åi ǨωõΩ¯Å Ñ¨@¡ Q“~°=O "å˜ Ñ¨i~°HõΔ} QÆ∞iOz ÖË+¨ =∂„`«O
Ѩ˜ìOѨÙÅ∞ ÖˉõΩO_® 2015 Éèí∂¿ãHõ~°} ã¨=~°} aÅ∞¡ `«Ü«∂Ô~·Ok.
Jaè=$kú HÀã¨O Éèí∂=∞Å∞ HÍ"åÅx „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ K≥ѨÙ`«∞<åfl~Ú.
J=Ù#∞ ã¨Ô~·#^Õ. J~Ú`Õ U ~°Hõ"≥∞ÿ# Éèí∂=ÚÅ∞ fã¨∞HÀ"åe. |O[~°∞
Éèí∂=ÚÅ∞, c_»∞ Éèí∂=ÚÅ∞, =$^ä•QÍ Ñ¨_ç L#fl „ѨÉèí∞`«fi Éèí∂=ÚÅ
QÆ∞iOz PÖ’zOK«=K«∞Û QÍx, ™êQÆ∞Éèí∂=ÚÅ∞, ÉǨïà◊ ѨO@Å∞
ѨO_»∞`«∞#fl Éèí∂=ÚÅ#∂ =^ŒÅ‰õΩO_®, x"å㨠„áêO`åÅ#∞ Tà◊¡‰õΩ
Tàı¡ MÏm JÜÕ∞ºÖÏ K«@ìO fã¨∞H˘KÕÛ „Ѩܫ∞`åflÅ∞ ^ÕâßxˆH
J==∂#Hõ~°O. JO`ÕHÍ^Œ∞ „Ѩ*Ï™êfi=∂ºxH˜, „Ѩ[ʼnõΩ „Ѩ=∂^ŒHõ~°O.
Jaè=$kú JO>Ë Z=i Jaè=$kú? Zxfl rq`åÅ∞ z„^èŒ=∞=Ù`«∂
=∞Ô~=iHÀ Jaè=$kú JO>Ë K≥Å¡^Œ∞. áêi„âßq∞H©Hõ~°}, Ѩ@ì}©Hõ~°},
~°"å}Ï =º=ã¨÷Å∞, q^Œ∞ºnHõ~°}, _®ºOÅ∞, =O`≥#Å∞ "≥Ú^ŒÅQÆ∞#q
Jaè=$kúH˜ ã¨∂zHõÅ∞QÍ K≥ѨÙ`«∞OÏ~°∞. J~Ú`Õ D Jaè=$kú =Å¡
ã¨=∂[OÖ’x JO^Œ~°∂ ÖÏÉèíѨ_®e. H˘O^ŒiˆH Jaè=$kú Ѷ¨e`åÅ∞
^ŒH˜¯ =∞Ô~O^Œ~À x~åfiã≤`«∞Å∞, x~å„â◊Ü«ÚÅ∞ J=Ù`«∂ ™ê=∂lHõOQÍ,
Pi÷HõOQÍ, ™êO㨯 $uHõOQÍ zuH˜áÈ=_»O Jaè=$kú ZÖÏ J=Ù`«∞Ok?
Ѩ~åº=~°}ÏxH˜, r="≥·q^蕺xH˜ Ǩh HõeyOK«‰õΩO_® ã¨∞ã≤÷~° Jaè=$kú
[~°QÍe. HÍÅ∞+¨ºO, ~ÀQÍÅ, ÉÏi# Ѩ_ÕÖÏ, ZO^Œi<À ¿Ñ^ŒiHõO
"≥·Ñ¨Ù <≥>ËìÅ KÕ¿ãk Jaè=$kú ZÖÏ J=Ù`«∞Ok?
x*ÏxH˜ „Ѩ[Å #∞O_ç Éèí∂=ÚÅ ¿ãHõ~°} HÍ^Œ∞ KÕÜ«∞=eûOk.
|O[~°∞ Éèí∂=ÚÅ#∞ „ѨÉèí∞`«fi Jnè#OÖ’ L#fl ™êQÆ∞ Ü≥∂Qƺ"≥∞ÿ#
Éèí∂=ÚÅ#∞ ÖË^• =º=™êÜ«∞ Ü≥∂QƺO KÕã≤ ÖË^• ZÖÏ =º=™êÜ«∞
Ü≥∂QƺO KÕÜ«∂Ö’ Ѩ^äŒHÍÅ∞ "Õã≤ Láêkè, Éèí∂q∞ÖËx „Ѩ[ʼnõΩ g˜x
ZÖÏ Ñ¨OKåÖ’ Ѩ^äŒHÍÅ∞ "ÕÜ«∞=eû L#flk. WO^Œ∞HÀã¨O Éèí∂¿ãHõ~°}
K«ÏìÅ∞ KÕÜ«∞=eû L#flk. HÍx Jaè=$kú ¿Ñ~°∞ g∞^Œ „ѨÉèí∞`åfiÅ∞
„ÃÑ·"Õò HõOÃÑhÅ HÀã¨O „Ѩ[Å =^ŒÌ L#fl Hõh㨠Éèí∂=ÚÅ#∞ ‰õÄ_®
ÖψQã¨∞HÀ=_»O <åQÆiHõ ã¨=∂[ ÅHõΔ}O HÍ^Œ∞. „Ѩ*Ï™êfi=∞ºO Jã¨ÖË
HÍ^Œ∞. „Ѩ[ʼnõΩ Éèí∂=ÚÅ∞ ѨOKÕÖÏ „ѨÉèí∞`åfiÅÃÑ· XuÎ_ç `Õ"åeû
L#flk.
(~°K«~Ú`« Láê^蕺ܫÚÅ∞)
q^è•#q=∞~°≈
g

31. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 31
[=¸‡Hõj‡~üÖ’a*ˇÑ≤-Ñ≤_çÑ≤á⁄`«∞Î
¿ãfiKåÛù™êfi`«O„`åºÅHÀã¨Ox`«ºO<≥`«∞Î~À_»∞`«∂Ãã·#ºOѨǨ~åÖ’L#fl[=¸‡Hõj‡~üÖ’„Ѩ[ÅJOwHÍ~°OÖˉõΩO_®áêʼnõΩÅ∞‰õΩ^Œ∞~°∞Û‰õΩ#fl
J=HÍâ◊"å^Œá⁄`«∞ÎÅ∞JkèHÍ~°OHÀã¨"Õ∞#h,„Ѩ[ÖË`«=∞ã¨fiáêflÅ™êHÍ~°OHÀã¨OHõ$+≤KÕÜ«∂ÅhJO@∞<åfl~°∞ a.Zãπ.~åA
2014 _çÃãO|~ü 23# [=¸‡ - Hõj‡~ü âßã¨#ã¨Éèí ZxflHõÅ
Ѷ¨e`åÅ∞ "≥Å∞=_®¤~Ú. ˆHH±#∞ HõuÎ`À Ô~O_»∞ ã¨=∂# ÉèÏQÍÅ∞QÍ
HÀã≤#@∞ì [=¸‡Ö’ ÉèÏ~°fÜ«∞ [#`å áêsì (a.*ˇ.Ñ≤) H˜ 25 ã‘@∞¡,
Hõj‡~üüÖ’ „áÈ„ÔQã≤û"£ _≥"≥∂„H͘H± áêsì (Ñ≤._ç.Ñ≤) H˜ 28 ã‘@∞¡ =KåÛ~Ú.
`Õ_® Ñ≤ã¨~°O`«, =¸_»∞ ã‘@∞¡ JO`Õ. [=¸‡Ö’ Ñ≤_çÑ≤, Hõj‡~ü Ö’Ü«∞Ö’
a*ˇÑ≤ „Ѩ[Å ^Œ$+≤ìÖ’ Ô~O_»∞ aè#fl ~°∂áêÅ∞QÍ HõxÑ≤OKÕ a*ˇÑ≤ -
Ñ≤_çÑ≤Å P`«‡ XHõ¯>Ë. "å~°∞ aè#fl =∞`« ã¨=¸Ç¨Å ™ê=∂lHõ, ~å[H©Ü«∞
„Ѩux^èŒ∞Å∞QÍ K«ÖÏ=∞}˜ J=Ù`«∞#flѨʘH© "åi Pi÷Hõ ã¨Oq^è•#O
Éèí∂™êfi=∞º - ÃÑ@∞ì|_ç^•s "åºáê~° =~åæÅ „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞ ã¨^•
HÍáê_Õ `«O„`«"Õ∞. HÍ|>Ëì, =∞`åxfl J_»∞¤ÃÑ@∞ìH˘x "À@∞¡ "Õ~ÚOK«∞‰õΩx,
ã‘@∞¡ ÔQÅ∞K«∞‰õΩ#fl D Ô~O_»∞ áêsìÅ∞ á⁄`«∞Î ÃÑ@∞ìHÀ=_»O HÀã¨O
„Ѩ[Å#∞ ZÖÏ U=∞~åÛe? ZÖÏ =∞ÉèíºÃÑÏìe? J#fl^Õ `å`å¯eHõ
ã¨=∞㨺QÍh, x*ÏxH˜ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ∞ "≥Å∞=_ç# "≥O@<Õ
"åi~°∞=ÙiH˜ =∂#ã≤HõOQÍ á⁄`«∞Î ‰õΩkiáÈ~ÚOk. ZÁpÛ Ñ¨^Œ=ÙÅ
ѨOѨHÍÅÃÑ· JOwHÍ~°O ‰õΩ^Œ~°_®xH˜ Ô~O_»∞ <≥ÅÅ∞ QÆ∞OѨ٠zOÑ‘Å∞
Ѩ_»=Åã≤ =zÛOk. Ѩ^Œ=ÙŠѨOѨHÍÅÃÑ· JOwHÍ~°O ‰õΩki# "≥O@<Õ
JkèHÍiHõOQÍ á⁄`«∞Î „ѨHõ@# [iyOk. D á⁄`«∞ΉõΩ =Ú^Œ∞ÌQÍ 'Z*ˇO_®
Ѷ¨~ü ZeÜ«∞<£û— J<Õ ¿Ñ~°∞ ÃÑ@∞ì‰õΩ<åfl~Ú. F J=QÍǨÏ# JOwHÍ~°
Ѩ„`åxfl ~åã¨∞‰õΩ<åfl~Ú.
[=¸‡ - Hõj‡~üü‰õΩ 12= =ÚYº=∞O„uQÍ „Ѩ=∂} ã‘fiHÍ~°O
KÕã≤# ã‘xÜ«∞~ü Ñ≤._ç.Ñ≤ <åÜ«∞‰õΩ_»∞ '=ÚѶ‘Î "≥ÚǨÏ=∞‡^£ ã¨~Úº^£—
a*ˇÑ≤`À `«=∞ á⁄`«∞Î K≥ѨÙÊHÀ^ŒQÆæ Kåi„uHõ ã¨OѶ¨∞@# Jx, D á⁄`«∞Î
F =ÚYº"≥∞ÿ# Kåi„uHõ =∞Å∞ѨÙQÍ =∂~åÅx HÀ~°∞‰õΩO@∞#fl@∞¡
„ѨHõ˜OKå_»∞. ^Õâ◊ „Ѩ^è•#∞Å∞QÍ LO_ç# JѨʘ [=ǨÏ~üÖÏÖò <≥„Ǩ˙,
WOk~åQÍOnè, J@Öò aǨi "å*ò¿ÑÜü∞ňH HÍHõ WѨÙÊ_»∞ #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô
=~°‰õΩ Hõj‡~üü XHõ ã¨=∞㨺QÍ<Õ LO@∂ =zÛO^Œx, WѨʘ D 'a.*ˇ.Ñ≤-
Ñ≤._ç.Ñ≤— á⁄`«∞Î aè#fl „^èŒ∞"åÅ HõÅ~ÚˆH S#ѨʘH©, D #∂`«# HõÅ~ÚHõ
K«i„`«#∞ =∞Å∞ѨÙu¿ÑÊk J=Ù`«∞O^Œx `å#∞ #=Ú‡`«∞<åfl#<åfl_»∞.
D HõÅ~ÚHõ J=HÍâ◊"å^Œ HõÅ~ÚHõ HÍ^Œx, ^èŒ$_»"≥∞ÿ# #=∞‡HõO`À
‰õÄ_»∞‰õΩ#fl^Œx JO@∂ [=¸‡ #∞O_ç Hõj‡~ü‰õΩ q=∂# „Ѩܫ∂}O
30 x=ÚëêÅx, P^èŒ∞xHõ ~°Ç¨Ï^•~°∞Å Jaè=$kú ѨÓ~°Î~Ú`Õ 4 QÆO@Ö’¡
[=¸‡ #∞O_ç Hõj‡~üü KÕ~°∞HÀ=K«Ûx J~Ú`Õ D W~°∞ „áêO`åÅ =∞^茺
WѨÙÊ_»∞#fl (=∂#ã≤Hõ) ^Œ∂~°O WO`«Hõ<åfl KåÖÏ Z‰õΩ¯"Õ#x, Hõj‡~ü
_èçb¡H˜ ^ŒQÆæ~°"åfiÅO>Ë, =ÚO^Œ∞QÍ [=¸‡ Hõj‡~ü „áêO`åÅ∞ ^ŒQÆæ~°"åfiÅx,
D á⁄`«∞Î ^•fi~å `å#∞ D ^Œ∂~åxfl ^ŒQÆæ~° KÕÜ«∂Åx Ptã¨∞Î<åfl#x
J<åfl_»∞.
=∂@Ö’ =∂@QÍ PÜ«∞# F J_»∞QÆ∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ "Õã≤ Ö’Ü«∞Ö’
ZxflHõÅ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ „ѨâßO`«`«‰õΩ, JkèHõ ã¨OYºÖ’ „Ѩ[Å∞
áêÖÁæ#_®xH˜ áêH˜™ê÷<£ "Õ~åÊ@∞"å^Œ <åÜ«∞Hõ`«fiO `«@ã¨÷ "≥·Yi ^ÀǨÏ^Œ
Ѩ_çO^Œx `å#∞ QÆ∞iÎOKå#x, W^Õ q+¨Ü«∂xfl `å#∂ "≥∂_ô`À ‰õÄ_®
„Ѩ™êÎqOKå#h, "åi`À J~°ú=O`«"≥∞ÿ# "≥·Yi (g∞xOQ∑ѨÙÖò ZOˆQ*ˇ‡Oò)
Hõey LO_®Åx ‰õΩO_» |^ŒÌÅ∞H˘Ïì_»∞. D Ѩx "å*ò¿ÑÜü∞ KÕâß~°x
Jk uiy H˘#™êyOKåÅx PÜ«∞# D ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ QÆ∞~°∞Î KÕâß_»∞.
PÜ«∞# WÖÏ J#_»O Ç≤ÏO^Œ∂`«fi â◊‰õΩÎʼnõΩ, ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`åfixH˜
XHõ¯ ™êˆ~ QÍe f¿ãã≤#˜¡~ÚOk. `«=∞ Ãã·#º áê@"åxfl, ~å[hu[˝`«#∞
H˜OK«Ñ¨~°z `«=∞`À [`«Hõ_»∞`«∞#fl, `«=∞ Pj~åfi^ŒO`À =ÚYº=∞O„u
Ѩ^Œqx H˘>Ëìã≤# =ÚѶ‘Î "≥ÚǨÏ=∞‡^£ ã¨~¸º^£ ÃÑO@‰õΩÑ¨Ê ÃÑ·H˜qã≤ˆ~ã≤
=∂Ï¡_»O F ÃÑ^ŒÌ ^Œ∞=∂~°"Õ∞ ÖËÑ≤Ok. ã¨~¸º^£ U"≥∞ÿ<å "≥„i"≥OQÆà◊áêÊ
WÖÏ =∂Ï¡_»_®xH˜? HÍ^Õ ! PÜ«∞# á⁄`«∞ÎÅ ~å[H©Ü«∞OÖ’ Pi`Õi#
L^ŒÌO_»∞_»∞. Wk=~°‰õΩ HÍO„ÔQãπ`À á⁄`«∞ÎÃÑ@∞ìH˘x 3 Uà◊¡ áê@∞ [=¸‡
Hõj‡~ü =ÚYº=∞O„u Ѩ^Œqx, ˆHO„^ŒOÖ’ qÑ≤ã≤OQ∑ =∞O„u=~°æOÖ’
ǨϟO =∞O„uQÍ#∞ ѨxKÕâß_»∞. D ~ÀA J`«#∞ uiy Pˆ~à◊¡ áê@∞
=ÚYº=∞O„u HÍQÆeˆQ_»O>Ë Jã¨Å∞ Hõj‡~ü Ö’Ü«∞Ö’ ZxflHõÅ∞
[~°QÆxzÛ# â◊‰õΩÎʼnõΩ, F>Ë¡ã≤ ÔQeÑ≤Oz# „Ѩ[ʼnõΩ âßÉèÏ+‘ K≥ѨÊHõ
áÈ`Õ `«# =∞#∞QÆ_» „Ѩâßfl~°úHõO HÍ^• ? „Ѩ[Å |^Œú â◊„`«∞=Ù`À `«#∞
[`«Hõ_»∞`«∞#flO^Œ∞‰õΩ Hõj‡~ü =Úã≤¡O ã¨=∂[O `«##∞ "Õe"ÕÜ«∞^• ?
W@∞=O˜ ^Œ∞ã≤÷u ^•Ñ¨ÙiOK«‰õΩO_® ѨiáêÅ#‰õΩ =∂~°æO ã¨∞QÆ=∞O
KÕã¨∞HÀ=_®xˆH D âßÉèÏ+‘ JO`å. WHõ a.*ˇ.Ñ≤H˜ Wk #zÛ<å,
#K«ÛHõáÈ~Ú<å "Õˆ~ QÆ`«ºO`«~°O ÖË^Œ∞. ~åHõ ~åHõ JOk=zÛ# HÍj‡s
~å*ϺkèHÍ~° „Ѩ"Õâ◊O a.*ˇ.Ñ≤H˜ ã≤Hõûˆ~ Hõ^•! ~åÉ’ÜÕ∞ JKÕÛk<£, =∞Oz
HÍÖÏxH˜ â◊√Éèí ã¨∂K«Hõ"Õ∞ Hõ^•!
PiìHõÖò 370 x ~°^Œ∞ÌKÕã≤ áêˆ~™êÎ=∞x, „Ѩ`ÕºHõ Ãã·xHÍkèHÍ~°
K«Ïìxfl H˘#™êy™êÎ=∞x K≥Ñ≤Ê Ç≤ÏO^Œ∂ „Ѩ*ÏkèHõº`« HõÅ [=¸‡Ö’
F@∞¡ ã‘@∞¡ ^ŒO_»∞‰õΩOk a.*ˇ.Ñ≤. `«=∞‰õΩ F>Ë¡ã≤ ÔQeÑ≤¿ãÎ Hõj‡~üü „Ѩ[Å
áêe@ âßѨOQÍ `«Ü«∂Ô~·# „Ѩ`ÕºHõ Ãã·xHÍkèHÍ~° K«Ïìxfl "≥O@<Õ
~°^Œ∞Ì KÕ™êÎ=∞x =Úã≤¡O „Ѩ[Å PkèHõº`«QÆÅ Ö’Ü«∞Ö’ F@∞¡ ã‘@∞¡
^ŒO_»∞‰õΩOk Ñ≤._ç.Ñ≤ WѨÙÊ_»∞ ѨzÛ J=HÍâ◊"å^Œ á⁄`«∞Î`À JkèHÍ~°O
HÀã¨O XHõ>ˇÿ# D Ô~O_»∞ ѨHΔÍÅ∞ Jaè=$kú, âßOu ã¨O~°HõΔ} <å=∞[ѨO
KÕã¨∞Î<åfl~Ú. XHõ_»∞QÆ∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ "Õã≤ =∞™ê~°`ü PÅO J<Õ "Õ~åÊ@∞"å^Œ
=Úã≤¡ObQ∑ <åÜ«∞‰õΩ}˜‚ =ӺǨ`«‡HõOQÍ *ˇ·Å∞ #∞O_ç q_»∞^ŒÅ
KÕ~ÚOK«_»O gi~°∞=Ùi áêÅHõ ~å[huÖ’ ÉèÏQÆ"Õ∞. Hõj‡~ü „Ѩ[Å
ѨÙO_»∞ g∞^Œ XH˜O`« =∞ÖÏ=Ú Ñ¨ÓÜ«∞ „Ѩܫ∞uflOK«_»"Õ∞!
^ÕjÜ«∞O

32. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201532
~å*ϺkèHÍ~° PHÍOHõΔ, ѨiáêÅ<å ^•Ç¨ÏO ~å[H©Ü«∞ áêsìʼnõΩ
Ñ‘ÖËÛQÍÅO`« ã¨Ç¨Ï[O. áêÅ<åkèHÍ~°Ñ¨Ù ѨQÍæÅ#∞ KÕlH˜¯OK«∞HÀ=_®xH˜
aè#fl„^èŒ∞"åÅ∞ HõÅ∞ã¨∂Î LOÏ~Ú. á⁄`«∞Î Hõ_»∞`«∂ LOÏ~Ú, q_çáÈ`«∂
LOÏ~Ú. J=HÍâ◊"å^ŒO `«Ñ¨Ê D HõÅ~ÚHõʼnõΩ, ã¨g∞Hõ~°}ÏʼnõΩ
"Õˆ~ `åufiHõ`« JO@∂ LO_»^Œ∞. W@∞=O˜ ^èÀ~°}˜ =∞#^Õâ◊
áê~°¡"≥∞O@s ~å[H©Ü«∂ʼnõΩ H˘`ÕÎg∞HÍ^Œ∞. =∞#^Õâ◊OÖ’<Õ HÍ^Œ∞, J<ÕHõ
W`«~°^ÕâßÖ’¡#∂ D ^èÀ~°}˜ ã¨~°fi™ê^è•~°} ~å[H©Ü«∞ „Ѩ„H˜Ü«∞QÍ
H˘#™êQÆ∞`ÀOk. `å*ÏQÍ WѨÙÊ_»∞, W@∞ ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ Hõj‡~ü
~å„+¨ìOÖ’#∞ J@∞ „wãπ^Õâ◊OÖ’#∞ W@∞=O˜ aè#fl „^èŒ∞= ~å[H©Ü«∞
J=HÍâ◊"å^Œ JkèHÍ~° á⁄`«∞ÎÅ∞ `≥~°ÃÑ·H˜ =KåÛ~Ú.
JHõ¯_» '„wãπ ^Õâ◊OÖ’ ~å*ϺkèHÍ~åxÔH· 'ã≤i*Ï— Jx
Ñ≤Å=|_»∞`«∞#fl ~å_çHõÖò "å=∞ѨHõΔ "å^Œ∞Å∞, q∞`«"å^Œ *ÏfÜ«∞
"å^Œ∞Å`À KÕ`«∞Å∞ Hõeáê~°∞. WHõ¯_» Hõj‡~üÖ’ Ç≤ÏO^Œ∂`«fi *ÏfÜ«∞"å^Œ
ÉèÏ~°fÜ«∞ [#`å áêsì (a.*ˇ.Ñ≤), =Úã≤¡O *ÏfÜ«∞ "å^Œ „áÈ„ÔQã≤û"£
_≥"≥∂„H͘H± áêsì (Ñ≤._ç.Ñ≤) [`« Hõ˜ì JkèHÍ~°OÖ’H˜ =KåÛ~Ú. D
HõÅ~ÚHõ =¸<åflà◊¡ =ÚK«ÛÏ? ÖËHõ ^èŒ$_»"≥∞ÿ# |O^èŒ=∂? J#flk
~å[H©Ü«∞ ÉÁ=∞‡ÖÏ@ "≥O_ç`≥~°ÃÑ· K«∂_»=Åã≤O^Õ!
D J=HÍâ◊"å^Œ HõÅ~ÚHõ Hõj‡~ü „Ѩ[Å PHÍOHõΔʼnõΩ J#∞QÆ∞}OQÍ
L#fl^•? J@∞ áêH˜™ê÷<£ W@∞ WO_çÜ«∂ QÆ∞ÃÑÊ’¡ z‰õΩ¯‰õΩx x`«º
z„`«Ç≤ÏOã¨Å‰õΩ QÆ∞~°=Ù`«∞#fl HÍj‡s „Ѩ[ʼnõΩ, ã¨fi`«O„`« Hõj‡~ü
HÀ~°∞‰õΩO@∞#fl „Ѩ[ʼnõΩ W@∞=O˜ ~å[H©Ü«∞ á⁄`«∞ÎÅ =Å¡
XiˆQ^Õq∞˜? HÍj‡s „Ѩ[Å =∞<ÀÉèÏ"åÅ Hõ#∞QÆ∞}OQÍ<Õ 'Ñ≤._ç.Ñ≤—,
'a.*ˇ.Ñ≤—`À á⁄`«∞Î ÃÑ@∞ì‰õΩ#fl^•? W@∞=O˜ á⁄`«∞Î ÃÑ@∞ì‰õΩOÏ=∞x
ZxflHõÅ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ QÆ#∞Hõ Ñ≤._ç.Ñ≤ „ѨHõ˜Oz LO>Ë Hõj‡~üü „Ѩ[Å∞
D áêsìH˜ F@∞¡ "Õ¿ã"å~å? Ç≤ÏO^Œ∂ „Ѩ[Å "≥∞*Ïi© QÆÅ [=¸‡Ö’
ÉèÏ[áê JkèHõ ã‘@¡#∞ ǨÏã¨ÎQÆ`«O KÕã¨∞‰õΩO>Ë, =Úã≤¡O „Ѩ[Å "≥∞*Ïi©
QÆÅ Hõj‡~ü Ö’Ü«∞Ö’ Ñ≤._ç.Ñ≤ JkèHõ ã¨OYºÖ’ âßã¨# ã¨Éèí ã‘@∞¡
ÔQÅ∞Û‰õΩOk. D Ѩi}Ï=∞O Uq∞ `≥eÜ«∞KÕ™ÈÎOk? [=Ú‡‰õΩ XHõ
âßã¨# ã¨Éèí, Hõj‡~ü‰õΩ "Õˆ~ âßã¨# ã¨Éèí ѨiáêÅ<å „Ñ¨Éèí∞`åfiÅ∞ LO_®eû#
ã≤÷ux `≥eÜ«∞KÕ™ÈÎOk. WO_çÜ«∞<£ q∞Å@s Ѩ^ŒÑ¶¨∞@ì#Å`À #∞A˚
#∞*ˇ·˚# HÍj‡s „Ѩ[Å∞, `«=∞ „áêO`«OÖ’ XHõ¯ ã‘>ˇÿ# ÔQÅ=x a*ˇÑ≤
á⁄`«∞Î áêÅ##∞ ZÖÏ ã‘fiHõi™êÎ~°∞? ÉèÏ~°`«^Õâ◊ áê~°¡"≥∞O@s HõѨ@
~å[H©Ü«∞ |∂@HÍxH˜ Wk Ѩ~åHÍ+¨ì HÍ^•?
WHõ¯_», D "≥Ú`«ÎO ZxflHõÅ ~˘K«∞ÛÖ’, Hõj‡~ü =∞#ã¨∞Å =∞#∞+¨μºÅ∞
LO_»~°∞, ˆH=ÅO =∞~°ÉÁ=∞‡ÖË LOÏ~Ú. Ãã·#ºO, W#∞Ѩ |∂@∞¡,
=∞~° `«∞áê‰õΩÅ∞ LOÏ~Ú. g˜H˜ `À_»∞QÍ, H˘`«ÎQÍ HÍ~˘Êˆ~ò
Ç≤ÏO^Œ∂`«fi Jaè=$kú W#∞Ѩ_ÕQÆÅ∞ =zÛKÕ~°`å~Ú. Hõj‡~ü <ÕÅ `«e¡
QÆ∞O_≥Å∞ peÛ, ѨK«Ûx „ѨHõ$ux ~°HõÎ ã≤HõÎO KÕ™êÎ~Ú. K«∂_»O_ç! Hõj‡~üÖ’,
"Õ∞=Ú Z@∞=O˜ J^èŒ∞ƒ`åÅ#∞ ã¨$+≤ìã¨∞Î<åfl"≥∂ K«∂ã≤
`«iOK«=∞OÏ~Ú! QÆ∞[~å`ü #=¸<å HÍOK«=∞OÏ~Ú! "≥∂n`«fi
=∞Ç≤Ï=∞#∞ Hõj‡~üü „Ѩ[ʼnõΩ L^•~°OQÍ Ñ¨OzÃÑ_»∞`å~Ú!
ѨzÛ J=HÍâ◊"å^Œ á⁄`«∞Î`À JkèHÍ~°O HÀã¨O XHõ>ˇÿ# D Ô~O_»∞
ѨHΔÍÅ∞ Jaè=$kú, âßOu ã¨O~°HõΔ} <å=∞[ѨO KÕã¨∞Î<åfl~Ú. XHõ_»∞QÆ∞
=ÚO^Œ∞‰õΩ "Õã≤ =∞™ê~°`ü JÅO Éèíò J<Õ "Õ~åÊ@∞"å^Œ =Úã≤¡ObQ∑
<åÜ«∞‰õΩ}˜‚ =ӺǨ`«‡HõOQÍ *ˇ·Å∞ #∞O_ç q_»∞^Œ∞Å KÕ~ÚOK«_»O
gi~°∞=ÙiáêÅHõ ~å[huÖ’ ÉèÏQÆ"Õ∞. Hõj‡~ü „Ѩ[ŠѨÙO_»∞ g∞^Œ XH˜O`«
=∞ÖÏ=Ú Ñ¨ÓÜ«∞ „Ѩܫ∞uflOK«_»"Õ∞! WOHÍ 'Z*ˇO_® Ѷ¨~ü ZeÜ«∞<£û—ÃÑ·
a.*ˇ.Ñ≤-Ñ≤._ç.Ñ≤Å 'ã¨O`«HÍÅ `«_ç P~åHõ =ÚO^Õ, Ãã·xHõ, áÈbãπ
™ê÷=~åÅÃÑ· Hõj‡~ü U~åÊ@∞"å^Œ q∞e>ˇO@¡ ^•_»∞Å∞ Ô~O_»∞ [iQÍ~Ú.
=ÚO^Œ∞ =ÚO^Œ∞, Hõj‡~ü =ÚYz„`«O ZÖÏ LO_»É’`ÀO^À D Ô~O_»∞
ã¨OѶ¨∞@#Å∞ `≥eÜ«∞KÕã¨∞Î<åflÜ«∞#∞‰õΩOÏ!
D ~ÀA Hõj‡~üÖ’#∂, Dâß#º ÉèÏ~°`«OÖ’#∂ x=ã≤ã¨∞Î#fl „Ѩ[ÖË
HÍHõ Ü«∂=`ü ÉèÏ~°`«^Õâ◊ „Ѩ[Å∞ Éèí∂™êfi=∞ºO, ™ê„=∂[º"å^Œ ^ŒàÏs
ÃÑ@∞ì|_ç, =∞`«`«`«fi á¶êã≤[O J<Õ =¸_»∞ Ѩ~°fi`åÅ ÃÑ#∞ÉèÏ~åxfl
"≥∂ã¨∞Î<åfl~°∞. D Ѩ~°fi`åÅ ÃÑ#∞ ÉèÏ~åxfl† ^ÀÑ≤_ô, Ñ‘_»#ŠѨÙ<åkÃÑ·
ÖËz xez# JO`«~åÅ ^˘O`«~°Å ÉèÏ~°`« ™ê=∂lHõ =º=™ê÷ ™œ^è•xfl
ã¨~°fi =∞`åÅ [# *Ï`«∞Å „Ѩ[Å∞ SHõº"≥∞ÿ `«=∞ =¸Ñ¨ÙÅÃÑ· "≥∂ã¨∞Î#fl
D Ѩ~°fi`åÅ#∞ qã¨iH˘˜ì, #∂`«# „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ =º=ã¨÷ x~å‡}ÏxH˜
ѨÓ#∞HÀ=_»O q∞#Ǩ „Ѩ[ʼnõΩ "Õˆ~ „Ѩ`åº=∂flÜ«∞O "Õ∞g∞ ÖË^Œ#fl
ã¨`åºxfl QÆ`« 68 Uà◊¡ á⁄`«∞ÎÅ áê~°¡"≥∞O@s ~å[H©Ü«∞ K«i„`« =∞#‰õΩ
`≥eÜ«∞ K≥ѨÙ`«∞#fl, q㨇iOK«ÖËx "åã¨Î=O.
(~°K«~Ú`« „âßq∞Hõ <Õã¨ÎO ã¨Oáê^Œ‰õΩÅ∞)
^ÕjÜ«∞O
g
ANDHRA PRADESH
BUDGETS IN RETROSPECT
PO„^茄Ѩ^Õâò
|_≥˚@¡Ö’@∞¡–áê@∞¡
1956 - 2014
(English and Telugu)
Editor
V. Hanumantha Rao
Editor - Data News Features (DNF)
436 Pages
300 Statistical Tables
Including First Budgets
of
Two New States
At a Glance
&
Telangana State Detailed
Statistics
Rs. 500
„Ѩ`«∞ʼnõΩ: "≥@~°<£ [~°fleãπìû J™Èã≤ÜÕ∞+¨<£, áê¡ò <≥O. 24, [~°fleãπìû HÍÅh,
~À_£ <≥O. 3, |O*Ï~å Ç≤ÏÖòû, ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£–34† ÃãÖò: 9849228018

33. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 33
qÅ∞=Åq[Ü«∞"Õ∞_èçb¡ZxflHõÅѶ¨e`«O
_èçb¡JÃãOc¡ZxflHõÖ’¡P"£∞Pn‡áêsìq[Ü«∂xH˜ˆHO„^ŒOÖ’a*ˇÑ≤„ѨÉèí∞`«fiOÃÑ·f„==ºuˆ~Hõ`«„Ѩ^è•#HÍ~°}=∞h,™ê=∂#º„Ѩ[Å=∞øeHõ
J=ã¨~åÅ#∞QÆ∞iÎOK«‰õΩO>ËZO`«˜"åiÔH·<åW^ÕQÆuѨ_»∞`«∞O^ŒhJO@∞<åfl~°∞ "≥·.ZKü.ÔH."≥∂ǨÏ<£~å=Ù
F@~°∞¡ `«=∞ x*Ï~Úfx =∞~À=∂~°∞ ^èŒ$=Ѩ~°∞K«∞‰õΩ<åfl~°∞. „Ѩ[Å∞
_»|∞ƒ fã¨∞‰õΩ<Õ F>Ë¡™êÎ~°<Õ Jqhu Ѩ~°∞Öˇ·# ~å[H©Ü«∞ <åÜ«∞‰õΩÅ
=OHõ~° =∂@ʼnõΩ K≥H± ÃÑÏì~°∞. hu=O`«"≥∞ÿ# <åÜ«∞‰õΩʼnõΩ `«=∞
=∞^ŒÌ`«∞ ZšѨC_»∂ LO@∞O^Œx F@∞ Éèí*Ï~ÚOz K≥áêÊ~°∞. ¿ã"å
^Œ$HõÊ^䌌"Õ∞ ã≤^•úO`«OQÍ KÕã¨∞‰õΩx ~å[H©Ü«∂ÅÖ’H˜ =zÛ# áêsìʼnõΩ
Ǩ~°uѨ˜ì JkèHÍ~åxfl ѨÙ=ÙfiÖ’¡ Ãјì JiÊOK«∞‰õΩOÏ~°x Kå˜
K≥áêÊ~°∞. W©=e _èçb¡ ~åR ZxflHõŠѶ¨e`åÅ∞ ÉèÏ~°`« ~å[H©Ü«∞
=ÚYz„`«OÃÑ· J<ÕHõ #∂`«# q+¨Ü«∂Å#∞ Pq+¨¯iOKå~Ú. ^Õâ◊OÖ’
„Ѩã¨∞Î`«O #_»∞ã¨∞Î#fl ~å*ϺOQÆ =ºuˆ~Hõ ~å[H©Ü«∂Å#∞ |eÑ‘~î°O
ZH˜¯OKå~Ú. J<ÕHõ ã¨O„Ѩ^•Ü«∞ ~å[H©Ü«∞ áêsìʼnõΩ Hõ#∞qѨC, =∂~°æ
^Œ~°≈#O JÜ«∂º~Ú. _èçb¡ ~åR ZxflHõÖ’¡ P"£∞ Pn‡ áêsì q[Ü«∞O
x[OQÍ „Ѩ*Ï q[Ü«∞O. PÑπ q[Ü«∂xfl ^Õâ◊OÖ’x „Ѩ*Ï™êfi=∞º
"å^Œ∞ÅO`å PHÍOH˜ΔOKå~°∞. _èçb¡ „Ѩ[Å`À áê@∞ ^Õâ◊ „Ѩ[ÅO`å
ˆH„r"åÖò |$O^Œ"Õ∞ JkèHÍ~åxfl KÕѨÏìÅx HÀ~°∞‰õΩ<åfl~°#_»OÖ’
ZÖÏO˜ ã¨O^ÕǨÏO ÖË^Œ∞. P"£∞ Pn‡ áêsì ™êkèOz# Ѷ¨e`åÅ#∞
g∞_çÜ«∂, 㨈~fi ã¨Oã¨÷Å∞ ‰õÄ_® Ѩã≤Hõ@ìÖËHõáÈÜ«∂~Ú. "åã¨Î"åxH˜
ÉèÏ~°`«^ÕâßxH˜ ™êfi`«O„`«ºO ã≤kúOz# `«~åfi`« [iy# J<ÕHõ ZxflHõÅ∞
D ^Œá¶ê [iy# _èçb¡ ZxflHõÅ`À áÈÅÛÖËO. ZÖÏO˜ ǨÏOQÆ∞ P~åƒùÏÅ∞
ÖˉõΩO_®, ^èŒ# =∞^Œº „ѨÉèÏ"åÅ *’eH˜áȉõΩO_® PÑπ ™êkèOz# Ѷ¨∞#
q[Ü«∞O XHõ ã¨OK«Å#O. Z`å"å`å P áêsì ѨÙ@∞ìHõ, Z^Œ∞QÆ∞^ŒÅ,
49 ~ÀAÅ áêÅ#, J#O`«~° ~år<å=∂Å∞, J„ѨuǨÏ`«OQÍ uiy
JkèHÍ~åxfl KÕѨ@ì_»O XHõ^•x "≥O@ XHõ˜QÍ [iy# Jhfl ‰õÄ_®
=∞Ǩ^Œ∞ƒù`åÖË. D™êi [iy# _èçb¡ ZxflHõÅ#∞ =∞#^Õâ◊ g∞_çÜ«∂
Pã¨H˜Îx q∞Oz q^Õj g∞_çÜ«∂ L`«¯O~î°OQÍ Ñ¨ijeOzOk. >ˇe„QÍѶπ
Ѩ„uHõ _èçb¡ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ#∞ ÉèÏ~°`« ~å[H©Ü«∂ÅÖ’ ÃÑ#∞ ã¨∞<åq∞QÍ
Jaè=i‚OzOk. „ѨMϺ`« q^Õj Ѩ„uHõÅ∞ PÑπ u~°∞QÆ∞ÖËx Ѷ¨e`åÅ#∞
Ѩ`åHõ ji¬HõÅÔHH˜¯Oz ǨÏ~°¬`åO_»=O KÕâß~Ú.
t~°ã¨∞ûÖËx "≥ÚO_≥OÖÏ LOk WѨC_»∞ ÉèÏ~°fÜ«∞ [#`å áêsì
f~°∞. _èçb¡ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ`À Jk XHõ YO_ç`« ^ÕǨÏOÖÏ HõxÑ≤ã¨∞ÎOk.
=∞Ǩ~åRÖ’ t=¿ã# áêsìx ÉèíÜ«∞Ãјì Ѩ|ƒO QÆ_»∞ѨىõΩ#fl
#ˆ~O„^Œ"≥∂_ôH˜ _èçb¡ F@~°∞ =∂„`«O P J=HÍâ◊O ^ŒHõ¯x=fiÖË^Œ∞.
=∞Ǩ~åR ~å[H©Ü«∂Å#∞ H˜iH˜i KÕã≤#@∞¡QÍ ˆH„r"åÖò P"£∞ Pn‡
áêsìx ã¨OHΔÀÉèíOÖ’H˜ <≥>Ëì J=HÍâ◊O HõÅQÆHõáÈ=_»O "≥∂_ôH˜ ÃÑ^ŒÌ
x~åâß[#HõO. PÑπ q[Ü«∞OÃÑ· ZxflHõÅ „ѨKå~°O "≥Ú^ŒÖˇ·#Ѩʘ
#∞O_ô JuH˘kÌ HÍÅOÖ’ g∞_çÜ«∂Ö’ =zÛ# "庙êÅ∞, Hõ^äŒ<åÅ∞
ѨÙOMÏ#∞ ѨÙOMÏÅ∞QÍ<Õ L<åfl~Ú. J~Ú<å _èçb¡ ZxflHõÅ∂, Ѷ¨e`åÅ
QÆ∞iOz K≥ѨCHÀ=Åã≤#n, K«iÛOK«=Åã≤#n ZO`À LO^Œ<Õk <å
Jaè„áêÜ«∞O. U_»∞ <≥ÅÅ „H˜`«O [iy# ™ê~°fi„uHõ ZxflHõÅÖ’ _èçb¡
~åROÖ’x 7 ZOÑ≤ ã‘@∞¡ ÔQÅ∞K«∞‰õΩ#fl a*ˇÑ≤ JÃãOc¡ ZxflHõÅÖ’ 70
ã‘@¡‰õΩ QÍ#∞ ˆH=ÅO 3 ã‘@¡ˆH Ѩiq∞`«O HÍ=_»O q#∂`«fl Ѩi}Ï=∞O.
™ê~°fi„uHõ ZxflHõÅ #∞O_ç „áê~°OÉèí"≥∞ÿ J„ѨuǨÏ`«OQÍ ^Œ∂ã¨∞‰õΩáÈ`«∞#fl
a*ˇÑ≤ q[Ü«∞ Ѩ~°OѨ~°#∞ _èçb¡ Ѷ¨e`åÅ∞ â◊$OQÆÉèíOQÆO KÕâß~Ú.
=∞Ǩ =ӺǨÏHõ~°ÎQÍ =Ú„^Œ Ѩ_ç# P áêsì *ÏfÜ«∞ J^茺‰õΔΩ_»∞ Jq∞`üëê,
Q˘Ñ¨Ê q[Ü«∂Å <åÜ«∞‰õΩ_çQÍ ¿Ñ~˘Ok# „Ѩ^è•x #ˆ~O„^Œ"≥∂_ôÅ
q[Ü«∞ [O@ _èçb¡ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ`À ÉÁHõ¯ É’~å¡ Ñ¨_çOk. "åi~°∞=Ùi
^Œ∂‰õΩ_»∞‰õΩ _èçb¡ F@~°∞ Hõà‹¡O "Õâß_»∞.
ÉèÏ~°`« ~å[H©Ü«∞ K«i„`«Ö’ Z#fl_»∂ ÖËx q^èŒOQÍ XHõ „Ѩ^è•#=∞O„u
_èçb¡Ö’x QÆb¡ QÆb¡ uiy âßã¨# ã¨Éèí ZxflHõÅÖ’ „ѨKå~°O QÍqOK«_»O
Ѩã≤‰õÄ# ÖÏO˜ P"£∞ Pn‡ áêsì ÃÑ·<å, P áêsì „Ñ¨^è•# <Õ`« ˆH„r"åÖò
ÃÑ·<å ã¨OkèOz# "åQÍÌ<åÅ∞ Ѩ~å[Ü«∞O ~°∂áêxfl ã¨O`«iOK«∞‰õΩx
uiy PÜ«∞# á⁄kÖ’ˆH =zÛ KÕ~å~Ú. =∞`åxfl, ‰õΩÖÏxfl, QÀ„`åxfl
Ãã·`«O ZxflHõÅ „ѨKå~°OÖ’H˜ ÖÏy PÑπ#∞, ^•x <åÜ«∞‰õΩÅ#∞ |^Œ<å"£∞
KÕÜ«∞_®xH˜ L#fl Jxfl J=HÍâßÅ#∞ qxÜ≥∂yOK«∞‰õΩ#fl a*ˇÑ≤H˜
_èçb¡ F@~°∞¡ =¸_»∞ ™ê÷<åÅ#∞ =Ú+≤ìKåÛ~°∞.
ˆH„r"åÖò =ÚYº=∞O„uQÍ LO_ç L^Œº=∂Å∞ KÕѨ˜ì<å, L#fl Ѩà◊OQÍ
=ÚYº=∞O„uQÍ `«Ñ¨C‰õΩ<åfl Jhfl `«=∞ ÉÏQÀQÆ∞Å HÀã¨"Õ∞#x _èçb¡
F@~°∞¡ #=Ú‡`«∂ J‰õΩ¯# KÕ~°∞Û‰õΩ<åfl~°∞. J~åK«Hõ"å^Œ∞Öˇ=~À?,
JѨiѨHõfi áêʼnõΩÖˇ=~À? xÅ∞"≥`«∞ΠѶ¨e`åÅ`À =ÚYO g∞^Œ QÆ∞kÌ#@∞¡
`ÕÖËÛâß~°∞. ZxflHõÅ „ѨKå~°OÖ’ "≥∂_ô "åºMϺxOz#@∞¡ J_»=ÙÖ’¡H˜
"≥Å¡=Åã≤# "åÔ~=~À?, _èçb¡ Ñ‘~î°OÃÑ· Pã‘#∞Å∞ HÍ=Åã≤# "åÔ~=~À?
F@~°∞¡ =¸ÖϺOHõ#O KÕâß~°∞. ѨiáêÅ# KÕѨ@ì=Åã≤# "åÔ~=~À?
Ñ‘~îåʼnõΩ ^Œ∂~°OQÍ LOK«=Åã≤Ok Z=i<À? ÖˇHõ¯Å∞ `ÕÖÏÛ~°∞. Z=iH˜
F’¡ Z=iH˜ `«∂’¡ PK«~°}Ö’ ã¨Ê+¨ìO KÕâß~°∞. <À@∞¡, =∞^ŒºO F@~°∞
q[˝`« =ÚO^Œ∞ xÅ∞=ÖËHõ ѨÖÏÜ«∞#O z`«ÎyOKå~Ú. QÆ`« ã¨O„Ѩ^•Ü«∞
J„Hõ=∞ q^è•<åÅ#∞ _èçb¡ F@~°∞¡ pèH˘˜ì xeKå~°∞. x*Ï~ÚfˆH `«=∞
F@O@∂ q[˝`« „Ѩ^Œi≈OKå~°∞. Ö’H±áêÖò aÅ∞¡ P"≥∂kOK«∞HÀÖËx
xã¨ûǨÜ«∞ ã≤÷uÖ’ =ÚYº=∞O„u Ñ‘~îåxfl `«$}„áêÜ«∞OQÍ `«ºlOz
JkèHÍ~åxfl q_çz# P"£∞ Pn‡ áêsì QÆ`« 8 <≥ÅÅ „H˜`«O [iy#
™ê~°fi„uHõ ZxflHõÅÖ’ _èçb¡ ~åROÖ’ 7 ZOÑ≤ ™ê÷<åÖ’¡ XHõ¯˜x ‰õÄ_®
^ŒH˜¯OK«∞HÀÖËHõ áÈ~ÚOk. J~Ú#ѨʘH© Ѩ_çÖËz# ÔH~°@OÖÏ WѨC_»∞
[iy# âßã¨# ã¨Éèí ZxflHõÅÖ’ `«#`À áÈ©H˜ ky# Jxfl ~å[H©Ü«∞
áêsìÅ#∞ =∞˜ìHõiÑ≤Oz `«# 'pѨÙ~°∞—`À T_çÛ áêˆ~ã≤Ok. D
^ÕjÜ«∞O

34. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201534
Ѩi}Ï=∂xfl qâı¡+≤Oz#ѨC_»∞ H˘xfl Pã¨H˜ÎHõ~° "åã¨Î"åÅ∞ =∞# =ÚO^Œ∞
™êHΔÍ`«¯i™êÎ~Ú. =∞ǨÉèÏ~°`« WuǨã¨OÖ’ ^èŒ$`«~å„+¨μìx ã¨O`å#O
#∂~°∞QÆ∞~°∞ Ѩل`«∞ÅÖ’ ã¨∞"≥∂^èŒ#∞x`À áê@∞ qHõ~°∞‚_»∞ ‰õÄ_® XHõ~°∞.
J~Ú`Õ =∞Ǩ ÉèÏ~°`« QÍ^èŒ "≥Ú`«ÎOÖ’ qHõ~°∞‚_»∞ =∞#‰õΩ Ô~O_»∞
Ѩ~åºÜ«∂Å∞ `≥~°ÃÑ· HõxÑ≤™êÎ_»∞. „^ÒѨn ^Õqx ã¨∞Ü≥∂^èŒ#∞_»∞ Eº`«
QÆ$ǨxH˜ D_»∞Û‰õΩ ~°=∞‡x ^Œ∞âß≈ã¨#∞x P^ÕtOz#ѨC_»∞ P K«~°º#∞
=ºuˆ~H˜ã¨∂Î J^èŒ~°‡=∞x „ѨHõ˜Oz Eº`« QÆ$Ǩxfl q_çz "≥o¡ x~°ã¨#
„ѨHõ˜™êÎ_»∞. Ô~O_»=k „jHõ$+¨μ‚x ~åÜ«∞ÉÏ~° ã¨xfl"Õâ◊OÖ’ áêO_»=ÙʼnõΩ
ã¨∂k "≥Ú# "≥∂Ñ≤#O`« Éèí∂q∞x WKÕÛk ÖË^Œx ã¨∞Ü≥∂^èŒ#∞_»∞ `≥ˆQã≤
K≥Ñ≤Ê#ѨC_»∞ qHõ~°∞‚_»∞ P x~°‚Ü«∂xfl QÆi›ã¨∂Î "åi ~å*Ϻxfl "åiH˜
W=fi=∞x ã¨ÅǨ W™êÎ_»∞. D Ô~O_»∞ ã¨OѶ¨∞@#Å`À =∞Ǩ ÉèÏ~°`«OÖ’
qHõ~°∞‚x <≥·["Õ∞q∞’ =∞#‰õΩ ã≤÷~°Ñ¨_»∞`«∞Ok. ^èŒ~°‡O `«Ñ¨Êx "å_»x,
=∞Ç≤Ïà◊ŠѨ@¡ Q“~°=O HõÅ"å_»x =∞#‰õΩ É’^èŒÑ¨_»∞`«∞Ok. J^Õ q^èŒOQÍ
_èçb¡ âßã¨# ã¨Éèí ZxflHõÅ <å˜H˜ JHõ¯_ç F@~°¡‰õΩ ˆH„r"åÖò #_»=_ç
`Õ@|_ç# U˜h~°x, #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô =ºH˜Î`«fiO HõÅ∞+≤`«"≥∞ÿ# HÀ<Õ˜ h~°x
ã¨Ê+¨ì"≥∞ÿOk. Ô~O_»∞ ã¨OѶ¨∞@#Å P^è•~°OQÍ qHõ~°∞‚_»∞ ã¨<å‡~°∞æ_»x
^èŒ$gHõ~°} J~Ú#@∞¡ ZxflHõÅ "åQÍÌ<åÅÖ’ ÉèÏQÆOQÍ 49 ~ÀAÅ
Ju ã¨fiÅÊ áêÅ<å HÍÅOÖ’<Õ _èçb¡ „Ѩ[Å x`«º=™ê~åÖˇ·# q^Œ∞º`«∞Î#∞
`«‰õΩ¯= ^èŒ~°‰õΩ, Lz`«OQÍ `åQÆ∞h~°∞ JOkOz Ô~O_»∞ HÍ~°º„Hõ=∂Å
^•fi~å ˆH„r"åÖò =∂@`«Ñ¨Êx "å_»∞QÍ tY~° ã¨=∂#∞_≥· xeKå_»∞
_èçb¡ F@~°∞‰õΩ. WzÛ# =∂@‰õΩ Hõ@∞ì|_ç áêÅ# ™êyOKÕ „Ѩ*Ï
„ѨuxkèQÍ QÆ∞iÎOѨÙH˘KåÛ_»∞.
D <ÕѨ^䌺OÖ’<Õ Z<Àfl Pâ◊Å`À ™ê^è•~°} ZxflHõÖ’¡ 7 ZOÑ≤
™ê÷<åÅ#∞ QÆOѨ QÆ∞`«ÎQÍ WzÛ# _èçb¡ „Ѩ[ʼnõΩ #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô 7 <≥ÅÅ
HÍÅOÖ’ X#QÆ∂iÛ# „ѨÜ≥∂[#O MÏm Ñ≤_çH˜e, "≥ÚO_ç KÕ~Ú. D
ѨÓ~°fi ~°OQÆO`À<Õ "≥∂_ôÃÑ· xÅ∞ѨىõΩ#fl #=∞‡HÍÅ∞ PqÔ~· „Ѩ[ŠѨHΔÍ#
ѨxKÕã≤# ˆH„r"åÖò‰õΩ, PÜ«∞# P"£∞ Pn‡ áêsìH˜ _èçb¡ F@~°∞¡ „|Ǩχ~°^äŒO
ѨÏì~°∞. _èçb¡ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ#∞ ѨÙ~°ã¨¯iOK«∞‰õΩx „áêã¨Ñ¨^•Å`À
„Ѩã¨OQÍÅ#∞ =ÚOK≥`ÕÎ ˆHO„^Œ =∞O„u "≥OHõÜ«∞º<åÜ«Ú_ç "åºYºÅ∞
QÆ=∞x¿ãÎ _èçb¡ F@~°¡#∞ =∞ÉèíºÃÑ@ìÖËHõáÈÜ«∂=∞<Õ ÉÏ^èŒ =ºHõÎ=∞=Ù`«∞Ok.
ÉèÏ~°fÜ«∞ [#`å áêsì ˆHO„^ŒOÖ’ JkèHÍ~°O KÕѨ˜ì# "≥O@<Õ _èçb¡
ZxflHõʼnõΩ "≥à◊¡Hõ áÈ=_»O ÃÑ^ŒÌ `«Ñ≤Ê^ŒOQÍ PÜ«∞# "åáÈÜ«∂~°∞.
"≥O@<Õ ZxflHõÅ∞ [iy`Õ `«=∞ ~°OQÆ∞ |Ü«∞@ Ѩ_Õk HÍ^Œh, _èçb¡
F@~°∞¡ `«=∞ˆH JkèHÍ~åxfl JѨÊyOKÕ"å~°<Õk PÜ«∞# U_»∞ѨÙ. PÜ«∞#
"åºYºÖ’¡x ™ê~°O D q^èŒOQÍ K≥ѨCHÀ=K«∞Û. D U_»∞ <≥ÅÅ HÍÅOÖ’
„Ѩ[ʼnõΩ a*ˇÑ≤ „ѨÉèí∞`«fiO X~°QÆɡ˜ìO^Õg∞ ÖË^Œ∞ HÍ|˜ì _èçb¡ „Ѩ[Å∞
a*ˇÑ≤x uÑ≤Ê H˘Ïì~°x K≥ѨÊ=K«∞Û. x[O K≥ѨCHÀ"åÅO>Ë Jaè=$kú,
ã¨OˆHΔ=∂ÅÖ’<Õ HÍ^Œ∞ ~å[H©Ü«∂ÅÖ’ ‰õÄ_® a*ˇÑ≤ J#∞ã¨iOz#
=∞Oz q^è•<åÅ∞ ÖËHõáÈQÍ Ô~·ÖËfiKås˚Å ÃÑOѨ٠=O˜ „Ѩ=∂^•Å<Õ
™ê=∂#∞º_ç #∞O_ç „Ñ¨u XHõ¯ áœ~°∞xH˜ `≥zÛ ÃјìOk. D Ѩi}Ï=∂ÖË
a*ˇÑ≤ "≥·Ñ¨Ù#fl #=∞‡HÍÅ#∞ ==Ú‡ KÕâßÜ«∞#_»OÖ’ ZÖÏO˜ ã¨O^ÕǨÏO
ÖË^Œ∞.
KåÜü∞ "åÖÏ#O@∂ 10 ÅHõΔÅ qÅ∞=QÆÅ HÀ@∞`À "≥∞iã≤áÈ=_»O
#ˆ~O„^Œ"≥∂_ô _èçb¡ ZxflHõÅ =ÚO^Œ∞ KÕã≤# Q˘Ñ¨Ê `«Ñ≤Ê^ŒO. D Ys^Œ∞
HÀ@∞ „ѨKå~°O „Ѩ[Å =^ŒÌ‰õΩ Ju ã¨g∞ѨOQÍ "≥o¡#@∞¡ |Ç≤Ï~°æ`«"≥∞ÿOk.
"åã¨Î"åxH˜ "≥∂_ô `«Ñ≤Ê^•Å∞ ZѨʘ #∞O_À „áê~°OÉèí=∞Ü«∂º~Ú.
ã¨fiK«Ûù"≥∞ÿ# ~å[H©Ü«∂Å∞ ÅHõΔ º=∞O@∂ ˆHHõÅ∞ "Õã≤ JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ#
"≥∂_ô =„Hõ=∂~°æO Ѩ˜ì „Ѩܫ∂}˜OK«_»O U<å_À "≥Ú^ŒÖˇ·Ok. J=HÍâ◊O
ÅaèOz#ѨC_»ÖÏ¡ =OHõ~° #_»Hõ JO^Œ∞‰õΩO@∂<Õ L<åfl_»∞. XHõ"≥·Ñ¨Ù
ˆH„r"åÖò ™ê=∂#∞º_çÖÏ „Ѩ[Å =^ŒÌ‰õΩ "≥o¡ ã¨fiK«Ûù"≥∞ÿ# Ǩg∞Å∞ WzÛ
„Ѩ[Å#∞ PHõ@∞ì‰õΩO>Ë "≥∂_ô PÜ«∞# J#∞K«~° =~°æO áê`«
"≥∂ã¨Ñ¨Ói`«=¸ q^è•#O`À<Õ "≥àÏ¡~°∞. áê~°¡"≥∞OòÖ’ ã¨Ê+¨ì"≥∞ÿ#
PkèHͺxflzÛ ã¨fiK«Ûù"≥∞ÿ# ~å[H©Ü«∂Å∞, áêÅ# ™êyOK«=∞x „Ѩ[Å∞
JkèHÍ~åxfl Hõ@ìɡ_ç`Õ PÜ«∞# `˘e J_»∞ˆQ =Ú~°∞QÆ∞Ö’ Ѩ_çOk.
=∞Ǩ~åR „ѨÉèí∞`åfixfl a*ˇÑ≤ ǨÏã¨ÎQÆ`«O KÕÜ«∞_»O HÀã¨O t=¿ã#
áêsìx ɡkiOKÕ „Hõ=∞OÖ’ P áêsì ZOÑ≤H˜ a*ˇÑ≤ f~°÷q∞zÛ =∞O„u
Ѩ^Œqx ‰õÄ_® Hõ@ìɡ˜ì# "≥·#O qÅ∞=Å∞ Ѩ`«#"≥∞ÿ# "≥∂_ô
~å[H©Ü«∂ʼnõΩ ^Œ~°Ê}O Ѩ˜ìOk. P áêsì ZOÑ≤x `«=∞ "≥·Ñ¨Ù‰õΩ
=∞o¡OK«∞‰õΩx a*ˇÑ≤ =∞Ǩ~åRÖ’ JkèHÍ~°OÖ’H˜ =KÕÛO^Œ∞‰õΩ
`«Ñ¨Êxã¨iQÍ =∞^ŒÌ`«∞xKÕÛ XHõ qѨ`«¯~° Ѩiã≤÷uH˜ t=¿ã# áêsìx <≥˜ì
"Õâß~°∞. WO`«HõO>Ë ~å[H©Ü«∞ Ѩ`«#O =∞~˘Hõ˜ LO_»É’^Õ"≥∂! W=hfl
Ѩã≤QƘì# _èçb¡ F@~°∞¡ 7 <≥ÅÅ „H˜`«O ™ê~°fi„uHõ ZxflHõÖ’¡ fã¨∞‰õΩ#fl
x~°‚Ü«∂xfl x~°ÌfiO^ŒOQÍ =∂~°∞Û‰õΩx PÑπ‰õΩ *Ë*ËÅ∞ ѨeHÍ~°∞.
_èçb¡ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ∞ K«q K«∂ã≤# `«~åfi`« ‰õÄ_® a*ˇÑ≤ „ѨÉèí∞`«fi
"≥·YiÖ’ ÃÑ^ŒÌ =∂ˆ~Êg∞ HõxÑ≤OK«_»O ÖË^Œ∞. "åi ÉÏ㨠^•@∞_»∞ ѨÓ~°fi
Ѩ^Œú`«∞ňH Hõ@∞ì|_ç #_»∞ã¨∞Î#fl@∞¡ "≥Å¡_ç J=Ù`«∞Ok. L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ
_èçb¡ ZxflHõÅ#∞ ѨÙ~°ã¨¯iOK«∞‰õΩx a*ˇÑ≤ ZxflHõÅ „Ѩ}ÏoHõÖ’ P
~å„ëêìxH˜ ѨÓiÎ ™ê÷~¸ Ǩϟ^• HõeÊ™êÎ=∞x Ǩg∞ WzÛOk. „Ѩã¨∞Î`«
q^ÕâßOQÆ =∞O„u ã¨∞ëê‡ ã¨fi~å*ò QÆ`«OÖ’ _èçb¡ =ÚYº=∞O„uQÍ
L#flѨC_»∞ W^Õ q+¨Ü«∂xfl âßã¨# ã¨ÉèíÖ’ P"≥∂^ŒO `≥eÑ≤ ˆHO„^•xH˜
x"ÕkOKå~°∞. J#O`«~°O XHõ Ѩ~åºÜ«∞O áê~°¡"≥∞Oò Z*ˇO_®Ö’H˜
‰õÄ_® D JOâ◊O =zÛ JHõ¯_Õ xezáÈ~ÚOk. D ѨÓ~°fi ~°OQÆOÖ’
P"£∞ Pn‡ áêsì ‰õÄ_® QÆ`« ZxflHõÅÖ’#∂, D ZxflHõÅÖ’#∂ _èçb¡H˜
ѨÓiÎ ™ê÷~Ú ~åR Ǩϟ^• HÀã¨O áÈ~å_»∞`å=∞x `≥Å∞ѨÙ`«∂ P áêsì
ZxflHõÅ „Ѩ}ÏoHõÖ’ KÕiÛOk. Ѷ¨e`åÅ#O`«~°O PÑπ âßã¨# ã¨ÉèÏѨHõΔ
<åÜ«∞‰õΩ_»∞ ˆH„r"åÖò =ÚYº=∞O„uQÍ `å#∞ ~å"£∞bÖÏ "≥∞ÿ^•#OÖ’
KÕã¨∞Î#fl „Ѩ=∂} ã‘fiHÍ~À`«û"åxH˜ PǨfixã¨∂Î ˆHO„^Œ „QÍg∞}Ïaè=$kú
âßY, áê~°¡"≥∞Oò =º=Ǩ~åÅ =∞O„u "≥OHõÜ«∞º <åÜ«Ú_ç =^ŒÌ D
q+¨Ü«∂xfl „Ѩ™êÎ=#‰õΩ `≥zÛ#ѨC_»∞ "≥OHõÜ«∞º<åÜ«Ú_»∞ ™ê^茺O HÍ^Œx,
W=fiÖË=∞x ã¨=∂^è•#q∞zÛ# f~°∞ QÆ=∞x¿ãÎ a*ˇÑ≤ #=∞‡Hõ „^ÀǨÏ
áÈHõ_» |@ì|Ü«∞Å=Ù`«∞Ok. "åQÍÌ# ÉèíOQÍxH˜ áêÅÊ_ç# P áêsìx
U_»∞ <≥ÅÅ HÍÅOÖ’ F@~°∞ pèH˘˜ì<å P áêsìH˜ *Ï˝<À^ŒÜ«∞=∞~Ú#@∞¡
HõxÑ≤OK«_»O ÖË^Œ∞.
_èçb¡ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ J#O`«~°"≥∞ÿ<å P áêsì q^è•#OÖ’ =∂~°∞Ê
`≥K«∞ÛHÀHõ áÈ=_»O a*ˇÑ≤ JǨÏOÉèÏ"åxfl Pq+¨¯iOzOk. ~°∞A
=∂~°æOÖ’ #_»=_®xH˜ P áêsì W+¨ìѨ_»_»O ÖË^Œx "≥Å¡_»=Ù`«∞Ok.
Wk WÏ¡ LO>Ë Ô~·ÖËfi |_≥˚ò#∞, Pi÷Hõ |_≥˚ò#∞ „Ѩ"Õâ◊ Ãјì# J#O`«~°O
qÉèí[# ~å„ëêìÖˇ·# ZÑ≤, `≥ÅOQÍ} Jyæg∞^Œ QÆ∞yæÅOQÍ =∂~å~Ú.
ZÑ≤Ö’<≥·`Õ áêÅ#Ö’ ÉèÏQÆ™êfi=∞º áêsì J<Õ q+¨Ü«∂xfl Ãã·`«O q㨇iOz
a*ˇÑ≤ „ѨÉèí∞`«fiOÃÑ· ˜_çÑ≤ XO˜ HÍeÃÑ· ÖËã¨∞ÎOk. qÉèí[# ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’
JѨʘ HÍO„ÔQãπ „ѨÉèí∞`«fiOÃÑ· J<ÕHõ q=∞~°≈Å∞ Ãјì "≥OHõÜ«∞º<åÜ«Ú_»∞
~å[ºã¨ÉèíÖ’ KÕã≤# „Ѩuáê^Œ#Å#∞ Ãã·`«O P áêsìÜÕ∞ JkèHÍ~°OÖ’
^ÕjÜ«∞O

35. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 35
LO_ç `«∞OQÆÖ’ `˘H˜¯O^Œx ˜_çÑ≤ q~°∞K«∞‰õΩѨ_çOk. ã¨OH©~°‚ ^èŒ~å‡xfl
^•˜ =ÚYº=∞O„u K«O„^ŒÉÏ|∞ ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO Ô~Hõ¯Å∞ qiz
ZQÆ∞~°=∞O@∞O^ŒO@∂ f„= x~°ã¨# =ºHõÎO KÕâß~°∞. WѨʘ =~°‰õÄ
ZÑ≤x Tiã¨∂Î =zÛ# a*ˇÑ≤ ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO |_≥˚òÖ’ K«∞Hõ¯Å∞
K«∂Ñ≤OzO^Œx QÆQÀæÅ∞ ÃÑ_»∞`«∞<åfl~°∞. WѨʘH˜ a*ˇÑ≤ ˆHO„^Œ áêÅHõ
„ѨÉèí∞`«fiO K≥¿ÑÊ^˘Hõ˜, KÕ¿ã^˘Hõ˜QÍ<Õ =º=ǨÏiã¨∂Î U~°∞^•˜# `«~åfi`«
`≥ѨÊ`«QÆÖË¿ã q^èŒOQÍ „Ѩ=iÎã¨∞ÎO^Œx „Ѩ[ÅO`å =ÚHõÎ HõO~î°O`À
K≥ѨÙ`«∞<åfl~°∞.
Wk WÖÏ LO>Ë `«=∞‰õΩ ã¨g∞ѨOÖ’ L#fl P"£∞ Pn‡ áêsì
J#∞ã¨iã¨∞Î#fl #∂`«# ~å[H©Ü«∞ X~°=_çx K«∂ã≤ ‰õÄ_® a*ˇÑ≤
ã‘fiHõiOK«_®xH˜ =ÚO^Œ∞‰õΩ =ã¨∞Î#fl@∞¡QÍ JxÑ≤OK«_»O ÖË^Œ∞.
~å[H©Ü«∂ÅÖ’ qÅ∞=Å x~å‡}ÏxH˜ HõOHõ}|^Œú"≥∞ÿ „Ѩܫ∂}O KÕã¨∞Î#fl
PÑπ J_»∞QÆ∞*Ï_»Å#∞ QÆ=∞xOK«_®xH˜ a*ˇÑ≤H˜ =∞#㨯iOK«_»O ÖË^Œ∞.
D JOâßxfl qâı¡+≤¿ãÎ _èçb¡ JÃãOc¡Ö’ a*ˇÑ≤H˜ „ѨuѨHõΔ Ç¨ÏŸ^• ^ŒHͯÅO>Ë
10= =O`«∞ âßã¨#ã¨Éèí∞ºÅ∞ 7 =∞Ok P áêsìH˜ HÍ"åe. J~Ú`Õ
a*ˇÑ≤ ÔQÅ∞á⁄Ok# ™ê÷<åÅ∞ =¸_»∞ =∂„`«"Õ∞. J~Ú#ѨʘH©
~å[H©Ü«∂ÅÖ’ <≥·uHõ qÅ∞=Å#∞, L`«Î=∞ ã¨O„Ѩ^•Ü«∂Å#∞ ™ê÷Ñ≤OKÕ
„Hõ=∞OÖ’ PÑπ =ÚYº=∞O„u ˆH„r"åÖò a*ˇÑ≤H˜ „ѨuѨHõΔ Ç¨ÏŸ^• W™êÎ=∞x
„ѨHõ˜Oz ÃÑ^ŒÌ =∞x+≤ÖÏ =º=ǨÏiOKå~°∞. QÆ`« Zxq∞k <≥ÅÅ∞QÍ
áê~°¡"≥∞OòÖ’ „ѨuѨHõΔ Ç¨ÏŸ^• HÀã¨O HÍO„ÔQãπ áêsì áÈ~å_»∞`«∞Ok.
41 =∞Ok ZOÑ≤Å∞ Hõey# HÍO„ÔQãπ áêsìH˜ K«@ì „Ñ¨HÍ~°O „ѨuѨHõΔ
Ǩϟ^• ^ŒHõ¯HõáÈ=K«∞Û. J~Ú`Õ J`«ºkèHõ ZOÑ≤Å∞ Hõey# áêsìQÍ
`«=∞‰õΩ „ѨuѨHõΔ Ç¨ÏŸ^• W"åfiÅx QÆQÀæÅ∞ ÃÑ_»∞`«∞Ok. a*ˇÑ≤ ˆHO„^Œ
áêʼnõΩÅ∞ =∂„`«O 㨿ãq∞~å JO@∞<åfl~°∞. `À˜ áêsì PÑπ
ã¨fiK«ÛùO^ŒOQÍ a*ˇÑ≤ HÀ~°‰õΩO_®<Õ „ѨuѨHõΔ Ç¨ÏŸ^• W™êÎ=∞x „ѨHõ˜Oz#
J#O`«~°O ‰õÄ_® a*ˇÑ≤H˜ |∞kú ‰õΩ^Œ∞@Ѩ_ç#@∞¡ ÖË^Œ∞. áê`«~À`«
q^è•<åÅ`À<Õ HõHõΔ ™êkèOѨ٠^èÀ~°}˜`À<Õ a*ˇÑ≤ =ÚO^Œ∞‰õΩ "≥à◊√`«∞Ok.
™ê^è•~°}OQÍ F@q∞H˜ QÆ∞Ô~·# áêsì <Õ`«Å#∞ ÔQeÑ≤Oz# áêsì
"å~°∞ ^Œ∂+≤OK«_»O, ¿ÇÏà◊# KÕÜ«∞_»O, J==∂#Ѩ~°K«_»O =O˜
=Ú#∞Ѩ˜ J"åOKè«hÜ«∞ Ѩ^Œú`«∞ʼnõΩ aè#flOQÍ ˆH„r"åÖò a*ˇÑ≤
=ÚYº=∞O„u JÉèíºi÷ H˜~°}ü ÉË_ô, HÍO„ÔQãπ ã≤ZO JÉèíºi÷ =∂ÔH<£Å`À
ã¨O„ѨkOz ~å„ëêìaè=$kúH˜ ã¨ÅǨÅ#∂, ã¨Ç¨HÍ~åÅ#∂ ã‘fiHõi™êÎ=∞x
K≥Ñ≤Ê KåÖÏ Ç¨ïO^•QÍ „Ѩ=iÎOKå~°∞. P ^èÀ~°}˜ a*ˇÑ≤Ö’ UHÀâß<å
HõxÑ≤OK«_»O ÖË^Œ∞. _èçb¡ ZxflHõÅ∞ Kåz =ÚYO g∞^Œ XHõ˜zÛ<å
„Ѩ=~°Î# =∂~°∞ÛHÀHõ áÈ=_»O a*ˇÑ≤ xÜ«∞O`« áÈHõ_»#∞ `≥eÜ«∞KÕã¨∞ÎOk.
ˆH„r"åÖò uiy JkèHÍ~°O KÕѨ˜ì# "≥O@<Õ ‰õÄ_® <≥Å u~°QƉõΩO_®
ZxflHõÅ "åQÍÌ<åÅÖ’ ÉèÏQÆOQÍ _èçb¡ „Ѩ[ʼnõΩ WzÛ# Ǩg∞ÅÖ’
„Ѩ^è•#"≥∞ÿ# Ô~O_çO˜x q^Œ∞º`ü Kås˚Å∞ 400 =O^ŒÅ Ü«¸x@¡ =~°‰õÄ
ã¨QÍxH˜ `«yæOKå~°∞. J^Õ q^èŒOQÍ „Ѩu WO˜H© ~ÀA‰õΩ 700 =O^ŒÅ
b@~°¡ `åQÆ∞h~°∞ Lz`«OQÍ W=fi=∞x L`«Î~°∞fiÅ∞ *Ïs KÕã≤ =∂@
xÅ∞ѨÙHÀ=_»=∞O>Ë WÖÏ LO@∞O^Œx Kå˜ K≥áêÊ~°∞. WÏ¡ˆQ Wk=~°Ö’
k=OQÆ`« =ÚYº=∞O„`«∞Å∞ Z<£˜P~ü, "≥·Zãπ. ~å[âıY~°Ô~_ç¤ ‰õÄ_®
„Ѩ=∂} ã‘fiHÍ~° "ÕkHõ ÃÑ·#∞O_Õ "åQÍÌ<åÅ#∞ J=∞Å∞ Ѩ~°∞ã¨∂Î ^Œ„™êÎÅ
g∞^Œ ã¨O`«HÍÅ∞ KÕâß~°∞. x[OQÍ P"£∞ Pn‡ áêsì ^Õâ◊OÖ’x ~å[H©Ü«∞
áêsìÅxflO˜H© P^Œ~°≈"Õ∞. <Õ˜ áêʼnõΩʼnõΩ PÑπ <åÜ«∞‰õΩ_»∞ ˆH„r"åÖò
=∂~°æ ^Œ~°≈‰õΩ_»∞. áê~°^Œ~°≈Hõ"≥∞ÿ# áêÅ#‰õΩ, ã¨fiK«Ûù"≥∞ÿ# ~å[H©Ü«∂ʼnõΩ,
Ǩg∞Å J=∞Å∞‰õΩ, hu=O`«"≥∞ÿ# #_»=_çH© PÑπ q∞QÆ`å ^Õâ◊OÖ’x
~å[H©Ü«∞ áêsìʼnõΩ ~ÀÖò "≥∂_»Öò.
ZxflHõÅ∞ |∂@Hõ=∞x, "å˜H˜ `å=Ú ^Œ∂~°=∞x K≥ѨÙ`«∞#fl
=∂"À~Úã¨∞ì áêsìx ѨHõ¯# LOz`Õ! ZxflHõÅÖ’ ÉèÏQÆ™êfi=∞º=∞=Ù`«∞#fl
^Õâ◊ "åºÑ¨Î Hõ=¸ºxã¨∞ì áêsìÅxflO˜H© _èçb¡ Ѷ¨e`åÅ∞ XHõ "Õ∞Å∞H˘Å∞¿Ñ.
_èçb¡ Ѷ¨e`åÅ `«~°∞"å`≥·<å PÜ«∂ áêsìÅ∞ `«=∞ ™ê÷#O ZHõ¯_» LO^À
„ѨtflOK«∞‰õΩx `«=∞‰õΩ `å"Õ∞ ã¨=∂^è•#O ~å|@∞ìHÀ"åeû# J=ã¨~°O
ZO`≥·<å LOk. `˘q∞‡k ^ŒâßÉÏÌÅ ~å[H©Ü«∞ „Ѩܫ∂}O `«~°∞"å`«
`å=Ú ZkQÍ=∂? XkQÍ=∂? J#fl q+¨Ü«∂xfl `«i¯OK«∞HÀ"åeû#
`«HõΔ} J=ã¨~°O "å˜=ÚO^Œ∞ HõxÑ≤ã¨∞ÎOk. ˆHΔ„`« ™ê÷~ÚÖ’ áêsì
Jaè=∂#∞Å∞, HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞, <åÜ«∞‰õΩÅ „Ѩ=~°Î##∞ =¸ÖϺOHõ#O
KÕã¨∞HÀ"åeû# Hõ~°Î=ºO "åi=ÚO^Œ∞ <≥ÅH˘Ok. Hõ=¸ºxã¨∞ìÅ∞QÍ
ZO^Œ∞‰õΩ qã¨ÎiOK«ÖË^À#x P`«‡=Ö’Hõ#O KÕã¨∞HÀ"åeû# JQÆ`«ºO
ã¨Ê+¨ì"≥∞ÿOk. y_»ã¨ ÉÏ~°∞`«∞#fl áêsìÅ ã¨∂pʼnõΩ HÍ~°}ÏÅ#∞
J<Õfi+≤OK«∞‰õΩx Ö’áêÅ k^Œ∞ÌÉÏ@∞ K«~°ºÅ∞ KÕѨÏìeû# J=ã¨~°O
LOk. =ºH˜ÎQÆ`« ™ê÷~Ú #∞O_ç áêsìÅ#∞ ѨÙ#ifli‡OK«∞HÀ=_»O ^•fi~å<Õ
PÜ«∂ áêsìÅ∞ uiy |@ìHõ>Ëì Ѩiã≤÷uH˜ KÕ~°∞‰õΩOÏ~Ú. Hõ=¸ºxã¨∞ìÅ∞
PHÍOH˜Δã¨∞Î#fl Ѩ^ŒúuÖ’<Õ PÑπ ZxflHõÅÖ’ áêÖÁæx u~°∞QÆ∞ÖËx q[Ü«∂xfl
edOzO^Œ#_»OÖ’ ZÖÏO˜ ã¨O^ÕǨÏO ÖË^Œ∞. =∞i Hõ=¸ºxã¨∞ìÅ∞
ZO^Œ∞‰õΩ Ñ¶¨e`åÅ#∞ KÕ~°∞HÀÖËHõ áÈ`«∞<åfl~°∞. ZHõ¯_» ^À+¨O LOk?
Pâ◊Ü«∞ ™ê^èŒ# kâ◊Ö’ PÑπ PK«iOz x~°∂Ñ≤OzOk. J~Ú`Õ
Hõ=¸ºxã¨∞ìÅ∞ ZHõ¯_» "≥·Ñ¶¨ÅºO K≥O^Œ∞`«∞<åfl~°∞. Pâ◊Ü«∂xH˜
J#∞QÆ∞}OQÍ PK«~°}Ö’ "≥à◊¡ÖËHõáÈ`«∞<åfl~å? J<Õk `«i¯OK«∞HÀ"åeû#
q+¨Ü«∞O. _èçb¡Ö’ a*ˇÑ≤x z`«∞ÎQÍ F_çOz# PÑπ QÆ∞iOz "ÕkHõÅÃÑ·
Q˘Ñ¨ÊQÍ K≥ѨÙ`«∞#fl Hõ=¸ºxã¨∞ìÅO`å PÑπ =ӺǨxfl, #_»=_çh
‰õΔΩ}flOQÍ Ñ¨ijeOz K«iÛOK«∞HÀ=_»O ^•fi~å =∂~°æ xˆ~Ìâ◊O
KÕã¨∞HÀ"åeû# J=ã¨~°O ZO`≥·<å HõxÑ≤ã¨∞ÎOk.
_»|∞ƒ#∞ "≥^Œ[e¡ F@¡#∞ H˘#∞QÀÅ∞ KÕÜ«∞_»O, F@~°∞#∞ =∞^ŒºO
=∞`«∞ÎÖ’ TyOK«_»O, |∂@HõѨ٠"åQÍÌ<åÅ`À =∞ÉèíºÃÑ@ì_»O, ^˘OQÆ
F@∞¡, áÈeOQ∑ ˆHO„^•Å#∞ ^Ò~°˚#ºOQÍ ™êfinè# Ѩ~°∞K«∞HÀ=_»O,
ÉèíÜ«∞„ÉèÏO`«∞Å#∞ KÕã≤ F@~°∞¡ ˆHO„^•Å =^ŒÌ‰õΩ ~å‰õΩO_® x~ÀkèOK«_»O
=O˜ „Ѩ*Ï™êfi=∞º =ºuˆ~HõOQÍ ZxflHõÅ#∞ #_»∞ѨÙ`«∞#fl ã¨O„Ѩ^•Ü«∞
*ÏfÜ«∞, „áêOfÜ«∞ áêsìÅxflO˜H© PÑπ JO^Œ∞‰õΩ#fl Ѷ¨e`åÅ∞ XHõ
Kåi„`«Hõ ÃÇÏK«ÛiHõ. hu=O`«∞Å∞, x[~Úf Hõey# áêsìÅ∞ =¿ãÎ
"åiH˜ "≥#∞fl ^Œ#∞flQÍ xÅ=_»"Õ∞ HÍHõ D ^Œ∞ëêìKå~° ~å[H©Ü«∞ áêsìÅ#∞
áêuÃÑ_»`å=∞x _èçb¡ F@~°∞¡ Kå˜ K≥áêÊ~°∞. HÀÏ¡k ~°∂áêÜ«∞Å∞
Y~°∞ÛKÕã≤ F@q∞ áêÖˇ·# Ñ≤^ŒÑ¨ =ÚxyáÈÜ«∂=∞x ÅÉ’kÉ’=∞x <≥uÎ
<À~°∞ ÉÏ^Œ∞‰õΩ<Õ <åÜ«∞‰õΩʼnõΩ k=∞‡uiˆQ Ѷ¨e`«O Wk. _»|∞ƒ W`«~°„`å
`«Ñ¨C_»∞ Ѩ^Œú`«∞Å∞ J=ÅOaèOK«‰õΩO_®<Õ ZxflHõÅ∞ #_»Ñ¨=K«Ûx
x~°∂Ñ≤Oz#q _èçb¡ ZxflHõÅ∞. WѨʘÔH·<å ^Õâ◊OÖ’x Jxfl ~å[H©Ü«∞
áêsìÅ∞ `«=∞ J#∞z`« áê`« Ѩ^Œú`«∞Å#∞ q_»<å_ç PÑπ kâ◊QÍ J_»∞QÆ∞Å∞
"Õ™êÎÜ«∞x Pt^•ÌO. ˆH„r"åÖò#∞ P^Œ~°≈OQÍ fã¨∞‰õΩx ~å[H©Ü«∞
<åÜ«∞‰õΩÅ∞, áêʼnõΩÅ∞ hu=O`«"≥∞ÿ# ~å[H©Ü«∂Å "≥·Ñ¨Ù =∞à◊√¡`å~°x
#=Ú‡^•O.
(~°K«~Ú`« ѨÖÏfl_»∞ ~°K«~Ú`«Å ã¨OѶ¨∞O J^茺‰õΔΩÅ∞)
^ÕjÜ«∞O
g

36. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201536
P"£∞Pn‡áêsì„Ѩ`åº=∂flÜ«∞"Õ∞<å?
P"£∞ Pn‡ áêsì ÔQÅ∞Ѩ٠„Ѩ*Ï „Ѩ`åº=∂flÜ«∞O HÍ^Œx, a*ˇÑ≤ÃÑ· „Ѩ[Å Jã¨O`«$¿ÑÎ D áêsì ÔQÅ∞ѨىõΩ HÍ~°}"≥∞ÿO^Œx,
JOu=∞OQ̈́Ѩ*ÏáÈ~åÏÖË „Ѩ`åº=∂flÜ«∞O J=Ù`åÜ«∞xJO@∞<åfl~°∞ ¿+H±Hõi=ÚÖÏ¡
_èçb¡ JÃãOc¡ LѨ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ`À U^À J^Œ∞ƒù`«O [~°∞QÆ∞
`ÀO^Œx g∞_çÜ«∂Ö’ ÉÏQÍ „ѨKå~°"≥∞ÿOk. '™ê=∂#∞º_ç J™ê=∂#º
q[Ü«∞O ZxflHõÅ K«i„`«Ö’<Õ TÇ≤ÏOK«x Ѷ¨e`«O. _èçb¡Ö’ P"£∞ Pn‡
áêsì pѨÙ~°∞ qkèeOzOk. Jxfl áêsìÅ#∞ T_ÕÛã≤ H©¡<£ ã‘fiÑπ KÕã≤Ok.
70 JÃãOc¡ ™ê÷<åÅÖ’ 67 KÀ@¡ q[Ü«∞ ^Œ∞O^Œ∞aè "≥∂yOzOk.
PÑπ Jkè<Õ`« J~°qO^£ ˆH„r"åÖò ã¨$+≤ìOz# ã¨∞<åq∞Ö’ qѨHΔÍÅhfl
<å=∞ ~°∂áêÅ∞ ÖˉõΩO_® áÈÜ«∂~Ú. a*ˇÑ≤ ã≤ZO JÉèíºi÷ H˜~°}üÉË_ç`À
ã¨Ç¨ ¿ÇÏ=∂¿ÇÏg∞ÅO`å =∞˜ì HõiKå~°∞. WHõ HÍO„ÔQãπ áêsì _»H“ò—
JO@∂ PHÍâßxH˜ Z`ÕÎã¨∂Î Hõ^äŒ<åÅ∞ „ѨK«∞iOK«|_®¤~Ú. 'ÉèÏ~°`«^Õâ◊
~å[H©Ü«∂ÖÖ’ HÍO„ÔQãπ, a*ˇÑ≤ʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ XHõ |Å"≥∞ÿ# ~å[H©Ü«∞
â◊H˜Î =ÚO^Œ∞‰õΩ =¿ãÎ „Ѩ[Å∞ PǨfix™êÎ~°x _èçb¡ Ѷ¨e`åÅ∞ ~°∞A=Ù
KÕã¨∞Î<åflÜ«∞x, JÖψQ „Ѩã¨∞Î`«O L#fl ~å[H©Ü«∞ ã¨O㨯 $u Ѩ@¡
=ÚYºOQÍ HÍO„ÔQãπ, a*ˇÑ≤Å q^è•<åŠѨ@¡ „Ѩ[ÅÖ’ =ºHõÎ=∞=Ù`«∞#fl
f„= =ºuˆ~Hõ`«‰õΩ x^Œ~°≈#O— JO@∂ ~å[H©Ü«∞ ѨO_ç`«∞Å∞ Ãã·`«O
"åºMϺxOKå~°∞. x["Õ∞ _èçb¡ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ∞ „ѨQÆu HÍ=Ú‰õΩʼnõΩ
L`åûǨxfl xOáê~Ú Ö∫H˜Hõ „Ѩ*Ï™êfi=∞º â◊‰õΩÎʼnõΩ H˘O`« T~°@#∞
WKåÛ~Ú. PÑπ ~åÉ’ÜÕ∞ ~ÀAÖ’¡ `«fi~°Ö’ [~°QÆÉ’ÜÕ∞ ѨO*ÏÉò,
~å[™ê÷<£ JÃãOc¡ ZxflHõÅÖ’ áÈ© KÕã¨∞ÎO^Œx, =∞ixfl ~å„ëêìʼnõΩ
qã¨ÎiOK«#∞<åfl=∞x PÑπ <åÜ«∞‰õΩÅ∞ „ѨHõ˜OKå~°∞.
D <ÕѨ^䌺OÖ’ PÑπ x[OQÍ =¸_À „Ѩ*Ï „Ѩ`«º=∂flÜ«∞=∂?
J<Õk =∞øeHõ „Ѩâ◊fl. D q+¨Ü«∂xfl ÃÑ· JOâßÅ`À H͉õΩO_® H˘O`«
Kåi„`«Hõ ^Œ$HõÊ^äŒO #∞Oz ѨijeOKåeû LO@∞Ok. JѨC_Õ "åã¨Î=O
=∞#‰õΩ É’^èŒÑ¨_»∞`«∞Ok. ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ ZxflHõÅ q^è•#O „áê~°OÉèí"≥∞ÿ#
1920Å #∞Oz, <Õ˜ ~°∂ѨOÖ’H˜ =∂i# 1952Å "≥Ú^Œ˜ ™ê~°fi„uHõ
ZxflHõÅ #∞Oz <Õ˜ =~°‰õΩ ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ „Ѩ[Å PHÍOHõΔʼnõΩ, „Ѩ[Å
=∞øeHõ ã¨=∞㨺ŠѨiëê¯~åʼnõΩ, ~å[H©Ü«∂ʼnõΩ Z@∞=O˜
ã¨O|O^èŒOÖËx ã≤÷ux QÆ=∞xOK«=K«∞Û. ~å[H©Ü«∂ÅO>Ë ˆH=ÅO
Ѩ^Œ=ÙÅ∞, ^èŒ<å~°˚# =∂~°æOQÍ `«Ü«∂Ô~·# ã≤÷ux <Õ_»∞ K«∂ã¨∞Î<åflO.
ÉèÏ~°`« ~å[H©Ü«∂ÅÖ’ „a˜+ππ áê~°¡"≥∞O@s q^è•#O „Ѩ"Õâ◊ÃÑ@ì|_ç#
Jã¨O|O^Œú`« ZxflHõÅ q^è•#OÖ’ x["≥∞ÿ# „áêux^茺 Ѩ^Œúu
JѨǨÏ㨺=∞ÜÕ∞º f~°∞, ^Õâ◊OÖ’x ‰õΩÅ, =∞`«, =~°æ, „áêOfÜ«∞, „ã‘Î,
ѨÙ~°∞+¨ Jã¨=∂#`«Å∞, Jqhu ÃÑK«ÛiÅ∞¡`«∞#fl ã≤÷uÖ’ ZxflHõÅÖ’
[~°∞QÆ∞`«∞#fl J„Hõ=∂Å∞ W=xfl ZO`« =∂„`«O „Ѩ[Å PHÍOHõΔÅ#∞
„ѨuaOaOK«_»O ÖË^Œx, L#fl`« =~°æѨ٠ÃÑ`«Î#O^•~°∞Å∞ E^ŒÑ¨Ù „H©_»Ö’
„Ѩ[Å∞ áê=ÙÅ∞QÍ =∂i# "≥·<åxfl =∞#O K«∂_»=K«∞Û. áê~°¡"≥∞O@s
„Ѩ*Ï™êfi=∞ºÑ¨Ù ZxflHõÅ q^è•#O ZO`« Jã¨O|^Œú"≥∂ `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl
„Ѩ[Å∞ F˜OQ∑ =º=ã¨÷‰õΩ ^Œ∂~°OQÍ [~°∞QÆ∞`«∞<åfl~°∞. Wk QÆ=∞xOz#
áêʼnõΩÅ∞ J<ÕHõ [q∞‡‰õΩ¯Å ^•fi~å „Ñ¨[Å#∞ F˜OQ∑‰õΩ ^ŒQÆæ~° KÕÜ«∂Åx
`«Ñ¨# Ѩ_»∞`«∞<åfl~°∞. L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ W©=Å ZxflHõÅ =º=ã¨÷Ö’ „Ѩ"Õâ◊
ÃÑ@ì|_ç# '<ÀÏ— q^è•<åxfl K≥ѨCHÀ=K«∞Û. J~Ú<å ÉèÏ~°`« ZxflHõÅ
K«i„`«Ö’ D 60 ã¨O=`«û~åÅÖ’ U<å_»∞ áÈeOQ∑ âß`«O 50 – 60
âß`åxH˜ q∞OK«ÖË^Œ∞. J™êûOÖ’ Ju `«‰õΩ¯=QÍ 5–6 âß`«O áÈeOQ∑
[iy<å ‰õÄ_® „Ѩ*Ï „Ѩux^èŒ∞Å#∞ Z#∞fl‰õΩx Ѷ¨∞#`« =Ç≤ÏOz#
„Ѩ*Ï™êfi=∞ºO =∞#k. x#fl˜ 16= ™ê~°fi„uHõ ZxflHõÅÖ’ _»|∞ƒ áê„`«,
Z<Àfl „Ѩ֒ÉèÏÅ∞ Jxfl Wxfl HÍ=Ù. Wxfl J„Hõ=∂Å∞ KÀ@∞ KÕã¨∞‰õΩO@∞#fl
ZxflHõŠѨq„`«`« QÆ∞iOz =∂Ï¡_»_»O J~°÷ ~°Ç≤Ï`«O. ZxflHõÅ∞ x["≥∞ÿ#
„Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ PHÍOHõΔʼnõΩ J^ŒÌO Ѩ_»∞`åÜ«∞x, ZxflHõÅ ^•fi~å =º=ã¨÷Ö’
=∂~°∞ÊÅ∞ `Õ=K«∞Û J#∞HÀ=_»O L˜ì „Éèí"Õ∞ J=Ù`«∞Ok. D 60 Uà◊√¡QÍ
™êQÆ∞`«∞#fl ZxflHõÅ <å@HÍÅ∞ Ѩije¿ãÎ ZxflHõÅ∞ |∂@Hõ=∞x
J~°÷=∞=Ù`«∞Ok. =∞øeHõ =∂~°∞ÊÅ∞ ZxflHõÅ ^•fi~å ~å=_»O ™ê^茺O
HÍ^Œx, „Ѩ*Ï L^Œº=∂Å ^•fi~å =∂„`«"Õ∞ ™ê^茺=∞x `ÕeáÈ~ÚOk.
P"£∞ Pn‡ áêsì _èçb¡ q[Ü«∞O ÖÏO˜ Ѷ¨∞@#Å∞ ÉèÏ~°`« ZxflHõÅ
K«i„`«Ö’ ÖËHõáÈÖË^Œ∞. 1967 ZxflHõÅÖ’ 7 ~å„ëêìÅÖ’ HÍO„ÔQ¿ã`«~°
„ѨÉèí∞`åfiÅ∞ U~°Ê_®¤~Ú. 1977Ö’ WOk~å x~°O‰õΩâ◊`«fiO QÆ^≥Ìky,
[#`å „Ñ¨Éèí∞`«fiO U~°Ê_çOk. ~åROÖ’ 1983Ö’ [iy# =∂~°∞Ê
JO>Ë `≥Å∞QÆ∞^Õâ◊O áêsì q[Ü«∞O ™êkèOK«_»O =O˜q ‰õÄ_® ~°∂Ѩ
Ѩ~°"≥∞ÿ# =∂~°∞ÊÖË `«Ñ¨Ê ™ê~åOâ◊OÖ’ x["≥∞ÿ# =∂~°∞ÊÅ∞ HÍ=x
K«i„`« K≥Ñ≤Ê# "åã¨Î=O. ZxflHõÅ „Ѩ„H˜Ü«∞ ^•fi~å D ^Õâ◊ =º=ã¨÷Ö’
=∞øeHõ"≥∞ÿ# =∂~°∞ÊÅ∞ `Õ=_»O J™ê^茺=∞x ~°∞A"≥·Ok. ˆH~°à◊, „uѨÙ~°,
ѨtÛ=∞ ɡOQÍÖò ~å„ëêìÅÖ’ "å=∞ ѨHΔÍÅ q[Ü«∞O, Ü«ÚÑ≤, cǨ~üÅÖ’
=∂Ü«∂=u, =ÚÖÏÜ«∞Oã≤OQ∑ Ü«∂^Œ"£, ÖÅ∂¡ „Ѩ™ê^£ Ü«∂^Œ"£Å
<åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ ^Œo`«, aã≤Å áêsìÅ∞ q[Ü«∞O ™êkèOKå~Ú. Hõj‡~ü,
ѨO*ÏÉòÅÖ’ <Õ+¨#Öò HÍ#ÊùÔ~<£û (Z<£ã≤Ñ≤), (Ñ≤_çÑ≤) JHÍbÅ∞ ÖÏO˜
"≥∞ÿ<åi© =~åæÅ áêsìÅ∞ q[Ü«∞O ™êkèOKå~Ú. JÖψQ Dâß#º
J™êûOÖ’ J™êûO QÆ}Ѩi+¨`ü (ZlÑ≤) q[Ü«∞O ™êkèOzOk. D
ZxflHõÅ áêsìÅ∞ „Ѩ[Å =∞øeHõ ã¨=∞㨺ŠѨiëê¯~°OÖ’ qѶ¨Å"≥∞ÿ#
K«i„`« <Õ_»∞ =∞# =ÚO^Œ∞Ok. WѨC_»∞ P"£∞ Pn‡ áêsì _èçb¡ q[Ü«∂xfl
‰õÄ_® D <ÕѨ^䌺O #∞Oz ѨijeOK«HõáÈ`Õ ã¨=∞„QÆOQÍ J~°÷O
KÕã¨∞HÀÖËO. D "≥Å∞QÆ∞Ö’ PÑπ#∞ Ѩije^•ÌO. D ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ F@∞
=Å¡, ZxflHõÅ =Å¡ „Ѩ*Ï™êfi=∞ºO xÅ|_»∞`«∞O^Œx „Ѩ[Å rq`åÅ∞
=∞~°∞`åÜ«∞x ÉèÏqOKÕ ™ê^è•~°} ¿Ñ^Œ „Ѩ[ʼnõΩ H˘xfl "åã¨Î"åÅ∞
`≥eÜ«∂e.
U =º=ã¨÷Ö’<≥·<å, U ^Õâ◊OÖ’<≥·<å, ~åROÖ’<≥·<å ~å[H©Ü«∞ áêsìÅ∞
Jq qѨ¡= ~å[H©Ü«∞ áêsìÅ∞ HÍ=K«∞Û, ZxflHõÅ ~å[H©Ü«∞ áêsìÅ∞
HÍ=K«∞. XHõ ã≤^•úO`« „áêuѨkHõ g∞^Õ U~°Ê_®¤~Ú. Jq „Ѩ[Å Kåi„`«Hõ
J=ã¨~åÅÖ’ ÉèÏQÆOQÍ Pq~°ƒùqOKå~Ú. WÖÏ xi‡`«"≥∞ÿ# áêsìÅ∞
|Å"≥∞ÿ# „Ѩ*Ï Ñ¨Ù<å^Œ∞Å∞ Hõey P@∞ áÈ@∞Å∞ Z^Œ∞Ô~·#
^ÕjÜ«∞O

37. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 37
HÍ~˘Êˆ~òÅ"Õ∞Å∞ˆHã¨∞„|=∞}˜Ü«∞<£Hõq∞©
HÍ~˘Êˆ~ò ã¨Oã¨÷ʼnõΩ J_»∞¤Ñ¨_»∞`«∞#fl Ѩ~åº=~°} x|O^èŒ#Å#∞ `˘ÅyOK«_®xH˜ =zÛO^Õ ã¨∞„|=∞}˜Ü«∞<£ Hõq∞©
Jh,DHõq∞©=ÚO^Œ∞‰õΩ`≥zÛ#ã≤á¶ê~°ã¨∞Å#∞J_»∞¤HÀ"åÅhJO@∞<åfl~°∞Ñ≤.q.~°=∞}
HÍ~˘Êˆ~ò â◊‰õΩÎʼnõΩ J=ã¨~°"≥∞ÿ# Éèí∂¿ãHõ~°}Ö’ Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl
J_»¤O‰õΩÅ#∞ `˘ÅyOK«_®xH˜ "≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO WѨʘˆH Éèí∂¿ãHõ~°}
K«Ïìxfl Éèí∂™êfinè# K«@ìOQÍ =∂~°∞ã¨∂Î Pi¤<≥#∞û `≥zÛOk. nxfl
Ö’H±ã¨Éèí ‰õÄ_® P"≥∂kOzOk. nO`À WHõ g∞^Œ@ Éèí∂=ÚÅ ¿ãHõ~°}
|∞Ö’¤[~ü Ѩ^ŒúuÖ’ H˘#™êQÆ∞`«∞O^Œx "Õˆ~ K≥ѨÊ#=ã¨~°O ÖË^Œ∞. =∞~À"≥·Ñ¨Ù
Ѩ~åº=~°} Ѩi~°HõΔ} ¿Ñ~°∞`À HÍ~˘Êˆ~ò â◊‰õΩÎÅ∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl
W|ƒO^Œ∞Å#∞ ‰õÄ_® ѨÓiÎQÍ `˘ÅyOK«_®xH˜ Pi÷HÍaè=$kú, Ѩ~åº=~°}
Ѩi~°HõΔ}Å<Õ kfi=ÚY ÅHΔͺŠ™ê^èŒ# ¿Ñ~°∞`À "≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO 2014
PQÆã¨∞ì 29# ˆHO„^Œ ˆHa<≥ò HÍ~°º^Œi≈ ˜.Zãπ.P~ü. ã¨∞„É=∞}˜Ü«∞<£
<åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ XHõ ÃÇ·ÏÖˇ"≥Öò Hõq∞©©x xÜ«∞q∞OzOk. Ѩ~åº=~°}
Ѩi~°HõΔ} HÀã¨O „Ѩã¨∞Î`«=Ú#fl P~°∞ K«ÏìÅ#∞ ѨijeOz Ô~O_»∞ <≥ÅÅ
HÍÅOÖ’ x"ÕkHõ W"åfiÅx HÀiOk. `«~°∞"å`« Hõq∞©©H˜ =∞~À <≥Å
=º=kèx á⁄_çyOKå~°∞.
Hõq∞©© ѨijeOz# P~°∞ K«ÏìÅ∞
1. Ѩ~åº=~°} Ѩi~°HõΔ} K«@ìO (1986)† 2. J@g ã¨O~°HõΔ}
K«@ìO (1980)† 3. h˜ HÍÅ∞+¨º xÜ«∞O„`«}, ~°HõΔ} K«@ìO (1974)†
4. =#º=∞$QÆ ã¨O~°HõΔ} K«@ìO (1972)† 5. QÍe, HÍÅ∞+¨º xÜ«∞O„`«},
~°HõΔ} K«@ìO (1981)† 6. ÉèÏ~°`« J@g K«@ìO (1927)
ˆH=ÅO =¸_»∞ <≥ÅÅ =º=kèÖ’<Õ [iÑ≤# ѨijÅ# `«~°∞"å`«
Hõq∞©© 113 ¿ÑrÅ x"ÕkHõÖ’ 55 ã¨∂K«#Å`À ã¨=∞iÊOzOk. Hõq∞©©
x"ÕkOz# x"ÕkHõÖ’ ~å„ëêìÅÖ’ L#fl HÍÅ∞+¨º xÜ«∞O„`«}
=∞O_»ÖÏÅ#∞, ˆHO„^Œ HÍÅ∞+¨º xÜ«∞O„`«} =∞O_»eh ~°^Œ∞Ì KÕã≤ "å˜
™ê÷#OÖ’ '<Õ+¨#Öò Zxfi~å<£"≥∞O@Öò "Õ∞<Õ*ò"≥∞Oò J^ä•i©—
(Z<£.W.ZO.Z– <Õ=∂) x, '¿ãìò Zxfi~å<£"≥∞O@Öò "Õ∞<Õ*ò"≥∞Oò
J^ä•i©— (Zãπ.W.ZO.Z–¿ã=∂) Å#∞ „ѨuáêkOKå~°∞. L#fl K«ÏìÅ
™ê÷#OÖ’ 'k Zxfi~å<£"≥∞O@Öò ÖÏãπ ("Õ∞<Õ*ò"≥∞Oò) K«@ìO (2014)—
xÅ^˘‰õΩ¯‰õΩO@∞<åfl~Ú. L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ 2000 ã¨O=`«û~°OÖ’ U~°Ê_ç#
`≥ÅOQÍ} ~åR ã¨q∞u. WÖÏ HÍHõ „Ѩ[Å J=ã¨~åÅ`À, PHÍOHõΔÅ`À
xq∞`«ÎO ÖˉõΩO_® =º‰õΩÎÅ∞ ™ê÷Ñ≤Oz# áêsìÅ∞ W>Ëì Ѩ٘ì W>Ëì
JO`«iã¨∞Î<åfl~Ú. L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ „Ѩ*Ï~å[ºO áêsì, *ˇ· ã¨"≥∞ÿHõº PO„^èŒ
áêsìÅ#∞ K≥ѨCHÀ=K«∞Û.
WHõ P"£∞ Pn‡ áêsì ѨÙ<å^Œ∞Å∞ Jqhu x~°∂‡Å# JO@∂ H˘kÌ
<≥ÅÅ∞ ™êy# „áê^è•#º`«ÖËx L^Œº=∞ <ÕѨ^䌌ºOÖ’ `«Ñ¨Ê K≥ѨCHÀ^Œy#k
Ug∞ ÖË^Œ∞. Jaè#= QÍOnèÖÏ QÍOnè ’Ñ‘Å∞ ^èŒiOz# J<åfl ǨÏ*ψ~,
J~°qO^£ ˆH„r"åÖò, H˜~°}üÉË_ôÅ∞ Jqhu x~°∂‡Å#‰õΩ '[<£ Ö’H±áêÖò—
aÅ∞¡ HÀã¨O _èçb¡Ö’ L^Œºq∞OKå~°∞. D L^Œº=∞O HÍ~˘Êˆ~ò ÃÑ@∞ì|_ç
"≥#∞Hõ LO_ç #_çÑ≤Oz# L^Œº=∞O. JѨʘˆH J<ÕHõ Jqhu
‰õΩOÉèíHÀ}ÏÅ`À K«zÛ# áê=ÚÖÏQÍ L#fl Ü«ÚÑ≤Z ‰õÄ@q∞x =∞iO`«
„Éèí+¨μì Ѩ˜ìOz "≥∂_ô, a*ˇÑ≤ Ç≤ÏO^Œ∂`«fi ‰õÄ@q∞x JkèHÍ~°OÖ’H˜
fã¨∞‰õΩ~å=_®xH˜ HÍ~˘Êˆ~ò ÃÑ@∞ì|_ç `≥~°"≥#∞Hõ LO_ç P_çOz#
<å@HõO. ÃÑ@∞ì|_çH˜ Ѩ٘ì# g∞_çÜ«∂ D L^Œº=∂xfl ÉÏQÍ ÃÑ·ÔHuÎ
Ѩ˜ìOk. H˘O`« HÍÅO áê@∞ =∞^茺 `«~°QÆux D L^Œº=∞O f„=OQÍ
„ѨÉèÏq`«O KÕã≤Ok. WѨC_»∞ D L^Œº=∞O QÆ∞iOz =∂Ï¡_Õ"åˆ~
ÖË~°∞. Ü«ÚÑ≤Z „ѨÉèí∞`«fiO QÆ^≥Ìky Z<£_çZ „ѨÉèí∞`«fiO JkèHÍ~°OÖ’H˜
~å=_®xH˜ HÍ~˘Êˆ~ò ÃÑ@∞ì|_ç P_ç# <å@Hõ=∞x ã≤OѨÙÖòQÍ J~°÷O
J=Ù`«∞Ok. J<åfl ǨÏ*ψ~ L^Œº=∞O „Ѩ^è•#OQÍ LѨi`«Å JOâ◊"≥∞ÿ#
ѨiáêÅ<å Ѩ~°"≥∞ÿ# JqhuÃÑ·<Õ ^Œ$+≤ì xeÑ≤Ok HÍx =º=ã‘÷Hõ$`«"≥∞ÿ#
^ÀÑ≤_ôH˜, Pi÷Hõ Jã¨=∂#`«Å‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ L^Œº=∂xfl =∞ÅK«ÖËHõ
áÈ~ÚOk. J~Ú<å JqhuÃÑ· =ºuˆ~Hõ`«`À f„=OQÍ =∞^茺 `«~°QÆu
=~°æO ã¨ÊOkOzOk. =º=ã‘÷Hõ$`«"≥∞ÿ# ^ÀÑ≤_ôH˜ =ºuˆ~Hõ"≥∞ÿ# L^Œº=∞"Õ∞
JOu=∞OQÍ „Ѩ[Å q=ÚH˜Î ÉÏ@Å∞ "Õã¨∞ÎO^Œ<Õk Kåi„`«Hõ "åã¨Î=O.
„ÃÑ·"Õò HÍ~˘Êˆ~ò ÃÑ@∞ì|_ç, =∞^茺 `«~°QÆu r=ÙÅ JO_»^ŒO_»Å`À
PÑπ Ju `«‰õΩ¯= HÍÅOÖ’<Õ ^Õâ◊ ~å[H©Ü«∂ÅÖ’ „ѨÉèíO[#O
ã¨$+≤ìOzOk. "≥∞~°∞ѨÙÅ _èçb¡ ZxflHõÅÖ’ PÑπ áêsì 70 ™ê÷<åʼnõΩ 67
™ê÷<åÅ∞ ÔQÅ=_»O JO`«iOz áÈ`«∞#fl áê~°¡"≥∞O@s ZxflHõÅ
q^è•<åxH˜ zQÆ∞~°∞ `˘_çy#@¡~Ú#k. Wk ‰õÄ_® ™ê^è•~°} =∞^茺
`«~°QÆuH˜ =∞iO`«QÍ áê~°¡"≥∞O@s ~å[H©Ü«∂ÅÃÑ· „Éèí=∞Å∞ ÃÑOK«_»"Õ∞
HÍHõ JOu=∞OQÍ PÑπ áêsì J~Ú<å, =∞~À ~°∂ѨOÖ’ H˘`«ÎQÍ =KÕÛ
áêsì J~Ú<å áê`« q^è•<åÅ∞ J=∞Å∞ KÕ¿ã H˘`«Î áêʼnõΩÅ∞QÍ LOψ~
`«Ñ¨Ê JOu=∞OQÍ „Ѩ[Å#∞ =º=ã‘÷Hõ$`« ^ÀÑ≤_ô, Pi÷Hõ Jã¨=∂#`«Å
#∞O_ç q=ÚH˜Î KÕÜ«∞*ÏÅ=Ù J<Õ "åã¨Î"åxfl „Ѩ[Å∞ QÆ∞iÎOKåe. ‰õΩo¡
HõOѨÙH˘_»∞`«∞#fl áê~°¡"≥∞O@s ~å[H©Ü«∂Å#∞ K«∂ã≤ qã¨∞ÔQuÎ "Õ™êi
áÈ`«∞#fl „Ѩ[Å∞ D =º=ã¨÷‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ „Ѩ`åº=∂flÜ«∞ „Ѩ*Ï
~å[H©Ü«∂Å "≥·Ñ¨Ù "≥à◊¡‰õΩO_® PÑπ áêsì ÖÏO˜q ã¨iH˘`«Î QÍ~°_ô
<å@HÍÅ`À „Ѩ[Å =ÚO^Œ∞‰õΩ ~å=_»O áêÅHõ =~åæʼnõΩ `«Ñ¨Êxã¨i
J=ã¨~°O. WÖÏO˜ „ѨÜ≥∂QÆ"Õ∞ XHõ˜ `≥Å∞QÆ∞ ~å„ëêìÅÖ’ ‰õÄ_®
[iyOk. J^Õ [Ü«∞„ѨHÍâò <å~åÜ«∞} ™ê÷Ñ≤Oz# 'Ö’H±ã¨`åÎ áêsì—.
J~Ú`Õ D „ѨÜ≥∂QÆO q[Ü«∞=O`«O HÍÖË^Œ∞ HÍ|˜ì „Ѩ[ÖÏ~å! `«™ê‡`ü
*Ï„QÆ`«Î. áêʼnõΩÅ∞ ~°Hõ~°HÍÅ "ÕëêÅ`À <å@HÍÅ`À "≥∂ã¨O KÕÜ«∞_®xH˜
„Ѩ[Å =ÚO^Œ∞‰õΩ =™êÎ~°∞. nxH˜ |eHÍ=^Œ∞Ì. ^Õâ◊ ~å[H©Ü«∂Å#∞,
K«i„`«#∞, J~°÷âß„™êÎxfl J^茺ܫ∞#O KÕã≤ x["≥∞ÿ# „Ѩ*Ï „Ѩ`åº=∂flÜ«∞
Pi÷Hõ Jã¨=∂#`«Å∞ ÖËx ã¨=∞ã¨=∂[ ™ê÷Ѩ#ÔH· =ÚO^Œ_»∞QÆ∞ "ÕÜ«∞_»"Õ∞
<Õ_»∞ „Ѩ[Å =ÚO^Œ∞#fl Hõ~°Î=ºO.
(~°K«~Ú`« Láê^蕺ܫÚÅ∞)
q^è•#q=∞~°≈
g

38. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201538
(W.ZÖò.ZO.Z–ZÖχ) x „ѨuáêkOKå~°∞. nxfl |˜ì Ѩ~åº=~°}Ïxfl
Ѩi~°H˜ΔOK«_®xH˜ |^Œ∞Å∞ Ѩ~åº=~°}OÃÑ· J[=∂~Ú+‘ KÕÜ«∞_®xH˜
x~°‚~ÚOKå~°x `≥Å∞ã¨∞ÎOk. WO`ÕHÍ^Œ∞, J@g ǨωõΩ¯Å K«@ìO (2006),
'<Õ+¨#Öò „w<£ „˜|∞º#Öò K«@ìO (2010)—ÅÖ’ ‰õÄ_® „áê^äŒq∞Hõ"≥∞ÿ#
=∂~°∞ÊÅ#∞ „ѨuáêkOKå~°∞.
^Õâ◊ "åºÑ¨ÎOQÍ Ñ¨~åº=~°} q^èŒfiOã¨O HÍ~°}OQÍ f„="≥∞ÿ# =∂~°∞ÊÅ∞
KÀ@∞ KÕã¨∞‰õΩO@∞#fl ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’ L#fl K«ÏìÅ#∞ =∞iO`« Ѩ˜+¨ªOQÍ
J=∞Å∞ KÕÜ«∞_®xH˜ H˘`«Î „Ѩuáê^Œ#Å∞ KÕÜ«∂e. JÖψQ Ѩ~åº=~°}
Ѩi~°HõΔ} HÀã¨O „Ѩ`ÕºHõOQÍ <åºÜ«∞=º=ã¨÷ "≥Å∞=iOz# J<ÕHõ
„Ѩ*Ï#∞‰õÄÅ f~°∞ÊÅ#∞ ѨijeOKåe. „Ѩ[Å`À, ã¨OѶ¨∂Å`À,
"Õ∞^è•=ÙÅ`À K«iÛOz <Õ˜ ã¨=∂*ÏxH˜ J=ã¨~°"≥∞ÿ# =∂~°∞ÊÅ∞
KÕÜ«∂eû# J=ã¨~°O LOk. HÍx, J@∞=O˜ ÉÏ^茺`å Ü«Ú`«"≥∞ÿ#
K«~°ºÖËg fã¨∞HÀ‰õΩO_® ˆH=ÅO H˘xfl #QÆ~åÅÖ’ K«~°Û‰õΩ <å=∞=∂„`«Ñ¨Ù
ã¨=∂"ÕâßÅ#∞ U~åÊ@∞ KÕâß~°∞. ɡOQÆ∞à◊¥~°∞Ö’ H˘xfl „Ѩ*Ï ã¨OѶ¨∂Å∞
K«~°ÛÖ’¡ Ѩ~åº=~°} q^èŒfiO™êxH˜ ã¨O|OkèOz# =ÚYº"≥∞ÿ# „Ѩâ◊flÅ∞
"ÕÜ«∞QÍ<Õ K«~°ÛÅ#∞ J~åúO`«~°OQÍ PÑ≤"Õã≤ Hõq∞©© =∞^茺֒<Õ ÖËz
"≥o¡ áÈ~ÚOk. nxfl |˜ì Hõq∞©© Z@∞=O˜ K«~°Û‰õÄ ã≤^ŒúOQÍ ÖË^Œx
~°∞A"≥·Ok. D Hõq∞©©Ö’ ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fi q„âßO`« HÍ~°º^Œ~°∞≈Å∞
=ÚQÆ∞æ~°∞, XHõ q„âßO`« ÃÇ·ÏHÀ~°∞ì [_ç˚, ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì ã‘xÜ«∞~ü <åºÜ«∞"åk
Å`À áê@∞, QÆ∞[~å`ü HÍÅ∞+¨º xÜ«∞O„`«} =∞O_»e HÍ~°º^Œi≈ L<åfl~°∞.
Hõq∞©© ã¨=∞iÊOz# x"ÕkHõ Ñ‘iîHõÖ’ '„ѨѨOK«OÖ’ J`«ºO`«
HÍÅ∞+¨º #QÆ~åÅÖ’ _èçb¡`À áê@∞ ^Õâ◊OÖ’ J<ÕHõ #QÆ~åÅ∞<åfl~Ú.
"å`å=~°} =∂~°∞ÊÅ „Ѩ=∂^•Å QÆ∞iOz SÑ≤ã≤ã≤ KÕã≤# ÃÇÏK«ÛiHõÅ#∞
=∞#O QÆ∞iÎOKåeû# J=ã¨~°O LOk. =∞# áêi„âßq∞Hõ "Õ`«ÎÅ∞,
"åºáê~°ã¨∞ÎÅ∞ K«@ìѨ~°"≥∞ÿ# x|O^èŒ#Å#∞ HÍÅ^Œxfl J_»¤^•iÖ’ `«=∞
ÅHΔͺÅ#∞ ™êkèOK«∞‰õΩO@∞<åfl~°∞. L#fl K«ÏìÅ∞ KåÖÏ |ÅÇ‘Ï#OQÍ
L<åfl~Ú. ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞#fl HÍÅ∞+¨º x"å~°}‰õΩ JÜÕ∞º Y~°∞Û Z=~°∞
Éèíi™êÎ~°∞? Z=~°∞ ÉÏ^èŒÅ∞ Ѩ_»∞`«∞<åfl~°∞? Z=~°∞ K«~°ºÅ∞
fã¨∞‰õΩOÏ~°∞? HÍÅ∞+¨º ã¨=∞㨺#∞ xiÌ+¨ìOQÍ x"ÕkOK«_»OÖ’
|ÅÇ‘Ï#OQÍ x~°fiiÎã¨∞Î<åfl~°∞. Ѩ~åº=~°} Ѩi~°HõΔ} K«ÏìÅ#∞ =∞iO`«
Ѩ˜+¨ªOQÍ `«Ü«∂~°∞ KÕã≤ ÉÏ^茺`«`À ‰õÄ_ç# <å}º"≥∞ÿ# q^è•<åÅ
^•fi~å Ѩ~åº=~°} ã¨=∞`«∞ź`«#∞ ™êkèOKåÅx ã¨=∞㨺 f„=`«#∞ ZO`À
Ö’`«∞QÍ J^茺ܫ∞#O KÕã≤#@∞¡ „ѨHõ˜Oz# Hõq∞©© z=iÖ’ Jã¨Å∞
~°OQÆ∞ |Ü«∞@ÃјìOk. J^Õq∞@O>Ë 'ã¨=∂#`«fiO ™êkèOK«_®xH˜ [iˆQ
Jaè=$kúH©, Ѩ~åº=~°} ã¨=∞`«∞ź`«Å =∞^茺 ã¨=∞`«∂HÍxfl ™êkèOKåe—
Jx „ѨHõ˜OzOk. Ѩ~åº=~°} q^èŒfiOã¨O PQÍÅO>Ë <Õ˜ Jaè=$kú
q^è•<åÅÖ’ =∂~°∞Ê ~å"åe. q^èŒfiO™êxH˜ HÍ~°}"≥∞ÿ# ÃÑ@∞ì|_ç^•s
â◊‰õΩÎʼnõΩ =∞iO`« ^Œ∂‰õΩ_»∞QÍ Ñ¨~åº=~°}Ïxfl <åâ◊#O KÕ¿ã K«@ìѨ~°"≥∞ÿ#
JkèHÍ~åÅ∞ HõeÊã¨∂Î ã¨=∞`«∂HõO ™êkèOKåÅ<Õ =∂@‰õΩ J~°÷O LO_»^Œ∞.
J@g Éèí∂=ÚÅ q+¨Ü«∞OÖ’ „áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ J#∞=∞`«∞e=fi_»OÖ’
„Ѩã¨∞Î`«O L#fl x|O^èŒ#Å HÍ~°}OQÍ qѨs`«"≥∞ÿ# PÅ㨺O
[~°∞QÆ∞`«∞Ok. HÍ|˜ì Hõq∞©© ã¨∂K«#Å „ѨHÍ~°O J@g K«@ìOÖ’
„QÍ=∞ã¨ÉèíÅ J#∞=∞u J=ã¨~°O J#fl x|O^èŒ##∞ `˘ÅyOKåeû LOk.
JÖψQ J@g Éèí∂q∞x "å_»∞‰õΩ<Õ "åºáê~°ã¨∞ÎÖË J@g Éèí∂q∞x
`˘ÅyOK«_»O ^•fi~å U~°Ê_ç# #ëêìxfl ÉèíiOKåÅx, ^•x HÀã¨O J@g
Éèí∂q∞HõÜÕ∞º Y~°∞Û‰õΩ Ô~˜ìOѨ٠=ºÜ«∞O`À W`«~° Éèí∂=ÚÖ’¡ K≥@∞¡
<åÏÅx K≥Ñ≤ÊOk. JO>Ë _»|∞ƒ K≥e¡Oz J@g Éèí∂q∞x ™êfinè#O
KÕã¨∞HÀ=_®xH˜ J=HÍâ◊O HõeÊOKå~°∞.
ˆHO„^Œ HÍÅ∞+¨º xÜ«∞O„`«} =∞O_»e Pã¨∞ÎÅ∞, JѨÙÊÅ∞ Jhfl
'<Õ=∂—‰õΩ, ~å„+¨ì HÍÅ∞+¨º xÜ«∞O„`«} =∞O_»ÖÏÅ Pã¨∞ÎÅ∞, JѨÙÊÅ∞
'¿ã=∂—ʼnõΩ |kb KÕÜ«∂Åx „ѨuáêkOKå~°∞. <Õ=∂, ¿ã=∂ ʼnõΩ
qkè q^è•<åÅ∞ x~°fizOK«_»OÖ’ ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`åfixH˜ ã¨~åfikèHÍ~åÅ∞
LOÏÜ«∞x „ѨuáêkOKå~°∞.
„áê*ˇ‰õΩìÅ HÀã¨O [i¿Ñ „Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞ ¿ãHõ~°} q^è•<åxH˜ =∂~°∞ÊÅ∞
KÕã≤, „Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞ ¿ãHõ~°} x*Ï~ÚfQÍ [~°QÍÅh, ^•x HÀã¨O
WHõg∞^Œ@ ˆH=ÅO „áê*ˇ‰õΩì „áêO`«« „Ѩ[Å∞ =∂„`«"Õ∞ áêÖÁæ<Õ@@∞¡
KÕÜ«∂Åh, „Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞ ¿ãHõ~°}‰õΩ Ñ¨iã≤÷`«∞Å∞ J#∞‰õÄÅOQÍ ÖË=x
ÉèÏq¿ãÎ áê`« K«@ìOÖ’ L#fl@∞¡QÍ<Õ „Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞ ¿ãHõ~°} ÖˉõΩO_®<Õ
HÍ~°º„Hõ=∂xfl x~°fiÇ≤ÏOK«=K«Ûx „ѨuáêkOKå~°∞. JÖψQ „Ѩ[Å
x"å™êÅ∞ „áê*ˇ‰õΩì „áêO`åxH˜ ^Œ∂~°OQÍ LO>Ë JÖÏO˜ KÀ@¡
„Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞ ¿ãHõ~°} J=ã¨~°O ÖË^Œx „ѨuáêkOKå~°∞. nx ^•fi~å
„Ѩ*Ï ã¨OѶ¨∂Å∞, "Õ∞^è•=ÙÅ∞, ã¨fiK«ÛùO^Œ ã¨Oã¨÷Å∞ áêÖÁæ#‰õΩO_®
Hõ@∞ìk@ìO KÕâß~°∞.
„áê*ˇ‰õΩìÅ x~å‡}ÏʼnõΩ =ÚO^Œ∞ x~°fiÇ≤ÏOKÕ '™ê=∂lHõ „ѨÉèÏ=
=∞kOѨٗ (W.S.Z) QÆ`«OÖ’ =ÖË ã¨fi`«O„`« xѨÙ}∞Å`À H͉õΩO_®
ã¨fiÜ«∞OQÍ „áê*ˇ‰õΩì x~åfiǨωõΩÖË `«Ü«∂~°∞ KÕÜ«∂e. Jk ‰õÄ_® ˆH=ÅO
10 ~ÀAÅ =º=kèÖ’<Õ Ñ¨ÓiÎ KÕÜ«∂e. nx =Å# „áê*ˇ‰õΩì x~åfiǨωõΩÅ∞
"åiH˜ HÍ=Åã≤# q^èŒOQÍ ™ê=∂lHõ „ѨÉèÏ= =∞kOѨÙ#∞ `«Ü«∂~°∞
KÕã¨∞‰õΩOÏ~°x "Õˆ~ K≥ѨÊ#=ã¨~°O ÖË^Œ∞.
H˘`«ÎQÍ „ѨuáêkOz# Ѩ~åº=~°} J[=∂~Ú+‘ K«@ìO 2014
(ZÖχ) „ѨHÍ~°O, H˘`«ÎQÍ J#∞=∞u=fiÉ’ÜÕ∞ „áê*ˇ‰õΩìÅ#∞ <Õ+¨#Öò
„w<£ „˜|∞º#Öò P^èŒfi~°ºOÖ’ ѨsH˜ΔOz J#∞=∞`«∞e=fi_»OÖ’ L#fl ^•x
JkèHÍ~åÅ#∞ `«yæOz"Õã≤Ok. WHõg∞^Œ@ „áê*ˇ‰õΩìÅ H˜¡Ü«∞Ô~<£û‰õΩ ZÖχ^Õ
z=i =∂@QÍ „ѨuáêkOKå~°∞. D K«@ìO „ѨHÍ~°O ˆH=ÅO
áêi„âßq∞Hõ "Õ`«ÎÅ J=ã¨~åÖË H͉õΩO_® "åi ÖÏÉèÏ¿ÑHõΔ („w_£) #∞
‰õÄ_® Ѩ˜ìOK«∞HÀ"åÅx HÀiOk.
Hõq∞©© ^Õâ◊ "åºÑ¨ÎOQÍ HÍÅ∞+¨º"≥∞ÿáÈ`«∞#fl #^Œ∞Å QÆ∞iOz, h˜
=#~°∞Å QÆ∞iOz, áêi„âßq∞Hõ HÍÅ∞+¨ºO QÆ∞iOz Ѩ˜ìOK«∞HÀÖË^Œ∞.
ÃÑ·QÍ x|O^èŒ#Å#∞ áê˜Oz# Ѩi„â◊=∞ʼnõΩ Pi÷Hõ |Ǩï=∞`«∞Å#∞
(W<≥ûO˜"£) „ѨHõ˜OKåÅx HÀiOk.
HÍÅ∞+¨º ã¨=∞㨺 ^Õâ◊ "åºÑ¨ÎOQÍ f„=OQÍ =∂i#ѨÙÊ_»∞ 2009Ö’
ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO 'HÍO„ѨÃÇÏxû"£ Zxfi~å<£"≥∞O@Öò á⁄Å∂º+¨<£ WO_≥H±û—
(ã≤.W.Ñ≤.S)Å ^•fi~å HÍÅ∞+¨ºHÍ~°Hõ Ѩi„â◊=∞Å „áêO`åÅ#∞
QÆ∞iÎOKå~°∞. QÍe, h~°∞, Éèí∂q∞ HÍÅ∞+¨ºO`À áê@∞ g˜=Å# „Ѩ[Å∞
Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl P~ÀQƺ ã¨=∞㨺ÅÃÑ· ‰õÄ_® J^茺ܫ∞#O KÕÜ«∂Åx
x~°‚~ÚOKå~°∞. P q^èŒOQÍ 2009Ö’ J`«ºO`« HÍÅ∞+¨ºO`À xO_ç#
88 áêi„âßq∞Hõ „áêO`åÅ#∞ QÆ∞iÎOKå~°∞. "å˜Ö’ 'J`«ºO`« f„="≥∞ÿ#
HÍÅ∞+¨º „Ѩ^ÕâßÅ∞—QÍ 43 Ѩi„â◊=∞ „áêO`åÅ#∂, 'f„="≥∞ÿ# HÍÅ∞+¨º
„áêO`åÅ∞—QÍ, 32 Ѩi„â◊=∞Å „áêO`åÅ#∂ QÆ∞iÎOz Ѩ~åº=~°}
=∞O„u`«fi âßY „ѨHõ˜OzOk. nx g∞^Œ 13 [#=i 2010# J`«ºO`«
f„="≥∞ÿ# HÍÅ∞+¨º „áêO`åÅÖ’ H˘`«Î Ѩi„â◊=∞Å∞ ™ê÷Ñ≤OK«_»O QÍx,
L#fl Ѩi„â◊=∞Å qã¨Î~°} QÍx [~°Ñ¨_®xfl x¿+kèOzOk. HÍx |_®
"åºáê~°ã¨∞ÎÅ HÀã¨O ˆHO„^Œ Ѩ~åº=~°} âßMÏ =∞O„u JkèHÍ~°O
ã‘fiHõiOz# ˆH=ÅO 11 ~ÀAÅÖ’<Õ J`«ºO`« f„="≥∞ÿ# HÍÅ∞+¨º
áêi„âßq∞Hõ „áêO`åÅÖ’ L#fl x¿+^è•xfl ZuÎ"Õâß~°∞.
q^Œ∞º`ü, "≥∞ÿxOQ∑, [#Ç≤Ï`« „áê*ˇ‰õΩìÅ∞, *ÏfÜ«∞ „áê^è•#º`« L#fl
„áê*ˇ‰õΩìÅ∂ Jhfl 'ã¨`«fi~° J#∞=∞`«∞Å∞— (á¶êãπì „ÏH±) á⁄O^•Åx Hõq∞©©
q^è•#q=∞~°≈

39. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 39
f~å‡xOzOk. Ѩ~åº=~°} J#∞=∞`«∞Å∞ WKÕÛ „Ѩã¨∞Î`« Ü«∞O„`åOQÆO
J<ÕHõ q^è•Å∞QÍ Ö’Ñ¨Éèí∂~Ú+¨ªOQÍ LO^Œx, „Ѩuáêk`« „áêkèHÍ~°
ã¨Oã¨÷ÅÖ’, HÍÅ∞+¨º xÜ«∞O„`«} =∞O_»ÖÏÅ`À áê@∞ Ѩ~åº=~°}OÃÑ·
ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì U~åÊ@∞ KÕã≤# ˆHO„^Œ ™êkèHÍ~° ã¨OѶ¨∞O`À ã¨Ç¨ Jxfl
Hõq∞©©Å∞ qb#O HÍ"åÅx „ѨuáêkOzOk.
ã¨OѨÓ~°‚ qâßfiã¨O`À áêi„âßq∞Hõ "Õ`«ÎÖË `«=∞ Ѩi„â◊=∞Å =Å#
Ѩ~åº=~°} Ǩx U"Õ∞~°‰õΩ, U f~°∞QÍ LO@∞O^À, ^•xfl UÜÕ∞ *Ï„QÆ`«Î
K«~°ºÅ ^•fi~å ZÖÏ Ñ¨iǨÏiOK«QÆÅ~À, "åi ^Œ~°MÏã¨∞Î`À áê>Ë
q=iOKåÅO@∂ "åiH˜ Jxfl ~°HÍÅ "≥ã¨∞Å∞ÉÏ@∞#∞ HõeÊã¨∂Î, `«Ñ¨ÙÊ
KÕ¿ãÎ "åix ‰õÄ_® =kÖËk ÖË^Œx K≥ѨÊ_®xH˜ Ǩ™êºã¨Ê^ŒOQÍ
"åã¨Î"åÅ#∞ HõÑ≤Ê Ñ¨ÙKÕÛ"åix Hõiî#OQÍ tH˜ΔOKåÅx Hõq∞©©
ã¨∂zOzOk. PK«~°}Ö’ Jk J=∞Å∞ [~°QÆ^Œx Hõq∞©©H˜ `≥Å∞ã¨∞.
HÍ~˘Êˆ~ò â◊‰õΩÎʼnõΩ ^•™ÈǨÏO
"≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO JkèHÍ~°OÖ’H˜ ~åQÍ<Õ Ñ¨~åº=~°} Ѩi~°HõΔ}‰õΩ
ÉèíOQÆO HõeyOKÕ „áê*ˇ‰õΩìÅ#∞ ѨijeOz ã¨ÅǨÅxKÕÛ xѨÙ}∞Å
'ZH±ûѨ~üìû Z_»fi~Ú[s Hõq∞©— (WZã≤) h, J@g Éèí∂=ÚÅ#∞
„áê*ˇ‰õΩìʼnõÄ, "≥∞ÿxOQ∑ʼnõÄ W=fi_»OÖ’ ã¨ÅǨÅxKÕÛ 'á¶êÔ~ãπì
Z_»fi~Ú[s Hõq∞©©— (ZѶπZã≤) h =∂ˆ~Ûâß~°∞. <Õ+¨#Öò É’~ü¤ PѶπ "≥·Öò¤
ÖˇÿѶπÖ’ „ѨÉèí∞`«fiO`À ã¨O|O^èŒO ÖˉõΩO_® ã¨fi`«O„`«OQÍ HÍ~°º„Hõ=∂Å∞
x~°fiÇ≤ÏOKÕ xѨÙ}∞Å∞ Zxq∞k =∞Ok LO>Ë "åix ˆH=ÅO XHõiˆH
Ѩiq∞`«O KÕâß~°∞.
JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ# =O^Œ ~ÀAÅÖ’ ~°Ç¨Ï^•~°∞Å∂, q^Œ∞º`«∞Î
„áê*ˇ‰õΩìÅ∂, K«=Ú~°∞ `«=fiHÍÅ HÀã¨O ÃÑO_çOQ∑Ö’ L#fl 325
„áê*ˇ‰õΩìÅÖ’ 240 „áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ J#∞=∞`«∞eKÕÛâß~°∞. g˜ HÀã¨O 7
"ÕÅ ÃÇÏHÍì~°¡ J@g Éèí∂q∞x ‰õÄ_® ˆHÏ~ÚOKÕâß~°∞. K«=Ú~°∞, ã¨Ç¨Ï[
"åÜ«Ú=Ù HõOÃÑhÅ ™ê=∞~°÷ºO, qã¨Î $u ÃÑOK«∞HÀ=_®xH˜ Z@∞=O˜
Ѩ~åº=~°} Ѩiq∞`«∞Å∂ ÖˉõΩO_® J#∞=∞`«∞eKÕÛâß~°∞.
Ѩ~åº=~°} âßMÏ =∞O„uQÍ JkèHÍ~°O ã‘fiHõiOz# ˆH=ÅO 11
~ÀAÅÖ’ Ѩ~åº=~°} âßMÏ=∞O„u '*Ï"Õ^Œ¯~ü— J`«ºO`« q+¨`«∞ź"≥∞ÿ#,
„Ѩ=∂^ŒHõ~°"≥∞ÿ# áêi„âßq∞Hõ „áêO`åÅ∞QÍ, Hͺ#û~ü, #∂º~À "åº^èŒ∞Å
HÍ~°Hõ „Ѩ^ÕâßÅ∞QÍ QÆ∞iÎOK«|_ç, "å˜Ö’ #∂`«# Ѩi„â◊=∞Å∞ ™ê÷Ñ≤OK«
‰õÄ_»^Œx L#fl x|O^èŒ#Å#∞ ZuÎ"Õâß~°∞. g˜Ö’ L`«Î~°„Ѩ^Õâò,
=∞^茺„Ѩ^ÕâòÅÖ’ L#fl 'ã≤O„Q“b—, QÆ∞[~å`üÖ’ L#fl '"åÑ≤— L<åfl~Ú.
16 q∞eÜ«∞<£ @#∞flÅ Hõ<åfl `«‰õΩ¯= L`«ÊuÎ KÕ¿ã ÉÁQÆ∞æ QÆ#∞Å
qã¨Î~°}‰õΩ „Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞ ¿ãHõ~°} J=ã¨~°O ÖË^Œx P^ÕâßeKåÛ~°∞.
2 "ÕÅ ÃÇÏHÍì~°¡ „áêO`«OÖ’ [iˆQ h˜ áê~°∞^ŒÅ „áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ
Ѩ~åº=~°} J#∞=∞`«∞Å∞ J=ã¨~°O ÖË^Œx `ÕeÛ K≥áêÊ~°∞.
Pk"åã¨∞Å ã¨=∞㨺ÅÃÑ· "Õã≤# ÃÇ·ÏÖˇ"≥Öò áêº#Öò '1947 #∞O_ç
2000 =~°‰õÄ ^Õâ◊OÖ’ U~°Ê_ç# „áê*ˇ‰õΩìÅ HÍ~°}OQÍ 6 HÀ@¡ =∞Ok
x~åfiã≤`«∞ÅÜ«∂º~°∞. ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fi"Õ∞ xÜ«∞q∞Oz# ZHõûѨ~üì „QÆ∂ѨÙ
JOK«<åÅ „ѨHÍ~°O giÖ’ 47 âß`«O Pk"åã¨∞ÖË. g~°O^Œ~°∂ J@g
Éèí∂=ÚÅ #∞O_ç `˘ÅyOѨ|_®¤~°∞. ã¨Ç¨Ï[ =#~°∞Å`À xO_ç# J@g
Éèí∂=ÚÅ#∞ „áê*ˇ‰õΩìÅH˜¿ãÎ „Ѩu #Å∞QÆ∞~°∞ Pk"åã¨∞ÅÖ’ W^ŒÌ~°∞
x~åfiã≤`«∞Å∞ J=Ù`å~°—x K≥Ñ≤ÊOk.
WѨʘˆH ÉÁQÆ∞æ „áê*ˇ‰õΩìÅ qã¨Î~°} HÍ~°º„Hõ=∂ÅÖ’ Ѩa¡H± Hõ#ûÖËì+¨<£
#∞ `˘ÅyOKå~°∞. Ѩ~åº=~°} Ѩi~°HõΔ} Ѩ~°OQÍ „Ѩ`ÕºH˜Oz# ã¨÷ÖÏÖ’¡
„áê*ˇ‰õΩìÅ∞ xi‡OKÕ@ѨÙÊ_»∞ ™ê=∂lHõ „ѨÉèÏ= =∞kOѨ٠KÕ¿ã ã¨Oã¨÷Å
JkèHÍ~åÅ∞ `«yæOz"Õâß~°∞. J`«ºO`« f„="≥∞ÿ# HÍÅ∞+¨º Ѩi„â◊=∞Å
„áêO`åÅ g∞^Œ L#fl xÜ«∞O„`«}Å#∞ `˘ÅyOKå~°∞. "≥∞ÿxOQ∑ KÕÜ«∂Åx
xˆ~ÌtOz# J@g „áêO`åÅÖ’ '<ÀQÀ— áêÅã‘x Ãã·`«O ã¨~°mHõiOKå~°∞.
"≥~Úº ÃÇÏHÍì~°¡ Éèí∂=ÚÖ’¡ U~åÊ@∞ KÕ¿ã „áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ <Õ~°∞QÍ ~å„+¨ì
„ѨÉèí∞`«fi"Õ∞ J#∞=∞u WKÕÛÜ«∞=K«∞Û.
K«@ìOÖ’<Õ J}∞â◊H˜Î, QÆ#∞Å `«=fiHÍÅ∂, *ÏfÜ«∞ ~°Ç¨Ï^•~°∞Å∂,
ÃÑ„’eÜ«∞O, q∞#~°Öò ÃѷѨÙÖˇÿ#∂¡, ÉÁQÆ∞æ#fl „áêO`åÅ∂, q^Œ∞º`üâ◊H˜Î,
Ô~·ÖËfiÅ∂ ÖÏO˜ "å˜H˜ '™ê=∂lHõ „ѨÉèÏ= =∞kOѨٗ J=ã¨~°O ÖË^Œ∞.
HÍh *ÏfÜ«∞ Éèí„^Œ`« HÀã¨O, ~°HõΔ} HÀã¨O, „QÍg∞} „áêO`åÅ Jaè=$kú
HÀã¨O, áêi„âßq∞Hõ „áêOQÆ}ÏÅ∂, Ѩa¡H±, „ÃÑ·"Õò ÉèÏQÆ™êfi=∞ºOÖ’
=∞øeHõ =#~°∞Å x~å‡}ÏʼnõΩ ‰õÄ_® J=ã¨~°O ÖË^Œx Pi¤<≥#∞û `≥KåÛ~°∞.
D Pi¤<≥#∞û ^•fi~å K«@ìOÖ’ L#fl „Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞ ¿ãHõ~°},
™ê=∂lHõ „ѨÉèÏ= =∞kOѨÙ, „Ѩ[Å JOwHÍ~°O ÖÏO˜ „Ѩ^è•#"≥∞ÿ#
JOâßÅ#∞ `˘ÅyOz, HÍ~˘Êˆ~ò â◊‰õΩÎʼnõΩ J_»¤O‰õΩÅ∞ `˘ÅyOKå~°∞.
'„áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ J=ã¨~°"≥∞ÿ# Éèí∂q∞x `«fi~°QÍ ¿ãHõiOK«_®xH˜ q_»∞^ŒÅ
KÕã≤# D Pi¤<≥#∞û PǨfixOK«^ŒQÆæ^Õ, nx =Å# Jaè=$kú HÍ~°º„Hõ=∂Ö’¡
"ÕQÆO ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞Ok. xezáÈ~Ú# 300 aeÜ«∞<£ _®Å~°¡ „áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ
"≥∂HõΔO HõÅ∞QÆ∞`«∞O^Œ—x HÍ<≥Êù_»ˆ~+¨<£ PѶπ iÜ«∞Öò Z¿ãìò _≥=ÅѨ~üû
J™È+≤ÜÕ∞+¨<£ PѶπ WO_çÜ«∂ (ã≤.P~ü.W._ç.Z.S) K≥ÿ~°‡<£ ZÖò ÔH *ˇÿ<£
J<åfl~°∞.
'Wk KåÖÏ ^è≥ÿ~°º"≥∞ÿ# K«~°º, =∂ HÍ~°º„Hõ=∂ʼnõΩ =∞Oz TѨÙxã¨∞ÎOk.
=∞øeHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å Jaè=$kú HÀã¨O x|O^èŒ#Å#∞ ã¨∞Å∞=Ù KÕÜ«∞_»O
=Å# iÜ«∞Öò Z¿ãìò ~°OQÆO "ÕQÆOQÍ Ñ¨x KÕã¨∞ÎOk. QÆ`«OÖ’ L#fl
J<ÕHõ J_»¤O‰õΩÅ∞ `˘ÅyáÈ`åÜ«∞—x <Õ+¨#Öò iÜ«∞Öò Z¿ãìò _≥=ÅÑπ"≥∞Oò
H“xûÖò (Z<£P~üW_çã≤) „ÃÑã≤_≥Oò ã¨∞hÖò =∞O„u J<åfl~°∞.
'ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ „Ѩã¨∞Î`«O J`«ºO`« J=ã¨~°"≥∞ÿ# Jaè=$kúH˜ D
Pi¤<≥#∞û KåÖÏ J=ã¨~°O. „QÍg∞} J=ã¨~åÅ∞ f~°Û_®xH©, q^Œ∞º`ü
â◊H˜Î ã¨~°Ñ¶¨~å‰õÄ, áêi„âßq∞Hõ „áêOQÆ}ÏÅ∂, „ѨÉèí∞`«fi, „ÃÑ·"Õ@∞ ã¨Oã¨÷Å
P^èŒfi~°ºOÖ’ „áê*ˇ‰õΩìÅ HÀã¨O J=ã¨~°"≥∞ÿ# Éèí∂q∞ HÀã¨O Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∞Î#fl
`«~°∞}OÖ’ Wk =zÛOk. YÔ~Û‰õΩ¯"≥·<å Ѷ¨~åfiÖË^Œ∞ =∞#‰õΩ "≥O@<Õ
Éèí∂q∞ ¿ãHõiOK«_»O =ÚYºO. D Pi¤<≥#∞û =Å# ѨÓiÎQÍ W|ƒO^Œ∞Å∞
`˘ÅyáÈ`å~Ú. WOHÍ =ã¨∞Î `«Ü«∂s Ѩi„â◊=∞Ö’¡ Éèí∂q∞ ã¨=∞㨺
Ѩiëê¯~°O HÍÖË^Œ∞. JHõ¯_» WOHÍ ™ê=∂lHõ „ѨÉèÏ= =∞kOѨÙ, „Ѩ[Å
JOwHÍ~°O J=ã¨~°O LOk. 13 K«ÏìÅ KÕ~°∞Ê =Å# #+¨ì ѨiǨ~°O,
ѨÙ#~å"å™êxH˜ KåÖÏ Y~°Û=Ù`«∞Ok. J~Ú<å Ѷ¨~åfiÖË^Œ∞— Jx QÀÖò¤"≥∞<£
™êH±û ã¨Oã¨÷ „ѨHõ˜OzOk. nxx |˜ì „ѨÉèí∞`«fi q^è•<åÅ∞ HÍ~˘Êˆ~ò
â◊‰õΩÎʼnõΩ ZO`« P#O^•xfl HõÅ∞QÆ*Ëã¨∞Î<åflÜ≥∂ =∞#‰õΩ J~°÷=∞=Ù`«∞Ok.
"≥Ú`«ÎO g∞^Œ ã¨∞„É=∞}˜Ü«∞<£ Hõq∞©˜ KåÖÏ „Ѩ=∂^ŒHõ~°"≥∞ÿ#
ã≤á¶ê~°ã¨∞Å∞ KÕã≤Ok. „áê*ˇ‰õΩìÅ ¿Ñ~°∞`À WѨʘˆH f„= Ѩ~åº=~°}
q^èŒfiO™êxH˜ HÍ~°}=∞=Ù`«∞#fl |_® HÍ~˘Êˆ~ò ã¨Oã¨÷ʼnõΩ Z@∞=O˜
J_»¤O‰õΩÅ∞ ÖˉõΩO_® =∞iO`« q^èŒfiO™êxfl H˘#™êyOK«_®xˆH D
ã≤á¶ê~°ã¨∞Å∞ ^•if™êÎ~Ú. Ѩ~åº=~°} Ѩi~°HõΔ} J<Õk ˆH=ÅO „áê*ˇ‰õΩì
„áêO`« „Ѩ[ʼnõΩ ã¨O|OkèOzO^Õ HÍ^Œ∞. <Õ_»∞ [~°∞QÆ∞`«∞#fl ã¨Ç¨Ï[
=#~°∞Å q^èŒfiOã¨O HÍ~°}OQÍ WѨʘˆH ^Õâ◊ „Ѩ[Å∞ f„="≥∞ÿ# PǨ~°
JÉèí„^Œ`«, =#~°∞Å H˘~°`«, x~åfiã≤`« ã¨=∞㨺Å#∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞<åfl~°∞.
Hõq∞©© ã≤á¶ê~°ã¨∞Å∞ „ѨÉèí∞`«fiO J=∞Å∞ KÕ¿ãÎ ^Õâ◊ „Ѩ[Å∞ =∞iO`«
„Ѩ=∂^ŒOÖ’ Ѩ_»`å~°x "Õˆ~ K≥ѨÊ#Hõ¯ˆ~¡^Œ∞. „Ѩ*Ï =ºuˆ~Hõ"≥∞ÿ#
ã¨∞„É=∞}˜Ü«∞<£ Hõq∞©˜ ã≤á¶ê~°ã¨∞Å#∞ =ºuˆ~H˜OKåeû# J=ã¨~åxfl
JO^Œ~°∂ QÆ∞iÎOKåe.
(~°K«~Ú`« HÍi‡HÀ^Œº=∞ <åÜ«∞‰õΩÅ∞)
q^è•#q=∞~°≈
g

40. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201540
HÍ~°¤<£ã¨~üÛ~å*ϺOQÆq~°∞^ŒúO
„Ѩ[Å=∞øeHõã¨=∞㨺Å∞Ѩi+¨¯iOK«‰õΩO_®,HÍÔ~¤<£ã¨~üÛ¿Ñ~°∞`ÀJ„Ѩ*Ï™êfiq∞HõOQÍHÍÅhÅÃÑ·áÈbã¨∞Å∞J~°ú~å„u
=¸‰õΩ=∞‡_çQÍ^•_çKÕã≤„Ѩ*ÅǨωõΩ¯Å#∞HÍÅ~åã¨∞Î<åfl~°xJO@∞<åfl~°∞ `«∞OáêÅN~å=∞=¸iÎ
2015=∂~üÛ 1# qâßYѨ@flO #QÆ~° t"å~°∞ lqZOã≤ <åÅ∞QÀ
"å~°∞¤ =Ú^èŒ∞~°"å_» ^Œi ¿ã"å#QÆ~ü "åã¨∞ÅÃÑ· `≥Å¡"å~°∞ *Ï=Ú# =¸_»∞
QÆO@ʼnõΩ 450 =∞Ok áÈbã¨∞Å∞ =¸‰õΩ=∞‡_çQÍ K«∞@∞ì=Ú˜ì ™È^•,
`«xvÅ ¿Ñ~°∞`À ^•_ç „áê~°OaèOKå~°∞. D ^•_ç L^ŒÜ«∞O P~°∞ QÆO@Å
=~°‰õΩ H˘#™êyOk. D ¿ã"å#QÆ~ü *ˇZ<£Ü«ÚP~üZO 960 WO_»¡Ö’
ã¨∞=∂~°∞ 3,500 =∞Ok x=ã≤ã¨∞Î<åfl~°∞. ™êÜ«Ú^èŒ∞Öˇ·# áÈbã¨∞Å∞
"≥Ú`«ÎO Jxfl WO_»¡#∞ K«∞@∞ì=Ú˜ì WO_»¡Ö’ K˘~°|_ç „Ñ¨[Å#∞
ÉèíÜ«∞„ÉÏO`«∞ʼnõΩ QÆ∞iKÕã≤ PO^Àà◊# HõeyOKå~°∞. ZO^Œ∞‰õΩ ^•_ç
KÕã¨∞Î<åfl~À HÍÅh "åã¨∞ʼnõΩ `≥eÜ«∞^Œ∞. ^˘OQÆÅ∞, W`«~° <Õ~°QÍà◊¡#∞
J^Œ∞ѨÙÖ’H˜ fã¨∞HÀ=_®xH˜ D PѨˆ~+¨<£ KÕѨÏì=∞x áÈbã¨∞Å∞
„ѨHõ˜OKå~°∞. 960 Wà◊¡Ö’ LO@∞#fl „Ѩu XHõ¯i QÆ∞iÎOѨ٠HÍ~°∞¤#∞
ѨijeOKå~°∞. HÍ~°∞¤Å∞ ÖËx 30 =∞Ok JѨiz`«∞Å#∞ QÆ∞iÎOz
J^Œ∞ѨÙÖ’H˜ fã¨∞‰õΩx `«^Œ∞Ѩi qKå~°} [iÑ≤ q_çzÃÑÏì~°∞. <Õ~°ã¨∞ÎÅ∞
Z=~°∂ ^˘~°HõÖË^Œ∞.
D PѨˆ~+¨<£‰õΩ ¢ÔH·O Z_çã≤Ñ≤ =~°^Œ~åAÅ∞ <Õ`«$`«fiO =Ç≤ÏOKå~°∞.
15 =∞Ok Zã≤Ñ≤Å∞, 35 =∞Ok ã≤SÅ∞, ZãπSÅ∞ áêÖÁæ<åfl~°∞. =$^Œ∞úÅ∞,
=∞Ç≤Ïà◊Å∞, K«O˜Ñ≤Å¡Å∞ f„= PO^Àà◊#‰õΩ QÆ∞Ô~· „ѨtflOK«QÍ `«y#
ã¨=∂^è•#O W=fi‰õΩO_® ^Œ∞~°∞ã¨∞QÍ „Ѩ=iÎOKå~°∞. JO`ÕH͉õΩO_®
D HÍÅhÖ’ <Õ~°ã¨∞ÎÅ∞, ^˘OQÆÅ∞ L<åfl~°x „ѨHõ˜Oz#O^Œ∞=Å#
giH˜ ‰õÄe Ѩ#∞Å∞ Z=~°∂ W=fi_»O ÖË^Œ∞. áê~î°âßʼnõΩ "≥àı¡ Ñ≤Å¡Å#∞
`À˜ q^•º~°∞÷Å∞ ^˘OQÆÅ HÍÅh #∞Oz =zÛ# "å~°x xO^ŒÅ∞
"≥∂ѨÙ`«∂ ¿ÇÏà◊# KÕã¨∂Î, q=HõΔ`«`À JO@~åx "åiQÍ z„uã¨∞Î<åfl~°∞.
D HÍÅhÖ’ L#fl "å~°O^Œ~°∂ ^Œo`« |ÅÇ‘Ï#=~åæʼnõΩ K≥Ok#
"å~°∞. ‰õÄb Ѩ#∞Å∞, WO_»¡Ö’ áêz Ѩ#∞Å∞ KÕã¨∞‰õΩx U ѨÙ@‰õΩ P
ѨÓ@ uO_çH˜ Ü«∂`«#Ѩ_Õ |_»∞QÆ∞r=ÙÅ∞. ÉèÏ~°`« ~å*ϺOQÆO PiìHõÖò
21 „ѨHÍ~°O rqOKÕ Ç¨Ï‰õΩ¯#∞ WѨÙÊ_»∞ "å~°∞ HÀÖ’ÊÜ«∂~°∞. Ѩ#∞Å∞
ÖËHõ Ѩã¨∞ÎÅ∞ LO@∞<åfl~°∞. áÈbã¨∞Å∞ ZѨÙÊ_»∞ UO KÕ™êÎ~À#x "åi
|O^èŒ∞=ÙÅ∞ ‰õÄ_® WHõ¯_»‰õΩ ~å=_®xH˜ ÉèíÜ«∞Ѩ_»∞`«∞<åfl~°∞.
<Õ~°ã¨∞ÎÅ#∞ Ѩ@∞ìHÀ=_®xH˜ xѶ¨∂ =º=ã¨÷ ^•fi~å ã¨=∂Kå~°O
¿ãHõiOz J^Œ∞ѨÙÖ’H˜ fã¨∞‰õΩ<Õ „Ѩ„H˜Ü«∞ [~°Ñ¨=K«∞Û. JO`ÕHÍx HÍÅh
"≥Ú`åÎxfl K«∞@∞ì=Ú˜ì ^•_ç KÕÜ«∞_»O, "å~°∞ rqOKÕ Ç¨Ï‰õΩ¯#∞
HÍÅ~åÜ«∞_»"Õ∞. JO^Œ∞ˆH PѨˆ~+¨<£ HÍ~°¤<£ Ãã~üÛ ~å*ϺOQÆ q~°∞^ŒúO.
HÍÅh "åã¨∞Å P„QÆǨÏO`À lÖÏ¡ HõÖˇHõì~ü HÍ~åºÅÜ«∞O ^ŒQÆæ~° 2015
=∂~üÛ 4# ‰õΩ@∞OÉÏÅ`À ^èŒ~åfl KÕã≤ `«=∞ HÍÅhÃÑ· L#fl K≥_»∞ =Ú„^Œ#∞
`˘ÅyOKÕ q^èŒOQÍ áÈbã¨∞Å∞ „ѨHõ@# KÕÜ«∂Åx, W@∞=O˜ ^•_»∞Å∞
KÕѨ@ì~å^Œx, Wk `«=∞ P`«‡Q“~°"åxH˜ ÉèíOQÆO HõeyO^Œx, ^Œo`«∞Å#∞
^˘OQÆÅ∞QÍ =Ú„^Œ"ÕÜ«∞_»O `«QÆ^Œx áÈbã¨∞Å =Ú@ì_çÃÑ· qKå~°}
[iÑ≤Oz `«=∞‰õΩ <åºÜ«∞O KÕÜ«∂eûOkQÍ HÀ~°∞`«∂ lÖÏ¡ HõÖˇHõì~ü‰õΩ
q*Ï˝Ñ¨# Ѩ„`«O JO^Œ*Ëâß~°∞.
qâßY U*ˇhûÖ’x 11 =∞O_»ÖÏÖ’¡ P~°∞ ÅHõΔÅÃÑ·QÍ yi[#∞Å∞
x=ã≤ã¨∞Î<åfl~°∞. 1987 "Õ∞ <≥ÅÖ’ #HõûÖˇ·@¡#∞ J^Œ∞ѨÙÖ’H˜ fã¨∞‰õΩ<Õ
¿Ñ~°∞`À zO`«Ñ¨e¡ =∞O_»ÅO 60 „QÍ=∂Ö’¡ #HõûÖˇ·@¡ PK«∂H˜ ¿Ñ~°∞`À
ã¨∞=∂~°∞ 620 WO_»¡#∞ áÈbã¨∞Å∞ `«QÆ∞ÅɡÏì~°∞. =¸_»∞ "ÕÅ =∞Okx
x~å„â◊Ü«ÚÅ#∞ KÕâß~°∞. nxÃÑ· JѨʘ Z.Ñ≤. áœ~°Ç¨Ï‰õΩ¯Å ã¨OѶ¨∞
HÍ~°º^Œi≈ _®. ÉÏÅQÀáêÖò, =ÚQÆ∞æ~°∞ i>ˇÿ~ü¤ <åºÜ«∞=¸~°∞ÎÅ <Õ`«$`«fiOÖ’
qâßYѨ@flOÖ’<Õ „ÃÑ·"Õ@∞ qKå~°} Hõq∞©x U~åÊ@∞ KÕâß~°∞. [ã≤ìãπ
Hõ$+¨‚Ü«∞º~ü ã¨∂K«#Å`À U~åÊ@∞ KÕã≤ „Ѩ*Ï qKå~°} Hõq∞© ÉÏkè`«∞Å#∞
qKåiOz P iáÈ~üì#∞ „ѨÉèí∞`åfixH˜ x"ÕkOzOk. Wk XHõ
ã¨OK«Å#"≥∞ÿ# ã¨OѶ¨∞@#. D qKå~°}‰õΩ Ç¨[~°ÜÕ∞º yi[#∞Å
ÉÏkè`«∞ʼnõΩ áÈbã¨∞Å #∞Oz f„= „ѨuѶ¨∞@# Z^Œ∞Ô~·Ok. 2007
PQÆã¨∞ì 20# l. =∂_»∞æÅ =∞O_»ÅO, "åHõѨe¡ „QÍ=∞OÖ’ =∂"À~Úã¨∞ì
áêsì <åÜ«∞‰õΩ_»∞ QÆ∞}Ë+π L<åfl_»x „ˆQǨÏ∫O_£û áÈbã¨∞Å∞ „QÍ=∂xfl
K«∞@∞ì=Ú˜ì ™È^•Å∞ KÕã≤ 11 =∞Ok yi[# Ü«Ú=`«∞ÅÃÑ· 21 =∞Ok
áÈbã¨∞Å∞ J`åºKå~°O KÕâß~°∞. P `«^Œ∞Ѩi J`åºKå~åxH˜ QÆ∞Ô~·#
W^ŒÌ~°∞ yi[# =∞Ç≤Ïà◊Å∞ K«xáÈÜ«∂~°∞. WѨʘH© ˆHã¨∞ qKå~°}‰õΩ
~åÖË^Œ∞. „ˆQǨÏ∫O_£û áÈbã¨∞Å∞ D ˆHã¨∞Ö’ qKå~°}‰õΩ Ç¨[~°∞ H͉õΩO_®
LO_ÕO^Œ∞‰õΩ ÃÇ·ÏHÀ~°∞ì #∞Oz J#∞=∞u á⁄O^•~°∞. =ÚOzOQÆ∞ѨÙ@∞ì
=∞O_»ÅO, ||∞™êŠѨOKå~Úf ѨikèÖ’ ÉèíÅ∞¡QÆ∂_» „QÍ=∂xfl
áÈbã¨∞Å∞ K«∞@∞ì=Ú˜ì #Å∞QÆ∞~°∞ =∞Ç≤Ïà◊ÅÃÑ· ™ê=¸Ç≤ÏHõ
J`åºKå~åxH˜ áêÅÊ_®¤~°∞. WѨʘH© D ˆHã¨∞ qKå~°}‰õΩ ~åÖË^Œ∞.
JÖψQ U*ˇhû „áêO`«OÖ’ ~åà◊¡QÆ_»¤ `«k`«~° „QÍ=∂Å#∞ K«∞@∞ì=Ú@ì_»O
J<Õ ™êO„Ѩ^•Ü«∞O QÆ`« H˘O`«HÍÅOQÍ áÈbã¨∞Å∞ H˘#™êyã¨∂Î
yi[#∞ÅÃÑ· J„Hõ=∞ ˆHã¨∞Å |<å~Úã¨∞Î<åfl~°∞. WѨÙÊ_»∞ D
™êO„Ѩ^•Ü«∞O "≥∞ÿ^•# „áêO`åxH˜ ‰õÄ_® áÈbã¨∞Å∞ qã¨ÎiOK«_®xH˜
¿ã"å#QÆ~ü ã¨OѶ¨∞@# L^•Ç¨Ï~°}. W@∞=O˜ K«~°ºÅ∞ #QÆ~° ѨikèÖ’H˜
QÍA"åHõ, PiÖ’= „áêO`åÅÃÑ· ‰õÄ_® D PѨˆ~+¨<£ H˘#™êy™êÎ=∞x
áÈbã¨∞Å∞ ÃÇÏK«ÛiOK«_»O J„Ѩ*Ï™êfiq∞HõO, J<≥·uHõO.
¿ã"å#QÆ~ü ѨÓ~°fi K«i„`«
qâßY#QÆ~°O ѨikèÖ’x Ô~·ÖËfi ¿ãì+¨<£‰õΩ ^ŒQÆæ~°Ö’ L#fl 44 "å~°∞¤Ö’
Ô~·ÖËfi ã¨÷ÖOÖ’ 1958 #∞Oz ^Œo`«, |ÅÇ‘Ï# =~åæʼnõΩ K≥Ok# „Ѩ[Å∞
QÆ∞_çÃãÅ∞, QÆ∞_®~åÅ∞ "Õã¨∞‰õΩx „Ѩã¨∞Î`«O 750 ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞
rqã¨∞Î<åfl~Ú. nxH˜ ¿ã"å#QÆ~ü Jx ¿Ñ~°∞ ÃÑÏì~°∞. giÖ’ Z‰õΩ¯=
=∞Ok Ô~·ÖËfi HÍO„ÏHõì~üÅ =^ŒÌ ‰õÄbÅ∞QÍ Ô~·ÖËfi áê¡ò á¶ê~åÅ∞ â◊√„ÉèíO
™ê=∂lHÍOâ◊O

41. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 41
q^ÕjѨÖòÊ^≥|ƒ‰õΩã¨fi^ÕjaÖòìÖÏH“ò
Z<Àfl"ÕÅ=∞OkH˜Láêkèxã¨∞Î#fl^ÕjHÍy`«Ñ¨ÙѨi„â◊=∞„ѨѨOK«ÉϺOH±Pi÷Hõq^è•<åÅѶ¨e`«OQÍ=¸ã≤"Õ`«‰õΩQÆ∞~°=Ù`ÀO^Œh,
HÍi‡‰õΩÅ|`«∞‰õΩgkäáêÅ=Ù`ÀO^ŒhJO@∞<åfl~°∞ ã≤iã¨#QÆO_»¡™êÇ≤Ïu,ã¨∂„`«Ñ¨ÙJxÖò
áêʼnõΩÅ∞ J=ÅOaã¨∞Î#fl „ѨѨOpHõ~°} q^è•<åÅ∞, ¿ãfiKåÛù
"å}˜[ºO ¿Ñi@ q^Õj =ã¨∞Î=ÙÅ kQÆ∞=∞u Ѷ¨e`«OQÍ ~åROÖ’ =∞~À
^Õj Ѩi„â◊=∞ ÖÏH“ò „ѨHõ˜OzOk. "ÕÖÏk =∞OkH˜ „Ѩ`«ºHõΔOQÍ,
Ѩ~ÀHõΔOQÍ |`«∞‰õΩ^≥~°∞=Ù xzÛ# |ÖÏ¡~üѨÓ~ü WO_»„ã‘ìãπ eq∞>ˇ_£ (aÖòì)
Ѩi„â◊=∞ =¸`«Ñ¨_ç~k. HÍy`«Ñ¨Ù Ѩi„â◊=∞‰õΩ =Ú_çã¨~°∞ÔH·# ѨÖòÊ
L`«ÊuÎx Zxq∞k <≥ÅÅ „H˜`«O xeÑ≤"Õã≤# aÖòì Ü«∂[=∂#ºO [#=i
21# Ѩi„â◊=∞#∞ ѨÓiΙê÷~ÚÖ’ =¸ã≤"Õã≤Ok. Ѷ¨e`«OQÍ "ÕÖÏk
=∞Ok HÍi‡‰õΩÅ rq`åÅ∞ ~À_»∞¤#Ѩ_®¤~Ú.
=~°OQÆÖò lÖÏ¡Ö’x J@g „áêO`«"≥∞ÿ# =∞OQÆ¿Ñ@ =∞O_»ÅO
Hõ=∞ÖÏѨÙ~°OÖ’ aÖòì Ѩi„â◊=∞#∞ 1978Ö’ U~åÊ@∞ KÕâß~°∞. D
Ѩi„â◊=∞ „Ѩ`«ºHõΔOQÍ 3000 =∞OkH˜, Ѩ~ÀHõΔOQÍ 10 "ÕÅ =∞OkH˜
Láêkè HõeÊOKÕk. aÖòì U~åÊ@∞`À =∂~°∞=¸Å J@g „áêO`«OÖ’x
Hõ=∞ÖÏѨÙ~°O „áêO`«O áêi„âßq∞Hõ"å_»QÍ =¸_»∞ ^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ
"≥Å∞Q˘OkOk. 30 Uà◊√¡QÍ aÖòì #∞Oz ѨÖòÊ#∞ a~å¡ HõOÃÑhH˜ K≥Ok#
„QÍã≤O ¿ÑѨ~ü á¶êºHõìs H˘#∞QÀÅ∞ KÕã¨∞ÎO_Õk. ÉèÏ~°`« áêÅHõ=~åæÅ∞
„ѨѨOpHõ~°}‰õΩ r ǨïE~ü JO@∂ q^Õj =ã¨∞Î=ÙʼnõΩ, =Ú_çã¨~°∞‰õΩ
kQÆ∞=∞`«∞ÅÃÑ· ã¨∞OHÍÅ∞, POHõΔÅ∞ ZuÎ"ÕÜ«∞_»O ^ÕjÜ«∞ Ѩi„â◊=∞ʼnõΩ
Pâ◊xáê`«OQÍ =∂iOk. WÖÏO˜ Pi÷Hõ q^è•<åŠѶ¨e`«OQÍ<Õ Ñ¨ÖòÊ
H˘#∞QÀÅ∞ HÀã¨O a~å¡ HõOÃÑh „ѨѨOK« =∂Ô~¯òÃÑ· ^Œ$+≤ì ™êiOzOk.
W`«~° ^ÕâßÖ’¡ aÖòì ѨÖòÊ HõO>Ë `«‰õΩ¯= ^èŒ~°‰õΩ Ñ¨ÖòÊ =ã¨∞ÎO_»_»O`À
„QÍã≤O ¿ÑѨ~ü á¶êºHõìs Ü«∂[=∂#ºO `«‰õΩ¯= ^èŒ~°‰õΩ =KÕÛ Ñ¨ÖòÊ<Õ
H˘#∞QÀÅ∞ KÕÜ«∞™êyOk. H˘<Õflà◊√¡QÍ D XHõ¯ HõOÃÑh `«Ñ¨Ê =∞ˆ~
W`«~° Hõ¡~ÚOò aÖòì‰õΩ ÖËHõáÈ=_»O`À Ѩi„â◊=∞ ѨÖòÊ L`«ÊuÎx
xe"ÕÜ«∂eû# ^Œ∞ã≤÷u U~°Ê_çOk.
2014, U„Ñ≤Öò 5 #∞Oz Ü«∂[=∂#ºO ѨÖòÊ L`«ÊuÎ xeÑ≤"Õã¨∂Î
x~°‚Ü«∞O fã¨∞HÀ=_»O`À ã¨∞=∂~°∞ 1000 =∞Ok Ñ‘ZѶπ, <å<£ Ñ‘ZѶπ
HÍi‡‰õΩÅ∞ ~À_»∞¤#Ѩ_®¤~°∞. P `«~åfi`« Ѩi„â◊=∞#∞ #_ç¿ÑO^Œ∞‰õΩ Pi÷Hõ
Ѩiã≤÷ux ™ê‰õΩQÍ K«∂ѨÙ`«∂ Ü«∂[=∂#ºO P~°∞ <≥ÅÅ áê@∞
Hõ~å‡QÍ~åxfl xeÑ≤"Õ¿ãO^Œ∞‰õΩ ÖË PѶπ‰õΩ „ѨÉèí∞`åfixfl J#∞=∞u HÀiOk.
J~Ú`Õ WO^Œ∞‰õΩ „ѨÉèí∞`«fiO JOwHõiOK«HõáÈ=_»O`À uiy ÃãÃÑìO|~ü
21# HÀ¡[~ü, ÖËPѶπ‰õΩ J#∞=∞u HÀ~°∞`«∂ =∞~À ^Œ~°MÏã¨∞Î KÕã¨∞‰õΩOk.
ã¨ÊOkOz# „ѨÉèí∞`«fiO `≥ÅOQÍ}Ö’ Ѩi„â◊=∞Å#∞ =¸ã≤"Õ¿ãO^Œ∞‰õΩ
‰õΩ^Œ~°^Œx ã¨Ê+¨ìO KÕã≤Ok. WO^Œ∞Ö’ ÉèÏQÆOQÍ<Õ aÖòì Ü«∂[=∂#ºO
ÃÑ@∞ì‰õΩ#fl ^Œ~°MÏã¨∞Î#∞ _çÃãO|~ü 26# `Àã≤ѨÙK«∞Û`«∂ aÖòì
q^è•#q=∞~°≈
KÕÜ«∞_»O, K≥`«Î `˘ÅyOK«_»O, =∞iH˘O`« =∞Ok ‰õÄbÅ∞ QÍ
|`«∞‰õΩ`«∞<åfl~°∞. ¿ã"å#QÆ~ü‰õΩ P#∞‰õΩx 1995Ö’ FOHÍ~ü#QÆ~ü
U~°Ê_çOk. WHõ¯_» ã¨∞=∂~°∞ 350 ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞ Ã+_»∞¤Å∞, áêHõÅ∞
"Õã¨∞‰õΩx rqã¨∞Î<åfl~Ú. giÖ’ Z‰õΩ¯= =∞Ok ѨO*Ï|∞ ~åRO #∞Oz
=zÛ# ã≤‰õΩ¯Å∞ QÆ"Õ∞àÏÅ∞, áê~°Å∞, `åÑ‘Å∞, Hõ`«∞ÎÅ∞ `«Ü«∂~°∞ KÕã≤
|`«∞‰õΩ`«∞<åfl~°∞. D Ô~O_»∞ HÍÅhÅ K«∞@∂ì =ÚiH˜ HÍÅ∞=ÖË L<åfl~Ú.
^ŒQÆ∞æáê˜ Ñ¨Ù~°O^Õâ◊fii áê~°¡"≥∞Oò ã¨Éèí∞º~åeQÍ L#flѨÙ_»∞ P"≥∞ x^èŒ∞Å
#∞Oz U_»∞ ÅHõΔÅ ~°∂áêÜ«∞Å∞ Y~°∞ÛÃјì q^Œ∞º`ü ™œHõ~°ºO HõeÊOKå~°∞.
=ÚxûѨÖò HÍ~˘Êˆ~+¨<£ ϺO‰õΩÅ`À =∞Ozh~°∞ ã¨~°Ñ¶¨~å KÕã¨∞Î<åfl~°∞.
qâßY#QÆ~°OÖ’ 741 =ÚiH˜"å_»Å∞ L<åfl~Ú. D =ÚiH˜"å_»Ö’¡
ã¨∞=∂~°∞ Zxq∞k ÖHõΔÅ =∞Ok ‰õΩ@∞OÉÏÅ` x=ã≤ã¨∞Î<åfl~°∞. Z‰õΩ¯=
=∞Ok ‰õΩ@∞OÉÏÅ`À rqã¨∞Î#fl ÃÑ^ŒÌ =ÚiH˜"å_»Å∞ ¿ã"å#QÆ~ü, FOHÍ~ü
#QÆ~ü. giH˜ F@~üHÍ~ü¤, ˆ~+¨<£HÍ~ü¤Å∞ Ô~·ÖËfi Ü«∂[=∂[ºO HÍ~˘Êˆ~ò
ã¨Oã¨÷ʼnõΩ D ã¨÷ÅO WKÕÛÜ«∞_®xH˜ x~°‚~ÚOz gix JHõ¯_ç #∞Oz
`«~°eOK«_®xH˜ U~åÊ@∞¡ KÕã≤Ok. nxH˜ =ÚxûѨÖò HÍ~˘Êˆ~+¨<£ =`åÎã¨∞
ѨeH˜ "åiH˜ ã¨O|O^èŒO ÖËHõáÈ~Ú#ѨʘH© JѨʘ Hõq∞+¨#~ü
~å=∂O[<ÕÜ«ÚÅ∞ ^Œ∂‰õΩ_»∞QÍ áÈbã¨∞Å`À =Ú@ì_çOz 2011
_çÃãO|~ü 9# =∞^èŒ∞~°"å_»Ö’ L#fl *ˇZ<£ZOÜ«ÚP~üZO Wà◊¡‰õΩ
`«~°eOKå~°∞. D „Ѩ„H˜Ü«∞ 2011 _çÃãO|~ü 18 =~°‰õΩ ™êyOk.
=O^ŒÅ ã¨OYºÖ’ áÈbã¨∞Å#∞ ѨǨ~åQÍ U~åÊ@∞ KÕã≤ D HÍ~°º„Hõ=∞O
x~°fiÇ≤ÏOKå~°∞. JO`ÕH͉õΩO_® J`«x ǨÏÜ«∂OÖ’ 30 =ÚiH˜ "å_»Å#∞
WHõ¯_» #∞Oz #QÆ~° t"å~°∞‰õΩ `«~°eOK«_®xH˜ „Ѩܫ∞`åflÅ∞ KÕÜ«∞QÍ
Ñ≤X_»|∞¡º, =ÚiH˜"å_»Å x"åã¨∞Å ã¨OˆHΔ=∞ ã¨OѶ¨∞O áœ~°Ç¨Ï‰õΩ¯Å
ã¨OѶ¨∞O, ^Œo`« ã¨OѶ¨∂Å∞ `«ieOѨ٠[~°QƉõΩO_® L^Œºq∞OKå~Ú.
J„Hõ=∞ JÔ~ã¨∞ìʼnõΩ, ˆHã¨∞ʼnõΩ QÆ∞~°Ü«∂º~°∞. D Hõq∞+¨#~ü ^Œo`« ‰õΩÖÏxH˜
K≥Ok# "å_≥·#ѨʘH© |ÅÇ‘Ï# =~åæÅ „Ѩ[ÅÃÑ· ^ŒÜ«∞ K«∂ѨÖË^Œ∞.
iÜ«∞Öò Z¿ãìò "åºáê~°∞Å`À ‰õΩ=∞‡ÔH·#fl@∞¡ P~ÀѨ}Å∞ L<åfl~Ú.
#QÆ~åxH˜ ã¨∞=∂~°∞ 25 H˜Ö’g∞@~°¡ ^Œ∂~°OÖ’ L#fl =∞^èŒ∞~°"å_»,
ÃÑO^Œ∞iÎ ^ŒQÆæ~° L#fl ѨÙÅQÍÅ"åx áêÖˇO‰õΩ ¿ã"å#QÆ~ü, FOHÍ~ü#QÆ~ü
"åã¨∞Å#∞ `«~°eOKå~°∞. "å~°∞ ‰õÄb Ѩ#∞Å HÀã¨O Ѩ@ì}ÏxH˜
~å"åÅO>Ë ~ÀA‰õΩ 60 ~°∂áêÜ«∞Å ~°"å}Ï Kås˚ J=Ù`«∞Ok. D
q^èŒOQÍ Láêkè HÀÖ’ÊÜ«∂~°∞. WѨÙÊ_»∞ "å~°∞ x=ã≤ã¨∞Î#fl WO_»¡‰õΩ
h˜ ã¨^Œ∞áêÜ«∞O W`«~° =∞øeHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å∞ ÖË=Ù. U ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å∞
U~åÊ@∞ KÕÜ«∞#ѨʘH© "åix ^˘OQÆÅ∞QÍ =Ú„^Œ"Õã≤ áÈbã¨∞Å∞ [iÑ≤#
D =Ú@ì_çx #QÆ~° „Ѩ[Å∞ f„=OQÍ =ºuˆ~H˜ã¨∞Î<åfl~°∞. =Ú@ì_ç [iy#
D HÍÅh =∂#= =#~°∞Å âßY =∞O„u QÆOÏ Nx"åã¨~å=Ù xÜ≥∂[Hõ
=~°æ ѨikèÖ’ LOk. nxÃÑ· PÜ«∞# ã¨ÊO^Œ# ÖË^Œ∞.
(~°K«~Ú`« áœ~°Ç¨Ï‰õΩ¯Å J^茺‰õΔΩÅ∞, qâßYѨ@flO) g

42. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201542
Ü«∂[=∂<åºxH˜, HÍi‡Hõ *ˇZã≤ <åÜ«∞‰õΩʼnõΩ ÖËYÅ∞ ѨOÑ≤Ok. J~Ú`Õ
Ü«∂[=∂#ºO „ѨÉèí∞`åfixH˜ HÀ¡[~ü‰õΩ ^Œ~°MÏã¨∞Î KÕã¨∞‰õΩ#fl `«~åfi`«
Éèíq+¨º`ü x~°‚Ü«∂xH˜ „ѨÉèí∞`åfixH˜ =¸_»∞ <≥ÅÅ QÆ_»∞=Ù LO@∞Ok.
nx „ѨHÍ~°O _çÃãO|~ü 21֒Ѩ٠ܫ∂[=∂<åºxH˜ „ѨÉèí∞`«fiO `«#
ÖËY#∞ JOkOKåeû LOk. HÍh „ѨÉèí∞`«fiO #∞Oz 24= `Õn# x"ÕkHõ
JO^Œ_»O`À Ü«∂[=∂#ºO `«=∞ ^Œ~°MÏã¨∞ΉõΩ „ѨÉèí∞`«fiO J#∞=∞u
WzÛ#>Ë¡#x ÉèÏqOz# aÖòì Ü«∂[=∂#ºO Ѩi„â◊=∞#∞ x~°=kèHõOQÍ
|O^£ KÕÜ«∞_®xH˜ x~°‚~ÚOzOk.
Hõ~å‡QÍ~åxfl `≥iÑ≤OKåÅx HÍi‡Hõ *ˇZã≤ <åÜ«∞‰õΩÅ∞ „ѨÉèí∞`«fi
ÃÑ^ŒÌÅ#∞, ˆHO„^Œ Ѩi„â◊=∞Å∞, "å}˜[º âßYÅ =∞O„`«∞Å#∞, ~å„+¨ì
=∞O„`«∞Å#∞ Hõeã≤ q#uѨ„`åÅ∞ ã¨=∞iÊOz<å Ѷ¨e`«O ÖˉõΩO_®
áÈ~ÚOk. JO`ÕQÍHõ _çÃãO|~ü 21 =~°‰õΩ „ѨÉèí∞`«fiO `«=∞‰õΩ ZÖÏO˜
ã¨=∂Kå~°O W=fi#O^Œ∞ =Å¡ HÀ¡[~üÖ’ ÉèÏQÆOQÍ „ѨÉèí∞`«fi x|O^èŒ#ʼnõΩ
Ö’|_ç HÍi‡‰õΩʼnõΩ #+¨ì ѨiǨ~°O K≥e¡™êÎ=∞x, JO^Œ∞‰õΩ „ѨÉèí∞`«fi
J#∞=∞ux W"åfiÅx Ü«∂[=∂#ºO =∞~˘Hõ ^Œ~°MÏã¨∞Î KÕã≤Ok. Ѩi„â◊=∞
=¸ã≤"ÕÜ«∞_»=∞<Õk MÏÜ«∞O HÍ=_»O`À QÆ`« 20 ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ
HõOÃÑh HÀã¨O, `«=∞ ‰õΩ@∞OÉÏÅ HÀã¨O Hõ+¨ìѨ_ç# HÍO„ÏH±ì HÍi‡‰õΩÅ∞
J_®¤ ‰õÄbÅ∞QÍ =∂iáÈÜ«∂~°∞. ‰õΩ@∞OÉÏÅ r=# Ѩiã≤÷u ÉèÏ~°O
HÍ=_»O`À x#fl˜ =~°‰õΩ WO˜ Ѩ#∞ʼnõΩ =∂„`«"Õ∞ Ѩiq∞`«"≥∞ÿ#
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ ‰õÄ_® ‰õÄb Ѩ#∞ʼnõΩ "≥àÏ¡eû# ^Œ∞ã≤÷u `«ÖˇuÎOk. nO`À
Ѩ@ì}ÏÖ’¡ J_®¤ ‰õÄbÅ =∂kiQÍ „QÍ=∞OÖ’x ѨÅ∞ „Ѩ^è•# ‰õÄ_»à◊¡
=^ŒÌ‰õΩ KÕ~°∞‰õΩx Ѩ#∞Å HÀã¨O xsH˜Δã¨∞Î<åfl~°∞. HÍQÍ aÖòì Hõ~å‡QÍ~åxfl
Ѩk <≥ÅÅ∞QÍ xeÑ≤"ÕÜ«∞_»O`À á¶êºHõìsÖ’ ѨxKÕ¿ã Ñ‘ZѶπ, <å<£ Ñ‘ZѶπ
HÍi‡‰õΩÅ∞, k#ã¨i HÍi‡‰õΩʼnõΩ |Ü«∞@ Ѩ#∞Å∞ ^˘~°HõHõáÈ=_»O`À
PÜ«∂ HÍi‡‰õΩÅ ‰õΩ@∞OÉÏÅ r=#O ^Œ∞~°ƒù~°OQÍ =∂iOk. nO`À
ѨÅ∞=Ù~°∞ HÍi‡‰õΩÅ∞ =∞O_»ÅOÖ’ Éèí=# x~å‡} Ѩ#∞ʼnõΩ, =º=™êÜ«∞
Ѩ#∞ʼnõΩ "≥à◊√`«∞O_»QÍ, =∞iH˘O^Œ~°∞ HÍi‡‰õΩÅ∞ Láêkè HÀã¨O á⁄@ì
KÕ`« Ѩ@∞ì‰õΩx =~°OQÆÖò, ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ PO„^èŒ „Ѩ^ÕâòÖ’x q[Ü«∞"å_»,
~å[=∞O„_ç, QÆ∞O@∂~°∞, <≥Å∂¡~°∞, XOQÀÅ∞ `«k`«~° =ÚYº Ѩ@ì}ÏʼnõΩ
=Å㨠"≥àÏ¡~°∞. HõOÃÑh Ѩi‡<≥Oò HÍi‡‰õΩʼnõΩ ‰õÄ_® <åÅ∞QÆ∞ <≥ÅÅ∞QÍ
"Õ`«<åÅ∞ JO^ŒHõáÈ=_»O`À "åi ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞ JÖÏ¡_»∞`«∞<åfl~Ú. <Õ_»∞,
ˆ~Ѩ٠J#∞‰õΩO@∂ "Õ`«<åÅ HÀã¨O Z^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞Î<åfl~°∞. <åÅ∞QÆ∞
<≥ÅÅ∞QÍ HÍi‡‰õΩʼnõΩ "Õ`«<åÅ∞ JO^ŒHõáÈ=_»O`À ™ê÷xHõ "åºáê~°∞Å∞
‰õÄ_® JѨÙÊÅ∞ W=fiHõáÈ=_»O`À HÍi‡‰õΩÅ∞ K≥ѨÙÊHÀÖËx =∂#ã≤Hõ
HΔÀÉèí#∞ J#∞Éèíqã¨∞Î<åfl~°∞.
WÖÏ aÖòì =¸`«Ñ¨_»_®xfl `«@∞ìHÀÖËHõ _çÃãO|~üÖ’ F =∞Ç≤Ïà◊
=∞$uK≥OkOk. Hõ=∞ÖÏѨÙ~°OÖ’x ã‘Ñ‘ #QÆ~üÖ’ x"åã¨=ÚO_Õ
™êO|ÅH˜Δ ‡ (54) aÖòìÖ’ QÆ`« 30 ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ ã‘fiѨ~üQÍ Ñ¨x
KÕ™ÈÎOk. _çÃãO|~ü 11# ™êÜ«∞O„`«O 5 QÆO@ʼnõΩ WO˜H˜ =zÛ#
P"≥∞ ‰õΩ=∂Ô~Î „ѨÉèÏ=u, W^ŒÌ~°∞ =∞#=à◊¡`À Hõeã≤ Éè’[#O KÕã≤#
`«~åfi`« HõOÃÑh =¸`«Ñ¨_»∞`«∞O^Œx, J@∞ `«~åfi`« ZÏ¡ |`«HÍÅx
J<Õ q+¨Ü«∞"≥∞ÿ "åi`À K«iÛOz x„kOzOk. QÆ∞~°∞"å~°O `≥Å¡"å~°∞
*Ï=Ú# =∞#=_»∞ áê~î°âßÅÖ’ Z<£ã‘㑠Ѩˆ~_£‰õΩ "≥àı¡ „Hõ=∞OÖ’ P"≥∞#∞
ÖËѨQÍ qQÆ`« rqQÍ Ñ¨_ç LOk.
WkÖÏ LO_»QÍ ã¨∞=∂~°∞ Ô~O_»∞ <≥ÅÅ∞QÍ HõOÃÑhÅ∞ `≥iÑ≤OKåÅx
HÍi‡‰õΩÅ∞ PO^Àà◊# KÕã¨∞Î<åfl~°∞. 50 ~ÀAÅ∞QÍ iÖËx~°Ç¨~° nHõΔÅ∞
KÕã¨∞Î<åfl W@∞ „ѨÉèí∞`«fiO, J@∞ Ü«∂[=∂#ºO ã¨ÊOkOK«HõáÈ=_»O
"åi x~°¡HΔͺxH˜ J^ŒÌO Ѩ_»∞`ÀOk. W<åflà◊√¡ HÍi‡‰õΩÅ Ñ≤šʼnõΩ K«^Œ∞ѨÙ
K≥Ñ≤Ê# ^ä•Ñ¨~ü áê~î°âßÅ#∞ ‰õÄ_® =KÕÛ q^•ºã¨O=`«û~°O #∞Oz
=¸ã≤"ÕÜ«∂Åx ÉèÏqã¨∞Î<åfl~°x `≥eã≤ HÍi‡‰õΩÅ∞ PO^Àà◊#
K≥O^Œ∞`«∞<åfl~°∞.
aÖòì‰õΩ „Ѩ`«º=∂flÜ«∞O Ѩ=~ü „áê*ˇ‰õΩì
aÖòì Hõ~å‡QÍ~åxH˜ Ѩ=~ü „áê*ˇ‰õΩì „Ñ¨`«º=∂flÜ«∞OQÍ =∂~°#∞Ok.
JO^Œ∞‰õΩ J=ã¨~°"≥∞ÿ# @~°ƒ~Ú<£ [#ˆ~@~°∞¡, ÉÏ~ÚÅ~°∞¡, ‰õÄeOQ∑
@=~ü ã≤^ŒúOQÍ LO_»_»O, ÉÁQÆ∞æ, h~°∞, ã¨÷ÅO ‰õÄ_® JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’
=∞Oz J=HÍâ◊O. Ѩ=~ü „áê*ˇ‰õΩì#∞ xi‡¿ãÎ J=ã¨~°"≥∞ÿ# Ѩ=~ü
JOkã¨∞ÎOk. J~Ú`Õ L=∞‡_ç PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ K«O„^ŒÉÏ|∞ áêÅ#Ö’
`≥ÅOQÍ}Ö’x J<ÕHõ „ѨÉèí∞`«fi ~°OQÆ ã¨Oã¨÷Å∞ x*ÏO +¨μQÆ~üû,
J*ÏO*ÏÇ≤Ï q∞Å∞¡, Pbfi<£, S_çÑ≤ZÖò ÖÏO˜ HõOÃÑhÅ#∞ k"åàÏ
f~ÚOz# q+¨Ü«∞O `≥eã≤O^Õ. JO^Œ∞ˆH `≥ÅOQÍ} ~å„+¨ìOÖ’ H˘`«Î
Ѩi„â◊=∞Å ™ê÷Ѩ# ZÖÏ L#flѨʘH©.. "ÕÖÏk =∞Ok HÍi‡‰õΩʼnõΩ
Láêkèxã¨∞Î#fl aÖòìÖÏO˜ ÉèÏs Ѩi„â◊=∞#∞ uiy `≥iÑ≤OKÕÖÏ
Ü«∂[=∂#ºOÃÑ· XuÎ_ç ÃÑOKåeû# ÉÏ^茺`« ~å„+¨ì „ѨÉèí∞`«fiOÃÑ· LOk.
JO`ÕQÍHõ W<åflà◊√¡ „ѨÉèí∞`«fi ~°OQÆ ã¨Oã¨÷Å =¸ã≤"Õ`«‰õΩ HÍ~°}"≥∞ÿ#
„ѨѨOpHõ~°}, #∂`«# Pi÷Hõ áêi„âßq∞Hõ q^è•<åÅ∞ WѨÙ_»∞ ã¨fi^Õj
„ÃÑ·"Õò Ѩi„â◊=∞Å∞ #ëêìÅ TaÖ’ ‰õÄ~°∞‰õΩáÈ=_®xH˜, WHõ¯_ç
L`«Ê`«∞ÎʼnõΩ _ç=∂O_£ ÖˉõΩO_® HÍ=_®xH˜ HÍ~°}=∞=Ù`«∞<åfl~Ú.
Ѷ¨e`«OQÍ ã¨fi^Õj ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å∞ ‰õÄ_® HõOÃÑhÅ∞ =¸ã¨∞‰õΩ<Õ
Ѩiã≤÷u `«Öˇ`«∞Î`ÀOk. „Ѩã¨∞Î`«O ˆHO„^ŒOÖ’ JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ#
#ˆ~O„^Œ "≥∂_ô q^Õj HÍ~˘Êˆ~@¡‰õΩ Ô~_£ HÍÔ~Êò Ѩ~°∞ã¨∞Î#fl „Ѩã¨∞Î`«
`«~°∞}OÖ’ ^Õâ◊OÖ’ aÖòì ÖÏO˜ „ÃÑ·"Õò HõOÃÑhÅ∞ =∞iH˘xfl =¸`«Ñ¨_Õ
„Ѩ=∂^ŒO L#fl ^Œ$ëêìº |Å"≥∞ÿ# HÍi‡HÀ^Œº=∞ x~å‡} ÉÏ^茺`« HÍi‡Hõ
ã¨OѶ¨∂ÅÃÑ· ZO`≥ÿ<å LOk.
(~°K«~Ú`«Å∞ ™È+¨Öò =~ü¯ ÖˇHõÛ~°~ü, P~üìû JO_£ Ãã·<£û HõàÏâßÅ,
ǨÏ#‡H˘O_»† Ѩiâ’^èŒHõ q^•ºi÷)
q^è•#q=∞~°≈
g
~åÉ’ÜÕ∞ ã¨OzHõÅÖ’...
HÀzOQ∑ÃãO@~°∞¡Z=iHÀã¨O–a.~å=∞Hõ$+¨‚
qq^èŒáÈ~å@~°∂áêÅÉèí∂q∞Hõ–¿ÇÏ=∂"≥OHõ„Ï"£
"≥∞ÿ<åi©Å‰õΩ™êkèHÍ~°`«ZÖÏ?–W~åÊù<£WO[h~ü

43. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 43
H“Å∞Ô~·`«∞Åã¨=∞㨺Ѩiëê¯~°OJ`«º=ã¨~°O
H“Å∞ Ô~·`«∞Å#∞ x["≥∞ÿ# ™êQÆ∞^•~°∞Å∞QÍ QÆ∞iÎOz "åix „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ Jxfl q^è•Å∞QÍ P^Œ∞‰õΩ#flѨC_Õ "åi
ã¨=∞㨺ʼnõΩѨiëê¯~°OÅaèã¨∞ÎO^ŒxJO@∞<åfl~°∞ PâßÅ`«
Ô~O_»∞ `≥Å∞QÆ∞ ~å„ëêìÅÖ’#∞ ‰õÄ_® =º=™êÜ«∞ ã¨OHΔÀÉèí ÉèÏ~åxfl
J`«ºkèHõOQÍ H“Å∞ Ô~·`«∞ÖË Éèíiã¨∞Î<åfl~°∞ J#_»OÖ’ ã¨O^ÕǨÏO ÖË^Œ∞.
`≥ÅOQÍ} ~å„+¨ìOÖ’ [~°∞QÆ∞`«∞#fl "≥Ú`«ÎO Ô~·`«∞ P`«‡Ç¨Ï`«ºÅÖ’ 80
âß`«O =∞Ok H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞ L#fl@∞¡ ˆHΔ„`«™ê÷~Ú J^茺ܫ∞<åÅ∞ `≥eÜ«∞
KÕã¨∞Î<åfl~Ú. H“Å∞ Ô~·`«∞Å ã¨=∞㨺Šf„=`«#∞ Wk Kå˜ K≥ѨÙ`«∞#flk.
H“Å∞ Ô~·`«∞ŠǨωõΩ¯Å Ñ¨i~°HõΔ} HÀã¨O H“Å∞ ^•s K«ÏìÅ∞, W©=Å
=zÛ# Éèí∂ JnèHõ$`« Ô~·`«∞Å K«@ìO =O˜q J=∞Å∞Ö’ L#flѨʘH©
"å˜ J=∞Å∞ KåÖÏ x~°âß[#HõOQÍ LOk. Éèí∂q∞x H“Å∞‰õΩ fã¨∞‰õΩx
™êQÆ∞ KÕÜ«∞_»O J<Õk Éèí∂q∞ ÖËx"åiH˜, Éèí∂q∞ `«‰õΩ¯=QÍ L#fl "åiH˜
XHõ J=HÍâ◊OQÍ LOK«_»O ZO`« x["≥∂ "åi ǨωõΩ¯Å‰õΩ Z@∞=O˜
Ǩg∞ ÖËHõáÈ=_»O JO`Õ #+¨ì^•Ü«∞HõOQÍ LOk. QÆ`« 20 Uà◊¡Ö’
H“Å∞ Ô~·`«∞Å ã¨OYº qѨs`«OQÍ ÃÑiy# <ÕѨ^䌺OÖ’ Éèí∂q∞<Õ #=Ú‡H˘x
r=<å^è•~°O H˘#™êyã¨∂Î ã¨=∞㨺Š=ÅÜ«∞OÖ’ ‰õÄ~°∞‰õΩ áÈ~Ú#
H“Å∞ Ô~·`«∞ŠǨωõΩ¯Å Ñ¨i~°HõΔ}‰õΩ „ѨÉèí∞`«fi Ü«∞O„`åOQÆO "Õ∞ÖÁ¯x
ã¨`«fi~° K«~°ºÅ∞ fã¨∞HÀ=_»O J`«º=ã¨~°O.
~åR qÉèí[# ѨÓ~°fiO L=∞‡_ç PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ 26 ÅHõΔÅ =∞Ok
H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞ L#fl@∞¡ JkèHÍiHõ JOK«<å. giÖ’ 10 ÅHõΔÅ =∞Ok
`≥ÅOQÍ}Ö’, q∞ye# 16 ÅHõΔÅ∞ PO„^èŒ, ~åÜ«∞Åã‘=∞ „áêO`åÅÖ’
L#fl@∞¡ `≥Å∞ã¨∞Î#flk. HÀ™êÎ PO„^è• lÖÏ¡ÅÖ’ J`«ºkèHõOQÍ, "≥Ú`«ÎO
Ô~·`«∞ÅÖ’ ^•^•Ñ¨Ù 80 âß`«O =∞Ok, `≥ÅOQÍ}Ö’ 40-50 âß`«O
=∞Ok H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞<åfl~°x Ô~·`«∞ ã¨OѶ¨∂Å∞, Ѩiâ’^茉õΩÅ J^茺ܫ∞<åÅ∞
`≥eÜ«∞ KÕã¨∞Î<åfl~Ú. Éèí∂q∞ ÖËx "åiH˜ Éèí∂q∞x ѨOz WKÕÛ L^ÕÌâ◊O`À
=ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ# Éèí∂ ã¨O㨯~°}Å∞ qѶ¨Å=∞=_»O`À Éèí∂q∞ ÖËx
Ô~·`«∞Å∞, Ô~·`«∞ ‰õÄbÅ∞ Éèí∂™êfi=ÚÅ =^ŒÌ H“Å∞‰õΩ fã¨∞HÀ=Åã≤# Ѩiã≤÷u
=Å¡ H“Å∞^•~°∞Å ã¨OYº ÃÑiyOk. x*ÏxH˜ H“Å∞ Ô~·`«∞ÖË "åã¨Î=
™êQÆ∞^•~°∞Å∞. HÍh "åiH© Éèí∂q∞ ѨÏì ÖËHõáÈ=_»O KÕ`« ã¨O™ê÷QÆ`«
~°∞}ÏÅ∞ `«k`«~° ~å~ÚfÅ∞, ™œHõ~åºÅ∞ JO^Œ_»O ÖË^Œ∞. nx`À JkèHõ
=_ô¤H˜ - „ÃÑ·"Õò JѨÙÊÅ∞ fã¨∞‰õΩx #+¨ìáÈ`«∞<åfl~°∞. JѨÙÊÅ TaÖ’
‰õÄ~°∞‰õΩáÈ`«∞<åfl~°∞. ^Õâ◊OÖ’ <≥ÅH˘#fl =º=™êÜ«∞ ã¨OHΔÀÉèí Ѩiã≤÷`«∞Å
ÉèÏ~åxH˜ `À_»∞ ѨO@Å∞ ã¨iQÍ Ñ¨O_ç<å ѨO_»Hõ áÈ~Ú<å Ü«∂[=∂xH˜
H“Å∞ K≥e¡OK«Hõ `«Ñ¨Êx Ѩiã≤÷uÖ’ "åi Hõ+¨ì=∞O`å H“Å∞ ~°∂ѨOÖ’
Éèí∂ Ü«∞[=∂#∞ʼnõΩ KÕ~°∞`«∞#flk. „ѨHõ$u "≥·Ñ¨s`åºÅ =Å¡ HõeˆQ
#ëêìÅ#∞ H“Å∞ Ô~·`«∞ÖË ÉèíiOK«=Åã≤ =ã¨∞Î#flk. H“Å∞ Ѩ^Œú`«∞ÅÖ’
J<ÕHõ =∂~°∞ÊÅ∞ [iy, H“Å∞ ^èŒ~°ÅÃÑ· xÜ«∞O„`«} ÖˉõΩO_® áÈ~Ú,
H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ K«@ì|^Œú"≥∞ÿ# ǨωõΩ¯Å∞ ÖˉõΩO_® áÈ=_»O`À "åi ã¨=∞㨺
~å#∞~å#∞ [˜Å"≥∞ÿOk.
Éèí∂ Ü«∞[=∂x - H“Å∞^•~°∞ =∞^茺 ã¨O|O^è•ÅÖ’ H“Å∞ Ô~·`«∞Åk
|ÅÇ‘Ï#"≥∞ÿ# áê„`«, Hõ#∞Hõ H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ~°HõΔ} HõeÊOKÕ L^ÕÌâ◊O`À,
"åiH˜ Éèí∂q∞ ǨωõΩ¯Å∞ HõeÊOKÕ L^ÕÌâ◊O`À „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ ~°H˜Δ`« H“Å∞^•s
K«ÏìÅ#∞ fã¨∞H˘KåÛ~Ú. 1956Ö’ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞, PO„^èŒ ~å„ëêìÅ#∞
HõeÑ≤ PO„^茄Ѩ^Õâò U~°Ê~°KÕ <å˜H˜ Ô~O_»∞ „áêO`åÅÖ’#∂ q_çq_ç
QÍ H“Å∞^•s K«ÏìÅ∞<åfl~Ú. 1950Ö’ =zÛ# `≥ÅOQÍ} „áêO`«
H“Å∞^•s K«@ìO 1956Ö’ =zÛ# PO„^èŒ „áêO`« H“Å∞^•s K«ÏìxHõO>Ë
„ѨQÆujÅ"≥∞ÿ#k. D K«@ìO „ѨHÍ~°O H“Å∞ XѨÊO^ŒO ~å`«Ñ¨Ó~°fiHõOQÍ
LO_ç Éèí∂ Ü«∞[=∂x `«Ç¨Ïã≤ÖÏÌ~ü =^ŒÌ #"≥∂^Œ∞ KÕÜ«∞=Åã≤ LO@∞Ok.
H“Å∞ XѨÊO^ŒO Hõhã¨O S^Õà◊¡ áê@∞ LO_®e, H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞ =~°∞ã¨QÍ
P~°∞ Uà◊¡ áê@∞ XHõ Éèí∂q∞x ™êQÆ∞ KÕã¨∞‰õΩ#fl@¡~Ú`Õ "å~°∞ ~°H˜Δ`«
H“Å∞^•~°∞QÍ Ñ¨iQÆ}˜OK«|_»`å~°∞, P Éèí∂q∞x H˘#∞QÀÅ∞ KÕ¿ã ǨωõΩ¯#∞
á⁄O^Œ∞`å~°∞. Ô~·`«∞ K≥e¡OKÕ H“Å∞ "≥Ú`«ÎO Éèí∂q∞ tã¨∞ΉõΩ 3-5 Ô~@∞¡
HÍx ÖËHõ ã¨∂÷Å L`«ÊuÎÖ’ <åÅ∞QÆ∞ #∞Oz S^Œ= =O`«∞ =~°‰õΩ LO_®Å<Õ
Ѩiq∞u ‰õÄ_® D K«@ìO qkèOzOk. J~Ú`Õ D K«@ìO 1953
`«~åfi`« H˘xfl ã¨O^Œ~åƒùÅÖ’ `«Ñ¨Ê ("≥∞ÿ<åi© ^•@x "å~°∞, XO@i
=∞Ç≤Ïà◊Å∞, Ãã·#ºOÖ’ Ѩx KÕ¿ã"å~°∞ `«Ñ¨Ê) q∞ye# "å~°∞ H“Å∞‰õΩ
W=fi_®xfl x¿+kèOzOk. 1956 <å˜ PO„^èŒ „áêO`« H“Å∞^•s K«@ìO
(1974Ö’ ã¨=iOK«|_çOk) H“Å∞#∞ x¿+kèOK«ÖË^Œ∞ HÍh H“Å∞ HÍÅ
Ѩiq∞u, ^èŒ~° =O˜ JOâßÅÖ’ Hõiî#"≥∞ÿ# xÜ«∞O„`«} qkèOzOk.
^•x`À KåÖÏ =~°‰õΩ H“Å∞ XѨÊO^•Åhfl =∞ødHõOQÍ<Õ LO_ç
áÈÜ«∂~Ú. nxH˜ D K«ÏìÅ∞ H“Å∞^•~°∞ʼnõΩ ~°HõΔ} HõeÊOKÕq QÍ#∂
Éèí∂™êfi=ÚÅÃÑ· xÜ«∞O„`«} qkèOKÕqQÍ#∂ LO_»_»O ‰õÄ_® XHõ
HÍ~°}O. nx`À H“Å∞ J<Õk iHÍ~°∞¤ÅÖ’H˜ ZHõ¯‰õΩO_® J^Œ$â◊ºOQÍ
LO_ç áÈ~ÚOk. PO„^èŒ „áêO`« H“Å∞^•s K«@ìO Éèí∂™êfiq∞ J=∞‡_®xH˜˜
ã¨Oã≤^Œú`« =ºHõÎѨi¿ãÎ `«Ñ¨Ê H“Å∞ Ô~·`«∞ `å#∞ ™êQÆ∞KÕã¨∞Î#fl Éèí∂q∞x
H˘#∞QÀÅ∞ KÕ¿ã ǨωõΩ¯ HõeÊOK«ÖË^Œ∞. J~Ú`Õ D H“Å∞^•s K«ÏìÅ∞
1970 =~°‰õΩ H˘O`« J=∞Å∞ [iy#ѨʘH© D `«~åfi`« ~°Hõ~°HÍÅ
HÍ~°}ÏÅ KÕ`« J=∞Å∞‰õΩ <ÀK«∞HÀÖË^Œ∞. ~å„+¨ìOÖ’ [~°∞QÆ∞`«∞#fl H“Å∞
ÖÏ"å^ÕgÅ#∞ D K«ÏìÅ∞ U=∂„`«O ѨiáêeOK«_»O ÖË^Œh, ÃÑ·QÍ
K«@ìOÖ’x H˘xfl JOâßÅ∞ JxÜ«∞`« H“Å∞ Ѩ^Œú`«∞ʼnõΩ ^•i fâßÜ«∞h
2006Ö’ x"ÕkHõ WzÛ# HÀ<Õ~°∞ ~°OQÍ~å=Ù Hõq∞© ã¨Ê+¨ìOQÍ `ÕeÛ
K≥Ñ≤ÊOk.
Éèí∂q∞ Ü«∂[=∂#ºOÖ’ L#fl Jã¨=∂#`«Å∞, ™êQÆ∞ Éèí∂q∞ H˘kÌ
=∞Ok Éèí∂™êfi=ÚÅ KÕuÖ’ áÈQÆ∞|_ç áÈ=_»O =Å¡ =º=™êÜ«∞OÃÑ·
P^è•~°Ñ¨_ç |`«∞‰õΩ`«∞#fl Ô~·`«∞Å∞, =º=™êÜ«∞ ‰õÄbÅ KÕuÖ’ Éèí∂q∞
ÖËHõáÈ=_»O KÕ`« "å~°∞ Éèí∂ Ü«∞[=∂#∞Å =^ŒÌ ~°Hõ~°HÍŠѨ^Œú`«∞ÅÖ’
H“Å∞‰õΩ fã¨∞‰õΩx ™êQÆ∞ KÕÜ«∞_»O KåÖÏ ^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ [~°∞QÆ∞`«∞#flk.
1970 `«~åfi`« H“Å∞ q^è•#OÖ’ J<ÕHõ =∂~°∞ÊÅ∞ KÀ@∞ KÕã¨∞‰õΩ<åfl~Ú.
ǨÏi`« qѨ¡=O`À áê@∞ „Ѩ"ÕtOz# "å}˜[º ѨO@Å ™êQÆ∞,
=º=™êÜ«∞~°OQÆO

44. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201544
Éèí∂™êfi=ÚÅ∞ Ѩ@ì}ÏʼnõΩ =Å㨠"≥à◊¡_»O =O˜ Ѩi}Ï=∂Å =Å¡
Z‰õΩ¯= =∞Ok z#fl ã¨#flHÍ~°∞ Ô~·`«∞Å∞, Éèí∂q∞ÖËx Ô~·`«∞Å∞ Éèí∂q∞x
H“Å∞‰õΩ fã¨∞‰õΩx ™êQÆ∞ KÕÜ«∞_»O ÃÑiyOk. 1990Å `«~åfi`« H“Å∞
Ô~·`«∞Å ã¨OYº qѨs`«OQÍ ÃÑiy#@∞¡ J^茺ܫ∞<åÅ∞ `≥eÜ«∞KÕã¨∞Î<åfl~Ú.
„áêO`åÅ#∞ |©ì, ѨO@Å#∞ |©ì, =#~°∞Å#∞ |©ì D H“Å∞ Ѩ^ŒúuÖ’
J<ÕHõ =º`庙êÅ∞ KÀ@∞KÕã¨∞‰õΩ<åfl~Ú. áêÅ∞ Ѩ^Œúu #∞O_ç x~åúi`«
#QÆ^Œ∞ K≥e¡OKÕ Ñ¨^ŒúuH˜ =∂~°∞Ê [iyOk. ѨuÎ, á⁄Q͉õΩ, q∞iÛ, K≥~°∞‰õΩ
=O˜ "å}˜[º ѨO@Å∞ ѨO_çOKÕ Éèí∂=ÚʼnõΩ H“Å∞ "≥Ú`«ÎO #QÆ^Œ∞
~°∂ѨOÖ’ =ÚO^Œ∞QÍ<Õ K≥e¡OKÕ Ñ¨^Œúu J=∞Å∞Ö’H˜ =zÛOk. =i
ÖÏO˜ ѨO@ʼnõΩ ÃÑ@∞ì|_ç - kQÆ∞|_»∞Å#∞ ѨOK«∞‰õΩ<Õ áêÅ∞ Ѩ^Œúu
WѨʘH© H˘xfl KÀ@¡ J=∞Å∞Ö’ LOk. Éèí∂™ê~°O, h˜ =ã¨ux |˜ì
H“Å∞ ^èŒ~°Å x~°‚Ü«∞O [~°∞QÆ∞`«∞#flk. J~Ú`Õ D H“Å∞ ^èŒ~°Å‰õΩ
Z@∞=O˜ JkèHÍiHõ Ѩiq∞u ÖË^Œ∞. H“Å∞ Ѩ^Œú`«∞ʼnõΩ Z@∞=O˜
K«@ì|^Œú`« ÖË^Œ∞. H˘xfl „áêO`åÅÖ’ Éèí∂q∞ `«‰õΩ¯=QÍ LOK«_»O KÕ`«
H“Å∞ ^•~°∞Å =∞^茺 áÈ© HÍ~°}OQÍ H“Å∞ ^èŒ~°Å∞ KåÖÏ Z‰õΩ¯=QÍ
L<åfl~Ú.
=º=™êÜ«∞OÖ’ „ѨÉèí∞`«fi ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ `«yæ, ã¨aû_ôÅ∞ `«yæ, Y~°∞ÛÅ∞
ÃÑiy, =~å¬Å∞ ã¨=∞Ü«∂xH˜ Ѩ_»Hõ, kQÆ∞|_»∞Å∞ ~åHõ, ѨO_ç# ѨO@‰õΩ
y@∞ìÉÏ@∞ ^èŒ~° ÖËHõ Ô~·`«∞Å∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl ã¨OHΔÀÉèíO H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ
=∞iO`« f„=™ê÷~ÚÖ’ J#∞Éèí=OÖ’H˜ =ã¨∞Î#flk. Éèí∂q∞ Ü«∞[=∂#∞ʼnõΩ
JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’ L#fl ÉϺO‰õΩ ~°∞}ÏÅ∞, q`«Î<åÅ∞ `«k`«~° L`åÊ^ŒHÍÅ
ã¨aû_ôÅ∞, ѨO@Å c=∂ ™œHõ~°ºO "≥Ú^ŒÖˇ·#q H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ^ŒHõ¯_»O
ÖË^Œ∞. ~°∞}=∂Ѷ‘ =O˜ Ѩ^äŒHÍÅ∞ Éèí∂q∞ Ü«∞[=∂#∞ňH ^Œ‰õΩ¯`«∞<åfl~Ú
`«Ñ¨Ê "åã¨Î= ™êQÆ∞^•~°∞Öˇ·# H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ JO^Œ_»O ÖË^Œ∞. ÃÑ·QÍ
H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ xiÌ+¨ì HÍÅO áê@∞ Éèí∂q∞ JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’ LO@∞O^Œ#fl
Ǩg∞ ÖˉõΩO_® áÈ~ÚOk. g@xfl˜ ^Œ$ëêìº H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ "Õ∞Å∞
HõeˆQ q^èŒOQÍ H“Å∞ K«ÏìÅ#∞ ã¨~°mHõiOKåÅ<Õ _ç=∂O_»∞ H˘O`«
HÍÅOQÍ =ÚO^Œ∞H˘ã¨∞Î#flk. =º=™êÜ«∞~°OQÆOÖ’ - „ÃÑ·"Õò ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞
ÃÑOK«_®xH˜˜ gÅ∞ HõÅ∞QÆ∞`«∞O^Œ<Õ L^ÕÌâ◊O`À „ѨÉèí∞`«fi q^è•<åÅ∞ ‰õÄ_®
nx "≥·Ñ¨Ù "≥ÚQÆ∞æ K«∂áê~Ú. Éèí∂=ÚÅ∞ Ѩ_®=٠Ѩ_»‰õΩO_®, n~°…HÍÅO
áê@∞ H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞ ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ ÃÑ>ËìO^Œ∞‰õΩ „áÈ`«ûÇ≤ÏOKåÅO>Ë
H“Å∞ Ѩ^Œúux Ѩiq∞`« ™ê÷~ÚÖ’ K«@ì|^ŒúO KÕÜ«∂Åx 11= ѨOK«=~°¬
„Ѩ}ÏoHõ ѨHõ˜OzOk. Éèí∂q∞ Ü«∞[=∂#∞Å Pã≤ΠǨωõΩ¯‰õΩ „Ѩ=∂^ŒO
"å˜Å¡‰õΩO_® =∞~À "≥·Ñ¨Ù z#fl ã¨#flHÍ~°∞ H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ã¨O™ê÷QÆ`«
~°∞}ÏÅ∞ JOkOK«_»O =O˜ „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞ HõeÊOKÕ q^èŒOQÍ H“Å∞
Ô~·`«∞Å#∞ #"≥∂^Œ∞ KÕÜ«∂Åx 12= ѨOK«=~°¬ „Ѩ}ÏoHõ ¿Ñ~˘¯Ok.
ˆHO„^Œ „QÍg∞}Ïaè=$kúâßY 2013 EÖˇ·Ö’ q_»∞^ŒÅ KÕã≤# *ÏfÜ«∞
Éèí∂ã¨O㨯~°}Å =Ú™ê~Ú^• q^è•#O ‰õÄ_® z#fl ã¨#flHÍ~°∞ H“Å∞
Ô~·`«∞Å „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞ Ѩi~°H˜ΔOKÕO^Œ∞‰õΩ K«@ì|^Œú"≥∞ÿ# ~°HõΔ}Å∞
HõeÊOKåÅh, Jxfl~°HÍÅ H“Å∞ XѨÊO^•Å#∞ ã¨Ê+¨ìOQÍ #"≥∂^Œ∞
KÕÜ«∂Åh, áêÅ∞‰õΩ fã¨∞HÀ=_®xfl ‰õÄ_® H“Å∞QÍ Ñ¨iQÆ}˜OKåÅh
ã¨∂zOzOk. JO`«‰õΩ =ÚO^Œ∞ PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ Ô~·`«∞ P`«‡Ç¨Ï`«ºÅ∞
ÃÑiyáÈ`«∞#fl <ÕѨ^䌺OÖ’ =º=™êÜ«∞ ã¨OHΔÀÉèí Ѩiëê¯~åxfl
ã¨∂zOK«_®xH˜˜ xÜ«∞q∞OK«|_ç# [Ü«∞f Ѷ¨∞’+π Hõq∞+¨<£ 2005Ö’
H“Å∞ Ô~·`«∞Å#∞ #"≥∂^Œ∞ KÕã≤, áêãπ ѨÙã¨ÎHÍÅ#∞ WzÛ ã¨O™ê÷QÆ`« =∞^ŒÌ`«∞
JOkOKåÅx ã¨∂zOzOk. Éèí∂ ѨOÑ≤}˜ HÍ~°º„Hõ=∂Å J=∞Å∞#∞,
Éèí∂q∞ ã¨=∞㨺Å#∞ ѨijeOK«_®xH˜˜ 2006Ö’ U~åÊ>ˇÿ# HÀ<Õ~°∞
~°OQÍ~å=Ù Hõq∞© H“Å∞ Ô~·`«∞Å ã¨=∞㨺#∞ XHõ „Ѩ^è•#"≥∞ÿ# ã¨=∞㨺QÍ
QÆ∞iÎOzOk. H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤Å#∞ *Ïs KÕã≤ ÉϺO‰õΩ
~°∞}ÏÅ#∞ JOkOKåÅx P Hõq∞© ã¨∂zOzOk.
HÀ<Õ~°∞ ~°OQÍ~å=Ù Hõq∞© ã¨∂K«# "Õ∞~°‰õΩ ~åR „ѨÉèí∞`«fiO 2011Ö’
PO„^茄Ѩ^Õâò Éèí∂ JnèHõ$`« Ô~·`«∞Å K«@ìO (k PO„^茄Ѩ^Õâò Öˇ·Ãã<≥û_£
Hõeì"Õ@~üû Ü«∂H±ì) fã¨∞H˘zÛOk. nx „ѨHÍ~°O H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞ ~°∞}
J~°›`« HÍ~°∞¤Å#∞ á⁄Ok ÉϺO‰õΩÅ #∞O_ç ~°∞}ÏÅ∞, ~å~ÚfÃÑ· q`«Î<åÅ∞,
Z~°∞=ÙÅ∞, ѨO@ cè=∂, „ѨHõ$u "≥·Ñ¨s`åºÅ ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’ #+¨ìѨiǨ~°O
á⁄O^Œ=K«∞Û. J~Ú`Õ D H˘`«Î K«@ìO H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ Éèí∂q∞ ǨωõΩ¯Å∞
HõeÊOK«_»O QÆ∞iOz Ug∞ =∂Ï¡_»‰õΩO_® ˆH=ÅO H“Å∞^•~°∞Å#∞
#"≥∂^Œ∞ KÕÜ«∞_»O QÆ∞iOz =∂„`«"Õ∞ K≥ѨÙ`«∞Ok. D K«@ìOÖ’ J<ÕHõ
Ѩiq∞`«∞Å∞, nx J=∞Å∞Ö’ J<ÕHõ Ö’áêÅ∞ L<åfl~Ú. H“Å∞ Ô~·`«∞Å
~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤Å HÍÅѨiq∞u XHõ U_®k =∂„`«"Õ∞ LO@∞Ok. P
`«~åfi`« „Ѩu U_®k ˆ~#∞º=Öò KÕã¨∞HÀ=Åã≤ LO@∞Ok. Éèí∂q∞ ã¨=∞㨺
KåÖÏ ã¨∞xfl`«"≥∞ÿ# ã¨=∞㨺 J~Ú#O^Œ∞# Éèí∂q∞H˜ ã¨O|OkèOz
Z@∞=O˜ K«@ìO =zÛ<å =ÚO^Œ∞QÍ Éèí∂q∞ Ü«∞[=∂#∞ʼnõΩ J<ÕHõ
ÉèíÜ«∂Å∞, JáÈǨÏÅ∞ `«Öˇ`«∞Î`å~Ú. H“Å∞ Ô~·`«∞Å ~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤Å
QÆ∞iOz HÍx, Éèí∂ Ü«∞[=∂#∞Å ÉèíÜ«∂Å#∞ áÈQ˘@ì_®xH˜˜ HÍx,
Ô~q#∂º âßY Z@∞=O˜ J=QÍǨÏ# HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ KÕѨ@ìHõ áÈ=_»O
KÕ`« D K«@ìO J=∞Å∞ 㨄Hõ=∞OQÍ [~°QÆ_»O ÖË^Œ∞. x*ÏxH˜ Ô~q#∂ºâßY
D K«Ïìxfl J=∞Å∞ KÕÜ«∞_®xH˜˜ Ü«∞O„`åOQÍxfl ã¨Oã≤^ŒúO KÕÜ«∞ÖË^Œ∞.
XHõ JOK«<å „Ñ¨HÍ~°O 2012-13 <å˜H˜ ~åRO 20 âß`«O
=∞Ok H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ =∂„`«"Õ∞ ~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤Å∞ ÅaèOKå~Ú,
"åiÖ’ 30 âß`«O =∞Ok =∂„`«"Õ∞ ÉϺO‰õΩ ~°∞}ÏÅ∞ JO^•~Ú.
JO>Ë "≥Ú`«ÎO H“Å∞ Ô~·`«∞ÅÖ’ 7 âß`«O HõO>Ë `«‰õΩ¯= =∞OkH˜ ~°∞}ÏÅ∞
JO^•~Ú. H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤Å∞ L#flѨʘH© ÉϺO‰õΩ
~°∞}ÏÅ∞ JO^ŒHõ áÈ=_®xH˜˜ ѨÅ∞ HÍ~°}ÏÅ∞<åfl~Ú. ˆH=ÅO XHõ
U_®k =∂„`«"Õ∞ HÍÅѨiq∞u QÆÅ ~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤ÅÃÑ· ~°∞}ÏÅ∞
W=fi_®xH˜˜ ÉϺO‰õΩÅ∞ ã≤^ŒúOQÍ ÖË=Ù. ZO^Œ∞HõO>Ë P ~°∞}ÏÅ∞ uiy
K≥e¡™êÎ~°#fl Ǩg∞ ÖË^Œ∞ Hõ#∞Hõ. JO^Œ∞HÀã¨O ÉϺOHõ~°∞¡ Éèí∂q∞ 㨈~fi
<≥O|~°∞¡, Éèí∂q∞ Ü«∞[=∂x ã¨O`«HõO LO_®Å<Õ +¨~°`«∞ qkèã¨∞Î<åfl~°∞.
Éèí∂q∞ Ü«∞[=∞#∞ʼnõΩO_Õ JáÈǨÏÅ =Å¡ "å~°∞ JO^Œ∞‰õΩ ã≤^ŒúOQÍ
ÖË~°∞. nx`À D K«@ìO LO_ç H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ÃÑ^ŒÌQÍ LѨÜ≥∂QÆO
ÖˉõΩO_® áÈ~ÚOk. D K«@ìO ^•x Ѩiq∞`«∞ÅÖ’<≥·<å 㨄Hõ=∞OQÍ
J=∞Å∞ [~°QÍÅO>Ë =ÚO^Œ∞QÍ Ô~"≥#∂ºâßY ~åR™ê÷~ÚÖ’ Éèí∂
Ü«∂[=∂#º Hõq∞+¨#~ü "≥Ú^ŒÅ∞H˘x „QÍ=∞™ê÷~ÚÖ’ „QÍ=∞ Ô~"≥#∂º
JkèHÍi =~°‰õΩ „Ѩ`ÕºHõ „â◊^Œú ÃÑÏìe. ~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤Å *Ïs HÀã¨O
ÃÑ^ŒÌ Z`«∞Î# „ѨKå~°O x~°fiÇ≤ÏOKåe. H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞ ™êQÆ∞KÕã¨∞Î#fl Éèí∂q∞
㨈~fi <≥O|~°∞¡ „QÍ=∞ Ô~"≥#∂º JkèHÍ~°∞ÖË JOkOKÕ gÅ∞ HõeÊOKåe.
ÉϺO‰õΩÅ∞ H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ~°∞}ÏÅ∞ WKÕÛO^Œ∞‰õΩ gÅ∞QÍ ~å„+¨ì „ѨÉèí∞`«fiO
ÉϺO‰õΩʼnõΩ Éèí~À™ê HõeÊOK«_®xH˜˜ H“O@~ü QͺÔ~O© W"åfie.
WHõ ~åR qÉèí[# <ÕѨ^䌺OÖ’ H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞ J`«ºO`« x~°¡HΔͺxH˜
QÆ∞~°Ü«∂º~°∞. H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤Å∞ WKÕÛ „Ѩ„H˜Ü«∞#∞
=∞O_»Å Ô~"≥#∂º HÍ~åºÅÜ«∞O ã≤|ƒOk „Ѩu U_®k Ѷ≤„|=i XHõ˜
#∞O_ç "Õ∞ 15֒Ѩ٠ѨÓiÎKÕã≤ E<£ 15 <å˜H˜ =º=™êÜ«∞âßY‰õΩ,
ÉϺO‰õΩʼnõΩ JO^Œ*ËÜ«∂e. "≥Ú^Œ˜ Ô~O_Õà◊√¡ Wk H˘O`«=~°‰õΩ P=∞Å∞
[iy#ѨʘH© 2014Ö’ ~åR qÉèí[#, JÃãOc¡ ZxflHõÅ =¸ÅOQÍ
P „Ѩ„H˜Ü«∞ ѨÓiÎQÍ =¸ÅÖ’H˜ =zÛ# áêsìÅ∞ ZxflHõÅ "Õ∞xÃѶ™ÈìÅÖ’
Ô~·`«∞ʼnõΩ „Ѩ^è•#OQÍ Ç¨g∞ WzÛ# ~°∞}=∂Ѷ‘ÃÑ· Ãјì# Hõã¨~°`«∞ÎÖ’
=º=™êÜ«∞~°OQÆO

45. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 45
W„*Ï~ÚÖòÖ’*Ï`«ºÇ¨ÏOHÍ~°∞ÅÔQÅ∞ѨÙ
áêÅã‘Î<å„Ѩ[Å¿ãfiKåÛù,™êfi`«O„`åºÅ#∞HÍÅ~åz,*Ïu"≥·~°∞^蕺Å#∞Ô~K«ÛQ˘˜ì,J`«ºO`«áêâ◊qHõOQÍ"åixJ}z"Õã≤=∞m¡
JkèHÍ~åxflKÕѨ˜ì#<≥`«<åºÇ¨ï^Œ∞~åQÆ`åÅ#∞WOHÍ H˘#™êyOKÕJ=HÍâ◊OLO^ŒxJO@∞<åfl~°∞ ɡ·Ô~_ç¤ã¨f+π
`å#∞ „Ѩ^è•#=∞O„uQÍ L#flO`«HÍÅO ã¨fi`«O„`« áêÅã‘Î<å ~å[ºO
HõÅ#∞ x[O HÍx=fi#x, W©=e W„*Ï~ÚÖò ©<Õ[~°¡ ǨÏ`«º‰õΩ ÉÏ^èŒ∞ºefl
KÕã¨∂Î áêÅã‘Î<å „Ñ¨[Å <≥`«∞Î~°∞ áêiOz# ɡO[q∞<£ 'aa— <≥`«<åºÇ¨ï
<åÅ∞QÆ=™êi JkèHÍ~åxfl KÕѨ_»∞`«∞<åfl_»∞. 120 ™ê÷<åÅ∞ Hõey#
W„*Ï~ÚÖò âßã¨# =º=ã¨÷ 'Ãã<≥ò—Ö’ `«# <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’x e‰õΩ_£
áêsìH˜ ˆH=ÅO 30 ™ê÷<åÖË ÅaèOz#ѨʘH˜h, 'ÉèÏ= ™ê~°∂Ѩº`«— Hõey#
W`«~° áêsìÅ`À ã¨OH©~°‚ „ѨÉèí∞`åfixfl U~°Ê~°∞ã¨∞Î<åfl_»∞. ZxflHõÅ∞
ã¨g∞Ñ≤ã¨∞Î#fl `«~°∞}OÖ’ `«# áêsìH˜ ã¨OѨÓ~°‚ "≥∞*Ïi© ~å^Œx 㨈~fiÅ∞
ã¨∂zOz# <ÕѨ^䌺OÖ’ Ü«¸^Œ∞ *Ï`«ºÇ¨ÏOHÍ~åxfl Ô~K«ÛQ˘˜ì, W„*Ï~ÚÖò
Ö’ x=ã≤OKÕ J~°|∞ƒÅ Ѩ@¡ q^Õfiâßxfl "≥à◊¡QƉõΩ¯`«∂, áêÅã‘Î<å ~å*Ϻxfl
U~°Ê_»hÜ«∞#x cè+¨} „Ѩu[˝`À D =∂„`«O Ѷ¨e`åÅx ™êkèOKå_»∞.
D Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ ‰õÄ_® "å=∞ѨHõΔ, J~°|∞ƒ áêsìÅ ‰õÄ@q∞ J~Ú#
*Ï~ÚOò eãπì 12 ™ê÷<åÅ#∞ ™êkèOK«∞H˘x QÆ`«OÖ’ HõO>Ë |ÖÏxfl
ÃÑOK«∞H˘x `«=∞ QÆàÏxfl |ÅOQÍ qxÑ≤OK«É’`«∞Ok. `«=∞ <ÕÅg∞^Œ
`å"Õ∞ â◊~°}Ï~°∞÷Å∞QÍ |`«∞‰õΩb_»∞ã¨∞Î#fl áêÅã‘ÎhÜ«ÚÅ ã¨fi~å[ºHÍOHõΔ#∞
^ŒâßÉÏúÅ∞QÍ ~°HõÎѨ٠=∞_»∞QÆ∞Ö’¡ =ÚOK«∞`«∞#fl W„*Ï~ÚÖò áêʼnõΩÖ’¡
<≥`«<åºÇ¨ï "≥Ú^Œ˜ "å_»∂ HÍ^Œ∂ z=i "å_»∂ HÍ^Œ∂.
U ^Õâ◊OÖ’<≥ÿ<å ™ê^è•~°} ZxflHõÅ∞ [iy# „Ѩu H˘`«Î ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’
U"À =∂~°∞ÊÅ∞ LOÏÜ«∞x PtOK«_»O ã¨Ç¨Ï[O. HÍh ^•xH˜ aè#flOQÍ
Z@∞=O˜ =∂~°∞ÊÅ∞O_»HõáÈQÍ <≥`«<åºÇ¨ï <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ QÆ`« 9
ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ H˘#™êQÆ∞`«∞#fl J}z"Õ`« q^è•<åÅ<Õ áêÅã‘Î<å
q+¨Ü«∞OÖ’ H˘#™êyOK«É’`«∞<åfl~°∞. áêÅã‘Î<å, W„*Ï~ÚÖò Ô~O_»∞
ã¨fi`«O„`« ~å*ϺÅ∞QÍ LO_®Å#fl ÉèÏ=##∞ x~°ÌfiO^ŒOQÍ u~°ã¨¯iOz#
"å_»∞ <≥`«<åºÇ¨ï. *Ï`«ºÇ¨ÏOHÍ~° <≥`«<åºÇ¨ï <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ e‰õΩ_£
áêsì JkèHÍ~°OÖ’H˜ ~å=_»O XHõ¯ áêÅã‘Î<å Éèíq+¨º`üˆH H͉õΩO_®
„ѨѨOK« "åºÑ¨ÎOQÍ J<ÕHõ ^Œ∞+¨Êi}Ï=∂ʼnõΩ ^•if¿ã ã¨OѶ¨∞@#.
J"≥∞iHÍ J^茺‰õΔΩ_ç`À ã¨O|O^è•Å∞ Ѩ}OQÍ Ãјì =∞s <≥`«<åºÇ¨ï
=º=ǨÏiã¨∞Î<åfl_»O>Ë J"≥∞iHÍÖ’ Ü«¸^Œ∞ ÖÏcÃÑ·# ZO`«˜ QÍ_è»"≥∞ÿ#
qâßfiã¨O LO^À J~°÷O J=Ù`«∞Ok. J^茺‰õΔΩ_ç`À ã¨O|O^èŒO ÖˉõΩO_®<Õ
J"≥∞iHõ<£ HÍO„ÔQãπ ã‘ÊHõ~ü JǨfi#O "Õ∞~°‰õΩ P ^Õâßxfl ã¨O^Œi≈Oz
J"≥∞iHÍ, W„*Ï~ÚÖò „Ѩ*Ï =º=Ǩ~åÅ Hõq∞© (ZSÑ≤Zã≤)
ã¨=∂"Õâ◊OÖ’<Õ XÉÏ=∂ W~å<£`À áœ~° J}∞ K«~°ÛÅ q+¨Ü«∞OÖ’
=º=ǨÏiã¨∞Î#fl f~°∞#∞ f„=OQÍ =ºuˆ~H˜OKå_»O>Ë W„*Ï~ÚÖò ÖÏc
J"≥∞iHÍÖ’ ZO`« |ÅOQÍ áê`«∞‰õΩáÈ~ÚO^À J~°÷O J=Ù`«∞Ok. Jk
gã¨"≥∞`«∞Î ‰õÄ_® H“Å∞ Ô~·`«∞Å ã¨=∞㨺ÃÑ· ÃÑ@ìÖË^Œ∞. ~°∞}=∂Ѷ‘ [iy#
H˘kÌ"Õ∞~° ‰õÄ_® H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ XiyOk Ju `«‰õΩ¯=. `≥ÅOQÍ}Ö’
"≥Ú`«ÎO =º=™êÜ«∞ ~°∞}ÏÅ∞ ~°∞. 23,000 HÀ@∞¡ J~Ú`Õ "åã¨Î=
™êQÆ∞^•~°∞Öˇ·# H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ JOk# ~°∞}ÏÅ∞ 23 HÀ@∞¡ (0.001
âß`«O) =∂„`«"Õ∞. JO>Ë "åiH˜ D Ѩ^äŒHõO ZO`«=~°‰õΩ ÖÏaèOzO^À
ÖˇHõ¯ Hõ@ì=K«∞Û. D U_®k =∂~üÛ Ñ¨ÓiÎ HÍ=ã¨∞Î<åfl WѨʘ =~°‰õΩ
H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ~°∞} J~°›`« HÍ~°∞¤Å∞ WKÕÛ „Ѩ„H˜Ü«∞ WOHÍ "≥Ú^ŒÅ∞
HÍ<ÕÖË^Œ∞.
WHõ =º=™êÜ«∞OÖ’ 70 âß`«O Ѩ#∞Å∞ x~°fiÇ≤Ïã¨∞Î#fl =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ
Éèí∂q∞ ǨωõΩ¯Å∞ ÖËHõ áÈ=_»O`À Jã¨Å∞ Ô~·`«∞Å∞ QÍ<Õ QÆ∞iÎOK«HõáÈ=_»O
=Å¡ Éèí∂q∞x H“Å∞‰õΩ WKÕÛ "åiQÍ QÍh H“Å∞‰õΩ fã¨∞‰õΩx ™êQÆ∞ KÕ¿ã
"åiQÍ QÍh =∞Ç≤Ïà◊Åx ѨiQÆ}˜OK«_»O ÖË^Œ∞. "åã¨Î"åxH˜ H“Å∞
XѨÊO^•Å∞ KÕã¨∞HÀ=_»O, H“Å∞ <å=∂Å∞ ~åã¨∞HÀ=_»O "≥Ú^ŒÖˇ·#
=º=Ǩ~åÅÖ’ ѨÙ~°∞+¨μÖË „Ѩ^è•# áê„`« =Ç≤Ïã¨∞Î#flѨʘH© KåÖÏ KÀ@¡
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ ‰õÄ_® H“Å∞ Ô~·`«∞Å∞QÍ Éèí∂=ÚÅ#∞ ™êQÆ∞ KÕã¨∞Î<åfl~°∞.
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ |$O^•Å∞QÍ U~°Ê_ç ã¨q∞+≤ìQÍ H“ʼnõΩ fã¨∞‰õΩx ™êQÆ∞ KÕã¨∞Î#fl
ã¨O^Œ~åƒùÅ∞ ‰õÄ_® L<åfl~Ú. JO^Œ∞ˆH „ѨÉèí∞`«fiO H“Å∞^•s K«ÏìÅ#∞
ã¨g∞H˜ΔOz, ™êQÆ∞‰õΩ Ü≥∂QƺOQÍ LO_çç LѨÜ≥∂yOK«‰õΩO_® L#fl
Éèí∂=ÚÅ#∞ Éèí∂q∞ ÖËx =∞Ç≤Ïà◊Å#∞ ã¨Ç¨ÏHÍ~° ã¨OѶ¨∂Å∞QÍ U~°Ê~°z
"åiH˜ H“Å∞‰õΩ WKÕÛ q^èŒOQÍ ã¨=~°}Å∞ KÕÜ«∂e. H“Å∞ HÍÅѨiq∞u
Hõhã¨O Ѩ^Õà◊√¡ LO_Õ@@∞¡ K«∂_®e. D =∞Ç≤ÏàÏ Ô~·`«∞ |$O^•Å‰õΩ
ã¨O™ê÷QÆ`« ~°∞}ÏÅ∞, `«k`«~° =∞^ŒÌ`«∞ =º=ã¨÷Å∞ HõeÊOKåe.
x*ÏxH˜ J`«ºO`« f„=OQÍ L#fl H“Å∞ Ô~·`«∞Å ã¨=∞㨺‰õΩ ~°∞}
J~°›`« HÍ~°∞¤Å∞, ÉϺO‰õΩ ~°∞}ÏÅ∞ W=fi_»O =∂„`«"Õ∞ Ѩiëê¯~°O HÍ^Œ∞.
Wk XHõ `å`å¯eHõ LѨâ◊=∞#O =∂„`«"Õ∞. gi ã¨=∞㨺 âßã¨fi`«OQÍ
Ѩi+¨¯iOK«|_®ÅO>Ë H“Å∞ Ô~·`«∞ʼnõΩ ~°HõΔ} HõeÊOKåe. "åã¨Î=
™êQÆ∞^•~°¡‰õΩ Éèí∂q∞ ǨωõΩ¯Å∞ HõeÊOKÕ q^èŒOQÍ „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ K«~°ºÅ∞
fã¨∞HÀ"åe. =º=™êÜ«∞O ‰õÄ_® XHõ „Ѩ*Ï „ѨÜ≥∂[#OQÍ QÆ∞iÎOz
™êQÆ∞ KÕÜ«∞x "åi =^ŒÌ #∞O_ç Éèí∂q∞x ¿ãHõiOz Z=Ô~·`Õ ™êQÆ∞
KÕÜ«∞_®xH˜˜ ã≤^ŒúOQÍ L<åfl~À "åiH˜ ^•xÃÑ· ǨωõΩ¯ HõeÊOKåe.
Pi÷Hõ ã¨O㨯~°}Å∞ #Ü«∂ L^•~°"å^Œ Pi÷Hõ q^è•<åÅ <ÕѨ^䌺OÖ’
=º=™êÜ«∞OÖ’ „ѨÉèí∞`«fi ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ ÉÏQÍ `«yæáÈ~Ú ÃÑ@∞ì|_»∞Å
ÉèÏ~å#flO`å Ô~·`«∞Å ÃÑ·<Õ <≥˜ì "ÕÜ«∞_»O [iyOk. =º=™êÜ«∞OÖ’H˜
¢ÃÑ·"Õ@∞ ÃÑ@∞ì|_»∞Å#∞ „áÈ`«ûÇ≤ÏOKÕO^Œ∞‰õΩ „ѨÉèí∞`«fiO H“Å∞ K«ÏìÅ#∞
ã¨~°mHõiOKåÅx ѨÓ#∞‰õΩO^Õ HÍx „ѨÉèí∞`«fi ÃÑ@∞ì|_»∞Å#∞ ÃÑOz
=º=™êÜ«∞ ~°OQÍxH˜ [=ã¨`åfiÅ#∞ WzÛ Ô~·`«∞Å#∞ ã¨OHΔÀÉèíO #∞O_ç
|Ü«∞@ Ѩ_»"ÕÜ«∞_®xH˜ ѨÓ#∞HÀ=_»O ÖË^Œ∞. Wk [iy`Õ `«Ñ¨Ê H“Å∞
Ô~·`«∞Å∞, z#fl ã¨#fl HÍ~°∞ Ô~·`«∞Å∞ JѨÙÊÅ Ta #∞O_ç |Ü«∞@ Ѩ_ç,
P^•Ü«∞O á⁄Ok Q“~°=OQÍ r=#O QÆ_»Ñ¨_»O ™ê^茺O HÍ^Œ∞.
(~°K«~Ú`« ™ê=∂lHõ HÍ~°ºHõ~°Î)
JO`«ˆ~ÌjÜ«∞O
g

46. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201546
J"≥∞iHÍ q^Õj =º=Ǩ~åÅ q^è•# x~°‚Ü«∂Å#∞ xˆ~ÌtOKÕ ™ê÷~ÚH˜
"≥o¡Ok. W~å<£`À J}∞ K«~°ÛʼnõΩ "≥O@<Õ =ÚyOѨ٠ѨÅHÍÅh,
Ü«¸~°Ñ≤Ü«∞<£ Ü«¸xÜ«∞<£ J"≥∞iHÍÅ∞ ã¨OÜ«ÚHõÎOQÍ W~å<£ÃÑ·
f„="≥∞ÿ# POHõΔÅ∞ qkèOz Hõ@ì_ç KÕÜ«∂Åx, J~Ú<å ^•iH˜ ~åHõáÈ`Õ
W~å<£ÃÑ· Ü«Ú^ŒúO KÕÜ«∞_®xH˜ ã≤^ŒúOQÍ LO_®Åx J"≥∞iHÍ#∞ „¿Ñˆ~Ñ≤OKÕ
ѨxÖ’ Ѩ_®¤_»∞ <≥`«<åºÇ¨ï. D <ÕѨ^䌺OÖ’<Õ ÉˇO[q∞<£ <≥`«<åºÇ¨ï
ZxflHõÅ q[Ü«∂xfl, Éèíq+¨º`ü Ѩi}Ï=∂efl qâı¡+≤OK«∞HÀ"åe.
XHõ"≥·Ñ¨Ù W@∞=O˜ ^Ò~°˚#ºÑ¨Ói`«, PkèѨ`«º q^è•<åÅ#∞
JO`«~å˚fÜ«∞OQÍ ZO`À H˘O`« J_»∞¤Hõ@ì "ÕÜ«∞QÆey# ~°ëêº <Õ_»∞
`«# áê`« ™ÈqÜ«∞ò „áêO`«OÖ’ '<å’— qã¨Î~°}#∞ J_»∞¤‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ
L„ÔH~Ú<£ =º=Ǩ~°OÖ’ `«Å=Ú#HõÖˇÿOk. =∞~À"≥·Ñ¨Ù Ü«¸~°Ñ≤Ü«∞<£
Ü«¸xÜ«∞<£ JO`«~°æ`« ã¨=∞㨺Å`À, Pi÷Hõ ã¨OHΔÀÉèÏÅ`À ã¨`«=∞`«
=∞=Ù`«∂ |Ü«∞˜ =º=Ǩ~åÅ#∞ JO`«QÍ Ñ¨˜ìOK«∞‰õΩ<Õ ã≤÷uÖ’ ÖË^Œ∞.
WѨʘˆH J<ÕHõ Ü«Ú^•úÅ`À ã¨`«=∞`«=∞=Ù`«∞#fl J"≥∞iHÍ#∞ ZÏ¡ÔQ·<å
W~å<£ J}∞ K«~°ÛÅ #∞O_ç ѨHõ¯‰õΩ `«Ñ≤ÊOz =∞~À Ü«Ú^ŒúO KÕ~ÚOKÕ
‰õΩ`«O„`åʼnõΩ `≥~°ÖËѨÙ`«∞#flk W„*Ï~ÚÖò. Éè∫QÀoHõ ™ê~°∂Ѩº`« s`åº
J"≥∞iHÍ W~å<£`À Ü«Ú^ŒúO KÕ¿ãÎ `å#∞ "≥#∞fl^Œ#∞flQÍ LOÏ#x,
Éèíq+¨º`üÖ’ J"≥∞iHÍ PkèѨ`åºxH˜ _èÀHÍ LO_»^Œx, `«# ã¨g∞Ѩ ^ÕâßÅÃÑ·
`«#∂ PkèѨ`«ºO KÕÜ«∞_»O ã¨∞ÅÉèíO J=Ù`«∞O^Œx `«^•fi~å áêÅã‘Î<å
ã¨fi~å[ºHÍOHõΔ#∞ âßâ◊fi`«OQÍ J}˜z"ÕÜ«∂Åx K«∂ã¨∞ÎOk W„*Ï~ÚÖò.
Ѷ¨e`«OQÍ áêÅã‘Î<å‰õΩ =∞^ŒÌ`«∞xKÕÛ W™ê¡q∞H± ^ÕâßÅ, Ç≤ÏAƒÖÏ¡
=ÚѨÙÊ#∞ ‰õÄ_® `˘ÅyOK«∞HÀ"åÅx K«∂ã¨∞ÎOk W„*Ï~ÚÖò.
JO`«~å˚fÜ«∞ „H˜q∞#Öò <Õ~åÅ H˜O^Œ W„*Ï~ÚÖò#∞ qKåiOKåÅx
JO`«~å˚fÜ«∞ <åºÜ«∞™ê÷<åxfl (WO@ˆ~fl+¨#Öò „H˜q∞#Öò HÀ~°∞ì) áêÅã‘Î<å
P„â◊~ÚOK«_»O ‰õÄ_® XHõ `«HõΔ} HÍ~°}O J=Ù`«∞#flk. QÍ*Ï
„áêO`«OÖ’ JkèHÍ~°OÖ’ L#fl ǨÏ=∂ãπ`À KÕ`«∞Å∞ HõeÑ≤ áêÅã‘Î<å
J^茺‰õΔΩ_»∞ JÉσãπ *ÏfÜ«∞ „ѨÉèí∞`åfixfl U~åÊ@∞ KÕÜ«∞_»O`À ^•xx
™ê‰õΩQÍ K«∂Ñ≤Oz K«~°ÛÅ „Ѩ„H˜Ü«∞ xezáÈÜÕ∞ ^Œâ◊‰õΩ fã¨∞H˘zÛOk
‰õÄ_® <≥`«<åºÇ¨ï<Õ.
DÜ«∞# HÍÅOÖ’<Õ `«=∞ ™êfinè#OÖ’x J~°Éò `«∂~°∞Ê *ˇ~°∂ã¨ÖˇOÖ’
Ü«¸^Œ∞ʼnõΩ "ÕÖÏk QÆ$ǨÅ∞ xi‡OK«_»O "≥Ú^ŒÅ=fi_»"Õ∞ H͉õΩO_® P
„Ѩ„H˜Ü«∞#∞ =∞iO`« =ÚO^Œ∞‰õΩ fã¨∞ÔHàı¡ „Ѩ=∂^ŒO ‰õÄ_® Éèíq+¨º`üÖ’
LOk. áêÅã‘Î<å „Ñ¨[Å „áê^äŒq∞Hõ ǨωõΩ¯efl f„=OQÍ LÅ¡OѶ≤∞OK«_»"Õ∞
H͉õΩO_®, J<ÕHõ „ѨѨOK« ^ÕâßÅ #∞O_ç =∂#=`å ^Œ$HõÊ^äŒO`À
JOkOK«|_»∞`«∞#fl PǨ~åxfl, B+¨^èŒ ã¨~°Ñ¶¨~å#∞ ‰õÄ_® J_»∞¤H˘x
`«# J=∂#gÜ«∞`«#∞ |Ü«∞@ ÃÑ@∞ì‰õΩO@∞#flk W„*Ï~ÚÖò. W„*Ï~ÚÖò
©<Õ[~°¡ ǨÏ`«º#∞ ™ê‰õΩQÍ K«∂Ñ≤ [iy# UHõѨHõΔ Ü«Ú^ŒúHÍO_» =Å¡
"ÕÖÏk =∞Ok =∞$`«∞º"å`« Ѩ_»_»O`À áê@∞, =O^ŒÖÏk áê~î°âßÅÅ∞,
Pã¨Ê„`«∞Å∞ ^èŒfiOã¨"≥∞ÿ# =~°Î=∂# K«i„`« W„*Ï~ÚÖò L<å‡^•xH˜ „ѨfHõ.
XÉÏ=∂ Ѩ^ŒgHÍÅO WOHÍ Ô~O_Õàı¡ LOk. D Ö’¿Ñ áêÅã‘Î<å,
W„*Ï~ÚÖò ã¨=∞㨺 Ѩiëê¯~°O =∂>Ë"≥∂ HÍh, W~å<£ J}∞ K«~°ÛÅ∞
‰õÄ_® XHõ H˘eH˜¯ =™êÎÜ«∞<Õ Ñ¨iã≤÷u ÖË^Œ∞. W„*Ï~ÚÖòÖ’ U „ѨÉèí∞`«fiO
L<åfl, J"≥∞iHÍÖ’ U áêsì JkèHÍ~°OÖ’ L<åfl ^Œ∞~°Ç¨ÏOHÍ~° ѨÓi`«,
PkèѨ`«º ^èÀ~°}˜<Õ H˘#™êy™êÎ~Ú. J~Ú`Õ J"≥∞iHÍÖ’ _≥"≥∂„HÍòû
P^èŒfi~°ºOÖ’ LO_Õ „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ =∞øeHõ q^è•<åÖ’¡ `Õ_®#∞ „Ѩ^Œi≈K«Hõ
áÈ~Ú<å, PÜ«∂ =º=Ǩ~åÅÖ’ iѨa¡Hõ<£ „ѨÉèí∞`åfiÅ HõO>Ë HÍã¨Î
J@∞ W@∞QÍ f„=`«Ö’ `Õ_®#∞ K«∂¿Ñ J=HÍâ◊O LO@∞Ok. J"≥∞iHÍ
=KÕÛ ZxflHõÖ’¡ iѨa¡Hõ<£Å∞ JkèHÍ~°O Ö’H˜ =¿ãÎ =∂„`«O W~å<£ÃÑ·
Ü«Ú^ŒúO KÕ¿ã J=HÍâßÅ∞ Z‰õΩ¯=QÍ HõxÑ≤ã¨∞Î<åfl~Ú. iѨa¡Hõ<£ áêsìÖ’
W„*Ï~ÚÖò J#∞‰õÄÅ Ü«¸^Œ∞ÖÏc =∞iO`« |ÅOQÍ LO_»_»O nxH˜
HÍ~°}OQÍ J~°÷O KÕã¨∞HÀ=K«∞Û. P ֒Ѩ٠áêÅã‘Î<å, W„*Ï~ÚÖò Ѩiëê¯~°
„Ѩ„H˜Ü«∞Ö’ Z@∞=O˜ ѨÙ~ÀQÆu ÖËHõáÈQÍ, W~å<£Ñ¨@¡ â◊„`«∞ѨÓi`«
"≥·Yix H˘#™êyã¨∂Î Ü«Ú^•úxfl „¿Ñˆ~Ñ≤OKÕ áê„`« W„*Ï~ÚÖò `«Ñ¨ÊHõ
áÈ+≤ã¨∞ÎOk. ^•x Ѷ¨e`«OQÍ „ѨѨOK« "åºÑ¨ÎOQÍ WO^èŒ# ã¨OHΔÀÉèíO
`«Öˇ`ÕÎ „Ѩ=∂^ŒO á⁄Oz LOk.
L„ÔH~Ú<£Ö’ J"≥∞iHÍ „Ѩ`«ºHõΔ *’HõºO HõO>Ë W~å<£ JOâ◊OÖ’
W„*Ï~ÚÖò „¿Ñˆ~Ѩ}`À Ü«Ú^•úxH˜ ѨÙiQ˘ÅÊ_»OÖ’ J"≥∞iHÍ HõO>Ë
Z‰õΩ¯=QÍ W„*Ï~ÚÖò‰õΩ „ѨÜ≥∂[<åÅ∞ L<åfl~Ú. J~Ú`Õ W~åH±,
ã≤iÜ«∂ÅÖ’ ã¨∞hflÅ <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ K≥ň~yáÈ`«∞#fl Sã≤ãπ
(SZãπSZãπ) #∞ W~å<£ =∞^ŒÌ`«∞ ÖˉõΩO_® Hõ@ì_ç KÕÜ«∞_»O J"≥∞iH͉õΩ
KåÖÏ Hõ+¨ìO. JO^Œ∞ˆH XÉÏ=∂ ‰õÄ_® W„*Ï~ÚÖò HõO>Ë W~å<£ J}∞
JOâßxH˜ ^•x ^•fi~å Sã≤ãπ#∞ xÅ∞=iOK«_®xˆH JkèHõ „áê^è•#º`«#∞
Wã¨∞Î<åfl_»x J~°÷=∞=Ù`«∞Ok. W~å<£#∞ =∞~À Ѩ^Õà◊√¡ J_»∞¤HÀQÆey`Õ
PÖ’QÍ 1979 <å˜ W™ê¡O qѨ¡=O `åÅ∞‰õÄ „ѨÉèÏ=O Ѩ@∞ì ã¨_»Å_»"Õ∞
H͉õΩO_® W~å<£ ã¨∞„Ñ‘O b_»~ü MÁ"Õ∞x „ѨÉèÏ=O ‰õÄ_® „Hõ=∞OQÍ
`«QÆ∞æ=ÚYO Ѩ_»∞`«∞O^Œx, <Õ˜ Ü«Ú=`«~°O P^èŒ∞xHõ r=#â‹ÿe`À áê@∞
P^èŒ∞xHõ ^èÀ~°}∞Å∞ HÀ~°∞‰õΩO@∞<åfl~°x ^•x Ѷ¨e`«OQÍ W~å<£`À
Éèíq+¨º`üÖ’ Z@∞=O˜ W|ƒOk LO_»^Œx J"≥∞iHÍÖ’ XHõ "Õ∞^è•q
=~°æO JOK«<å "Õã¨∞ÎO>Ë J^Õ "≥·Yix XÉÏ=∂ H˘#™êyã¨∞Î<åfl_»∞.
W^ŒO`å W~å<£ J}∞ HÍ~°º„Hõ=∞O J}∞ WO^èŒ#O HÀã¨O, âßOuÜ«Ú`«
áœ~° „ѨÜ≥∂[<åÅ HÀã¨O HÍ^Œx, J}ÏfiÜ«Ú^è•Å Jaè=$^Õú ÅHõΔ ºOQÍ
ÃÑ@∞ìH˘#fl^Œx W~å<£ XHõ¯™êi J}ÏfiÜ«Ú^è•Å#∞ ã¨=∞‰õÄ~°∞Û‰õΩO>Ë
`«# =∞#∞QÆ_»ˆH =ÚѨÊx W„*Ï~ÚÖò |ÅOQÍ #=∞‡_»"Õ∞ H͉õΩO_®
J"≥∞iHÍÃÑ· |ÅOQÍ XuÎ_ç `≥ã¨∞Î#fl „Hõ=∞OÖ’<Õ W~°∞^ÕâßÅ
ã¨O|O^è•ÅÖ’ XHõ ã¨Î|Ì`« <≥ÅH˘x LOk. Éèíq+¨º`üÖ’ W„*Ï~ÚÖò
UHÍH˜QÍ q∞yeáÈÜÕ∞ J=HÍâ◊O LOk.
XHõ"Õà◊ S~åã¨Ö’ 1967H˜ =ÚO^Œ∞#fl ã¨iǨÏ^Œ∞ÌÅ`À áêÅã‘Î<å
~å[º U~åÊ@∞‰õΩ J"≥∞iHÍ =∞^ŒÌ`«∞ `≥e¿Ñ J=HÍâ◊O „Ѩã¨∞Î`«O L<åfl
(<≥`«<åºÇ¨ï "≥·~°O =¸ÅOQÍ), Ô~O_»∞ ~å*ϺŠѨiëê¯~åxH˜ Hõ@∞ì|_ç
J"≥∞iHÍ JÖÏKÕã≤<å Jk Éèíq+¨º`üÖ’ J`«ºO`« „ѨÉèÏ=O`«"≥∞ÿ#
Ü«¸^Œ∞ÖÏc XuÎà◊¡#∞ HÍ^Œx [~°∞QÆ∞`«∞O^• J<Õk J#∞=∂<åã¨Ê^ŒO.
W„*Ï~ÚÖòÖ’ U áêsì JkèHÍ~°OÖ’ L<åfl *Ï`«ºÇ¨ÏOHÍ~°"Õ∞ =¸Å
ã≤^•úO`«OQÍ LO_ç J~°|∞ƒÅ Jã≤Î`åfixfl, =∞#∞QÆ_»#∞ =∞~°∞QÆ∞#ѨiKÕ
^Œ∞~å‡~åæňH X_çQÆ_»∞`«∞OÏ~°∞. x~°O`«~° Ç≤ÏOã¨#∞ J#∞ÉèíqOK«_»O
áêÅã‘Î<å „Ñ¨[Å rq`åÖ’¡ ÉèÏQÆ"≥∞ÿOk. W™ê¡q∞H± ^ÕâßÖ’¡ SHõº`«
Ö’Ñ≤OK«_»O, JO`«~°æ`« Ѷ¨∞~°¬}‰õΩ kQÆ_»O, J„QÆ~å*ϺxH˜ T_çQÆO
KÕÜ«∞_»O =Å¡ áêÅã‘Î<å ã¨fi`«O„`« ~å[ºOQÍ U~°Ê_»‰õΩO_® áÈ`«∞Ok.
áêÅã‘Î<å, W„*Ï~ÚÖò ã¨OѶ¨∞~°¬} <ÕѨ^䌺OÖ’ *ÏfÜ«∞"å^Œ áêsìQÍ
K≥ѨÙʉõΩ<Õ a*ˇÑ≤H˜ ã¨Ç¨Ï[OQÍ<Õ áêÅã‘Î<å „Ñ¨[ÅHõO>Ë *Ï`«ºÇ¨ÏOHÍ~åxfl
„Ѩ^Œi≈OKÕ W„*Ï~ÚÖË `«#‰õΩ ã¨Ç¨Ï[ q∞„`«∞~åÅ∞ J=Ù`«∞Ok. áêÅã‘Î<å
„Ѩ[Å ã¨fiÜ«∞O áêÅ#, ã¨fi~å[º ǨωõΩ¯‰õΩ „Ѩ*Ï™êfi=∞ºO g∞^Œ #=∞‡HõO
ÖËx D â◊‰õΩÎʼnõΩ ã¨Ç¨Ï[OQÍ<Õ Pã¨H˜Î LO_»^Œ∞. D ÉèÏ=*ÏÅ
™êxflÇ≤Ï`åºxH˜ `«QÆæ@∞ìQÍ<Õ ÉèÏ~°`« „Ѩ^è•x #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô <≥`«<åºÇ¨ï‰õΩ
W„*Ï~ÚÖò‰õΩ ZxflHõŠѶ¨e`åÅ∞ q_»∞^ŒÖˇ·# "≥O@<Õ Jaè#O^Œ#
ã¨O^Õâßxfl ѨOáê~°∞.
(~°K«~Ú`« POQÆ¡ LѨ<åºã¨‰õΩÅ∞)
JO`«ˆ~ÌjÜ«∞O
g

47. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 47
=∞`«¿ãfiK«Ûù–~å*ϺOQÆǨωõΩ¯
„Ѩ*Ï™êfi=∞º^Õâ◊OÖ’QÆ∞[~å`ü=∂~°}Ǩϟ=∞O,"≥∂_ô„Ѩ^è•xHÍ=_»O,™ê„=∂[º"å^Œ^Õâßkè<Õ`«ÉèÏ~°`«^Õâ◊O=zÛ
=∞`«¿ãfiK«ÛùQÆ∞iOz=∂Ï¡_»_»O"≥#∞HõQÆÅѨi}Ï=∂Å#∞q=iã¨∞Î<åfl~°∞Z.~å*ËO„^ŒÉÏ|∞
P~°∞#fl~° ^ŒâßÉÏÌÅ ÉèÏ~°`« QÆ}`«O„`« k<À`«û"åxH˜ =ÚYº
JukäQÍ J"≥∞iHÍ J^茺‰õΔΩ_»∞ |~åH± XÉÏ=∂ ^Õâ◊ ~å[^è•xH˜ =zÛ#
ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ PÜ«∞# KÕã≤# H˘xfl "åºYºÅ∞ QÆ=∞xOK« ^ŒQÆæq. J}∞
XѨÊO^ŒO, =∞i H˘xfl "åºáê~° X_»O|_çHõÅ ¿Ñ~°∞`À J"≥∞iHÍÖ’x
HÍÅO K≥e¡áÈ~Ú# Ü«∞O„`« ™ê=∂„yx ÉèÏ~°`«^ÕâßxH˜ JO@QÆ>Ëì
L^ÕÌâ◊"Õ∞ „Ѩ^è•#OQÍ L#flѨʘH© ('HÍÅO K≥e¡áÈ~Ú# Ü«∞O„`« ™ê=∞„yx
ÉèÏ~°`ü‰õΩ JO@QÆ@ì_»"Õ∞ |~åH± Ѩ~°º@# „Ѩ^è•# L^ÕÌâ◊=∞x— J"≥∞iHÍ
™ê„=∂[º"å^Œ ‰õΩÜ«Ú‰õΩΊѨ@¡ UǨϺÉèÏ=O Hõey# <Õ#∞ Páêkã¨∞Î#fl
L^ÕÌâ◊O HÍ^Œ∞. ™êHΔÍ`«∞Î „Ѩ^è•#=∞O„u "≥∂_ô ã¨fi~åRO QÆ∞[~å`üÖ’x
^ÕjÜ«∞ ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å ã¨OѶ¨∞O „ѨѨOK« "å}˜[º ã¨Oã¨÷ (_»|∞¡º˜X)
‰õΩ "≥Ú~°ÃÑ@∞ì‰õΩO@∂ ã¨=∞iÊOK«∞‰õΩ#fl Ps˚Ö’ ¿Ñ~˘¯#fl q+¨Ü«∞O
Wk) PÜ«∞# áÈ`«∂ áÈ`«∂ #ˆ~O„^Œ "≥∂_ô „ѨÉèí∞`åfixH˜ XHõ K«∞~°Hõ
JO˜Oz áÈÜ«∂_»∞. |Ǩïà◊*Ïu, qaè#fl =∞`« =º=ã¨÷Å~Ú# J"≥∞iHÍ,
ÉèÏ~°`üÅ ™ê=∂lHõ Ѩiã≤÷`«∞Å#∞ „Ѩ™êÎqã¨∂Î PÜ«∞# ÉèÏ~°`«
~å*ϺOQÆOÖ’x PiìHõÖò 25#∞ L^ŒÇ¨ÏiOKå_»∞. PiìHõÖò 25(1) D
q^èŒOQÍ K≥ѨÙ`«∞Ok. 'ÉèÏ~°`« áœ~°∞ÅO^ŒiH˜ =∞`« ¿ãfiK«Ûù LO@∞Ok.
U^≥·<å =∞`åxfl `«=∞ P`«‡ „Ѩɒ^èŒO „ѨHÍ~°O qâ◊fiã≤OK«∞@‰õΩ,
PK«iOK«∞@‰õΩ, „ѨKå~°O KÕ¿ãO^Œ∞‰õΩ ÉèÏ~°`« áœ~°∞ÅO^Œ~°∞ ѨÓiÎ ¿ãfiK«Ûù
Hõey LOÏ~°∞—. D ~å*ϺOQÆ ã¨∂ÊùiÎ H˘#™êy#O`« HÍÅO ÉèÏ~°`«
J*ËÜ«∞OQÍ LO@∞O^Œx #~°‡QÆiƒù`«OQÍ ÃÇÏK«ÛiOz# XÉÏ=∂,
J"≥∞iHÍ uiy "≥o¡# Ô~O_»∞ ~ÀAňH =∞iO`« ã¨Ê+¨ìOQÍ `«#
Jaè„áêÜ«∞O =ºHõÎѨiKå_»∞. 'XHõ "Õà◊ QÍOnèr D ~ÀA |uH˜ LO_ç
LO>Ë, ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’x =∞`« q^ÕfiëêÅ#∞ QÆ=∞xOz ÃÑ^ŒÌ ëêH±‰õΩ,
k„Q̓ùOuH˜ QÆ∞Ô~· LO_Õ"å_»∞— J#flk PÜ«∞# ã¨∂˜QÍ =∂Ï¡_ç#
=∂@.
ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fiO `«~°Ñ¶¨Ù# J~°∞}ü *ˇ·©¡ D "åºYºÅ#∞ u~°ã¨¯iOz
#ѨʘH© =∞#^Õâ◊OÖ’x =∞`«"å^Œ â◊‰õΩÎÅ∞ qѨs`« áÈHõ_»Å∞
áÈ`«∞<åflÜ«∞#fl q+¨Ü«∞O „ѨѨOK« ^Œ$+≤ìx PHõi¬OzO^Œ#flk "åã¨Î=O.
^Õâ◊ ~å[^è•x _èçb¡ ZxflHõÖ’¡ a*ˇÑ≤ Ju Ѷ¨∞’~°"≥∞ÿ# u~°ã¨¯~°}‰õΩ QÆ∞i
HÍ=_®xH˜ ~å[H©Ü«∞ qâı¡+¨‰õΩÅ Jaè„áêÜ«∞O „ѨHÍ~°O D 'qѨs`«—
áÈHõ_»Å∞ ‰õÄ_® XHõ HÍ~°}O. _èçb¡ #QÆ~°OÖ’ 25 ÅHõΔÅ [<åÉèÏ QÆÅ
^Œo`« ã¨=¸Ç¨ÏO "≥Ú^Œ@ HÍO„ÔQãπ F@∞ ÉϺOH±QÍ LO_Õk. "≥∞Å¡"≥∞Å¡QÍ
Jk HÍO„ÔQãπ #∞O_ç ^Œ∂~°"≥∞ÿ |Ǩï[# ã¨=∂*ò áêsì "≥·Ñ¨Ù =∂iOk.
2015 ZxflHõÖ’¡ kfiQÆ∞}©Hõ$`« L`åûǨÏO`À ^Œo`«∞ÅO^Œ~°∂ PÑπ "≥·Ñ¨Ù
"≥ÚQÆ∞æ K«∂áê~°x qâı¡+¨‰õΩÅ∞ K≥ѨÙ`«∞<åfl~°∞. ^Œo`«∞Å∞, „H˜ã≤ìÜ«∞#∞¡,
=Úã≤¡O "≥∞ÿ<åi©Å∞, ã≤‰õΩ¯ =∞`«ã¨∞ÎÅ∞ JO^Œ~°∂ P"£∞ Pn‡ áêsì<Õ
ã¨=∞i÷OKå~°∞. Jaè=$kúx "åQÍÌ#O KÕã≤ JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ#
ÉèÏ~°fÜ«∞ [#`å áêsì Jaè=$kú JO>Ë `«# ѨO^ä•Ö’ ÉèÏ~°`«^Õâßxfl
Ç≤ÏO^Œ∂ ~å[ºOQÍ =∂~°Û_»"Õ∞##fl@∞¡QÍ „Ѩ=iÎOK«_»O, Pi÷Hõ ~°OQÆOÖ’
HÍO„ÔQãπ J=ÅOaOz# áê`« q^è•<åÅ HõO>ˇ aè#fl"≥∞ÿ# „Ѩ`åº=∂flÜ«∞
q^è•<åÅ ~°∂ѨHõÅÊ# ÖËHõáÈ=_»O _èçb¡ ZxflHõÖ’¡ a*ˇÑ≤ F@q∞H˜
HÍ~°}ÏÅ∞QÍ K≥ѨÊ=K«∞Û.
^Õâ◊OÖ’ =∞`« q^ÕfiëêÅ#∞ Ô~K«ÛQ˘>Ëì K«~°ºÅ∞ „â◊√uq∞OK«∞`«∞<åfl~Ú
J#_®xH˜ XÉÏ=∂ "åºYºÅ∞ x^Œ~°≈#O. JkèHÍ~°O ǨÏã¨ÎQÆ`«O
KÕã¨∞HÀ=_®xH˜ ‰õΩÖÏÅ =∞^茺, =∞`åÅ =∞^茺 "≥·+¨=∂ºÅ∞ Ô~K«ÛQ˘˜ì
`«=∞ Ѩ|ƒO QÆ_»∞ѨÙH˘<Õ ~å[H©Ü«∂Å∞ =∞#^ÕâßxH˜ H˘`«Î QÍHõ áÈ~Ú<å,
2014Ö’ a*ˇÑ≤ JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ#Ѩʘ #∞O_ç Jq =∞s
ÃÑK«Ûˆ~yáÈÜ«∂~Ú. 1984Ö’ WOk~åQÍOnè ǨÏ`«º J#O`«~°O ã≤‰õΩ¯
=∞`«ã¨∞÷Å g∞^Œ ^Õfiëêxfl Ô~K«ÛQ˘˜ì _èçb¡Ö’ W`«~° „áêO`åÅÖ’ "åix
TK«HÀ`« HÀã≤ `«^Œ∞Ѩi ZxflHõÅÖ’ L`«Î~° ÉèÏ~°`«^Õâ◊ "åºÑ¨ÎOQÍ
Åaúá⁄Ok# ~år"£QÍOnè "≥·#O K«i„`« ѨÙ@Ö’¡ xH˜ΔѨÎ"≥∞ÿ LOk. 1990=
^Œâ◊HõOÖ’ ÉÏ„c =∞ã‘^Œ∞#∞ ‰õÄeÛ"Õã≤ ^Õâ◊ "åºÑ¨ÎOQÍ =Úã≤¡OŠѨ@¡
q^Õfiëêxfl ~°yeÛ "å[¿Ñ~Ú „QÆ∂Ѩ٠JkèHÍ~°OÖ’H˜ ~å=_»O D ^Õâ◊O
=∞ø#OQÍ gH˜ΔOzOk. ˆHO„^ŒOÖ’, ~åROÖ’ a*ˇÑ≤ JkèHÍ~°OÖ’
LO_»QÍ #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô "≥Ú^Œ˜™êiQÍ =ÚYº=∞O„u J~Ú# <åÅ∞QÆ∞
<≥ÅÅÖ’<Õ QÆ∞[~å`üÖ’ "ÕÖÏk „Ѩ[Å =∂~°}Ǩϟ=∞O [iy ^Õâßxfl
x™ê÷}∞=ÙQÍ KÕã≤# ~å=}HÍ+¨ìO =∞#=ÚO^Œ∞Ok.
D q^Õfi+¨ ÉèÏ"åÅ#∞ H˘xfl `«~åÅ áê@∞ ã¨r=OQÍ LOK«_»O
HÀã¨O q^•º~°OQÍxfl HÍëê~¸Hõ~°} KÕÜ«∞_®xH˜ „Ѩܫ∞`åflÅ∞
=Ú=∞‡~°OQÍ H˘#™êQÆ∞`«∞<åfl~Ú. #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô =ÚYº=∞O„uQÍ
L#flѨÙÊ_»∞ QÆ∞[~å`üÖ’<Õ D „Ѩܫ∞`åflÅ∞ "≥ÚQÆæ `˘_çy XHõ ã¨Ê+¨ì"≥∞ÿ#
~°∂Ѩ٠fã¨∞‰õΩ<åfl~Ú. J"≥∞iHÍ ã¨OÜ«ÚHõÎ ~å„ëêìÅ q^Õj =º=Ǩ~åÅ
âßY 2003Ö’ "≥Å∞=iOz# JO`«~å˚fÜ«∞ x"ÕkHõ D q^èŒOQÍ
¿Ñ~˘¯Ok. 'QÆ∞[~å`ü ~åROÖ’ 98 âß`«O áê~î°âßÅÅ∞ QÆ∞[~å`ü
ǨÏÜ«∞º~ü ÃãHõO_»s É’~ü¤ Jnè#OÖ’ LOÏ~Ú. <år~Ú[O#∞ HõΔq∞Oz
=kÖËã≤, P ÉèÏ"åÅ∞ =∂„`«O H˘#™êQÍÅx L^ÀƒkèOKÕ Ñ¨Ùã¨ÎHÍÅ#∞
P ã¨∂¯à◊¡Ö’¡ LѨÜ≥∂yOKåÅx É’~°∞¤ P^ÕâßÅ∞ *Ïs KÕã≤Ok. Ѩ^Œ=
`«~°QÆu ™êOѶ≤∞Hõ âß„ã¨ÎOÖ’ '=∞Ǩϟ#fl`«∞_≥·# Ç≤Ï@¡~ü— 'PHõ~°¬}©Ü«∞"≥∞ÿ#
q[Ü«∂Å— QÆ∞iOz ã¨∞n~°…OQÍ q=iOz# áê~îåÅ∞ L<åfl~Ú. P
áê~ѨÙã¨ÎHõOÖ’ Ü«¸^Œ∞ŠѨ@¡ =ºuˆ~Hõ`«, [~°‡<£ *Ïu B#fl`åºxH˜
=`åÎã¨∞ѨÅHõ_»O ÖÏO˜ ã¨∂K«<å„áêÜ«∞"≥∞ÿ# "åºYºÅ∞ `«Ñ¨Ê <årÅ
q<åâ◊Hõ~° q^è•<åÅ QÆ∞iOz QÍx, HÍ<£ã¨O„>Ë+¨<£ HͺOѨÙÅ QÆ∞iOz
QÍx „Ѩ™êÎ=<Õ ÖË^Œ∞. 9= `«~°QÆu ™êOѶ≤∞Hõ âß„ã¨ÎOÖ’ =Úã≤¡OÅ∞,
„H˜ã¨ìÜ«∞#∞¡, áêsìÅ∞, Ü«¸^Œ∞Å∞ 'q^ÕjÜ«ÚÅx J~°÷O =KÕÛÖÏ áê~îåÅ∞
™ê=∂lHÍOâ◊O

48. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201548
L<åfl~Ú. 2002Ö’ QÆ∞[~å`ü ǨÏÜ«∞º~ü ÃãHõO_»s É’~ü¤ "åi XHõ
ѨsHõΔÖ’ D J~°÷O =KÕÛ@∞ìQÍ WOy¡+πÖ’ "åHõº x~å‡}O KÕÜ«∞=∞x
„Ѩâ◊fl XHõ˜ LOk. 'Ô~O_»∞ Ѩiëê¯~° =∂~åæÅ∞ L<åfl~Ú. JO^Œ∞Ö’
XHõ˜ <år =∂~°æO. h‰õΩ Z=i Ѩ@¡ J~Ú<å J~Ú+¨ìO LO>Ë "åix
ã¨=¸Ç¨ÏO #∞O_ç q_»nÜ«Ú. ^•~°∞}OQÍ Ç¨Ï`«=∂~°∞Û. P `«~åfi`«
QÆ~°fiOQÍ sîqQÍ xÅ|_»∞. D Éèí∂q∞H˜ #=∞‡Hõã¨∞Î#flx, qâßfiã¨
áê„`«∞_ç#x „ѨHõ˜OK«∞—.
D `«~°Ç¨ PÖ’K«<å Ѩ^Œúu ^Õâ◊"åºÑ¨ÎOQÍ qã¨ÎiOѨKÕÜ«∂Åx
XHõ „Ѩ}ÏoHõ „ѨHÍ~°O ‰õΩ„@ [~°∞QÆ∞`«∞O^Œ#_®xH˜ x^Œ~°≈#"Õ∞ D
=∞^茺 _èçb¡ #QÆ~°OÖ’ K«sÛÅÃÑ· _®_»∞Å∞. _çÃãO|~ü 2014 #∞O_ç
Ѷ≤„|=i 2015 "≥Ú^Œ˜ "å~°O =~°‰õΩ [iy# P~°∞ ã¨OѶ¨∞@#ÅÖ’
K«sÛ Éèí=<åÅ∞ ^•_»∞ʼnõΩ QÆ∞~°Ü«∂º~Ú. XHõ „H˜ã¨ìÜ«∞<£ ã¨∂¯Å∞ ‰õÄ_®
"å˜Ö’ LO_»_»O QÆ=∞<å~°›O. ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ W`«~°∞Å =∞`« qâßfi™êÅ
Ѩ@¡ Jã¨Ç¨Ï#O „Ѩ^Œi≈OK«_®xfl J"≥∞iHÍ J^茺‰õΔΩ_»∞ XÉÏ=∂ HõO>ˇ
=ÚO^Œ∞QÍ J"≥∞iHÍÖ’x iѨa¡H± áêsì Ãã<Õ@~ü *’Ñ≤òû XHõ ã¨∞n~°…"≥∞ÿ#
Ѩ„uHÍ „ѨHõ@#Ö’ f„=OQÍ YO_çOKå_»∞. ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ 38 ™ê~°∞¡
„H˜ã≤ìÜ«∞<£ "≥∞ÿ<åi©Å Ѩ@¡ ^•_»∞Å∞, PHõ$`åºÅ∞ [iQÍÜ«∞x
™È^•Ç¨Ï~°}OQÍ q=iOKå_»∞. 'ÉèÏ~°`üÖ’ K«i„`å`«‡Hõ"≥∞ÿ# |Ǩïà◊`«,
Jxfl =∞`åÅ =∞^茺 ™ê=∞~°ã¨ºO ™ê÷#OÖ’ WѨÙÊ_»∞ ÉèË^Œ ÉèÏ"åÅ∞,
Jã¨Ç¨Ï#O, ã¨OMº Ѩ~°"≥∞ÿ# =∞`« PkèHõº`« KÀ@∞ KÕã¨∞‰õΩO@∞<åfl~Ú—
Jx PO^Àà◊# =ºHõÎѨiKå_»∞.
a*ˇÑ≤ „ѨÉèí∞`«fiO U~°Ê_»¤ H˘kÌ ~ÀAÖ’¡<Õ Jxfl ~å„ëêìÅÖ’
=∂~°∞"≥∂QÆ∞`«∞#fl Ѩ^ŒO 'Å"£ lǨ^£—. L`«Î~°„Ѩ^ÕâòÖ’ „áê~°OÉèí"≥∞ÿ#
'Å"£ lǨ^£—ÃÑ· ^Œ∂=∂~°O Jxfl ~å„ëêìʼnõΩ "åºÑ≤OzOk. =∞`åO`«~°
q"åǨÅ∞ ^ÕâßxˆHg∞ H˘`«Î HÍ^Œ∞. HÍx =Úã≤¡O Ü«Ú=‰õΩÅ, Ç≤ÏO^Œ∂
Ü«Ú=`«∞Å =∞^茺 [~°∞QÆ∞`«∞#fl J~°H˘~° q"åǨÅÃÑ· ^•_ç D =∞^茺
f„="≥∞ÿOk. Jxfl „¿Ñ=∞ q"åǨÅÖ’ L#fl@∞ì D q"åǨÅÖ’#∞ „¿Ñ=∞,
PHõ~°¬} „Ѩ^è•#OQÍ L#flѨʘH©, =Úã≤¡O Ü«Ú=‰õΩʼnõΩ U"À L^ÕÌâßÅ∞
JO@QƘì "å˜H˜ =∞`« q^Õfi+¨O ~°OQÆ∞ ѨÙe"Õ∞ „Ѩܫ∞`«flO
[~°∞QÆ∞`«∞#flk. Z<£_ç˜q Kèå#Öò "å~°∞ „Ѩ™ê~°O KÕã≤# Ѩiâ’^èŒ<å`«‡Hõ
x"ÕkHõÖ’ Wk ~å„+‘ìÜ«∞ ã¨fiÜ«∞O ¿ã=H± ã¨OѶπ∞ (P~üZãπZãπ) "å~°∞
~°∂á⁄OkOz, ™ê#|˜ì# ~å[H©Ü«∞ J„ã¨ÎO Jx `ÕeOk. `«fi~°Ö’<Õ
ZxflHõÅ∞ [~°∞QÆÉ’`«∞#fl L`«Î~°„Ѩ^ÕâòÖ’ QÆ_»Ñ¨ QÆ_»Ñ¨‰õÄ "≥o¡ =Úã≤¡OÅ#∞
^Œ∂~°OQÍ LOK«O_ç ÖËHõáÈ`Õ g∞ WO’¡ P_» Ñ≤Å¡Å#∞ „¿Ñ=∞ ¿Ñ~°∞`À
Z`«∞ΉõΩ áÈ`å~°x ÃÇÏK«ÛiOKÕ HÍ~°º„Hõ=∞O P~üZãπZãπ KÕѨ˜ìOk.
^Õâ◊OÖ’ Z‰õΩ¯= [<åÉèÏ Hõey# ~å„ëêìÅÖ’ XHõ>ˇÿ# L`«Î~°„Ѩ^Õâò
Ç≤ÏO^Œ∂ ã¨=∂[=∞x, =Úã≤¡O ã¨=∂[=∞x Ô~O_»∞QÍ q_çáÈ=_®xH˜
ã≤^ŒúOQÍ LOk. ™êH˜Δ =∞ǨÏ~å*ò J<Õ áê~°¡"≥∞O@∞ ã¨Éèí∞º_»∞ =Úã≤¡O
ÉÏÅÅ HÀã¨O x~°fiÇ≤ÏOKÕ =∞^Œ~°™êÅÖ’ Ñ≤šʼnõΩ f„="å^ŒO áê~îåÅ∞
É’kèã¨∞Î<åfl~°x, P q^èŒOQÍ Jq L„QÆ"å^Œ∞Å#∞ `«Ü«∂~°∞ KÕã¨∞Î#fl
Hõ~å‡QÍ~åÅx ¿ÑѨ~°∞ „ѨHõ@#Å∞ Wã¨∞Î<åfl_»∞. #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiOÖ’
ã‘xÜ«∞~ü ˆHa<Õò =∞O„u "Õ∞#HÍQÍOnè Ç≤ÏO^Œ∞=ÙÅ∞ Ѩq„`«OQÍ ÉèÏqOKÕ
P=ÙÅ#∞ K«OÑ≤ "å˜ =∂O™êxfl, K«~å‡xfl, Z=ÚHõÅ#∞ q„Hõ~ÚOK«QÍ
=zÛ# _»|∞ƒ#∞ L„QÆ"å^Œ K«~°ºÅ∞ „áÈ`«ûÇ≤ÏOK«_®xH˜ =Úã≤¡OÅ∞
K«O^•QÍ Wã¨∞Î<åfl~°x "åkOz JyflH˜ P[ºO áȿ㠄Ѩܫ∞`«flO KÕâß~°∞.
g@xfl˜H˜ Ѩ~åHÍ+¨ª 'Ѷ¨∞~ü "åѨ㑗 HÍ~°º„Hõ=∞O. Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`åxfl
g_ç W`«~° =∞`åÅ#∞ ѨÙK«∞Û‰õΩ#fl "åix uiy Ç≤ÏO^Œ∞=ÙÅ∞QÍ =∂ˆ~Û
HÍ~°º„Hõ=∞O f„= ™ê÷~ÚÖ’ KÕѨÏì~Ú qâ◊fi Ç≤ÏO^Œ∂ Ѩi+¨`ü,
Éèí[~°OQÆ^Œàò `«k`«~° P~üZãπZãπ J#∞|O^èŒ ã¨Oã¨÷Å∞. 1947
™êfi`«O„`«ºO `«~°∞"åu HÍÅOÖ’ 15 HÀ@¡ =∞Ok Ç≤ÏO^Œ∞=ÙÅ∞ Ç≤ÏO^Œ∂
=∞`«O g_ç W`«~° =∞`åÅ#∞ P„â◊~ÚOKå~°x "å~°O^Œix uiy
Ç≤ÏO^Œ∞=ÙÅ∞QÍ =∂ˆ~Û =~°‰õΩ D HÍ~°º„Hõ=∞O PQÆ^Œx qâ◊fiÇ≤ÏO^Œ∂
Ѩi+¨`ü <åÜ«∞‰õΩÅ∞ „ѨHõ˜OKå~°∞. qâ◊fi Ç≤ÏO^Œ∂ Ѩi+¨`ü „ѨÉèÏ=O
JO`«QÍÖËx `≥ÅOQÍ}Ö’<Õ QÆ`« P~°∞ <≥ÅÖ’¡ 1200 =∞Ok uiy
Ç≤ÏO^Œ∞=ÙÅ∞QÍ =∂~å~°@. D q+¨Ü«∞O PO„^茄Ѩ^Õâò, `≥ÅOQÍ}
~å„ëêìÅ qÃÇÏKüÑ≤ W<£Kås˚ "≥OHõ>Ë+π „ѨHõ˜OKå_»∞. '1200 =∞OkH˜
ÃÑ·QÍ (‰õΩO@∞O| ã¨Éèí∞ºÅ`À HõeÑ≤) ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’ Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`«OÖ’H˜
ѨÙ#ó„Ѩ"ÕtOKå~°∞. ‰õΩëê~ÚQÆ∂_»Ö’x ÉÏÖÏr #QÆ~ü, Zãπ˜ Ç≤ÏÖòû,
É’~°|O_», LѨÊÖò `«k`«~° „áêO`åÅÖ’ D HÍ~°º„Hõ=∞O [iyOk—
(_»Hõ¯<£ „HÍxHõÖò 4 [#=i 2015). PO„^茄Ѩ^Õâò, `≥ÅOQÍ} ~å„ëêìÅÖ’
^•^•Ñ¨Ù 8000 =∞Ok D =∞^茺 HÍÅOÖ’ Ѷ¨∞~ü"åѨ㑠HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’
ÉèÏQÆOQÍ Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`«ã¨∞ÎÅÜ«∂º~°x qâ◊fiÇ≤ÏO^Œ∂ Ѩi+¨`ü
„ѨHõ˜OzOk. "å=∞ѨHõΔ L^Œº=∞ „ѨÉèÏ=O L#fl ˆH~°à◊Ö’#∞ „H˜ã¨ìÜ«∞<£
=∞`«ã¨∞ÎÅ∞ Z‰õΩ¯=QÍ L#fl QÀ"å ~åROÖ’ Ѷ¨∞~ü"åѨ㑠HÍ~°º„Hõ=∂xfl
Ô~˜ìOѨ٠L`åûǨÏO`À J=∞Å∞ ѨiKÕ „Ѩܫ∞`«flO KÕã¨∞Î<åfl~°∞ P~üZãπZãπ
HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞. WHõ L`«Î~°„Ѩ^Õâò ã¨OQÆu K≥ѨÊ#Hõ¯ˆ~¡^Œ∞!
Ѷ¨∞~ü"åѨã‘H˜ ã¨O|OkèOz <å~åÜ«∞}QÆ∂_» (ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£)Ö’x
XHõ ÉϺOH±Ö’ Ѩx KÕ¿ã ^Œo`« Ü«Ú=‰õΩ_»∞ ~åA F „Ѩâ◊fl "Õâß_»∞.
'=∂ ѨÓsfi‰õΩÅ∞ =∂kQÆ ‰õΩÖÏxH˜ K≥Ok# "åà◊√¡. WѨÙÊ_»∞ "Õ∞O ^Œo`«
„H˜ã≤ìÜ«∞#¡O. "Õ∞O =∞`«O =∂~°∞ÛH˘x =∞m¡ Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`«OÖ’H˜ =™êÎO.
J~Ú`Õ =∞=∞‡efl „ÉÏǨχ} ‰õΩÅOÖ’H˜ J#∞=∞u™êÎ~å? „ÉÏǨχ}∞Å∞
=∂`À qÜ«∞º=∞O^Œ_®xH˜ XѨÙʉõΩOÏ~å?— D „Ѩâ◊fl‰õΩ P~üZãπZãπ
=^ŒÌ ã¨=∂^è•#O ÖË^Œ∞. ^Œo`«∞Å∞ =∞`«O =∂~°∞Û‰õΩO>Ë =∞`«O =∂iÊ_Õ
QÍx ‰õΩÅO =∂iÊ_ç LO_»^Œ∞. ~å*ϺxH˜ ^ŒQÆæ~°QÍ LO_Õ L^ÕÌâ◊O`À
J„QƉõΩÖÏÅ #∞O_ç ‰õÄ_® H˘O^Œ~°∞ ("≥·Zãπ ‰õΩ@∞O|O ÖÏO˜k) W`«~°
=∞`åÅÖ’H˜, =ÚYºOQÍ „H˜ã≤ìÜ«∞<£ =∞`«OÖ’H˜ =∂iáÈÜ«∂~°∞.
^Œo`«∞Å∞, „H˜ã≤ìÜ«∞#∞¡, =Úã≤¡OÅÖ’ Hõ_»∞ ¿Ñ^ŒiHõOÖ’ =∞QÆ∞æ`«∞#fl "åi<Õ
ÖHõΔ ºOQÍ ÃÑ@∞ì‰õΩ<åflˆ~ `«Ñ¨Ê JÖÏO˜ "åix QÆ∞iOz Jã¨Å∞
Ѩ˜ìOK«∞‰õΩ#fl>Ëì ÖË^Œ∞. "≥·Zãπ [QÆ<À‡Ç¨Ï<£Ô~_ç¤x 'Ѷ¨∞~ü "åѨ㑗 H˜O^Œ
Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`«OÖ’H˜ =∂ˆ~Û „Ѩܫ∞`«flO KÕ¿ãÎ P~üZãπZãπ z`«Îâ◊√kúx
J~°÷O KÕã¨∞HÀ=K«∞Û. Jã¨Å∞ Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`«OÖ’Oz "≥o¡áÈ~Ú "Õˆ~
=∞`«O ѨÙK«∞ÛHÀ=_®xH˜ HÍ~°}ÏÖËq∞’ 'Ѷ¨∞~ü"åѨ㑗֒ J<Õfi+≤Oz#@∞ì
ZHõ¯_® Hõ#Ѩ_»^Œ∞. Jã¨=∞ ‰õΩÅ =º=ã¨÷ ^•fi~å =∞#∞+¨μŠѨÙ@∞ìHõ`À<Õ
LK«Ûù, hK« ÉèÏ"åxfl =º=ã‘÷Hõ$`«O KÕã≤# Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`åxfl =keÃјì
É∫^Œú =∞`åxfl ã‘fiHõiOz# JOÉË^Œ¯~ü L^ŒO`åxfl D ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ
„Ѩ*Ï Ñ¨HõΔO "Õ∞^è•=ÙÅ∞ K«~°Û‰õΩ ÃÑ_ç`Õ ÉÏQÆ∞O_Õk.
#ˆ~O„^Œ"≥∂_ô „ѨѨOKåxH˜ qã¨Î $`«OQÍ Ñ¨iK«Ü«∞O J~ÚOk
QÆ∞[~å`ü JÅ¡~°¡ =Å¡<Õ. U HÀ~°∞ì QÍx, ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì xÜ«∞q∞Oz#
„Ѩ`ÕºHõ qKå~°} |$O^ŒO (ã≤ò) QÍx JÅ¡~°∞¡ [~°QÆ_»OÖ’ "≥∂_ô „Ѩ`«ºHõΔ
„Ѩ"Õ∞Ü«∞O LO^Œx, "å˜x x"åiOK«_»OÖ’ "≥∂_ô JÅHõΔ ºO
=Ç≤ÏOKå_»x x~°∂Ñ≤OK«ÖËHõ áÈ~Ú<å, P<å˜ =ÚYº=∞O„u "≥∂_ôÃÑ·
=zÛ# P~ÀѨ}Å∞ x~å^è•~°"≥∞ÿ#=x „Ѩ[Öˇ=~°∂ #=∞‡_»O ÖË^Œ∞.
=∂~°}Ǩϟ=∂xfl x"åiOK«QÆeˆQ K«~°ºÅ∞ fã¨∞HÀHõáÈ=_»O „ѨÉèí∞`«fi
"≥·Ñ¶¨Åº"Õ∞ QÍx =ºH˜ÎQÆ`«OQÍ "≥∂_ô "≥·Ñ¶¨ÅºO HÍ^Œ#fl qO`« "åºMϺ<åÅ∞
=∞# <åºÜ«∞™ê÷<åÅ∞ KÕâß~Ú. ã¨fi`«O„`« ÉèÏ~°`«^Õâ◊ K«i„`«Ö’<Õ =∂Ü«∞x
=∞K«ÛÖÏQÍ q∞yeáÈ~Ú# D ^Œ∞â◊Û~°ºÖ’ "≥Ú^Œ˜ =¸_»∞ ~ÀAÅ∞
™ê=∂lHÍOâ◊O

49. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 49
~åRO "≥Ú`«ÎO L_çH˜áÈ~ÚOk. P `«~åfi`« ~åR ~å[^è•x J~Ú#
JǨχ^•ÉÏ^£Ö’ =¸_»∞ "å~åÅ áê@∞ ~åR "åºÑ¨ÎOQÍ =∞i =¸_»∞
<≥ÅÅ∞ J_»Ñ¨^Œ_»áê ™ê=¸Ç≤ÏHõ ǨÏ`«ºÅ∞ [~°∞QÆ∞`«∂<Õ =KåÛ~Ú.
=Úã≤¡O „ã‘ÎÅ#∞ K≥iKå~°∞† ѨÙ~°∞+¨μÅ#∞, Ñ≤Å¡Å#∞ ã¨r= ^ŒÇ¨Ï#O KÕâß~°∞.
=Úã≤¡OʼnõΩ K≥Ok# Pã¨∞ÎÅ∞ `«QÆ∞ÅɡÏì~°∞.
2002 Ѷ≤„|=i 27# QÀ„^• Ô~·ÖËfi ¿ãì+¨<À¡ JÜ≥∂^茺 #∞O_ç
~å=∞=∞Ok~° x~å‡} Ѩ#∞Å =ÚO^Œã¨∞Î U~åÊ@¡‰õΩ Ç¨[Ô~· ã¨|~°‡u
ZH±û„ÃÑãπÖ’ PǨχ^•ÉÏ^£‰õΩ uiy =ã¨∞Î#fl Hõ~° ¿ã=‰õΩÅ∞ „Ѩܫ∂}O
KÕã¨∞Î#fl Ô~·ÖËfi É’wx `«QÆÅɡ˜ì 59 =∞Ok =∞$uH˜ ^•ifã≤#
ã¨OѶ¨∞@#‰õΩ „ѨfHÍ~°OQÍ =Úã≤¡OʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ D JÅ¡~°∞¡
[iQÍÜ«∞x K≥ѨÙ`å~°∞. HÍe áÈ~Ú# P É’w ֒Ѩe #∞O_ç =∞O@Å∞
"åºÑ≤OKåÜ«∞x qKå~°}HÀã¨O xÜ«∞q∞Oz# ^Œ~åºÑ¨ÙÎ ã¨OѶ¨∂Å∞ `ÕeÛ
K≥áêÊ~Ú. HÍx, ֒Ѩe #∞O_ç =∞O@Å∞ ZÖÏ "åºÑ≤OKå~Ú J#fl
q+¨Ü«∞OÖ’ ã¨Ê+¨ì"≥∞ÿ# x~°‚Ü«∂xH˜ ~åÖËHõ áÈÜ«∂~Ú. '=ÚO^Œã¨∞Î
=ӺǨÏO`À<Õ Ñ¨Hõ_»ƒOn „Ѩ}ÏoHõ`À Ѩxfl# Ѩ<åflQÆO Jk— Jx XHõ
|Å"≥∞ÿ# Jaè„áêÜ«∞O LOk. J~Ú`Õ QÀ„^• ã¨OѶ¨∞@# áêH˜™ê÷<£
„¿Ñˆ~Ñ≤`« L„QÆ"å^Œ ã¨OѶ¨∞@#QÍ z„fHõiOz P `«~°∞"å`« =Úã≤¡OÅÃÑ·
[iy# ^Œ∞~å‡~°æ"≥∞ÿ# K«~°ºÅ#∞ ã¨=∞i÷OK«∞HÀÉ’Ü«∂_»∞ #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô.
QÀ„^• ã¨OѶ¨∞@# [~°QÆQÍ<Õ qâ◊fi Ç≤ÏO^Œ∂ Ѩi+¨`ü QÆ∞[~å`ü ~åR
=∞O`«Ï |O^£‰õΩ Ñ≤Å∞ѨÙxzÛOk.|O^£ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ *ÏQÆ~°∂Hõ`«`À
LO_»∞O_»=Åã≤# „ѨÉèí∞`«fiO, áÈbã¨∞Å∞ xi¡Ñ¨ÎOQÍ LO_ç Å∂©H˜,
^ŒÇ¨Ï#HÍO_»‰õΩ, =∂#= ǨÏ#<åxH˜ `«=∞=O`«∞ ã¨Ç¨ÏÜ«∞O KÕâß~°∞.
"ÕÖÏkQÍ =Úã≤¡OÅ∞ ǨÏ`«=∞=_®xH˜ HÍ~°‰õΩÅÜ«∂º~°∞. JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’
L#fl Ãã·<åºxfl =¸_»∞ ~ÀAÅ áê@∞ ~°OQÆOÖ’H˜ kOK«‰õΩO_®
ǨÏ`åºHÍO_»‰õΩ `åqzÛOk QÆ∞[~å`ü „ѨÉèí∞`«fiO. D JÅ¡~°¡Ö’ ~åR
"åºÑ¨ÎOQÍ 500 =∞ã‘^Œ∞Å∞ ^èŒfiOã¨O JÜ«∂ºÜ«∞x "å˜ Ñ¨Ù#ifl~å‡}O
HÀã¨O „ѨÉèí∞`«fiO Pi÷Hõ ã¨Ç¨Ü«∞O KÕÜ«∂Åx XHõ =Úã≤¡O ã¨fiK«ÛùO^Œ
ã¨Oã¨÷ QÆ∞[~å`ü ÃÇ·ÏHÀ~°∞ìÖ’ "åº[ºO "Õ¿ãÎ Jk <åºÜ«∞|^Œú"≥∞ÿ#
HÀiHõÜÕ∞#x, ѨÙ#ifl~å‡}O ÉÏ^茺`« „ѨÉèí∞`åfix^Õ#x QÆ∞[~å`ü ÃÇ·ÏHÀ~°∞ì
f~°∞Ê K≥Ñ≤ÊOk. QÆ∞[~å`ü JÅ¡~°¡ ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ "≥Ú`«ÎOQÍ 4000 áÈbã¨∞
ˆHã¨∞Å∞ #"≥∂^ŒÜ«∂º~Ú. P `«~åfiu HÍÅOÖ’ ™êHΔͺ^è•~åÅ∞ ÖË=x
Jxfl ˆHã¨∞Å∞ =¸ã≤"Õâß~°∞. JÖÏ =¸ã≤"ÕÜ«∞_»O K«@ì ã¨=∞‡`«O HÍ^Œx
ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì `ÕeÛOk. ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì P^ÕâßÅ"Õ∞~°‰õΩ "å˜Ö’¡ 2000
ˆHã¨∞Å#∞ uiy ã¨g∞H˜ΔOK«QÍ 640 ^˘g∞‡ KÕã≤# =º‰õΩÎÅ∞, 40 =∞Ok
áÈbã¨∞ PѶ‘ã¨~°∞¡ ^À+¨μÅ∞QÍ `ÕÖÏ~°∞.
D JÅ¡~°¡Ö’ =Úã≤¡O =∞`«ã¨∞ÎʼnõΩ K≥Ok# XHõ ÖHõΔ Wà◊√¡, 1100
Ǩϟ@à◊√¡, 1500 ^Œ∞HÍ}ÏÅ∞, 3000 `ÀѨÙ_»∞ |O_»∞¡, 5000 "åǨÏ<åÅ∞
^èŒfiOã¨O JÜ«∂º~Ú. H˘O`« HÍÅO `«~åfi`« x~°fiÇ≤ÏOz# 101
ѨÙ#~å"å㨠ta~åÅÖ’ XHõ ÖHõΔ =∞Ok =Úã≤¡OÅ∞ `«Å ^•K«∞‰õΩ<åfl~°∞.
Ô~O_»∞ "å~åňH P ta~åÅ ã¨OYº 104 ‰õΩ ÃÑiy "å˜Ö’¡ 1,50,000
=∞Ok =Úã≤¡OÅ∞ KÕ~å~°∞. Jxfl ѨÙ#~å"å㨠ta~åÅ∞ „ѨÉèí∞`«fi ã¨Ç¨Ü«∞O
Ug∞ ÖˉõΩO_®, ã¨fiK«ÛùO^Œ ã¨Oã¨÷Å∞, ã¨Ç¨Ü«∞Hõ ã¨Oã¨÷Å∞ #_çÑ≤#"Õ!
ã¨Ç¨Ü«∞O Ug∞ KÕÜ«∞HõáÈQÍ =ÚYº=∞O„u #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô "å˜H˜
=ºuˆ~HõOQÍ "åºYºÅ∞ KÕâß~°∞. 2002 ÃãÃÑìO|~ü 9# #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô
XHõ LѨ<åºã¨OÖ’ „ѨÉèí∞`«fiO `«~°∞Ѷ¨Ù# ѨÙ#~å"å㨠ta~åÅ∞ #_»Ñ¨_®xH˜
`å#∞ =ºuˆ~HõO J<åfl_»∞. P LѨ<åºã¨ áê~îåxfl „Ѩ`ÕºHõ Ѩiâ’^èŒ<å
|$O^ŒO (ã≤ò) ‰õΩ W=fi‰õΩO_® QÆ∞[~å`ü ~åR „ѨÉèí∞`«fiO `˘H˜¯ÃјìOk.
ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì HõÅ∞QÆ*Ëã¨∞‰õΩO>Ë QÍx P LѨ<åºã¨O ã≤ò ^Œ$+≤ìH˜ ~åÖË^Œ∞.
P LѨ<åºã¨OÖ’ "≥∂_ô U=∞<åfl~°O>Ë... '<Õ#∞ ѨÙ#~å"å㨠ta~åÅ∞
#_»áêÖÏ? ZO^Œ∞‰õΩ? Jq Ñ≤Å¡Å#∞ Ѩ٘ìOKÕ ˆHO„^•Å∞. QÆ∞[~å`ü
„ѨÉèí∞`«fiO ‰õΩ@∞O| xÜ«∞O„`«} q^è•<åxH˜ Hõ@∞ì|_ç LOk—...
ѨÙ#~å"å㨠ˆHO„^•ÅÖ’ Ѩ<Õg∞ÖËHõ Ñ≤Å¡efl Ѩ٘ìOK«_®xH˜ `«Ñ¨Ê "Õˆ~
ѨxH˜ LѨÜ≥∂QÆѨ_»=x Z^ÕÌ"å KÕã≤# Ѷ¨∞#`« =∞# „Ѩ^è•#=∞O„uk!
QÆ∞[~å`ü JÅ¡~°¡#∞ ã¨=∞i÷ã¨∂Î qâ◊fiÇ≤ÏO^Œ∂ Ѩi+¨`ü JO`«~å˚fÜ«∞
J^茺‰õΔΩ_»∞ „Ѩg}ü `˘QÍ_çÜ«∂ 'Ç≤ÏO^Œ∂`«fi =ºuˆ~‰õΩÅO^ŒiH˜
=∞~°}^ŒO_»<Õ `«y# tHõΔ— J<åfl_»∞. JѨʘ qÃÇÏKüÑ≤ J^茺‰õΔΩ_»∞ Jâ’H±
ã≤OѶ¨∂Öò 'QÆ∞[~å`ü „ѨÜ≥∂QÆO q[Ü«∞=O`«O J~ÚOk. D „ѨÜ≥∂QÆO
^Õâ◊ "åºÑ¨ÎOQÍ J=∞Å∞ [~°∞QÆ∞`«∞O^Œ—x „ѨHõ˜OKå_»∞.
QÆ∞[~å`ü JÅ¡~°¡‰õΩ HÍ~°}ÏÅ#∞ "≥eH˜ fÜ«∞_®xH˜, [iy#
q^èŒfiO™êxfl ÖˇHõ¯ QÆ@ì_®xH˜ 60 *ÏfÜ«∞, JO`«~å˚fÜ«∞ ã¨fiK«ÛùO^Œ
ã¨Oã¨÷Å∞ ѨÓ#∞‰õΩx, f„= Ѩiâ’^èŒ#Å∞ [iÑ≤ x"ÕkHõÅ∞ ã¨=∞iÊOKå~Ú.
JO^Œ∞Ö’ 'Ǩ˙º=∞<£ Ô~·òû "åKü— J<Õ ã¨Oã¨÷ QÆ}hÜ«∞"≥∞ÿ# Hõ$+≤ ã¨eÊOk.
J"≥∞iHÍ, Ü«Ú<≥·>ˇ_£ H˜OQ∑_»O, „á¶ê<£û, [~°‡h, NÅOHõ ^ÕâßÅ =∞Ç≤ÏàÏ
„Ѩux^èŒ∞Å∞ XHõ JO`«~å˚fÜ«∞ x[x~åú~°} Hõq∞©QÍ U~°Ê_ç QÆ∞[~å`ü
JÅ¡~°¡Ö’ =Úã≤¡O „ã‘ÎÅÃÑ· [iy# J`åºKå~åÅÃÑ· x"ÕkHõ XHõ˜
SHõº~å[º ã¨q∞uH˜ ã¨=∞iÊOKå~°∞. *ÏfÜ«∞, JO`«~å˚fÜ«∞ x"ÕkHõÅhfl
QÆ∞[~å`ü ~åR „ѨÉèí∞`åfixfl ^À+≤QÍ xÅɡÏì~Ú.
QÆ∞[~å`ü JÅ¡~°¡ QÆ∞iOz WÖÏ ~åã¨∂Î áÈ`Õ XHõ L„^ŒæO^äŒ"Õ∞
J=Ù`«∞Ok. QÆ∞[~å`üÖ’ Ç≤ÏO^Œ∂ÜÕ∞`«~°∞ʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ [iy#
^ŒÇ¨Ï#HÍO_»‰õΩ <åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤ÏOzOk P~üZãπZãπ HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞.
P~üZãπZãπ Ãã·^•úOuHõOQÍ <år~Ú*ÏxH˜, á¶êã≤*ÏxH˜ "å~°ã¨∞~åÅ∞.
P~üZãπZãπ ѨÙ<å^Œ∞Ö’¡<Õ Ç≤Ï@¡~ü, =Ú™ÈûehÅ PÖ’K«#Å∞
áê^Œ∞‰õΩ<åfl~Ú. P~üZãπZãπ <ÕѨ^䌺OÖ’Oz =zÛ# #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô
„Ѩ^è•#=∞O„u J~Ú# `«~åfi`« ^Õâ◊OÖ’ Ѩiã≤÷`«∞Å∞ =∞`« q^ÕfiëêÅ
"≥·Ñ¨Ù =∞àÏ¡~Ú. P~üZãπZãπ J#∞|O^èŒ ã¨Oã¨÷Å∞ |ÅO ѨÙOA‰õΩx
kfiQÆ∞}©Hõ$`« L`åûǨÏO`À =Úã≤¡O, „H˜ã≤ìÜ«∞<£, ^Œo`« =ºuˆ~Hõ
HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ KÕѨ@ì_»O`À |~åH± XÉÏ=∂ ‰õÄ_® #ˆ~O„^Œ"≥∂_ôH˜
ÉèÏ~°`« ~å*ϺOQÆOÖ’x PiìHõÖò 25#∞ QÆ∞~°∞Î KÕÜ«∂eû =zÛOk.
P~üZãπZãπ J#∞|O^èŒ ã¨Oã¨÷Å∞ =∞`« q^Õfiëêxfl Ô~K«ÛQ˘>Ëì K«~°ºÅ∞
Zxfl KÕѨ˜ì<å, a*ˇÑ≤ ZOÑ≤Å∞, =∞O„`«∞Å∞ Ãã‰õΩºÅ~ü =ºuˆ~Hõ "≥∞*Ïi©
`«=∞ J#∞‰õÄÅ |Ç≤Ï~°OQÆ "åºMϺ<åÅ∞ Zxfl KÕã¨∞Î<åfl „Ѩ^è•#=∞O„u
Ǩϟ^•Ö’ L#fl #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô YO_çOK«HõáÈ=_»O, =∞ø#O =Ç≤ÏOK«_»O
^Õâ◊ "åºÑ¨ÎOQÍ K«~°ÛhÜ«∂Oâ◊O J~ÚOk.
„H˜ã≤ìÜ«∞<£ =∞`« ÃÑ^ŒÌÅ∞ H˘O`« =∞Ok _çÃãO|~üÖ’ „Ѩ^è•#=∞O„ux
Hõeã≤ Ѷ¨∞~ü"åѨ㑠HÍ~°º„Hõ=∞O Ѩ@¡, „H˜ã≤ìÜ«∞<£ q∞+¨#sʼnõΩ K≥Ok#
K«iÛ Éèí=<åÅ#∞ `«QÆ∞Åɡ˜ì# ^Œ∞O_»QÆÅ K«~°ºÅ Ѩ@¡ `«=∞
ÉèíÜ«∂O^Àà◊#Å∞ =ºHõÎѨiz P ã¨OѶ¨∞@#Å#∞ YO_çOz "≥∞ÿ<åi©
„Ѩ[ʼnõΩ P™ê~åQÍ ÉèÏ~°`« „ѨÉèí∞`«fiO LO@∞O^Œx Ѩ„uHÍ „ѨHõ@#
KÕÜ«∞=∞x HÀi`Õ #ˆ~O„^Œ"≥∂_èô u~°ã¨¯iOKå~°x k Ç≤ÏO^Œ∂ Ѩ„uHõ
"≥Å¡_çOzOk. z@ìz=iH˜ PÜ«∞# =∞ø#OÃÑ· ^Õâ◊"åºÑ¨ÎOQÍ K«~°Û [iy,
JO`«~å˚fÜ«∞ "ÕkHõÅÃÑ· á¶ÈHõãπ J~Úº, _èçb¡ ZxflHõÖÖ’ „Ѩ[Å∞
QÆ∞}áê~î°O <ÕiÊ# `«~åfi`«, Ѷ≤„|=i 17# #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô =∞`« ¿ãfiK«Ûù#∞
HÍáê_»`å#x, `«=∞ q^ÕfiëêÅ∞ Ô~K«ÛQ˘>Ëì K«~°ºÅ‰õΩ Z=~°∞ áêÅÊ_ç<å
Hõiî# K«~°ºÅ∞ `«Ñ¨Ê=x _èçb¡Ö’ XHõ K«sÛ ã¨=∂"Õâ◊OÖ’ =∂Ï¡_»∞`«∂
ÃÇÏK«ÛiHõÅ∞ *Ïs KÕâß_»∞.
WѨʘÔH·<å "Õ∞Å∞‰õΩ#flO^Œ∞‰õΩ ã¨O`À+¨"Õ∞ HÍx, PÜ«∞# ÃÇÏK«ÛiHõÅ∞
™ê=∂lHÍOâ◊O

50. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201550
[~°fle[O"≥∂_»Öòû=∂~åÖÏ?
„Ѩã¨∞Î`« g∞_çÜ«∂ ~°OQÆO x~°fiǨÏ}ÏѨ~°OQÍ "åºáê~° ^èÀ~°}˜x J=ÅOa™ÈÎO^Œh, nx =Å¡ ã¨=∂Kå~°O ‰õÄ_®
qÅ∞=Å∞ÖËxkQÍ=∂iáÈ~ÚO^ŒhJO@∞<åfl~°∞ @OHõâßÅJâ’H±
[~°fle[O Ѩiã≤÷`«∞Å#∞, Jq „Hõ=∞OQÍ =ÚO^Œ∞‰õΩ áÈ`«∞#fl
^èÀ~°}∞Å#∞ QÆ=∞xOz#ѨC_»∞ g∞_çÜ«∂ "≥∂_»Öòû =∂~°=Åã≤#
J=ã¨~°O LO^ŒxÑ≤ã¨∞ÎOk. =∂~°=Åã≤Ok HõO>ˇOò Ѩ~°OQÍ, "åºáê~°
x~°fiǨÏ} Ѩ~°OQÍ ‰õÄ_®.
D K«~°ÛÖ’H˜ "≥àı¡=ÚO^Œ∞ „Ѩã¨∞Î`« Ѩiã≤÷`«∞Å∞ U q^èŒOQÍ L<åflÜ≥∂
K«∂^•ÌO. HõO>ˇOò s`åº, "åºáê~° x~°fiǨÏ} Ѩ~°OQÍ ‰õÄ_® [~°fle[O
`«# á¶È~üÎ Z¿ãìò ^èŒ~å‡xfl x~°fiÇ≤ÏOK«QÆŠѨiã≤÷`«∞Å∞ "ÕQÆOQÍ
áÈ`«∞<åfl~Ú. g∞_çÜ«∂ ã¨Oã¨÷Å∞ HõOÃÑhʼnõΩ, áêsìʼnõΩ, ^èŒ#=O`«∞ʼnõΩ
LѨÜ≥∂QÆѨ_Õ q^èŒOQÍ =∂~°_»O QÆ∞iOz =∂„`«"Õ∞ WHõ¯_» =∂Ï¡_»_»O
ÖË^Œ∞. x*ÏxH˜ D K«~°Û ZѨʘ #∞OKÀ L#fl^Õ QÆ#∞Hõ H˘`«ÎQÍ K≥ѨC
HÀ=Åã≤Ok Z‰õΩ¯= ÖË^Œ∞. =∞#O =∞~À HÀ}Ïxfl K«∂_»=Åã≤ LOk.
U g∞_çÜ«∂ ã¨Oã¨÷ J~Ú<å _»|∞ƒ Y~°∞Û`À ‰õÄ_»∞‰õΩ#flk. D
Y~°∞ÛÅ∞ ~å#∞~å#∞ ÉÏQÍ ÃÑiyáÈ`«∞<åfl~Ú. ZO`« ¿ã"å ÉèÏ=O QÆÅ
ã¨Oã¨÷ J~Ú<å Ju `«‰õΩ¯= ÖÏÉèÏÅ`À ã¨iѨÙK«∞ÛHÀ=K«∞Û<Õ"≥∂ QÍx
ÉèÏs #ëêìÅ`À z~°HÍÅO Ѩ„uHõÅ#∞, Kèå#à◊¡#∞ #_»Ñ¨ÖË^Œ∞. U"≥·<å
™ê=∂lHõ ã¨Oã¨÷Å∞, Ü«∂H˜ìqã¨∞ìÅ∞, q∞„`« |$O^•Å∞ x~°fiÇ≤ÏOKÕ z#fl
"Õ∞QÆ*ˇ·#¡ QÆ∞iOz HÍ^Œ∞ D =∂@ JO@∞#flk. "å~°∞ #_çÑ≤#O`«
HÍÅO #_çÑ≤ `«~åfi`« =¸ã≤ "Õ™êÎ~°∞. =∞m¡ _»|∞ƒ L#flѨC_»∞ "≥Ú^ŒÅ∞
ÃÑ_»`å~°∞. JO^Œ∞Ö’ ÖÏÉèí #ëêìÅ∞, L^ÀºQÍÅ „Ѩã¨H˜Î ÖË^Œ∞. ã¨~°∞¯ ºÖË+¨#∞¡
Ѩiq∞`«O Hõ#∞Hõ Jq =zÛ#@∞¡ QÍx, áÈ~Ú#@∞¡ QÍx `≥e¿ãk H˘kÌ
=∞OkˆH `«Ñ¨Ê qã¨Î $`« ã¨=∂*ÏxH˜ HÍ^Œ∞.
`«y#O`« ÃÑ@∞ì|_ç, ã¨~°∞¯ ºÖË+¨<£, Láêkè HõÅÊ#Å∞ LO_Õ Ñ¨„uHõÅ∞
„ѨÉèí∞`«fi "åºáê~° „ѨHõ@#Å #∞Oz J~°H˘~° Pi˚Oz<å, „ÃÑ·"Õò
„ѨHõ@#Å∞ ÖˉõΩO_® #_»=ÖË=Ù. P `«~°Ç¨ P^è•Ü«∞O ÖËx^Õ ã¨~°∞¯ ºÖË+¨<£
ZO`« ÃÑiy`Õ JO`« #+¨ì=∞<Õk `≥eã≤O^Õ. „ѨuHÍÑ‘ ^èŒ~°‰õΩ L`«ÊuÎ
=ºÜ«∞O H˘xflÔ~@∞¡ LO@∞Ok QÆ#∞Hõ. Kèå#à◊¡ ÖˇHõ¯Å∞ ‰õÄ_®
W@∞=O˜"Õ.
=∞i D ~ÀA# XHõ™êi K«∞@∂ì K«∂¿ãΠѨ„uHõÅ∞, Kèå#à◊√¡ J<ÕHõO
L<åfl~Ú. g˜x ÃÑ^ŒÌ ÖÏÉèÏÅ`À =∂@ J@∞¡Oz Hõh㨠ÖÏÉèÏÅ`À<À,
J^èŒ=∞ ѨHõΔOÖ’ #ëêìÅ∞ ÖˉõΩO_®<À #_ç¿ÑO^Œ∞‰õΩ J=ã¨~°"≥∞ÿ# Ô~"≥#∂º
=∂Ô~¯ò #∞Oz ~å=_»O ÖË^Œ∞. H˘O`«HÍÅO „H˜`«O =~°‰õΩ XHõ Ѩiã≤÷u
LO_Õk. _»|∞ƒ#fl =º‰õΩÎÖ’, HõOÃÑhÖ’ Ѩ„uHõÅ#∞, Kèå#à◊¡#∞ J_»∞¤
ÃÑ@∞ì‰õΩx „ѨÉèí∞`«fiO #∞Oz J_»¤k_»¤OQÍ ã¨Oáêkã¨∂Î JO^Œ∞Ö’Oz
H˘O`« g∞_çÜ«∂Ö’ ÃÑ@∞ì|_ç ÃÑ>Ëì"å~°∞. Hõ#∞Hõ g∞_çÜ«∂ ^•fi~å =∂Ô~¯ò
#∞Oz `«y#O`« Ô~"≥#∂º ÅaèOK«‰õΩ<åfl ã¨=∞㨺 JÜÕ∞ºk HÍ^Œ∞. ~åR
qÉèí[# `«~åfi`« W@∞=O˜ J_»¤k_»¤Ñ¨Ù ã¨Oáê^Œ# J=HÍâßÅ∞ H˘O`«
Ѩiq∞`«"≥∞ÿ#@∞¡ HõxÑ≤ã¨∞Î#flk. W`«~°„`å ã¨OáêkOK«∞‰õΩ<Õ "å~°∞
g∞_çÜ«∂ Pã¨~å`À ã¨O|O^èŒO ÖˉõΩO_® `«=∞`«=∞ Ѩ^Œú`«∞ÅÖ’ P
Ѩx KÕã¨∞ÎO_»=K«∞Û. HÍx, g∞_çÜ«∂#∞ Pã¨~å KÕã¨∞‰õΩ<Õ Ñ¨^ŒúuH˜ „ÉËH±
Ѩ_»∞`«∞#fl@∞¡ `Àã¨∞Î#flk. Wk H˘O`«HÍÅO QÆ_çz<åHõ ѨÙ#~°∞^Œú~°}
J~Ú`Õ K≥ѨÊÖËO QÍx „Ѩã¨∞Î`åxH˜ H˘O`« `Õ_® HõxÑ≤ã¨∞Î#flk.
=∞i Ü«∞^ä•`«^äŒOQÍ =∂Ô~¯ò #∞Oz Ô~"≥#∂º ÖËHõ, g∞_çÜ«∂
P^è•~°OQÍ ã¨OáêkOK«∞‰õΩ<Õ J=HÍâßÅ∞ `«yæ#ѨC_»∞, g∞_çÜ«∂#∞
#_ç¿Ñk U q^èŒOQÍ? áê`« Ѩ„uHõÅ∞, Kèå#à◊√¡ H˘xfl D Ѩiã≤÷ux
=ÚO^Õ QÆ∞Ô~Îiy H˘xfl Ѩ^Œú`«∞Å#∞ ã¨O=`«û~åÅ „H˜`«"Õ∞ „Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì~Ú.
Xil#ÖòQÍ [~°fleã¨∞ìÅ∞ ÉÏ¡H± "≥∞~ÚeOQ∑ KÕã¨∞ÎO_»QÍ `«~åfi`« ã¨fiÜ«∞OQÍ
ZO`« =~°‰õΩ HÍ~°ºK«~°}‰õΩ ^•if™êÎÜ«∞#flk K«~°ÛhÜ«∂Oâ◊O. "≥∂_ôÖ’
WѨÙÊ_»∞ W^ŒÌ~°∞ =∞#∞+¨μÅ∞ L<åfl~°∞. |∞kú `≥eã≤#Ѩʘ #∞O_ç
P~üZãπZãπ HÍ~°ºHõÖÏáêÅ`À =∞"Õ∞HõO K≥Ok P~üZãπZãπ âßYÖ’ tHõΔ}
á⁄Ok, P ÉèÏ=*ÏÖÏxfl ѨÓiÎQÍ =O@ |˜ìOK«∞‰õΩ#fl áê~°≈fiO XHõ>ˇÿ`Õ,
ÉèÏ~°`«^Õâ◊ ~å*ϺOQÆѨ٠ã¨∂„`åʼnõΩ Hõ@∞ì|_ç LOÏ#x „Ѩ=∂}O
KÕã≤ ѨiáêÅ<å ѨQÍæÅ∞ KÕѨ˜ì# „Ѩ^è•#=∞O„u ~°∂ѨO WOHÀ áê~°≈fiO.
Ѩ~°ã¨Ê~°O q~°∞^Œú =ºH˜Î`åfiÅ∞, ÉèÏ=*ÏÅO Hõey# D W^ŒÌ~°∞
=∞#∞+¨μºÅÖ’ Z=ik ÃÑ· KÕ~Ú J=Ù`«∞O^À Éèíq+¨º`«∞Î HÍÅOÖ’
QÍx |Ü«∞@Ѩ_»^Œ∞.
J"≥∞iHÍ J^茺‰õΔΩ_»∞ |~åH± XÉÏ=∂ KÕã≤# WOH˘Hõ "åºYºÃÑ·
‰õÄ_® =∞#O ^Œ$+≤ì™êiOKåe. 'u#∞ |O_®~åÅ∞ J=Ú‡‰õΩ<Õ XHõ
Ǩϟ@Ö’¡ Ѩx KÕ¿ã =O@"åx ‰õΩ=∂~°∞_»∞ J„QÆ~å[ºO J"≥∞iHÍ
J^茺‰õΔΩ_»∞ HÍQÆÅQÆ_»O, KåÜü∞ "åÖÏ H˘_»∞‰õΩ JuÃÑ^ŒÌ ^Õâ◊"≥∞ÿ# ÉèÏ~°`ü‰õΩ
„Ѩ^è•#=∞O„u HÍ=_»O, |Ǩïà◊ =∞`åÅ∞, qaè#fl *Ï`«∞Å∞, J`«ºkèHõ
[<åÉèÏ QÆÅ ÉèÏ~°`«^ÕâßxH˜ ~å*ϺOQÆO ~å¿ã K«@ìã¨Éèí‰õΩ XHõ ^Œo`«∞_»∞
J^茺‰õΔΩ_»∞ HÍ=_»O „Ѩ*Ï™êfi=∞ºOÖ’ =∂„`«"Õ∞ ™ê^茺O— Jx XÉÏ=∂
ÉèÏ~°`« Ѩ~°º@# ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ „Ѩ*Ï™êfi=∂ºxfl H©iÎã¨∂Î ã¨O^Õâ◊O WKåÛ_»∞.
x["Õ∞, ÉèÏ~°`«, J"≥∞iHÍ ^ÕâßÅÖ’ ~å*ϺOQÍÅ∞ „Ѩ=zã¨∞Î#fl
„Ѩ*Ï™êfi=∞ºOÖ’ D "≥ã¨∞Å∞ÉÏ@∞ LOk. HÍx, Ǩϟ@Öò Ü«∞[=∂x
- =O@"å_»∞ J<Õ `å~°`«=∞ºO ÖˉõΩO_®, XHõ ÃÑ^ŒÌ Éèí∂™êfiq∞ ÖË^•
ÉÏQÍ _»|∞ƒ QÆÅ "å_»∞ - ©Å∞ J=Ú‡‰õΩ<Õ "å_»∞ J<Õ aè#fl ™ê÷~ÚÅ∞
ÖˉõΩO_®, ^Œo`«∞Å∞ - J„QÆ=~å‚Å "å~°∞ J<Õ ÉèË^Œ ÉèÏ=O ÖˉõΩO_®
ã¨=∂[Ѩ٠ã¨q∞+≤ì =∞#∞QÆ_» HÀã¨O JO^Œ~°∂ `«=∞ â◊H˜Î "Õ∞~°‰õΩ „â◊q∞Oz,
`«=∞ J=ã¨~°O "Õ∞~°‰õΩ ã¨q∞+≤ì ã¨OѨ^Œ Ö’Oz LѨÜ≥∂yOK«∞‰õΩ<Õ
=º=ã¨÷ WOÔHO`« ã¨∞O^Œ~°"≥∞ÿ#^À, L#fl`«"≥∞ÿ#^À Hõ^•!
(~°K«~Ú`« i>ˇÿ~ü¤ WOy¡+π J^蕺Ѩ‰õΩÅ∞)
Ѩ„uHÍ~°OQÆO
g

51. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 51
"Õ∞<Õ*ò"≥∞O>Ë¡ „Hõ=∞O `«Ñ¨Êx ÉÏ¡H± "≥∞~ÚeOQ∑ „áê~°OaèOKå~Ú. iáÈ~°ì~°¡
^•fi~å "Õ~°∞QÍ ÉÏ¡H± "≥∞~ÚeOQ∑, ™ê^è•~°}"≥∞ÿ# XuÎà◊√¡ KÕã¨∂Î gkäè
^Œ∞HÍ}O #∞Oz "≥Ú^ŒÅ∞H˘x ÃÑ·™ê÷~Ú =~°‰õΩ "åºáê~° „ѨHõ@#Å∞,
#QÆ^Œ∞ =ã¨∂à◊√¡ ã¨Oáêkã¨∞Î<åfl~Ú. XuÎà◊¡Ö’ Ѩ„uHõÅ K«O^•Å∞ =ã¨∂Å∞
KÕã≤ Ѩ„uHõ =∂„`«O ÖˉõΩO_® P _»|∞ƒ q∞yÅ∞Û‰õΩO@∞<åfl~Ú. ÉÏÉÏÅ∞,
J=∞‡Å`À ã¨Ç¨ ~°Hõ~°HÍÅ "≥∂ã¨QÍà◊¡‰õΩ JO_»QÍ xez „ѨKå~°O HõeÊOz
ÖË^• ɡkiOz ã¨Oáêkã¨∞Î<åfl~Ú. JÏ¡ `«=∞ g∞_çÜ«∂ HõOÃÑhÅ#∞
#_»∞ѨÙ`«∞<åfl~Ú.
"≥Ú`«ÎO g∞^Œ QÆ∞iÎOK«=Åã≤Ok U=∞O>Ë, ã¨=º"≥∞ÿ# q^èŒOQÍ =∂Ô~¯ò
#∞Oz Kåe#O`« Ô~"≥#∂º ã¨OáêkOz ã¨=º"≥∞ÿ# g∞_çÜ«∂#∞ #_»Ñ¨QÆÅ
Ѩiã≤÷`«∞Å∞ ÖË=Ù. D q+¨Ü«∂xfl ZuÎ K«∂Ñ≤OKÕO^Œ∞ˆH ÃÑ· `«~°Ç¨
J=ÅHõΔ}ÏÅ#∞ ¿Ñ~˘¯<åflO `«Ñ¨Ê Jq Z=iH˜ `≥eÜ«∞=x HÍ^Œ∞.
ã¨O`À+≤OK«=Åã≤# XHõ q+¨Ü«∞"Õ∞=∞O>Ë H˘<Õflà◊√¡QÍ g∞_çÜ«∂ pHõ˜
~°Ç¨Ï™êºÅ∞ Ñ¨Öˇ¡@∂i "åã¨∞ʼnõΩ Ãã·`«O `≥eã≤áÈ`«∞<åfl~Ú. XHõ˜ Ô~O_»∞
J„QÆ™ê÷~Ú Ñ¨„uHõÅ∞, Kèå#à◊√¡ q∞#Ǩ D ~ÀA# Jhfl #ëêìÅÖ’
L#fl"Õ. H˘xfl Ѩ„uHõÅ∞ ѨÓiÎQÍ PÜ«∂ áêsìÅ HÀã¨O #_»∞ã¨∞Î#flq
J~Ú#O^Œ∞#, #ëêìÅ`À #_»∞ã¨∞Î#flѨʘH© JHõ¯_» Ô~"≥#∂º "≥∂_»Öò
QÆ∞iOz# K«~°Û‰õΩ |Ǩïâß P™ê¯~°O ÖË^Œ∞. |Ǩïâß J#_»O
ZO^Œ∞HõO>Ë, =∞øeHÍ~°÷OÖ’ K«∂ã≤#ѨC_»∞ Jq á¶È~üÎ Z¿ãìò ^èŒ~°‡O
„ѨHÍ~°O #_çKÕ J=HÍâ◊O ÖË^Œ∞ QÆ#∞Hõ Ѩ~ÀHõΔOQÍ Jk P qÅ∞=ʼnõΩ
ǨxHõ~°"Õ∞ QÆ#∞Hõ. J#QÍ, Ô~"≥#∂º ã¨=∞㨺 ÖËHõáÈÜ«∞<å [~°fle[O
^èŒ~°‡Ñ¨Ù ã¨=∞㨺 LO@∞Ok. P q^èŒOQÍ ã¨=∂*ÏxH˜ #+¨ì"Õ∞. =∞s
ã¨O‰õΩz`«OQÍ Ô~"≥#∂º HÀ}O #∞Oz, P Ô~"≥#∂º P^è•~°OQÍ ã¨^Œ~°∞
g∞_çÜ«∂ #_»=_»O QÆ∞iOz =∂„`«"Õ∞ PÖ’zOz#@¡~Ú`Õ
qKåiOK«#Hõ¯~° ÖË^Œ∞.
W=hfl K≥ѨC‰õΩ#fl `«~åfi`« `ÕÖË^Õ=∞O>Ë, W@∞=O˜ Ѩiã≤÷`«∞ÅÖ’
W@∞=O˜ "≥∂_»Öò`À #_çKÕ g∞_çÜ«∂ ã¨Oã¨÷Å∞ ã¨=∂*ÏxH˜
J=ã¨~°=∂? JO^Œ∞Ö’ `«y#xfl =¸`«|_ç`Õ #+¨ì"Õ∞q∞˜? XHõ¯
Láêkè J=HÍâßÅ HÀ}O #∞Oz PÖ’z¿ãÎ `«Ñ¨Ê, W`«~°„`å #ëêìÖË"≥∞ÿ<å
L<åflÜ«∂?
XHõ ã¨=∞㨺 U=∞O>Ë, Z=Ô~·<å ѨÓiÎQÍ P~ÀQƺHõ~°"≥∞ÿ# g∞_çÜ«∂
ã¨Oã¨÷Å#∞ P~°OaèOK«^ŒÅz<å, JO^Œ∞‰õΩ Ô~"≥#∂º HÀ}O #∞Oz D
HõÅ∞Ѩ٠g∞_çÜ«∂ JO`å P@OHõO HÍQÆŠѨiã≤÷`«∞Å∞<åfl~Ú. Z=~À
P~ÀQƺHõ~°"≥∞ÿ# á¶È~üÎ Z¿ãìò#∞ #_»Ñ¨^ŒÅK«∞‰õΩ<åfl~°x D `«~°Ç¨ HõÅ∞ѨÙ
g∞_çÜ«∂ JO`«~å÷#=∞=Ù`«∞O^Œx HÍ^Œ∞. HÍx W^ŒO`å Ѩiã≤÷`«∞Å#∞
K≥ѨCHÀ=_»O, XHõ HÀ}O #∞Oz K«iÛO_»O =~°ˆH.
WHõ HõO>ˇOò q+¨Ü«∞O ‰õÄ_® QÆ=∞x¿ãÎ ÃÑ·# K≥ѨC‰õΩ#fl ã¨=∞㨺
=∞iO`« f„=OQÍ =ÚO^Œ∞H˘ã¨∞ÎOk. HõO>ˇOò U q^èŒOQÍ LO@∞#fl^À
JO^Œ~°∂ =∂Ï¡_»∞`«∞#fl^Õ. JO^Œ∞‰õΩ XHõ HÍ~°}O ÃÑ·# q=iOK«∞‰õΩ#fl
x~°fiǨÏ} Ѩ~°"≥∞ÿ# "≥∂_»Öò HÍQÍ, =∞~˘Hõ HÍ~°}O P "≥∂_»Öò ÃÑOz
áÈ+≤ã¨∞Î#fl HõO>ˇOò "≥∂_»ÖòÖ’ `«Ü«∂~°=Ù`«∞#fl [~°fleã¨∞ìÅ∞. "å~°∞
L`«ÊuÎ KÕã¨∞Î#fl HõO>ˇOò. "≥Ú`«ÎO g∞^Œ XHõ"≥·Ñ¨Ù x~°fiǨÏ} "≥∂_»Öò,
HõO>ˇOò "≥∂_»Öò Hõeã≤ á¶È~üÎ Z¿ãìò#∞ „Éèí+¨μìѨ˜ìOKÕ ^Œâ◊ =zÛ"Õã≤Ok.
HõO>ˇOòÖ’ q∞#Ǩ~ÚOѨÙÅ∞ LO_»=K«∞Û. HÍx ã¨~°fi ™ê^è•~°} ã≤÷u
=∂„`«O P q^èŒOQÍ LOk. x*ÏxH˜ q∞#Ǩ~ÚOѨÙÅ#flq ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£
#∞Oz „QÍg∞} ™ê÷~Ú =~°‰õΩ [~°fleã¨∞ìÅ =ºH˜ÎQÆ`« ÅHõΔ}ÏÅ#∞ |˜ì
L#flk `«Ñ¨Ê, "åix `å=Ú Ñ¨xKÕã¨∞Î#fl Ô~O_»∞ "≥∂_»Öòû xˆ~Ìtã¨∞Î#fl
^•xx |˜ì HÍ^Œ∞.
WѨC_»∞ x~°fiǨÏ} "≥∂_»Öò#∞ |˜ì K«ÖÏ=∞}©Ö’ QÆÅ HõO>ˇOò
"≥∂_»Öò Z@∞¡O^À, U q^èŒOQÍ Ñ¨xKÕã¨∞Î#fl^À, ^•x =∞Oz K≥_»∞ÖËq∞’
JO^Œ~°∂ K«∂ã¨∞Î#fl^Õ. P q^èŒOQÍ D Ô~O_»∂ ã¨=∂[O u~°ã¨¯iOK«
^Œy# #=¸<åÅ∞QÍ =∂~å~Ú. ÃÑ·# J#∞‰õΩ#fl@∞¡ x~°fiǨÏ} "≥∂_»Öò
Ü«∂[=∂<åºÅ "≥·Ñ¨Ù #∞Oz =∂~°QÆÅ J=HÍâßÅ∞ ã¨g∞Ѩ Éèíq+¨º`«∞ÎÖ’
HõxÑ≤OK«_»O ÖË^Œ∞. Pi÷Hõ, ~å[H©Ü«∞ Ѩiã≤÷`«∞Å∞ <å<å˜H˜ qÅ∞=Å#∞
HÀÖ’ÊÜÕ∞ kâ◊Ö’ H©Δ}˜ã¨∞ÎO_»_»O JO^Œ∞‰õΩ HÍ~°}O. `«=∞ JO`«~°æ`«"≥∞ÿ#,
ÉÏÇ≤Ï~°"≥∞ÿ# Ѩiã≤÷`«∞Å XuÎ_ç=Å¡ H˘xfl g∞_çÜ«∂ ã¨Oã¨÷Å∞ `«=∞O`«@
`å=Ú ‰õΩѨÊQÆ∂Å=K«∞Û QÍHõ. ^•x J~°÷O P "≥∂_»Öòû ^≥|ƒu<åflÜ«∞x
QÍx P ^èÀ~°}˜ =∂~°#∞#fl^Œx QÍx HÍ^Œ∞. q∞ye LO_Õ ã¨Oã¨÷Å∞
~å@∞^Õe xÅ|_ç, J"Õ "≥∂_»Öòû‰õΩ H˘xfl "≥∞~°∞QÆ∞Å∞ k^Œ∞̉õΩx, J^Õ
=∂~°æOÖ’ =ÚO^Œ∞‰õΩ áÈ`å~Ú. Hõ#∞Hõ, H˘xfl ã¨Oã¨÷Å∞ Ѩ`«#O
HÍ=_»OÖ’ ã¨O`À+≤OK«^ŒyO^Õg∞ LO_»^Œ∞. "≥∂_»Öòû =∂i#ѨC_Õ
ã¨O`À+≤OKåe. P "≥∂_»Öòû#∞ _èôH˘#QÆÅ, _èôH˘x "å˜x ÉèíOQÆѨ~°K«Hõ
áÈ~Ú<å Hõhã¨O `«=∞O`«@ `å=Ú xÅ=QÆÅq ~°∂ѨÙk^Œ∞̉õΩ#flѨC_Õ
ã¨O`À+≤OKÕO^Œ∞‰õΩ U"≥∞ÿ<å LO@∞Ok.
=∞i Wk U q^èŒOQÍ? QÆ∞iÎOK«=Åã≤Ok U=∞O>Ë, Jã¨Å∞ g∞_çÜ«∂
ã¨Oã¨÷ÅO@∂ xeKÕO^Œ∞‰õΩ Ô~"≥#∂º "≥∂_»Öò q[Ü«∞=O`«"≥∞ÿ g∞_çÜ«∂#∞
ã¨fi`«O„`«OQÍ xÅѨQÆÅQÆ_»O ZO`« =ÚYº"≥∂, áê~î°‰õΩÅ#∞, áê~î°‰õΩÅ`À
‰õÄ_ç# ã¨=∂*Ïxfl `«=∞ "≥O@ xÅɡ@∞ìHÀ QÆÅQÆ_»O JO`« =ÚYºO.
"å˜H˜ ã¨iã¨=∂# „áê=ÚYº`«Å∞OÏ~Ú. D Ô~O_çO˜x ™êkèOK«QÆÅ
QÍÅO>Ë, "å˜Ö’ "≥Ú^Œ@<Õ `«y#O`« ÃÑ@∞ì|_ç ã¨=∞‰õÄ~°∞Û‰õΩx
P~°OaèOz, P~ÀQƺHõ~°"≥∞ÿ# [~°fle[O`À ã¨=∂*Ïxfl "≥O@
fã¨∞‰õΩO@∂, `«^•fi~å `«^Œ∞Ѩi ^Œâ◊Ö’ P~ÀQƺHõ~°"≥∞ÿ# Ô~"≥#∂º
"≥∂_»Öò#∞ Jaè=$kú Ѩ~°∞K«∞HÀ=_»O XHõ Ѩ^Œúu. P~ÀQƺHõ~°"≥∞ÿ#
[~°fle[O "≥∂_»Öò QÆ∞iOz KåÖÏ qã¨Î $`«"≥∞ÿ# „ѨKå~°O ^•fi~å
ã¨=∂*Ïxfl HõkeOz, `«~åfi`« XHõ "≥∂ã¨Î~°∞ ÃÑ@∞ì|_ç`À g∞_çÜ«∂
ã¨Oã¨÷Å#∞ P~°OaèOz, Ô~O_»∞ "≥∂_»Öòû#∞ P~ÀQƺHõ~°OQÍ ã¨=∂O`«~°OQÍ
ÃÑOá⁄OkOK«∞‰õΩO@∂ áÈ=_»O Ô~O_»= Ѩ^Œúu. käÜ«∞ˆ~˜HõÖòQÍ,
™êOˆHuHõOQÍ Ô~O_»∂ ™ê^茺"Õ∞. PK«~°}Ï`«‡HõOQÍ, L#fl Ѩiã≤÷`«∞Å#∞
|˜ì K«∂ã≤#ѨC_»∞, Ô~O_»=k Z‰õΩ¯= ™ê^茺O. Z‰õΩ¯= ™ê^茺=∞O>Ë
`ÕeHõ Jx HÍ^Œ∞. x*ÏxH˜ "≥Ú^Œ˜ ^•xÖ’ Hõ#fl Ô~O_»= ^•xÖ’
„â◊=∞ Z‰õΩ¯=. J~Ú#ѨʘH©, "≥Ú^Œ˜ ^•xÖ’ =ÚO^Œ∞QÍ<Õ `«y#O`«
ÃÑ@∞ì|_ç ã¨g∞Hõ~°} J<Õ +¨~°`«∞ L#flk QÆ#∞Hõ, Jk ѨQƘHõÅ Jx
ÉèÏqOK«=K«∞Û<Õ"≥∂ QÆ#∞Hõ, Ô~O_»=k Z‰õΩ¯= ™ê^茺=∞O@∞<åflO.
JO^Œ∞Ö’ „â◊=∞ Z‰õΩ¯"≥·<å ѨQƘHõÅ á¶êºHõì~ü ÖË^Œ∞. PÖ’z¿ãÎ WOHÍ
Ѩ^Œú`«∞Å∞ `«@ìHõáÈ=Ù.
W^Õn ÖË^Œ#∞‰õΩO>Ë =∞i Éèíq+¨º`ÕÎq∞˜? XHõ ã¨=∞㨺 U=∞O>Ë,
ã¨=∂[OÖ’<Õ QÍHõ P~ÀQƺHõ~°OQÍ PÖ’zOKÕ [~°fleã¨∞ìÅÖ’#∂ „Ѩã¨∞Î`«
"≥∂_»Öòû Ô~O_çO˜ Ѩ@¡, P Ô~O_çO˜ HõÅ~ÚHõ L`«ÊuÎ KÕã¨∞Î#fl qHõ$`«
tt=٠Ѩ@¡ x~°ã¨# qã¨Î $`«OQÍ<Õ LOk. HÍx Ñ≤e¡ "≥∞_»Ö’ QÆO@
Hõ@ì_»O J@∞¡Oz WO`« =~°‰õΩ QÆO@ HÀã¨O, `å_»∞ HÀã¨O "≥`«Hõ_»"≥∞ÿ<å
"≥Ú^ŒÅ∞ HÍÖË^Œ∞. tâ◊√áêÅ∞_»∞ #∂~°= `«Ñ¨C KÕÜ«∞ÖË^Œ#∞‰õΩO@∞<åfl~å?
#∂~°= `«Ñ¨C‰õΩ =ÚO^Õ Hõ$+¨μ‚x =^ŒÌ K«„HõO ã≤^ŒúOQÍ LO_»ÖË^•?
ÃÑ·QÍ, 99= `«Ñ¨C =~°ÔH·<å ã¨Ç≤Ïã¨∂Î áÈ"åÅ#fl x|O^èŒ# U"≥∞ÿ<å
LO^•?
(~°K«~Ú`« ã‘xÜ«∞~ü [~°fleã¨∞ì)
Ѩ„uHÍ~°OQÆO
g

52. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201552
#~°Ç¨ÏO`«‰õΩÖË<Õ`«Öˇ·^Õâ◊OkQÍÅ∞
K«@ì ã¨ÉèíʼnõΩ ZxflHõÜÕ∞º ã¨Éèí∞ºÅ K«i„`«#∞ Ѩije¿ãÎ ã¨QÍxH˜ ã¨QÆO =∞Ok <Õ~°ã¨∞ÎÖË L<åfl~°h, "å~°∞ K«ÏìÅ#∞
`«=∞K«∞ÏìÅ∞QÍ=∂~°∞Û‰õΩO@∞<åfl~°hJO@∞<åfl~°∞ _®.#∂Hõ`À˜~°q‰õΩ=∂~ü
=∞Ǩ~åRÖ’ ™⁄„Ǩ|∞nÌ<£ Z<£H“O@~ü ˆHã¨∞Ö’ <Õ~°ã¨∞Î_çQÍ L#fl
XHõѨʘ QÆ∞[~å`ü ǨϟO=∞O„u, WѨʘ a*ˇÑ≤ J^茺‰õΔΩÅ∞ Jq∞`ü ëê
„Ѩ^è•x "≥∂_ô ѨHõ¯# ‰õÄ~°∞Ûx ã¨fiK«ÛùÉèÏ~°`ü QÆ∞iOz =∂Ï¡_»∞`«∞O>Ë
[#O qã¨∞ÎáÈ`«∞<åfl~°∞. D ˆHã¨∞Ö’ J@∞ QÆ∞[~å`ü, W@∞ =∞Ǩ~åRÖ’¡
UHõOQÍ 15 =∞OkH˜ ÃÑ·QÍ ZãπÑ≤Å#∞ D <Õ~°OÖ’ WiH˜Oz# K«i„`«
PÜ«∞#‰õΩ#fl@∞¡ ~å[H©Ü«∞ qâı¡+¨‰õΩÅ∞ ¿Ñ~˘¯O@∞O_»QÍ, ™⁄„Ǩ|∞nÌ<£
Z<£H“O@~ü ™êH˜ΔQÍ L#fl J`«x ÉèÏ~°º H“ã¨~ücx Ãã·`«O K«OÑ≤ ^ŒÇ¨Ï#O
KÕã≤# K«i„`« QÆ∞iOz JѨʒ¡ ÃÑ^ŒÌZ`«∞Î# K«~°Û [iyOk. P
x"ÕkHõÖË=∞Ü«∂ºÜ≥∂, P K«~°ÛÅ∞ U=∞Ü«∂ºÜ≥∂ HÍh, WѨÙÊ_®Ü«∞#
„Ѩ^è•x ѨHõ¯# z~°∞#=Ùfi`À ^Õâ◊ „Ѩ[ʼnõΩ âßOu ã¨O^Õâßeã¨∞Î<åfl~°∞.
WHõ QÀ„^è• JÅ¡~°¡ ã¨OQÆu JO^ŒiH© `≥eã≤O^Õ. |Hõ¯zH˜¯#
"å=∞ѨHΔÍÅ K«i„`« ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞ʼnõΩ =∞^ŒÌ`«∞ WKÕÛ „Hõ=∞OÖ’
ã¨#flye¡áÈQÍ, ^Õâ◊OÖ’ Ö∫H˜Hõ"å^Œã¨Ê$Ç¨Ï JO`«HõO`«‰õÄ `«QÆ∞æ`«∞#flk.
Ü«ÚÑ≤Z ѨHΔÍÅ∂, H͉õΩO>Ë Z<£_çZ ѨHΔÍÅ∂ K«i„`« xO_® áêiOz#
JkèHÍ~° ^•Ç¨ÏO H˜O^Œ <≥`«∞Θx iHÍ~°∞¤ KÕ¿ã K«i„`«HÍ~°∞Å∞ `«‰õΩ¯=
J=Ù`«∞<åfl~°∞. D „Hõ=∞OÖ’<Õ ^Õâ◊ ã¨OѨ^Œ#∞ ã¨$+≤ìOz# Éèí∂q∞
Ѩل`«∞Å#∞ UHõOQÍ "≥∞ÿ^•# „áêO`åÅ #∞OKÕ <≥>Ëìã≤, ‰õΩÅO¿Ñ~°∞`À,
=∞`«O ¿Ñ~°∞`À =∞iO`«QÍ q=HõΔ‰õΩ QÆ∞i KÕ¿ãâß~°∞. f~å „Ñ¨ã¨∞Î`«
"≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fi Hõ#∞ã¨#flÖ’¡ WѨÙÊ_»∞ ™⁄O`« WO˜H˜ ~°O_ç JO@∂
™êfig∞rÅ∞ ™êfiQÆ`åÅ∞ ѨÅ∞‰õΩ`«∞O>Ë ã¨OѨ^Œ ã¨$+≤ìHõ~°ÎÅ∞
Jã¨Ç≤ϺOK«∞‰õΩO@∞<åfl~°∞. ^ÕjÜ«∞`« ¿Ñ~°∞`À q^ÕâßʼnõΩ `«Å∞ѨÙÅ∞
ÉÏ~å¡ `≥~°=_»"Õ∞ HÍ^Œ∞, QÍOnèx ǨÏ`«º KÕã≤# QÍ_Õûx ™êfig∞rÅ∞
J#∞‰õΩO@∞#fl P^蕺u‡Hõ "Õ`«ÎÖË <≥uÎ# ÃÑ@∞ìHÀ=_»O K«∂ã≤ [#O
=Ú‰õΩ¯# "ÕÖËã¨∞‰õΩO@∞<åfl~°∞. ^Õâ◊OÖ’ <Õ~°ã¨∞ÎÅ∞, =∞`« L<å‡^ŒO
HõÅQÆeûáÈ~Ú, K«@ìã¨ÉèíÅ#∞ <≥`«∞Θ=∞Ü«∞O KÕã¨∞Î#fl K«i„`« =∞# Hõà◊¡
=ÚO^Œ∞ É’~° q~°∞K«∞‰õΩx #_»Ü«∂_»∞`ÀOk. W"Õg `≥eÜ«∞#@∞ì
ã¨fiK«ÛùÉèÏ~°`ü ¿Ñ~°∞`À ~À_»¡#∞ =∂„`«O T_»∞ã¨∂Î, rq`«=∞O`å T_çQÆO
KÕã¨∞Î#fl `«Å∞¡Å K«i„`«#∞ JѨǨ㨺O KÕã¨∞Î<åfl~°∞. =∞Ç≤Ïà◊ŠǨωõΩ¯Å#∞
`˘e „Ѩ^è•x <≥„Ǩ˙ #∞Oz WѨʘ =~°‰õÄ =∞Ç≤ÏàÏ aÅ∞¡ÃÑ· [~°∞QÆ∞`«∞#fl
~å^•úO`«O U ~°Hõ"≥∞ÿ# ÉèÏ=*ÏÖÏx^À =∞#‰õΩ J~°÷O HÍ"åe.
K≥~°™êÅÖ’¡ =∞QÍæeû# "åà◊√¡ K«i„`«HÍ~°∞Å∞ HÍ=_»O, K«i„`« xO_®
„ѨǨÏÇ≤ÏOz# „â◊=∞r=ÙÅ <≥`«∞Θ g∞^Œ ~°OQÆ∞Å∞ zq∞‡ ^•xÃÑ· ã¨O㨯 $u
L<å‡^ŒO`À ÉÁ=∞‡Å∞ wã¨∞Î#fl "åà◊√¡ áêʼnõΩÅ∞ HÍ=_»O =Å¡<Õ
ѨÙ}ºÉèí∂q∞ =∞#^Õâ◊O ÉèíOQÆѨ_»∞`ÀOk. J~Ú`Õ, Wk D ^Õâ◊ K«i„`«‰õΩ
H˘`«ÎHÍ^Œ∞. *ˇ·à◊¡Ö’¡ =∞QÍæeû# "åà◊√¡ K«@ìã¨ÉèíÖ’¡ =∞Ǩ~åAÖˇ· áÈ`«∞<åfl~°∞.
#~°Ç¨ÏO`«‰õΩÖË ^èŒ~åkèѨ`«∞Öˇ· áÈ`«∞<åfl~°∞. ǨÏO`«‰õΩÅ∞, L<å‡^Œ∞Å∞,
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å∞, ã¨OѨ^Œ Ñ≤zÛ`À TyáÈ`«∂ J„QÆ^ÕâßÅ áêʼnõΩÅ
=∞^茺 ^Õâßxfl Ñ‘eÛÑ≤Ñ≤Ê KÕã¨∞Î<åfl~°∞. WO`Õ<å, ã≤fiãπ ÉϺO‰õΩÖ’
=¸Å∞QÆ∞`«∞#fl =¸_˘O`«∞Å #Å¡^èŒ#O =∞# ^Õâ◊
ã¨OѨ#∞flÅ^Õ##_®xH˜ HÍ^Œ∞, ^Õâ◊O <Õ~°ã¨∞ÎÅ ™ê„=∂[ºOQÍ ^Õâ◊O
=iúÅ∞¡`«∞O^Œ_®xH˜ WOÔHxfl ™êHΔͺÅ∞ HÍ"åe. ã≤fiãπ ÉϺO‰õΩÖ’
=¸Å∞QÆ∞`«∞#fl #Å¡_»|∞ƒ ‰õΩÉË~°∞Å *Ïa`å#∞ |Ç≤Ï~°æ`«O KÕ™êÎ=∞#fl
D<å˜ áêʼnõΩÅ∞ ѨeH˜# zÅHõ ѨÅ∞‰õΩÅ∞ qx =∞#O
=Ú~°∞ã¨∞‰õΩ<åflO. D q+¨Ü«∞"≥∞ÿ WѨÙÊ_»∞ [~°∞QÆ∞`«∞#fl `å`åû~°O K«∂ã≤
™êHΔÍ`«∂Î ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì Ãã·`«O qã¨∞ÎáÈ`«∞#flk. WѨÙÊ_»∞ T_®fieûOk
~À_»¡g∞^Œ K≥`«Î#∞ HÍ^Œ∞, K«@ìã¨ÉèíÖ’¡ ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å Pã¨∞ÎÅ#∞ ÃÑOKÕ
Ü«∂=`À ÃÑ„>ËyáÈ`«∞#fl D <Õ~°ã¨∞ÎÅ#∞ T_çÛ JO_»=∂<£ *ˇ·à◊¡Ö’¡
"Õ¿ãÎ `«Ñ¨Ê ^ÕâßxH˜ =ÚH˜Î ÖË^Œ∞.
K≥~°™êÅÖ’¡ =∞QÍæeû# "åà◊¡#∞ K«@ìã¨ÉèíʼnõΩ Ñ¨OÑ≤ã¨∞Î#fl qâßÅ
ǨÏ$^ŒÜ«∞O =∞# ÉèÏ~°fÜ«ÚÅk. =∞# ~å[H©Ü«∞ ѨHΔÍÅk. Ô~O_»∞
^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ =∞Ç≤ÏàÏ aÅ∞¡ÃÑ· <Õ`«Ö’¡ UHÍaè„áêÜ«∞O ZO^Œ∞‰õΩ ~å=_»O
ÖË^Œx =∞#O JÖ’zOK«O. ^Õâ◊OÖ’ <Õ~°QÍà◊√¡ ~å[H©Ü«∞ ~°HõΔ}`À
¿Ñ„>ËyáÈ`«∂ KÕã¨∞Î#fl f~å‡<åÅhfl ^•x Lã¨∞~°∞ fã¨∞Î<åflÜ«∞#fl ã¨`åºxfl
=∞#O Ѩ˜ìOK«∞HÀO. z=iH˜Ñ¨ÙÊ_»∞ W@∞=O˜ <Õ~°ã¨∞ÎÅ *Ïa`å
áêsìÅÖ’, K«@ìã¨ÉèíÖ’¡ =¸_˘O`«∞ʼnõΩ =zÛOk. <Õ~°„QÆã¨Î ~å[H©Ü«∂Å
q+¨ H“yeÖ’Oz ÉèÏ~°`« „Ѩ*Ï™êfi=∂ºxH˜ q=ÚH˜Î Hõey^•ÌO J<Õ
<Õ`«Å∞ JO`«HõO`«‰õÄ Hõ#∞=∞~°∞QÆ=Ù`«∞<åfl~°∞. <åºÜ«∞=¸~°∞ÎÅ
ã¨∂K«#Å∞ Ѩ˜ìOK«∞‰õΩ<Õ <å^äŒ∞_Õ HÍ^Œ∞, ÖÏ Hõq∞+¨<£, ZxflHõÅ ã¨OѶ¨∞O
„Ѩuáê^Œ#ʼnõÄ "≥∂HÍÅ_Õ¤ "Õ∞`årÅ∂ ^Œ∞xÜ«∂#∞ ^Œ∞<Õflã¨∞Î<åfl~°∞.
„Hõ=∞OQÍ „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ ã¨Ê$Ç¨Ï JO`«iOzáÈ`«∞#flk. JO^Œ∞ˆH ^Õâ◊O
J^èÀQÆu áêÅ∞ J~ÚáÈ`«∞#flk.
JÃãOc¡, áê~°¡"≥∞Oò ã¨Éèí∞ºÅÃÑ· <Õ~åÅ∞ HÀ~°∞ì QÆ_»Ñ¨Å∞ ^•˜ Jq
~°∞A"≥· tHõΔѨ_ç# "≥O@<Õ "åiH˜ J#~°›`« ^À+¨O =iÎOKåÅO@∂
ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì <åºÜ«∞=¸~°∞ÎezÛ# Kåi„`å`«‡Hõ f~°∞Ê#∞ ã‘fiHõiOz,
ˆHO„^Œ ZxflHõÅ ã¨OѶ¨∞O áê`« „Ѩuáê^Œ#Å∞ K«@ìOQÍ fã¨∞H˘™êÎ=∞x
K≥Ñ≤Ê# "≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO WѨÙÊ_»∞ ^•x T¿ã Ѩ˜ìOK«∞HÀ=_»O ÖË^Œ∞.
ã¨iHõ^•, UHõOQÍ áê~°¡"≥∞Oò<Õ Ç≤ÏO^Œ∂`«fi "å^Œ „ѨKå~åxH˜ "ÕkHõQÍ
LѨÜ≥∂yOK«∞ ‰õΩO@∞#flk. D "≥·#O j`åHÍÅ ã¨=∂"ÕâßÖ’¡ ã¨Ê+¨ìOQÍ
|Ç≤Ï~°æ`«"≥∞ÿOk. Hõhã¨O J~Ú^Õà◊¡ tHõΔѨ_Õ ˆHã¨∞Ö’¡, ZxflHõÅ Ã+_»∂ºÅ∞
"≥Å∞=_»_®xH˜ PÔ~flÅ¡ =ÚO^Œ∞QÍ "Õ∞l„¿ãìò <Õ~åaèÜ≥∂QÍÅ∞ #"≥∂^Œ∞
KÕã≤#@ì~Ú`Õ, J@∞=O˜ =º‰õΩÎÅ#∞ ZxflHõÖ’¡ áÈ©H˜ J#~°∞›Å∞QÍ
„ѨHõ˜OKåÅx KåÖÏ HÍÅO #∞Oz ZxflHõÅ Hõq∞+¨<£ HÀ~°∞`«∞#flk.
ZxflHõÅ Ã+_»∂ºÖò „ѨHõ@#‰õΩ PÔ~flÅ¡ =ÚO^Œ∞ J<Õ =∂@x ZxflHõÅ
Hõq∞+¨<£ „ѨÜ≥∂yOK«_®xH˜ HÍ~°}O J@∞=O˜ <Õ~°ã¨∞ÎÅ∞ K«@ìã¨ÉèíÅ
™ê=∂lHÍOâ◊O

53. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 53
QÆ_»Ñ¨ `˘Hõ¯‰õÄ_»^Œ<Õ. HÍh, qz„`«OQÍ ã¨^Œ~°∞ <Õ~°ã¨∞ÎÅ∞ qKå~°}
ã¨=∞Ü«∞OÖ’<Õ ZxflHõÅ ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ `«Ñ¨ÙÊ_»∞ „Ѩ=∂} Ѩ„`åÅ∞
(JѶ≤_»q@∞¡) ã¨=∞iÊOz K«@ìã¨ÉèíÅ QÆ_»Ñ¨ `˘‰õΩ¯`«∞<åfl~°∞. P#Hõ `«=∞
ˆHã¨∞ qKå~°}Å#∞ HÀ~°∞ì QÆ_»Ñ¨Å∞ Z‰õ¯‰õΩO_® J_»∞¤‰õΩO@∞<åfl~°∞.
x*ÏxH˜ W@∞=O˜ "åiH˜ tHõΔÅ∞ ÃÑOK«_»O`À Jã¨Å∞ J#~°›`« "Õ@∞
"ÕÜ«∂Å#flk ZxflHõÅ ã¨OѶ¨∞O `å*Ï „Ѩuáê^Œ#Å ™ê~åOâ◊O. qKå~°}
ã¨=∞Ü«∞OÖ’ <åºÜ«∞™ê÷<åʼnõΩ `«Ñ¨ÙÊ_»∞ ã¨=∂Kå~°O JOkOz# "åiH˜
„ѨHõ˜Oz# PÔ~flÅ¡ *ˇ·Å∞ tHõΔ, [i=∂<åÅ∞ U =∂„`«O „ѨÉèÏ==O`«OQÍ
ÖË=#flk J@∞ ZxflHõÅ ã¨OѶ¨∞O, „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ "å^Œ∞Å∞ ¿Ñ~˘¯O@∂<Õ
L<åfl~°∞. `å*ÏQÍ Wã≤ ã¨=∞iÊOz# ã¨∂K«#Å#∞, ˆHO„^Œ <åºÜ«∞
=∞O„u`«fiâßY ÖÏ Hõq∞+¨<£ ѨijÅ# HÀã¨O ѨOÑ≤Ok. ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì
ã¨∂K«#Å "Õ∞~°‰õΩ WѨʘˆH D Ô~O_»∞ H©ÅHÍOâßbfl J^茺ܫ∞#O KÕã≤#
ÖÏ Hõq∞+¨<£ `«# ã≤á¶ê~°∞ûÅ#∞ qã¨Ê+¨ìOQÍ „ѨHõ˜OzOzOk. WHõ
ZÁpÛ K«@ìã¨=~°}Å ~°∂¿Ñ}Ï „ѨÉèí∞`«fiѨ~°OQÍ ã¨Ô~·# HÍ~åºK«~°}
=∂„`«"Õ∞ q∞ye LOk. nxÃÑ· WѨʘ "≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO WOÔHxfl
g∞#"Õ∞ëêÅ∞ ÖˇH˜¯ã¨∞ÎO^À K«∂_®eûO^Õ.
'|Ü«∞@ =∞#O `«ÖˇuÎ K«∂_»_®xH˜ Ãã·`«O ã≤QÆ∞æѨ_Õ "åi`À Éèí∞[O,
Éèí∞[O ~åã¨∞‰õΩx u~°QÍeû=ã¨∞Î#flk— Jx XHõѨÙÊ_»∞ LѨ~åRѨuQÍ
Ѩx KÕã≤# Hõ$+¨‚HÍO`ü K«@ìã¨ÉèíÖ’¡ <Õ~°ã¨∞ÎÅ QÆ∞iOz K≥Ñ≤Ê "åáÈÜ«∂~°∞.
1997Ö’ =∞#^Õâ◊ ™êfi`«O„`«º ã¨fi~À‚`«û"åÅ ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ <Õ~°QÍà◊¡#∞
^Œ∂~°O ÃÑ_»`å=∞O@∂ 'J*ˇO_® Ѷ¨~ü WO_çÜ«∂—#∞ „ѨHõ˜OKå~°∞.
HÍh, P „ѨHõ˜Oz# Ü«ÚÑ≤Z =∂@‰õΩ Hõ@∞ì|_»ÖË^Œ∞. ˆH=ÅO Ü«ÚÑ≤Z<Õ
HÍ^Œ∞, Jxfl ~å[H©Ü«∞ ѨHΔÍÅ∂ <Õ~°ã¨∞ÎʼnõΩ H˘=Ú‡QÍâß~Ú. ã¨=∂Yº
ã¨∂ÊùiÎx U_»_»∞QÆÅ QÀuÖ’ ѨÓ_ÕÛâß~Ú. JO^Œ∞KÕ`«<Õ W©=e
=∞Ǩ~åR ZxflHõÖ’¡ áÈ© Ѩ_ç#"åiÖ’ 34 âß`«O =∞Ok JÉèíº~°∞÷ÅÃÑ·
„H˜q∞#Öò ˆHã¨∞Å∞ LO>Ë, "åiÖ’ 23 âß`«O =∞OkÃÑ· <Õ~åaèÜ≥∂QÍÅ∞
~°∞A=Ü«∂º~Ú. J~Ú<å, 㨈~ =∞# „Ѩ[Å∞ "åix K«@ìã¨ÉèíÖ’¡H˜ ^Œ~å˚QÍ
#_çÑ≤OKå~°∞. „Ѩ*Ï™êfi=∂ºxH˜ Wk =∞ixfl „Ѩ=∂^Œ Ѷ¨∞˜HõÅ#∞
H˘x`≥ã¨∞Î#flk.
WHõ, 2014 ZxflHõÅ <ÕѨ^䌺OÖ’ J™È+≤ÜÕ∞+¨<£ PѶπ _≥"≥Ú„Hõ˜H±
iá¶ê~ü‡û (Z_çP~ü) "≥Å∞=iOz# XHõ x"ÕkHõ =∞# k=∞‡ uiyáÈÜÕ∞
"åã¨Î"åÅ#∞ |Ç≤Ï~°æ`«O KÕã≤Ok. ^Õâ◊OÖ’x 543 =∞Ok ZOÑ≤Ö’¡
186 =∞Ok „H˜q∞#Öò ˆHã¨∞Ö’¡ L<åfl~°∞. JO>Ë, áê~°¡"≥∞OòÖ’ 34
âß`«O =∞Ok „H˜q∞#Öòû L<åfl~°∞. 2009 ZxflHõÖ’¡ gi ã¨OYº 158
LO>Ë, WѨÙÊ_® ã¨OYº 186‰õΩ ÃÑiyOk. giÖ’ 17 =∞Ok ZOÑ≤Å∞
ǨÏ`«º ˆHã¨∞Ö’¡ L<åfl~°∞. W^ŒÌ~°∞ ZOÑ≤Å∞ J~Ú`Õ =∞Ç≤Ïà◊efl J`åºKå~°O
KÕã≤ PÃÑ· ǨÏ`«º KÕã≤# P~ÀѨ}Å∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞<åfl~°∞. 16 =∞Ok
ZOÑ≤Å∞ =∞`« HõÖ’¡ÖÏÅ#∞ ^ŒQÆæ~°∞O_ç #_çÑ≤OKå~°∞. Ѩk =∞Ok
^˘OQÆ`«#O, _≥HÍ~Ú© ˆHã¨∞Å∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞<åfl~°∞. U_»∞QÆ∞iÃÑ· H˜_®flÑπ
ˆHã¨∞Å∞<åfl~Ú. HÍQÍ D „H˜q∞#ÖòûÖ’ Z‰õΩ¯=QÍ a*ˇÑ≤H˜ K≥Ok#"åˆ~
L<åfl~°∞. 63 =∞Ok a*ˇÑ≤ ZOÑ≤Å∞ „H˜q∞#Öò ˆHã¨∞Å∞
Z^Œ∞~˘¯O@∞<åfl~°∞. WHõ 1997 ZxflHõÖ’¡<≥·`Õ "≥Ú`«ÎO 1,37,752 =∞Ok
JÉèíº~°∞÷Å∞ âßã¨#ã¨Éèí ZxflHõÖ’¡ áÈ© Ѩ_ç`Õ, "åiÖ’ 1500 =∞Ok
JÉèíº~°∞÷Å∞ „H˜q∞#Öòû. giÖ’ XHõ¯ L`«Î~°„Ѩ^ÕâòÖ’<Õ 520=∞Ok L<åfl~°∞.
cǨ~üÖ’ 350 =∞Ok L<åfl~°∞. ^Õâ◊OÖ’x 25 ~å„ëêìÅ∞, Ô~O_»∞
ˆHO„^Œ áêe`« „áêO`åÖ’¡ 4722 =∞Ok ZOZÖòZÅÖ’ 700 =∞Ok
ZOZÖòZÅ∞ „H˜q∞#Öò ˆHã¨∞Å∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞<åfl~°∞.
x*ÏxH˜ Ѩ^Õà◊¡ „H˜`«"Õ∞ ZxflHõÅ ã¨OѶ¨∞O ZxflHõÅ J„Hõ=∂Å#∞
J_»∞¤‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ, <Õ~°ã¨∞ÎÅ#∞ WO˜ÉÏ@ Ѩ˜ìOKÕO^Œ∞‰õΩ 22 H©ÅHõ
ã≤á¶ê~°∞ûÅ#∞ KÕã≤Ok. Jã¨Ç¨ÏºHõ~°"≥∞ÿ# suÖ’ <Õ~åaèÜ≥∂QÍÅ#∞
Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl =º‰õΩÎÅ#∞ ZxflHõÅ „ѨH˜„Ü«∞‰õΩ ^Œ∂~°OQÍ LOKÕO^Œ∞‰õΩ
H©ÅHõ ã¨∂K«#Å∞ KÕã≤Ok. ZxflHõÅ ã¨=∞Ü«∂xH˜ `å#∞ KÕã≤#
„Ѩuáê^Œ#Å∞ H˘Å∞=Ù f~åÅx ÉèÏqOzOk. HÍh, qz„`«OQÍ 2007
=∂~üÛÖ’ ã¨∞^Œ~°≈# <åzÜ«∞ѨÊ<£ <Õ`«$`«fiOÖ’x áê~°¡"≥∞O@s ã¨OѶ¨∞O
ZxflHõÅ ã¨OѶ¨∞O KÕã≤# P ã¨∂K«ÅxflO˜h K«~°ÛˆH ~å‰õΩO_® <≥>Ëìã≤Ok.
ZxflHõÅ „Ѩ„H˜Ü«∞ „áê~°OÉèÏxH˜ P~°∞ <≥ÅÅ =ÚO^Œ∞QÍ <Õ~åaèÜ≥∂QÍÅ∞
#"≥∂^≥·# ˆHã¨∞Ö’¡ =∂„`«"Õ∞#x ã‘fiHõiOKåÅx HÀiOk. nO`À Dã≤
nx<Õ ã¨Ê+‘ìHõiOKåeû# `«Ñ¨Êx Ѩiã≤÷ux HõeÊOKå~°∞.
JkèHÍ~° áêsìÅ XuÎ_»∞ʼnõΩ „áêã≤‰õĺ+¨<£ Ãã·`«O Ö’|_çáÈ=_»O
XHõ"≥·Ñ¨Ù =∞#O K«∂ã¨∂Î<Õ LO_»QÍ, xOk`«∞ʼnõΩ `«=∞ "å^Œ#Å∞ ã¨iQÍæ
qxÑ≤OKÕ J=HÍâ◊O ÖˉõΩO_® <Õ~åaèÜ≥∂QÍÅ∞ #"≥∂^Œ∞ KÕÜ«∞_»O
„Ѩ=∂^Œ=∞O@∂, Wk P"≥∂^ŒÜ≥∂QƺO HÍ^Œ∞ á⁄=∞‡Ok. WHõ, =∞m¡
2010 _çÃãO|~üÖ’ <Õ~°QÍà◊¡ ~å[H©Ü«∞~°OQÆ „Ѩ"Õâßxfl
xÅ∞=iOKÕO^Œ∞‰õΩ ZxflHõÅ ã¨OѶ¨∞O, <åºÜ«∞ =∞O„`«`«fiâßY L=∞‡_ç
Hõ$+≤ KÕ™êÎÜ«∞<Õ K«~°ÛÅ∂ [iQÍ~Ú. HÍh, Jg Ѷ¨eOK«ÖË^Œ∞. QÆ`«ºO`«~°O
ÖËx XHõ Jx"å~°º`«QÍ <Õ~°ã¨∞ÎÅ∞ „Ѩ*Ï™êfi=∞º „Ѩ„H˜Ü«∞Ö’H˜
K˘K«∞Û‰õΩ=KåÛ~°∞. D Jx"å~°º`« Ö’OKÕ Ü«ÚÑ≤Z x„+¨¯q∞OzOk.
qz„`«OQÍ WѨÙÊ_»∞ "≥∂_ô „ѨÉèí∞`«fiO ‰õÄ_® D q+¨Ü«∞"≥∞ÿ <À~°∞
"≥∞^ŒÑ¨_»O ÖË^Œ∞. =∞Oz KÕ¿ã "åiH˜ JO_»^ŒO_»Å∞ JOkOKÕO^Œ∞‰õΩ,
K≥_»∞ KÕ¿ã"åi Ѩx Ѩ>ËìO^Œ∞ˆH „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ LO_®Åx P =∞^茺 „a˜+π
„Ѩ^è•x qeÜ«∞O QÍ¡_£™Èì<£ qâı¡+≤OKå~°∞. HÍh, ^Œ∞~°^Œ$+¨ì"Õ∞q∞@O>Ë,
=∞# ^Õâ◊OÖ’ <Õ~°QÍàı¡ x~°‚Ü«∂kèHÍ~° ™ê÷<åÖ’¡ u+¨ì"Õã¨∞‰õΩx L<åfl~°∞.
K«@ìã¨ÉèíÖ’¡ =∞~î°O "Õã¨∞‰õΩx ‰õÄ~°∞Ûx WO^Œ∞‰õΩ ã¨O|OkèOz =KÕÛ
„Ѩuáê^Œ#ÅxflO˜h ^Œ∞OѨ<åâ◊#O KÕÜ«∞_»O "åi ѨxQÍ =∂iOk.
„Ѩ*Ï „áêux^茺 K«@ìOÖ’x 62 (5) „ѨHÍ~°O, *ˇ·Å∞Ö’ L#fl"åiH˜,
ÖË^•, ˆHã¨∞Å ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ x~°ƒO^èŒOÖ’ L#fl"åiH˜ "À>Ë¿ã JkèHÍ~°O
ÖË^Œx, F@∞ "Õ¿ã J~°›`« ÖËx"åiH˜ ZxflHõÖ’¡ áÈ© KÕ¿ã J~°›`« ÖË^Œx
QÆ`« U_®k ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì ã¨OK«Å<å`«‡Hõ f~°∞Ê "≥Å∞=iOzOk. J~Ú`Õ,
"À@∞ "ÕÜ«∞_»OÃÑ· x¿+^èŒO L#flѨʘH© F@~°¡ *Ïa`åÖ’ ¿Ñ~°∞ #"≥∂^≥·
L#fl =ºH˜Î "À@~°∞ H͉õΩO_® áÈ_»#fl J^Œ#Ѩ٠q=~°}#∞ P^è•~°O
KÕã¨∞‰õΩx *ˇ·à◊¡Ö’¡ L#fl"å~°∞ É’~° q~°∞K«∞‰õΩx ZxflHõÖ’¡ áÈ© KÕ¿ã
"≥ã¨∞Å∞ÉÏ@∞#∞ Ü«ÚÑ≤Z „ѨÉèí∞`«fiO HõeÊOz ^Õâ◊ „Ѩ[Å#∞ =OzOzOk.
=∞Oz "åi`À áÈe¿ãÎ <Õ~°QÍàı¡ Jã¨Å∞ ã≤ã¨Å∞ ÔQÅ∞Ѩ٠QÆ∞„~åÅ<Õ ^èÀ~°}˜
=∞# ~å[H©Ü«∞ ѨHΔÍÖ’¡ ÉÏQÍ „Ѩ|eáÈ~ÚOk. J"≥∞iHÍ, „a@<£,
P„¿ãìeÜ«∂ =O˜ ^ÕâßÖ’¡ D `«~°Ç¨ `≥OѨi`«<åxfl =∞#O
TÇ≤ÏOK«ÖËO. =∞#O ZѨʘHõѨÙÊ_»∞ K«ÏìÅ#∞ Hõ@∞ìk@ìO KÕã¨∞Î<åfl=∞#∞
‰õΩO@∞<åflO. „Ѩ[ʼnõΩ ["å|∞^•s`«#OQÍ LO_»x „Ѩ*τѨux^èŒ∞Å#∞
™êQÆ#O¿Ñ „a@<£ `«~°Ç¨ sHÍÖò aÅ∞¡ =∞#^Õâ◊OÖ’ ÖË^Œ∞. „Ѩ*Ï r=#O
Ö’x =∞Oz"åix ZOÑ≤Hõ KÕã¨∞HÀ=_»=¸ WHõ¯_» ÖË^Œ∞. =∞Oz"åix
ZxflHõÖ’¡ xÅɡÏìÅh áêsì J#∞HÀ=_»O ÖË^Œ∞. ^Œ∞~å‡~°æ"≥∞ÿ# <Õ~åÅ#∞
KÕã≤# "åih ZxflHõÅ „Ѩ„H˜Ü«∞ #∞Oz `«Ñ≤ÊOK«_»O ÖË^Œ∞. ZxflHõÅ
ã¨OѶ¨∞O KÕã¨∞Î#fl ã¨∂K«#Å#∂ Ѩ˜ìOK«∞HÀ=_»O ÖË^Œ∞. WHõ <Õ~°ã¨∞ÎÖˇ·#
"åi`À JÃãOc¡, áê~°¡"≥∞OòÅ∞ xO_çáÈÜ«∂Hõ<å =∞#O "Õ∞Å∞‰õΩ<Õk?
(„Ѷ‘ÖÏ<£û [~°fleã¨∞ì, J^蕺Ѩ‰õΩÅ∞)
™ê=∂lHÍOâ◊O
g

54. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201554
[~°‡h`ÀâßOuHÀã¨OÖˇx<£áÈ~å@O
"≥Ú^Œ˜ „ѨѨOK« Ü«Ú^ŒúO =Úy¿ã ã¨=∞Ü«∞OÖ’ U~°Ê_ç# É’e¬qH± „ѨÉèí∞`«fi <Õ`«QÍ Öˇx<£ [~°‡h`À âßOu
‰õΩ^Œ∞~°∞ÛHÀ=_®xH˜KÕã≤#„Ѩܫ∞`åflÅ#∞q=iã¨∞Î<åfl~°∞ Z<£.q.Zãπ. <åQÆÉèí∂+¨}ü
Z=Ô~·<å â◊„`«∞=ÙÅ`À áÈ~å_®Å#∞‰õΩOÏ~°∞ QÍh, q∞„`«∞Å`À
HÍ^Œ∞ QÆ^•? J~Ú`Õ q∞„`«∞Å =∞^茺 ‰õÄ_® áÈ~åÏÅ∞ LOÏÜ«∞x,
XHÀ¯™êi Jq f„=™ê÷~ÚÖ’ ‰õÄ_® ™êQÆ∞`«∞OÏÜ«∞x =∂i¯ûã¨∞ì
Jaè=∂#∞ʼnõΩ qk`«"Õ∞! Ãã·^•úOuHõ x|^Œú`« HÀã¨O, â◊„`«∞=ÙÅ`À
ã¨OѶ¨∞~°¬} ZÖÏ `«Ñ¨Êxã¨i J=Ù`«∞O^À, JÖψQ q∞„`«∞Å`À ‰õÄ_®
Ѷ¨∞~°¬}Å∞ XHÍ<˘HõѨÙÊ_»∞ `«Ñ¨Êx ã¨iQÍ =∂~°`å~Ú. J~Ú`Õ D
Ô~O_»∞ ~°HÍŠѶ¨∞~°¬}ʼnõÄ LO_Õ `Õ_® JÖÏ¡ U=∞O>Ë, áÈ~å_Õ
~°∂áêÖ’¡<Õ! HÍh D "≥·~°∞^蕺Å∞ f„="≥∞ÿ#ѨÙÊ_»∞, q∞„`« "≥·~°∞^蕺Å∞
‰õÄ_® â◊„`«∞ "≥·~°∞^蕺Š~°∂áêxfl fã¨∞HÀ=_»O [~°QÆ=K«∞Û##∞HÀO_ç!
WO`«H© D K«~°Û JO`å ZO^Œ∞HõO>Ë, âßOu ã¨OkèHÀã¨O Öˇx<£ Ѩ_»¤
`«Ñ¨# U ~°∂ѨO fã¨∞‰õΩO^À K≥ѨÊ_®xˆH.
"≥Ú^Œ˜ ™ê„=∂[º"å^Œ „ѨѨOK« Ü«Ú^ŒúO (1914-18) WOHÍ
H˘#™êQÆ∞`«∞O_»QÍ<Õ, JO^Œ∞Ö’ f„=OQÍ #+¨ìáÈ~Ú# ~°ëêº, Ü«Ú^Œú
Ѩ~°º=™ê<åÖ’¡ ÉèÏQÆOQÍ Ô~O_»∞ qѨ¡"åÅ#∞ K«q K«∂ã≤Ok. JO^Œ∞Ö’
"≥Ú^Œ˜k 1917 Ѷ≤„|=i 27# [~°QÍæ, Ѷ¨e`«O q∞„`«=∞O_»e
~å*ϺÅ`À ~°Ç¨Ï㨺 ã¨O^èŒ∞Å ^•fi~å ‰õΩ=∞‡ÔH·¯# *Ï~ü Ô~O_À h‰õÅãπ
Ѩ^Œg „Éèí+¨μì_»∞ HÍ=_»O! D Ѩ^Œg„Éèí+¨ì`« W`«QÍ_ç ã≤OǨã¨#K«∞ºuH˜
=∂„`«"Õ∞ Ѩiq∞`«O H͉õΩO_®, "≥Ú`«ÎOQÍ ^Õâ◊OÖ’ ~åK«iHõ áêÅ#
JO`«OQÍ Ñ¨i}q∞OK«_»O Q˘Ñ¨Ê „Ѩ*Ï q[Ü«∞OQÍ ÉèÏqOKåe!
ZO^Œ∞HõO>Ë, Ü«∂=#‡Ok *Ï~ü K«„Hõ=~°∞ÎÅ∂ ~°ëêºx Ü«¸~°ÑπÖ’<Õ
J`«ºO`« x~°O‰õΩâ◊OQÍ áêeOKå~°∞ =∞i! WHõ Ô~O_À qѨ¡=O J^Õ
ã¨O=`«û~°OÖ’ =∞i H˘kÌ <≥ÅňH [iy# JHÀì|~ü qѨ¡=O!
Ѷ≤„|=i qѨ¡=OÖ’ *Ïi*Ïxfl ‰õÄÅ^ÀâßHõ, ~år"å^Œ ™È+¨eã¨∞ìÅ
ã¨Ç¨Ü«∞O`À JkèHÍ~åxfl KÕѨ˜ì# |∂~°∞˚"åÅ∞, „Ѩ[ʼnõΩ Ñ¨Å∞
"åQÍÌ<åÅ∞ KÕâß~°∞. „Ѩ[ÅO^ŒiH© âßOuh, J<åfl~°∞ÎʼnõΩ ~˘>ˇìh,
Ô~·`åOQÍxH˜ Éèí∂q∞h W™êÎ=∞x K≥Ñ≤Ê ‰õÄ_®, Ü«Ú^Œú HÍO„ωõΩìÅ
^•fi~å =KÕÛ Jf`« ÖÏÉèÏÅ ~°∞z=∞iy, Éèí∂™êfi=ÚÅ`À ‰õΩ=∞‡ÔH·¯,
Ü«Ú^ŒúOÖ’ =∞iO`«QÍ ‰õÄ~°∞‰õΩáÈÜ«∂~°∞. `«^•fi~å „Ñ¨[Ö’¡ =zÛ#
f„= =ºuˆ~Hõ`«#∞ J}z"Õ¿ãO^Œ∞‰õΩ QÍ#∞ Ãã·xHõ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ ‰õÄ_®
„Ѩܫ∞uflOKå~°∞. Ѷ¨e`«"Õ∞ JHÀì|~ü qѨ¡=O!
É’e¬qH±áêsì P^èŒfi~°ºOÖ’ ™êy# D qѨ¡"åxH˜ <åÜ«∞Hõ`«fiO
=Ç≤ÏOz# Öˇx<£, „ѨѨOK«Ö’<Õ `˘e™êiQÍ `«=∞^Õâ◊OÖ’ HÍi‡Hõ, Hõ~°¬Hõ
~å*Ϻxfl <≥ÅHÀÖËÊO^Œ∞‰õÄ, ^Õâ◊ Pi÷Hõ =º=ã¨÷#∞ ™È+¨eã¨∞ì =º=ã¨÷QÍ
âßOu âßã¨<åhfl, Éèí∂q∞ âßã¨<åhfl „ѨHõ˜OKå_»∞. XHõ H˘`«Î ~°Hõ"≥∞ÿ#
áêÅ<å q^è•#"≥∞ÿ# ™ÈqÜ«∞@¡ (XHõ q^èŒ"≥∞ÿ# „Ѩ*Ï H“xûà◊√¡) áêÅ##∞
„Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì_»∞. qѨ¡= „ѨÉèí∞`«fiO U~°Ê_»¤ `˘e~ÀAÖ’¡, ^•xH˜ P@OHÍÅ∞
HõeÊOz# z#fl z#fl u~°∞QÆ∞ÉÏ@¡#∂, qzÛù#fl K«~°ºÅ#∂ `ÕeQÍæ J}z
"Õã≤, ã¨∞ã≤÷~°áêÅ# JOkOKÕO^Œ∞‰õΩ Hõ$+≤ KÕâß_»∞. Pi÷Hõ =º=ã¨÷ÃÑ·
|∂~°∞˚"åŠѨ@∞ì#∞ `˘ÅyOz, „âßq∞Hõ =~°æ Ѩ@∞ì#∞ ayOKÕO^Œ∞‰õÄ,
*Ïu, eOQÆ, „áêO`« =ÔQ·~å q=HõΔÅ#∞ ~°∂ѨÙ=∂¿ÑO^Œ∞‰õΩ,
„ѨѨOK«OÖ’<Õ `˘e K«ÏìÅ#∞ fã¨∞H˘zÛ, "å˜x J=∞Å∞ KÕÜ«∞_®xH˜
Hõ$`«xâ◊ÛÜ«∞O `À ѨÓ#∞‰õΩ<åfl~°∞. JÖψQ |∂~°∞˚"å ~å*ϺOQÆ Ü«∞O„`«O
Ö’#∂ =∂~°∞ÊÅ∞ `≥zÛ, ™È+¨eã¨∞ì áêÅ<å Ü«∞O„`åxfl xi‡OK«_»OÖ’
x=∞QÆ∞fl_»Ü«∂º~°∞. D q^èŒOQÍ áêÅ#Ö’ Ѩ@∞ìayã¨∂Î<Õ, ^Õâßxfl Ѩ˜ì
‰õΩk¿Ñã≤#, WOHÍ ã¨=¸ÅOQÍ ‰õΩk¿Ñã¨∂Î<Õ L#fl âßOu ã¨=∞㨺
Ѩiëê¯~°OÃÑ· ^Œ$+≤ì ™êiOKå_»∞.
x*ÏxH˜ JkèHÍ~åxH˜ =zÛ# `˘e~À*Ë âßOu âßã¨<åxfl fã¨∞‰õΩx
=zÛ#ѨʘH©, Ü«Ú^Œú=∞QÆfl ^ÕâßÖ’¡ U XHõ¯© ~°ëêº KÕã≤# Ü«Ú^Œú
q~å=∞ „Ѩuáê^Œ#ŠѨ@¡ Pã¨H˜Î K«∂ѨÖË^Œ∞. =∞~À ѨHõ¯, WOHÍ H˘#™êQÆ∞
`«∞#fl Ü«Ú^ŒúO =Å¡ ^Õâ◊O <å<å˜H© fã≤Hõ@∞ìQÍ `«Ü«∂~°=Ù `ÀOk.
ã¨=∂[OÖ’x XHõ¯ L#fl`« =~°æO `«Ñ¨Ê „Ѩu ÃãHõΔ#∂, =ÚYºOQÍ „âßq∞Hõ
=~°æO, Ô~·`åOQÆO Ü«Ú^ŒúO =Å¡ J`«ÖωõΩ`«Å"≥∞ÿáÈ`«∞Ok. ZO^Œ∞HõO>Ë,
ÃãHõΔ#¡Ö’x „Ѩ[ÖË Z‰õΩ¯=QÍ Ãã·#ºOÖ’ Ѩx KÕã¨∞Î<åfl~°∞. Ѩ@ì}
„áêO`åÖ’¡<Õ QÍHõ, =∂~°∞=¸Å „QÍ=∞ „áêO`åÖ’¡ ‰õÄ_® Ü«Ú^ŒúOÖ’
K«xáÈx, ÖË^• JOQÆ"≥·HõźO K≥O^Œ_»"≥∂, [|∞ƒÑ¨_»_»"≥∂ ÖËx XHõ¯
WÅ∂¡ ÖË^ŒO>Ë Juâ◊Ü≥∂H˜Î HÍ^Œ∞. ã¨∞^Œ∂~° „áêO`åÖ’¡x Ü«Ú^Œú Éèí∂q∞Ö’
^•^•Ñ¨Ù 90 ÅHõΔÅ =∞OkH˜ ÃÑ·QÍ Ãã·x‰õΩÅ∞ WOHÍ ^Œ∞~°ƒù~° Ѩiã≤÷`«∞efl
Z^Œ∞~˘¯O@∂, WHõ U=∂„`«O "å˜x ÉèíiOK«ÖËx ã≤÷uÖ’ L<åfl~°∞.
â◊„`«∞ Ãã·<åºÅ KÕ`«∞Ö’¡ Hõ<åfl, ã¨Ô~·# PǨ~°O ÖËHõ, K«eH˜ `«y# ^Œ∞ã¨∞ÎÅ∂,
|∂@∞¡ ÖËHõ, [|∞ƒÑ¨_ç K«xáÈÜÕ∞ "åi ã¨OM˺ JkèHõOQÍ L#flk.
JHÀì|~ü qѨ¡=OÖ’ ѨÓ~°fiO #∞O_Õ Ü«Ú^ŒúÉèí∂q∞ #∞Oz áêiáÈ~Ú
=KÕÛ "åi`À Ô~·à◊¡hfl xO_çáÈÜÕ∞q. JÖÏ áêiáÈ~Ú ~å=_»O JѨʘH©
H˘#™êQÆ∞`«∂<Õ LOk.
JO^Œ∞=Å¡ „ѨÉèí∞`«fiO âßOu âßã¨<åxH˜ J#∞QÆ∞}OQÍ q∞„`«
~å*ϺŠ~åÜ«∞ÉÏ~°∞ʼnõΩ âßOu „Ѩuáê^Œ#Å`À ÖËYÅ∞ ~åÜ«∞_»"Õ∞
QÍHõ, ã¨~°fiÃã·<åºkèѨuQÍ '^Œ∞M’x<£—‰õΩ >ˇe„QÍO ѨOÑ≤ã¨∂Î, â◊„`«∞ Ãã·xHõ
JkèHÍ~°∞Å`À âßOu ã¨OÉèÏ+¨}Å∞ „áê~°OaèOKåeûOkQÍ HÀiOk.
J~Ú`Õ WO^Œ∞‰õΩ q∞„`«~å*ϺŠ~åÜ«∞ÉÏ~°∞Å∞ JOwHõiOK«Hõ áÈ=_»"Õ∞
QÍHõ, ~°+¨º<£ „ѨÉèí∞`«fi K«~°º, `«=∞ ~å*ϺÅ`À ‰õΩ^Œ∞~°∞Û‰õΩ#fl XѨÊO^•xfl
LÅ¡OѶ≤∞OKÕ@∞¡QÍ L#fl^Œh, XHõ"Õà◊ ~°ëêº [~°‡h`À q_çQÍ âßOu
XѨÊO^ŒO QÆ#∞Hõ KÕã¨∞‰õΩO>Ë, Ѷ¨e`åÅ∞ f„=OQÍ LOÏÜ«∞x
ÃÇÏK«ÛiOKå~Ú. J~Ú`Õ giÖÏ ÃÇÏK«ÛiOK«_®xfl x~°ã≤ã¨∂Î ~°ëêº
K«i„`«

55. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 55
„ѨÉèí∞`«fiO, Jk `«=∞ JO`«~°OyHõ q+¨Ü«∂Ö’¡ *’HõºO KÕã¨∞HÀ=_»"Õ∞#h,
JO`ÕQÍHõ *Ï~ü KÕã¨∞‰õΩ#fl XѨÊO^•xfl #∂`«# „ѨÉèí∞`«fiO J=∞Å∞
KÕÜ«∂eûO^Œx XuÎ_ç KÕÜ«∞_»"Õ∞#h ¿Ñ~˘¯Ok. J~Ú`Õ „ѨÉèí∞`«fi P[˝efl
<Õ~°"Õ~åÛeû# Ãã·<åºkèѨu ^Œ∞M’x<£ q„^ÀǨÏ|∞kú`À qѨ¡= „ѨÉèí∞`åfixfl
`å#∞ QÆ∞iÎOK«_»"Õ∞ ÖË^Œ#fl@∞¡ „Ѩ=iÎOKÕã¨iH˜, „ѨÉèí∞`«fiO >ˇe„QÍO
L`«Î~°∞fiÅ ^•fi~å ^Œ∞M’x<£x _çã≤‡ãπ KÕã≤, H˘`«Î Ãã·<åºkèѨux
xÜ«∞q∞OK«_»O, WOHÍ kèHͯ~° ã¨fi~åxfl qxÑ≤ã¨∂Î<Õ L#fl ^Œ∞M’x<£x
Ãã·x‰õΩÖË =∞~°}^ŒO_»# qkèOK«_»O K«HõK«HÍ [iyáÈ~ÚOk.
âßOu XѨÊO^•xH˜ q∞„`« ~å*ϺÅ∞ Hõeã≤~åx D Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡,
`«# =ÚO^Œ∞#fl Hõ~°Î=ºO [~°‡h`À, ^•x q∞„`« ~å*ϺÅ`À âßOu
ã¨O„ѨkOѨÙÅ∞ [~°Ñ¨_»O XHõ¯>Ë =∂~°æO xâ◊ÛÜ«∂xH˜ Öˇx<£ =KåÛ_»∞.
JO^Œ∞=Å¡ P ~å*ϺŠ„Ѩux^èŒ∞Å`À ã¨O„ѨkOѨÙÅ∞ [i¿ÑO^Œ∞‰õΩ
~°+¨º<£ „Ѩuxkè =~åæxfl '„ɡãπì - e`À"£ãπ¯— ‰õΩ Ñ¨OÑ≤OKå_»∞ .Jk
1917 #=O|~ü 19# [~°‡<£, ^•x q∞„`« ѨHΔÍÅ „Ѩux^èŒ∞Å`À
ã¨=∂"Õâ◊"≥∞ÿ, _çÃãO|~ü 2# +¨~°`«∞Å`À ‰õÄ_ç# Ü«Ú^Œú q~°=∞} ã¨Okè
g∞^Œ ã¨O`«HÍÅ∞ KÕã≤Ok. P +¨~°`«∞Ö’¡ =ÚYº"≥∞ÿ#q U=∞O>Ë, 1.
âßOu ã¨Okè HÍ#ÊùÔ~<£û [~°Ñ¨_»O. 2. XHõ ѨHΔÍxH˜ âßOu W+¨ìO
ÖË#ѨÙÊ_»∞, U_»∞ ~ÀAÅ =ÚO^Œ∞ Ô~O_À ѨHΔÍxH˜ ÃÇÏK«ÛiHõÅ∞ KÕã≤,
Ü«Ú^Œú K«~°ºÅ∞ „áê~°OaèOK«=K«∞Û#x JOwHõiOK«_»O.
ÃÑ· +¨~°`«∞Å „ѨHÍ~°O âßOu ã¨Okè HÍ#ÊùÔ~<£û 1917 _çÃãO|~ü
9# „ɡãπì - e`À"£ãπ¯Ö’ „áê~°OÉèí"≥∞ÿOk. ^•xH˜ ™ÈqÜ«∞ò „Ѩuxkè
=~°æ=¸, <åÅ∞QÆ∞ ~å*ϺŠ‰õÄq∞ ([~°‡h, P„™È - ǨÏOQÆs,
|ÖËæiÜ«∂, @s¯) „Ѩuxkè =~åæÅ∂ Ǩ[~°Ü«∂º~Ú. HÍ#¬Ô~<£û "≥Ú^Œ˜
ã¨=∂"Õâ◊OÖ’<Õ ™ÈqÜ«∞ò „Ѩuxkè =~°æO âßOu ã¨Okè +¨~°`«∞Å QÆ∞iOz
XHõ „ѨHõ@# KÕã≤Ok. JO^Œ∞‰õΩ J#∞QÆ∞}OQÍ 1918 [#=i 5#
<åÅ∞QÆ∞ ~å*ϺŠ‰õÄ@q∞ „Ѩux^èŒ∞Å∞, `«=∞‰õΩ ~°ëêº ^ÕâßxH˜ K≥Ok#
UÜÕ∞ Éèí∂ ÉèÏQÍÅ#∞ HõÅáêeûOn `≥e¿Ñ `«=∞ „ѨÉèí∞`åfiÅ _ç=∂O_»¡#∞
™ÈqÜ«∞ò „Ѩuxkè =~åæxH˜ JO^Œ*Ëâß~Ú. D _ç=∂O_»¡ „ѨHÍ~°O
~°ëêº JO`«‰õΩ =ÚO^Œ∞ Ü«Ú^ŒúOÖ’ P„Hõq∞OK«∞‰õΩ#fl „áêO`åÅxflO˜h
MÏm KÕÜ«∂eû~åQÍ, [~°‡h q∞„`« ѨHΔÍÅ∞ ~°ëêºÖ’ P„Hõq∞OK«∞‰õΩ#fl
„áêO`åefl =∂„`«O "åiˆH XkÖËÜ«∂e. nx „ѨHÍ~°O ^•^•Ñ¨Ù
1,50,000 K«^Œ~°Ñ¨Ù H˜Ö’g∞@~°¡ Éèí∂ÉèÏQÆO [~°‡hH˜, ^•x q∞„`« ѨHΔÍÅH©
WKÕÛÜ«∂e. JO`ÕQÍHõ #+¨ìѨiǨ~°OQÍ ^•^•Ñ¨Ù 300 HÀ@¡ ~°∂|∞à◊¡#∞
(Mˇ·nÅ Y~°∞Û ¿Ñ~°∞`À) #∞ H˘kÌ ã¨O=`«û~åÖ’¡ ~°ëêº K≥e¡OKåe.
D +¨~°`«∞Å∞ J`«ºO`« ^ÀÑ≤_ô ã¨fiÉèÏ=O Hõey#"Õ J#_»OÖ’
ã¨O^ÕǨÏO ÖË^Œ∞. J~Ú`Õ Jq P Éèí∂ÉèÏQÍefl JѨʘˆH P„Hõq∞OK«∞‰õΩx
L<åfl~Ú. =∞~ÀѨHõ¯ Ü«Ú^•úxfl H˘#™êyOKÕ Ñ¨iã≤÷`«∞Ö’¡ ~°ëêº ÖË^Œ∞.
^•x Pi÷Hõ ã≤÷u q^èŒfiOã¨"≥∞ÿ LOk. Ü«Ú^Œú „âı}∞Å∞ ‰õÄeáÈ`«∞<åfl~Ú.
Ãã·<åºÅ∞ Ü«Ú^Œú „âı}∞efl =ke áêiáÈ`«∞<åfl~Ú. Ü«Ú^ŒúO Ѩ@¡
^Õâ◊=∞O`å qã¨∞QÆ∞ K≥Ok LOk. WÖÏO˜ q+¨=∞ Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ Ü«Ú^•úxfl
H˘#™êyOK«_»=∞O>Ë, H˘`«ÎQÍ U~°Ê_»¤ ™ÈqÜ«∞ò iѨa¡H± LxH˜ˆH
„Ѩ=∂^ŒO HõeyOK«_»=∞=Ù`«∞Ok. Ü«Ú^ŒúOÖ’ |ÅÇ‘Ï#"≥∞ÿ# áê`« Ãã·#ºO
áÈ~åÏxH˜ ã≤^ŒúOQÍ ÖË^Œ∞. H˘`«ÎQÍ Ãã·<åºxfl i„‰õÄò KÕã¨∞‰õΩ<Õ Ñ¨iã≤÷u
ÖË^Œ∞. Ãã·#ºO ÖˉõΩO_® Ü«Ú^•úxfl H˘#™êyOK«_»=∞O>Ë, ^Õâ◊
™ê~°fiÉè∫=∞`åfixˆH ÉèíOQÆO HõeyOK«_»O! JO^Œ∞=Å¡ ZO`« ÉèÏ~°O
J~Ú#ѨʘH©, Ѩ~°ÉèíHõΔ}Ï`«‡Hõ"Õ∞ J~Ú#ѨʘH©, âßOu +¨~°`«∞efl
P"≥∂kOK«_»"Õ∞"Õ∞Åx Öˇx<£ ÉèÏqOKå_»∞. P q^èŒOQÍ H˘O`« q~å=∞
ã¨=∞Ü«∂xfl KÕlH˜¯OK«∞‰õΩx, á⁄uÎà◊¡Ö’x tâ◊√"≥·# ™È+¨eã¨∞ì ~°ëêº#∞
~°H˜ΔOK«∞HÀ=_»O`À áê@∞, ^•x JkèHÍ~åxfl Ѩ˜+¨ìO KÕã≤, HÍi‡Hõ =~°æ
qѨ¡= ÖÏÉèÏefl xÅ∞ѨÙH˘x, HÍi‡‰õΩʼnõÄ Hõ~°¬‰õΩʼnõÄ ™ê„=∂[º"å^Œ
Ü«Ú^Œú cÉèí`åûÅ #∞O_ç H˘O`« q„âßOu W"åfiÅx `«^•fi~å qѨ¡=
ÖÏÉèÏefl ã¨O~°H˜ΔOK«QÆeˆQ H˘`«Î HÍi‡Hõ, Hõ~°¬Hõ Ãã·<åºxfl ã¨$+≤ìOK«∞H˘x,
PÃÑ· ~åQÆÅ Ü«Ú^•úxH˜ (W`«~° ™ê„=∂[º"å^Œ ^ÕâßÅ∞ ZÖÏQÆ∂
™ÈqÜ«∞ò „ѨÉèí∞`åfixH˜ q„âßOux=fi=Ù) ã¨#fl^ŒúO HÍ"åÅx PÜ«∞#
L^ÕÌtOKå_»∞. ™ÈqÜ«∞ò JkèHÍ~åxfl |ÅѨiKÕ Ô~_£Ps‡x
ã¨$+≤ìOK«_®xH˜ JÖÏO˜ =º=kè ZO`≥·<å J=ã¨~°O.
J~Ú`Õ ™êѶ‘QÍ [iyáÈ=Åã≤# D =º=Ǩ~åxfl ã¨=∞Ü«∞O HÀã¨O
HÍK«∞H˘x L#fl áêsìÖ’x, áêsì |Ü«∞QÆÅ PÜ«∞# „Ѩ`«º~°∞÷Å∞, J`«ºO`«
[˜ÅO KÕâß~°∞. âßOu ã¨Okè +¨~°`«∞efl P"≥∂kOz, ã¨O`«HÍÅ∞
ÃÑÏìÅ#fl PÜ«∞#, PÜ«∞# J#∞K«~°∞ʼnõÄ ^Œ∞~°∞^ÕÌâßÅ∞ JO@QƘì,
^Õâ◊OÖ’#∂, áêsìÖ’#∂ f„= ^Œ∞=∂~°O ÖËáê~°∞. qѨ¡= „ѨuѶ¨∂`«‰õΩÖˇ·#
"≥∞x¬q‰õΩ¯Å∂ (É’e¬q‰õΩ¯Å‰õΩ g~°∞ ^•Ü«∂^Œ∞Å∞), ™È+¨eã¨∞ì
i=Å∂º+¨#s Å∂, giH˜ [`« Hõeã≤# "≥·ò QÍ~°∞¤Å∂ D ã¨Okèx
=ºuˆ~H˜ã¨∂Î qѨs`« ^Œ∞~å"Õâ◊O`À ^Œ∞„+¨ÊKå~åxfl H˘#™êyOKå~°∞.
ã¨Okè ã¨O„ѨkOѨÙefl ÉèíQÆflOKÕã≤, [~°‡<£Å∞ ^•_çKÕ¿ã@∞¡ Ô~K«ÛQ˘ì_»"Õ∞
gi L^ÕÌâ◊O! |ÅÇ‘Ï#O QÍ L#fl #=*Ï`« tâ◊√"≥·# qѨ¡= „ѨÉèí∞`åfihfl,
HÍi‡‰õΩÅ∂, Ô~·`«∞Å∂ Hõeã≤ ã¨OáêkOz# q[Ü«∂bfl ÉèíQÆflO KÕÜ«∞_»"Õ∞
gi Pâ◊Ü«∞O!
D ^Œ∞+¨ì Ѩ<åflQÆOÖ’ giH˜ „Ï©û¯, J`«x ã¨Ç¨ÏK«~°∞Å`À áê@∞,
[`« Hõeã≤# "å~°∞ |∞Ǩi<£, ~å_≥H±, áêº`«H˘<£Å∂, gi ã¨Ç¨ÏK«~°∞Å∂.
z=i D =ÚQÆ∞æ~°∞ '"å=∞ѨHõΔ Hõ=¸ºxã¨∞ìÅ—<Õ ¿Ñ~° XHõ =Ú~îå#∞
™ê÷Ñ≤Oz, „Ï©û¯ JO_»^ŒO_»Å`À áêsìÖ’ Öˇx<£‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ f„=
áÈ~å@O "≥Ú^ŒÖˇÏì~°∞. D =Ú~îå <åÜ«∞‰õΩ_≥·# |∞Ǩi<£, áêsì
=∞Ǩã¨ÉèíÖ’ Öˇx<£‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ áÈ© x"ÕkHõ x=fi_»"Õ∞ QÍHõ,
`å`å¯eHõOQÍ =∂™È¯ Hõq∞©Ö’ "≥∞*Ïi© =∞^ŒÌ`«∞#∞ ã¨OáêkOz,
áêsìÖ’ peHõ‰õΩ ‰õÄ_® „Ѩܫ∞uflOKå_»∞. ÃÑ„’„QÍ_£ Hõq∞© Ѩ„uHõ
^•fi~å =ºuˆ~Hõ „ѨKå~°O x~°fiÇ≤ÏOKå~°∞. WÖÏO˜ ^Œ∞O^Œ∞_»∞‰õΩ Ñ¨^Œú`«∞Å
^•fi~å áêsìÖ’ Öˇx<£ =ºuˆ~Hõ áÈ~åÏxfl f„= ™ê÷~ÚH˜ fã¨∞ÔHàÏ¡~°∞.
'[~°‡h`À âßOu =^Œ∞Ì, Ü«Ú^ŒúO =^Œ∞Ì— JO@∂ „Ï©û¯ J^Õ
ã¨=∞Ü«∞OÖ’ „Ѩ=∂^ŒHõ~°"≥∞ÿ#, ^Õâ◊ Éèí„^Œ`«ˆH =ÚѨÙÊ HõeyOKÕ `«Ñ¨ÙÊ_»∞
x<å^•xfl ÅOH˜OK«∞‰õΩ<åfl_»∞. Ãã·<åºxfl LѨã¨OǨÏiOK«∞HÀ"åÅh,
[~°‡#¡ Q˘O`≥=∞‡ HÀÔ~¯efl fˆ~ÛsuQÍ âßOu ã¨Okè ‰õΩ^Œ∞~°∞ÛHÀ~å^Œh
J`«_»∞ XHõ qz„`«"≥∞ÿ# "å^Œ##∞ ÖË=nâß_»∞. q^Õj =º=Ǩ~åÅ
Hõq∞™êû~üQÍ L#fl W`«_»∞, ÉÏ^茺`«QÍ =º=ǨÏiã¨∂Î ^ÕâßxH˜ Z^Œ∞Ô~·#
=ÚѨÙÊ#∞ x"åiOK«_»OÖ’ Öˇx<£‰õΩ ã¨Ç¨ÏHõiOKåeûOk áÈ~Ú
(„Ѩ^è•xQÍ Öˇx<£ Ѩx KÕã¨∞Î<åfl_»∞) =∞O„u =∞O_»e x~°‚Ü«∂ʼnõÄ,
áêsì JcèëêìxH˜ q~°∞^Œ∞úOQÍ, âßOu ã¨OkèÃÑ· ã¨O`«HÍÅ∞ KÕÜ«∞_®xH˜
"≥o¡ ‰õÄ_®, ã¨O`«HÍÅ∞ ÃÑ@ì‰õΩO_® uiy ~å=_»"Õ∞ Q͉õΩO_®, Ãã·<åºefl
áÈ~å@ ã¨÷ÖÏÅ #∞O_ç LѨã¨OǨÏiOK«∞‰õΩO@∞#fl@∞¡ „ѨHõ˜Oz, [~°‡#¡‰õΩ
^Õâ◊ ^•fi~åÅ∞ ÉÏ~å¡ `≥iKå_»∞.
(WOHÍ LOk)
(~°K«~Ú`« ™ê=∂lHõ HÍ~°ºHõ~°Î, Öˇx<£ rq`« Ѩiâ’^茉õΩÅ∞)
K«i„`«
g

56. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201556
=∂#"åaè=$kúJO>ËUq∞˜?
=∂#"åaè=$kú ™êkèOKåÅO>Ë „Ѩ^è•#OQÍ „Ѩ[Å =∞øeHõ J=ã¨~åÅ∞ f~åÛÅh, „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ ~å*ϺOQÆ|^ŒúOQÍ
xˆ~ÌtOK«∞‰õΩ#flP^ÕtHõã¨∂„`åÅ#∞J=∞Å∞KÕÜ«∂eû#J=ã¨~°=ÚO^ŒhJO@∞<åfl~°∞ q^•ºÉèí∂+¨}ü
'"≥#Hõ˜H˜ XHõ~°∞ Ñ≤zÛ =Úki, `«ÅH˜ ~ÀHõe K«∞@ì=∞#fl@∞ì—
WÖÏ LOk <Õ˜ =∞# áêʼnõΩŠѨiã≤÷u. Pi÷Hõ ã¨O㨯~°}Å J=∞Å∞
f„= ã¨fi~åxH˜ KÕˆ~<å˜H˜ Jã¨Å∞ '=∂#"åaè=$kú— J~å÷xfl `«ÅH˜O^Œ∞Å∞
KÕã≤ áêˆ~âß~°∞. 'Jaè=$kú— JO>Ë ÃѶ·¡"À=~°∞¡, *ÏfÜ«∞ ~°Ç¨Ï^•~°∞Å
qã¨Î $u, PHÍâ◊ ǨÏ~出Šx~å‡}O, ѨO@ Éèí∂=ÚÅ ™ê÷#OÖ’ Pi÷Hõ
=∞O_»à◊¡ U~åÊ@∞, ¿ã^•ºxfl PǨ~° ^è•<åºÅ L`«ÊuÎ #∞Oz ^•i
=∞o¡Oz ѨO_»¡ – ѨÓÅ ÃÑOѨHÍxfl „áÈ`«ûÇ≤ÏOK«_»"Õ∞ H͉õΩO_®,
"≥Ú`åÎxH˜ ¿ã^•ºxfl ã¨O„Ѩ^•Ü«∞ qkè q^è•<åÅ #∞Oz, q^Õj q`«Î<åÅ,
~°™êÜ«∞# Z~°∞=ÙÅ qxÜ≥∂QÍxH˜ <≥Å=ÙÅ∞QÍ, F E^ŒOQÍ
=∂ˆ~Ûâß~°∞. z#fl – ã¨#flHÍ~°∞ Ô~·`åOQÍxH˜ JÅqHÍx Ü«∂O„uHõ
qkè q^è•<åÅ#∞ „áÈ`«ûÇ≤ÏOK« „áê~°OaèOKå~°∞. Ѷ¨e`«OQÍ Ñ¨Öˇ¡Å∞
MÏm J~Ú #QÆ~° „áêO`åʼnõΩ =Åã¨Å∞ ÃÑiQÍ~Ú. WHõ #QÆ~åÖ’¡
Láêkè JO>Ë HÍO„ωõΩì ‰õÄbÅ∞ J<Õ ÉèÏ=##∞ ã¨∞ã≤÷~°O KÕâß~°∞.
Z<Àfl L^Œº=∞ áÈ~åÏŠѶ¨e`«OQÍ ™êkèOK«∞‰õΩ#fl HÍi‡Hõ ǨωõΩ¯efl
(ÉÏǨ@OQÍ) HÍÅ~å¿ãâß~°∞. Ѩa¡H± ~°OQÆ ã¨Oã¨÷efl, „ÃÑ·"Õò Ѩ~°O
KÕã¨∂Î Jxfl ~°OQÍÖ’¡#∂ „ÃÑ·"Õò =º‰õΩÎňH Ѩ@ìO HõÏì~°∞. D „Ѩ„H˜Ü«∞Ö’
^Õâ◊ „Ѩ[ÅO^Œs ǨÏÔH·¯# *ÏfÜ«∞ =#~°∞efl #zÛ# =º‰õΩÎʼnõΩ ^è•~å^Œ`«ÎO
KÕÜ«∞_»O P~°OaèOKå~°∞. WO`« KÕã≤<å J#∞‰õΩ#fl ™ê÷~ÚÖ’ Pi÷Hõ
ã¨O㨯~°}Å J=∞Å∞ [~°QÆ_»O ÖË^Œ<Õ ÃÑ· "å˜ "åºYºÅ‰õΩ Hõ@∞ì|_ç
~å*ϺOQÍxfl – K«ÏìÅ#∞ =∂ˆ~ÛÜ«∂Å<Õ ™êǨϙêxH˜ X_çQÆ_»∞`«∞<åfl~°∞.
WO^Œ∞Ö’ g~°∞ – "å~°∞ J<Õ ÉèË^ŒO ÖË^Œ∞. Jxfl áêsìÅn XˆH Z*ˇO_®.
ã¨O㨯~°}Å J=∞Å∞#∞ "ÕQÆ=O`«O KÕÜ«∂e. ^ÕjÜ«∞ =#~°∞efl ^Õâ◊ –
q^Õj â◊‰õΩÎʼnõΩ ^è•~å^Œ`«ÎO KÕ¿ãÜ«∂e. "åi h_»# ¿ã^Œ f~åe. W^Õ
`å~°Hõ=∞O„`«O JO^Œi <ÀÏ. nxfl „ѨuѶ¨∞˜OKåeû# â◊‰õΩÎÅ∞ =∂„`«O
ã¨fiÅÊ aè<åflaè„áêÜ«∂Å`À =ÚHõ¯Å∞ K≥Hõ¯Öˇ· D Ѩiã≤÷`«∞efl q<À^Œ
Éèíi`«OQÍ K«∂ã¨∞Î<åfl~°∞ =∞i.
WÖÏ Ü«∞^äÕK«ÛQÍ H˘#™êQÆ∞`«∞#flѨʘH©, ™ê=∂#∞º_»∞ =∂„`«O `«#
UÔH·Hõ F@∞ ™ê^èŒ<åxfl =∂„`«O Jxfl "Õà◊ÖÏ JkèHÍ~° áêÅHõ =~åæxH˜
=ºuˆ~HõOQÍ, „ѨuѨHõΔ <Õ`«ÅˆH Ѩ@ìO Hõ_»∞`«∞<åfl~°∞. ZxflHõÅ „ѨKå~°
Ǩϟ~°∞Ö’ "åizÛ# Ǩg∞Å#∞ #q∞‡, WÖÏ „ѨuѨHõΔ – JkèHÍ~° ѨHΔÍÅ
X~°=_ç H˘#™êyOѨÙÖ’ 'Pi÷Hõ ã¨O㨯~°}Å∞— =∂„`«O KåѨH˜O^Œ h~°∞ÖÏ
qã¨ÎiOKÕã¨∂Î, ™ê=∂#∞º_çx K«∞@∞ì =Ú>Ëìã¨∞Î<åfl~Ú. z=~°‰õΩ JkèHÍ~°
– „ѨuѨHΔÍÅ [O@ Q˘O`«∞Ö’ UHõwuHõ~Ú# ã¨O㨯~°}Å "≥Å∞¡=
'Jaè=$kú— J~å÷<Õfl =∂ˆ~Ûã≤, 'Jaè=$kú—x HÍã¨∞Å ÉèÏ+¨Ö’ H˘Å=_»O
P~°OaèOKå~Ú. D <ÕѨ^䌺OÖ’ Jã¨Å∞ 'Jaè=$kú— J^Õ '=∂#"åaè=$kú—
JO>Ë UO’ K«∂^•ÌO!
Z#Éèˇ· ^Œâ◊HõO =~°‰õÄ HÍ™ÈÎ – ‰õÄ™ÈÎ '„Ѩ*Ï™êfi=∞º Jaè=$kú— D
^Õâ◊OÖ’ |uH˜ |@ìHõìQÆeyOk. „ѨÉèí∞`«fi ~°OQÆ qã¨Î~°}`À áê@∞
„Ѩ^è•# =º=™êÜ«∞ ~°OQÆOÖ’ ǨÏi`« qѨ¡=O =O˜q KÀ@∞ KÕã¨∞‰õΩx
~°`«flQÆ~°ƒù‰õΩ =<≥fl `≥KåÛ~Ú. `«^Œ#O`«~°O áêʼnõΩÅ "≥∞^Œà◊¡Ö’ "≥∞ke#
ã¨O㨯~°}Å "≥„i ^Œâ◊ u~ÀQÆ=∞<åxH˜ <åOk ѨeH˜Ok. ǨÏi`« qѨ¡=
H˘#™êyOѨىõΩ „ÉËH± Ѩ_çOk. ¿ã^ŒºOÖ’ Ü«∂O„fHõ~°}, q^•º
q^è•#OÖ’ =∂~°∞Ê, áêi„âßq∞Hõ ~°OQÆOÖ’ „ÃÑ·"Õ©Hõ~°}, Láêkè HõÅÊ#
™ê÷<Õ Láêkè Ǩg∞ KÀ@∞ KÕã¨∞‰õΩx, ™ê=∂#∞º_ç r=<åxfl áêʼnõΩÅ
ã¨OˆHΔ=∂xH˜ |e ÃÑ@ì_»O [iyOk. qkè q^è•<åÅhfl Ǩg∞Öˇ· HÍÖÏxfl
<≥@∞ì‰õΩ ~å=_»O`À 'JkèHÍ~°O— ‰õΩsÛÖÏ@QÍ =∂iáÈ~ÚOk.
~å[H©Ü«∂xH˜ qkè q^è•<åÅ Hõ<åfl JkèHÍ~°"Õ∞ H©ÅHõ"≥∞ÿOk. WO^Œ∞‰õΩ
Z=~°∞ q∞#Ǩ~ÚOѨ٠HÍ^Œ∞. JO^Œin XHõ>Ë ÉÏ@. HÍã¨Î ‰õΩ_ç –
Z_»=∞QÍ `Õ_® JO`Õ. nO`À ã¨O㨯~°}Å J=∞Å∞ #ÖË¡~°∞ g∞^Œ |O_çÖÏ
™êѶ‘QÍ ™êyáÈ™êyOk.
=∞# ~å*ϺOQÆO =∞#‰õΩ xˆ~Ìã≤Oz# '=∂#"åaè=$kú—Ö’ „Ѩ^è•#
JOâßÅ∞ UO’ K«∂^•ÌO. ã¨QÆ@∞ PÜ«Ú~åúÜ«∞O, ^Õâ◊OÖ’ Ñ≤Å¡Å
JHõΔ~åâ◊º`å âß`«O, ^Õâ◊ „Ѩ[ÅO^ŒiH© ~°H˜Δ`« =∞Ozh˜ ã¨~°Ñ¶¨~å (D
q+¨Ü«∞OÖ’ ^Õâ◊ J`«∞º#fl`« <åºÜ«∞™ê÷#O Ãã·`«O *’HõºO KÕã¨∞‰õΩOk)
WHõ JO^ŒiH© P~ÀQƺO, nxÖ’ ÉèÏQÆOQÍ<Õ tâ◊√ =∞~°}ÏÅ ˆ~@∞,
WO^Œ∞Ö’ =∞m¡ S^Õà◊¡Ö’Ѩ٠ÉÏÅÅ =∞~°}ÏÅ ˆ~@∞ „Ѩã¨∂u
=∞~°}Ïň~@∞, ¿Ñ^ŒiHõO`À =∞^茺֒<Õ |_ç =∂<Õã¨∞Î#fl ÉÏÅÅ âß`«O,
ÉÏÅ HÍi‡‰õΩÅ âß`«O =O˜q H©ÅHÍOâßÅ∞. D JOâßÅxflO˜Ö’
QÆ`« _≥ɡ·ƒ Uà◊¡ áêÅ#, ™êkèOz# „ѨQÆu KåÖÏ ¿Ñ=ÅO. <Õ˜ Pi÷Hõ
ã¨O㨯~°}Å LxH˜Ö’ „ѨQÆux ÉËsA "Õã¨∞‰õΩ#flѨC_»∞ á⁄~°∞QÆ∞ ^ÕâßÖˇ·#
|OQÍ¡^Õâò, ã≤OǨÏà◊OÅ HõO>Ë =∞#O "≥#∞Hõ|_Õ L<åflO. WHõ =∞#~åR
q+¨Ü«∂x H˘¿ãÎ W`«~° ^ÕâßÅ`À áÈeÛ#ѨC_»∞ =∞#^Õâ◊O ZÖÏ LO^À,
W`«~° ~å„ëêìÅ`À áÈe¿ãÎ =∞#~åRO JÖÏ<Õ LOk. „ѨѨOK«ÉϺO‰õΩ
=∞#fl#ʼnõΩ Laƒ `«aƒ|ƒ~Ú# ã≤WXÅ áêÅ#, ÃÑ· H©ÅHÍOâßÅ
JxflO˜Ö’#∂ u~ÀQÆ=∞<å<Õfl #"≥∂^Œ∞ KÕã≤Ok. x~°∞^ÀºQÆO ™ê÷#OÖ’
âßâ◊fi`« Láêkè H͉õΩO_®, ‰õÄe k<åÅ ã¨OMϺ^è•~°"≥∞ÿ# 'Láêkè—
Ǩg∞ ¿ã^ŒºO ÉèÏ~°"≥∞ÿ |_»∞QÆ∞ Ô~·`«∞ P`«‡Ç¨Ï`«ºÅ∞, tâ◊√ =∞~°}ÏÅ
=$kú, JO^ŒiH© P~ÀQƺO ™ê÷#OÖ’ HÍ~˘Êˆ~ò P~ÀQƺO, „áê^äŒq∞Hõ
q^Œº ™ê÷~ÚÖ’#∂ HÍ~˘Êˆ~ò q^•º ã¨Oã¨÷Å∞ "Õà◊¥¡#∞H˘x =∞^茺֒
K«^Œ∞"å¿Ñã≤# ÉÏÅÅ ã¨OYº ÃÑiyOk. |`«∞‰õΩ ÉèÏ~°"≥∞ÿ K«^Œ∞"å¿Ñã≤#
D ¿Ñ^Œ ÉÏÅÅ∞ ÉÏÅ HÍi‡Hõ =º=ã¨÷‰õΩ ã¨q∞^èŒÖˇ·áÈÜ«∂~°∞. "≥˜ì KåH˜i
"Õà◊¥¡#∞H˘Ok. ¿Ñ^ŒÅ |`«∞‰õΩ‰õΩ Pã¨~åxzÛ# áœ~° ѨOÑ≤}© =º=ã¨÷‰õΩ
=∞OQÆà◊O áê_Õâß~°∞. ã¨=∞„QÆ tâ◊√ Jaè=$kú – „áê^äŒq∞Hõ P~ÀQƺ
ˆHO„^•Å∞ <å=∞ =∂„`«"≥∞ÿ, =∞ÖËiÜ«∂ – HõÅ~å =O˜ ã¨O„Ѩ^•Ü«∞
™ê=∂lHÍOâ◊O

57. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 57
~ÀQÍʼnõΩ „QÍg∞} „áêO`åÅ∞ <≥Å"≥·áÈÜ«∂~Ú. =º=™êÜ«∞ ~°∞}ÏÅ∞
JkèHÍ~° ǨÏÜ«∂O‰õΩ Ñ¨iq∞`«"≥∞ÿ, 'Jaè=$kú— „áêOfÜ«∞ Jã¨=∂#`«Å‰õΩ
H©ÅHõ"≥∞ÿ áÈ~ÚOk.
J~Ú`Õ aè#fl ã¨O㨯 $`«∞Å∞, "≥#∞HõÉÏ@∞ `«<åxH˜ PÅ"åÅ"≥∞ÿ#
=∞# =~°æ ã¨=∂[OÖ’, ^Œo`«∞Å∞ – „ã‘ÎÅ∞, z#fl – ã¨#flHÍ~°∞ Ô~·`åOQÆO
ѨiѨÓ~°‚"≥∞ÿ# J=º=ã‘÷Hõ$`« ~°OQÍxH˜ Ö’|_ç, ÃÑ·# ¿Ñ~˘¯#fl
xiÌëêìOâßÅ∞ f„= „ѨÉèÏ"å<Õfl K«∂áê~Ú. P „ѨÉèÏ=O U "Õ∞~°HõO>Ë,
"åi "åi „áê^äŒq∞Hõ J=ã¨~åÅ<Õ HÍÅ~å¿ã ™ê÷~ÚÖ’ =∞~À =∂@Ö’
K≥áêÊÅO>Ë "åi „áê^äŒq∞Hõ ǨωõΩ¯Å<Õ Ç¨ÏiOz "ÕâßÜ«∞#=K«∞Û. Jk
ZÖÏ JO>Ë? =∞# ~å*ϺOQÆO =¸_À J^蕺ܫ∞OÖ’ '„áê^äŒq∞Hõ
ǨωõΩ¯Å∞— á⁄O^Œ∞Ѩ~°Û|_®¤~Ú. "å˜Ö’ "≥Ú^Œ@k ã¨=∂#`«fiǨωõΩ¯.
Wxfl JO`«~åÅ ^˘O`«~°Ö’¡ ZHõ¯_»n ã¨=∂#`«fiO? nxHõ#∞|O^èŒOQÍ
=∂#"åaè=$kúH˜ ã¨O|OkèOz# ã¨∂zHõÅ#∞ ~å*ϺOQÆO <åÅ∞QÀ
J^蕺ܫ∞OÖ’ 'P^ÕtHõ ã¨∂„`åÅ∞—QÍ *’_çOKå~°∞. Wk ~å*ϺOQÆO
42= ã¨=~°}`À 1976Ö’ LxH˜Ö’H˜ =zÛ<å PK«~°}Ö’ â◊¥#ºO.
WO^Œ∞Ö’ =∞# ã¨O㨯 $u qÅ∞=Åhfl, „Ѩ[ÅO^Œi Ѩ@¡ ™È^Œ~°
ã¨=∂#`åfixfl, *ÏfÜ«∞ =#~°∞Å#∞ Jaè=$kú Ѩ~°∞ã¨∂Î ~°H˜ΔOKåÅx,
„Ѩ*Ï ã¨OѨ^Œ#∞ HÍáê_®Åx ã¨Ê+¨ìOQÍ ¿Ñ~˘¯<åfl~°∞. HÍh PK«~°}
`«kú#flO. *Ïf ã¨OѨ^Œ#∞ áȩѨ_ç q^ÕjÜ«ÚʼnõΩ ^è•~å^Œ`«ÎO
KÕã¨∞Î<åfl~°∞. =∂#=`åfixfl, âß„ã‘ÎÜ«∞ J=QÍǨÏ##∞ ÃÑOá⁄OkOKåÅO>Ë
ˆH=ÅO F =∞`« „áêuѨkHõ# Jâß„ã‘ÎÜ«∂xfl 'âß„ã‘ÎÜ«∞O— Jx
#=∞‡|Å∞‰õΩ`«∂ ~å*ϺOQÆ ji¬HõÖ’x Ãã‰õΩºÅi*Ï<Õfl „Ѩtflã¨∞Î<åfl~°∞.
W^ŒO`å „Ñ¨*Ï™êfi=∞ºO ¿Ñi@ [~°∞QÆ∞`«∞#fl^Õ =¸_À J^茺ܫ∞OÖ’x
„áê^äŒq∞Hõ ǨωõΩ¯Å J~å÷xfl Ѩ~°=∂~å÷xfl qã¨Îiã¨∂Î, <åÅ∞QÀ
J^蕺ܫ∞OÖ’x P^ÕtHõ ã¨∂„`åÅ#∞ '„áê^äŒq∞Hõ ǨωõΩ¯Å∞—QÍ ^Õâ◊
J`«∞º#fl`« <åºÜ«∞ ™ê÷#O xˆ~ÌtOzOk. J~Ú<å WO`«˜ |Ç≤Ï~°OQÆ
kèHõ¯~°}.
JO^ŒiH˜ q^Œº! Wk P^ÕtHõ ã¨∂„`åÖ’¡ á⁄O^ŒÑ¨iz#ѨʘH©, 21=
JkèHõ~°}OÖ’x „áê^äŒq∞Hõ ǨωõΩ¯Ö’¡ XHõ˜QÍ KÕiOk. D 21=
JkèHõ~°}OÖ’ ã¨∞ã¨Ê+¨ìO KÕã≤# rqOKÕ Ç¨Ï‰õΩ¯Ö’x =∞øeHõ JOâßÅhfl
=∂#= J=ã¨~åÖË. Jq Uq∞@O>Ë, q^Œº, r=<Àáêkè, P"åã¨O
"≥Ú^ŒÖˇ·#=hfl. r=<Àáêkè JO>Ë Ñ¨xǨωõΩ¯. „Ѩf XHõ¯iH© 'Ѩx—
HõeÊOz, âßâ◊fi`« Láêkè W"åfieû# ÉÏ^茺`« „ѨÉèí∞`åfix^Õ. Jn <å_»∞
Láêkè Ǩg∞ ¿Ñi@ ‰õÄbk<åÅ ÖˇHõ¯Å‰õΩ Ñ¨iq∞`«"≥∞ÿ áÈ~ÚOk.
J~Ú`Õ D Ѩx ǨωõΩ¯ F „áê^äŒq∞Hõ ǨψH¯. HÍh PK«~°}Ö’ Wn
=~°ã¨.
D „áê^äŒq∞Hõ ǨωõΩ¯Å#∞ QÆ∞iÎOz, "å˜ „áê^è•#º`«Å#∞ „Ѩ[Å
=ÚO^Œ∞Oz "å˜x ™êkèOK«∞‰õΩ<Õ "å`å=~°}O HõeÊOK«_»O |∞kúr=ÙÅ
ÉÏ^茺`«. HÍh ã¨~°mHõ~°} – D |∞kúr=ÙÅ ÉÏ^茺`«#∞ Ѩ~å~ÚHõ~°}O
KÕ¿ãã≤Ok. qÅ∞=Å JO`«~°O ÃÑiyáÈ~Ú, "Õ∞=Ú "å˜ „ѨÉèÏ"åxH˜
Jf`«∞ÅO HÍ=∞#fl ÉèÏ=##∞ HõeÊOKÕã≤Ok. J~Ú<å ZHõ¯_À U^À
Pâ◊ x#fl˜ <ÕѨ^䌺OÖ’ '=∂#"åaè=$kú—H˜ H©ÅHõ"≥∞ÿ# D JOâßÅ
J=∞Å∞#∞ ˆHO„^Œ, ~åR „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ ã¨g∞H˜ΔOz, `«QÆ∞ HÍ~°º„Hõ=∂xfl
KÕѨÏìeû LOk. P~ÀQƺO – q^Œº „Ѩ[ÅO^ŒiH© =iÎOKÕÖÏ =ÚO^Œ∞
K«∂_®e. WO^Œ∞Hõ#∞|O^èŒ"≥∞ÿ#k áÈ+¨HÍǨ~° Éèí„^Œ`«. Wk „Ѩ^è•#OQÍ
¿Ñ^Œ „ã‘ÎʼnõΩ J`«ºO`« H©ÅHõO. QÆ~°ƒù^•~°}, tâ◊√áÈ+¨}Ö’ H©ÅHõ"≥∞ÿOk.
[#‡xKÕÛO^Œ∞ˆH H͉õΩO_® a_»¤ P~ÀQƺ Z^Œ∞QÆ∞^ŒÅ‰õÄ „Ѩ^è•#"≥∞ÿOk.
a_»¤ Ѩ٘ì#Ѩʘ #∞O_ç =¸_Õà◊¡ =Ü«∞ã¨∞ =~°‰õÄ Wk `«e¡ – a_»¤Å‰õΩ
J`«ºO`« P=â◊ºHõO. P `«~°∞"å`«, =º=™êÜ«∞O, PǨ~À`«ÊuÎ, P~ÀQƺO,
ã¨=∞„QÆ tâ◊√ Jaè=$kú Ѩ^äŒHÍÅ∞, '=∂#"åaè=$kú—Ö’ J`«ºO`«
„Ѩ^è•#"≥∞ÿ#q. „áê^äŒq∞Hõ P~ÀQƺ ˆHO„^•Å∞ [<åÉèÏ ^•=∂ëêÖ’
U~åÊ@∞ WO^Œ∞‰õΩ ^ÀǨÏ^ŒÑ¨_»∞`«∞Ok. g˜`À „áê^äŒq∞Hõ q^Œº Láêkè
HõÅÊ# „áê=ÚYº`« JOâßÖË. J~Ú`Õ W=hfl KÕÜ«∂ÅO>Ë UO KÕÜ«∂e?
W=hfl ~å*ϺOQÆ|^Œú"≥∞ÿ#"Õ. JÅqHÍxq HÍ=Ù. „Ѩ*ÏÇ≤Ï`åxfl
HÀ~°∞‰õΩO>Ë Jhfl PK«~°}‰õΩ ™ê^茺"≥∞ÿÜÕ∞"Õ. WO^Œ∞‰õΩ Z*ˇO_®#∞
=∂~°∞ÛHÀ"åe. ^Õâ◊ÉèíH˜ÎÜ«Ú`«, (Éèí∞H˜ÎÜ«Ú`« ™ê÷<Õ) â◊‰õΩÎÅ∞QÍ
Ü≥∂zOKåe. ™ê÷xHõ ã¨Oã¨÷ʼnõΩ JkèHÍ~° qˆHO„nHõ~°}#∞ gÅ∞ HõeyOKÕ
~å*ϺOQÆ 73, 74 ã¨=~°}Å#∞ ã¨`«fi~°"Õ∞ J=∞Å∞ KÕÜ«∂e.
ã¨O„Ѩ^•~ÚHõ qkè q^è•<åÅ#∞ ѨsH˜Δã¨∂Î qˆHO„nHõ$`« =º=™êÜ«∞
q^è•<åÅ#∞ qã¨Î$`« Ѩ~°Kåe. Ü«∂O„fHõ~°} q^è•<åʼnõΩ ã¨fiã≤Î K≥áêÊe.
^Œ∞iƒHΔÍxfl JkèQÆq∞OKÕ ã¨O„Ѩ^•Ü«∞ ¿ã^ŒºÑ¨Ù q^è•<åÅÃÑ· Ѩiâ’^èŒ#Å#∞
„áÈ`«ûÇ≤ÏOKåe. áœ~° ѨOÑ≤}© qkè q^è•<åxfl "≥∞~°∞QÆ∞ѨiÛ, ~åy,
*Á#fl =O˜ ^è•<åºÅ#∂ ѨOÑ≤}© KÕÜ«∂e. D ѨO@ʼnõÄ =i ѨO@
=∂kiQÍ y@∞ìÉÏ@∞ ^èŒ~°Å#∞ „ѨHõ˜OKåe. Éèí∂QÆ~°ƒù [Å
^Œ∞ifixÜ≥∂QÍxfl x~ÀkèOKåe. [Å =#~°∞Å#∞ ~°H˜ΔOK«∞HÀ"åe. Láêkè
Ǩg∞ "Õ`«#OÖ’ áÈ+¨HÍǨ~åxfl ÉèÏQÆO KÕÜ«∂e. JO>Ë "Õ`«#OÖ’
ã¨QÆO "Õ∞~°‰õΩ PǨ~° ^è•<åºÅ#∞ ѨOÑ≤}© KÕÜ«∂e. HÍi‡‰õΩÅ "Õ`«<åÅ#∞
Hõhã¨O r=# =ºÜ«∂xH˜ ã¨iáÈÜÕ∞ÖÏ xˆ~ÌtOKåe. ~å*ϺOQÆOÖ’x
43= PiìHõÖò‰õΩ J#∞QÆ∞}OQÍ "≥∞~°∞ÔQ·# r=# ™ê÷~ÚÖ’ x~°‚~ÚOKåe.
=∂#"åaè=$kúx ã¨=¸ÅOQÍ Hõ|oOKÕ 'PHõe—x x~°∂‡eOKåe. J^Õ
¿Ñ^ŒiHÍxfl WHõ JO^ŒiH© 'q^Œº—#∞ JOkOKÕÖÏ ã¨`«fi~° K«~°ºÅ∞
fã¨∞HÀ"åe. „ÃÑ·"Õò q^Œº‰õΩ áÈ©QÍ „ѨÉèí∞`«fi áê~î°âßÅÅ#∞
„áÈ`«ûÇ≤ÏOKåe. q^•º ~°OQÆO ˆHÏ~ÚOѨÙÅ#∞ *ÏfÜ≥∂`«ÊuÎÖ’ P~°∞
âß`åxH˜ ÃÑOz, JO^Œ∞Ö’ ã≤OÇ¨Ï ÉèÏQÍxfl „áê^äŒq∞Hõ q^Œº/
„áê^äŒq∞HÀ#fl`« q^Œº‰õΩ ˆHÏ~ÚOKåe, <≥·Ñ¨Ù}º`«#∞ ÃÑOKÕ kâ◊QÍ
q^Œº#∞ qã¨ÎiOѨKÕÜ«∂e. Ã+_»∂ºÖò¤ „áêO`åÖ’¡ x=ã≤OKÕ yi[#∞ʼnõΩ
áœ~° ѨOÑ≤}©, ã¨=∞„QÆ tâ◊√ Jaè=$kú Ѩ^äŒHÍÅ#∞ =iÎOѨKÕã¨∂Î, „Ѩ*Ï
P~ÀQͺxfl JO^Œ*ËÜ«∂e.
WHõ Ô~·`åOQÆ q+¨Ü«∂xH˘¿ãÎ ¿Ñ^Œ Ô~·`«∞ʼnõΩ, =º=™êÜ«∞ HÍi‡‰õΩʼnõΩ
ã¨O™ê÷QÆ`« ~°∞}ÏÅ#∞ QÆi+¨ì ™ê÷~ÚÖ’ ˆHÏ~ÚOKåe. ¿Ñ^ŒÅO^ŒiH©
QÆ$Ç¨Ï =ã¨ux JOk"åfie. ÃÑ~°˜ `À@Å ÃÑOѨHÍxfl „áÈ`«ûÇ≤ÏOKåe.
HÍh =∞# „ѨÉèí∞`åfiÖË"≥∂ ¿Ñ^ŒÅ‰õΩ Ãã·`«O Jáê~üì"≥∞O@¡#∞, _»∂ÃÑ¡H±û
Wà◊¡#∞ W™êÎ=∞O@∞Ok. W¿ãÎ – y¿ãÎ ÃÑ~°˜ `À@Å ÃÑOѨHõO ZÖÏ?
„Ѩ*Ï~ÀQƺ qã¨Î $uÖ’ "≥·^Œ∞ºÅ#∞ – ã¨Ç¨Ü«∞Hõ ã≤|ƒOk [<åÉèÏ
^•=∂ëêÖ’ xÜ«∞q∞ã¨∂Î =$uΠѨ@¡ JOH˜`« ÉèÏ=O <≥ÅH˘<Õ `«~°Ç¨Ö’
„áÈ`åûxfl"åfie. D~ÀA# `˘q∞‡k =∞Ok _®Hõì~°¡‰õΩ, P~°∞QÆ∞~°∞ =∂„`«"Õ∞
ã¨Ç¨Ü«∞ ã≤|ƒOk L<åfl~°∞. D ™ê÷~Úx XHõ _®Hõì~°∞‰õΩ Hõhã¨O =ÚQÆ∞æ~°∞
ã¨Ç¨Ü«∞ ã≤|ƒOk LO_ÕÖÏ K«∂_®e. yi[# „QÍ=∂Ö’¡ "åºkè x~À^èŒHõ
ǨωõΩ¯‰õΩ Ç¨g∞x"åfie. D q=~°}#∞ JO`«˜x ã¨∂H©Δ ‡Hõi¿ãÎ W^À
L^•Ç¨Ï~°}.
„ѨÉèí∞`«fiO F #QÆ~åxH˜ ã¨g∞ѨOQÍ L#fl Ñ¨Öˇ¡‰õΩ ~°Ç¨Ï^•ix xi‡Oz
~°"å}Ï ™œHõ~°ºO HõeÊOzO^Œ#∞HÀO_ç. ~°Ç¨Ï^•i x~å‡}O – ~°"å}Ï
™ê=∂lHÍOâ◊O

58. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201558
Pk"åã¨∞Å#∞pHõ˜=∞Ü«∞OKÕã¨∞Î#flÉÏÔH·ûò
áÈ~å_ç™êkèOK«∞‰õΩ#flJ@gǨωõΩ¯Å#∞Ãã·`«OǨÏiOz,Ñ≤_çÔH_»∞=∞Okã¨OѨ#∞flÅHÀã¨OPk"åã¨∞Å#∞x~åfiã≤`«∞Å#∞
KÕã≤,Ѩ~åº=~°}Ïxfl^èŒfiOã¨OKÕã¨∞Î#fláêʼnõΩÅ#∞ã¨OѶ¨∞˜`«OQÍZ^Œ∞~À¯"åÅO@∞<åfl~°∞ H˘„~°*’ºu
PO„^茄Ѩ^Õâò ~åRO qâßY lÖÏ¡ U*ˇhû (=∞#ºO) 60,293
K«^Œ~°Ñ¨Ù H˜Ö’g∞@~°¡ qã‘Î~°‚O, 11 =∞O_»ÖÏÅ∞, 244 ѨOKå~ÚfÅ∞,
3,574 „QÍ=∂Å∞, 6,00,500 =∞Ok Pk"åã¨∞Å∞ ѨK«Ûx H˘O_»Å∞,
[Å[Å áêˆ~ h~°∞ („ѨHõ$u) #_»∞=∞ r=#O ™êyã¨∞Î<åfl~°∞. D
„áêO`«OÖ’ ~å[ºO LOk, áêÅ<å LOk, ~å*ϺOQÆO LOk. J~Ú<å
Pk"åã¨∞Å∞ <åQÆiHõ`«‰õΩ P=∞_» ^Œ∂~°OÖ’ |`«∞‰õΩ`«∞<åfl~°∞. ˆH=ÅO
„â◊=∞`À, HÍÅO `≥zÛ# =∂~°∞Ê`À rqã¨∞Î<åfl~°∞. J_»qÖ’ L#fl
=#~°∞Å#∞ `«=∞‰õΩ J#∞‰õÄÅOQÍ =∂~°∞Û‰õΩO@∂ `«=∞ J=ã¨~åÅ∞
f~°∞Û‰õΩO@∞<åfl~°∞. J_»q `«e¡<Õ #=Ú‡H˘x |`«∞‰õΩ`«∞#fl Pk"åã¨∞Å#∞
J_»q #∞O_ç "Õ~°∞KÕã≤ K«∂_»ÖËO. J_»q #∞O_ç "Õ~°∞KÕã≤ K«∂¿ãÎ `«e¡
a_»¤Å#∞ "Õ~°∞ KÕã≤#@∞¡QÍ LO@∞Ok. Pk"åã¨∞Å∞ U_®kÖ’ 4–5
<≥ÅÅ∞ H˘O_»áÈ_»∞ (=º=™êÜ«∞O) g∞^Œ P^è•~°Ñ¨_ç`Õ q∞QÆ`å ã¨=∞Ü«∞O
J_»q `«e¡ X_çÖ’<Õ ¿ã^Œ f~°∞Û‰õΩOÏ~°∞. J_»qÖ’ ^˘iˆH J_»¤‰õΩ
(Ñ≤Hõ¯Å∞) pѨÙ~°∞, +‘HÍÜ«∞, Lã≤iHÍÜ«∞, Hõ~°HÍÜ«∞, `Õ<≥, =∂q∞_ç,
Ѩ#ã¨, r_ç, ^Œ∞OѨÅ∞ ~°Hõ~°HÍÅ k#∞ã¨∞ÅÃÑ· P^è•~°Ñ¨_ç `«=∞ Hõ_»∞ѨÙ
xOѨىõΩOÏ~°∞. WÖÏO˜ Pk"åã¨∞Å#∞ J_»q #∞O_ç ^Œ∂~°O
KÕÜ«∞_®xH˜ =∞# áêʼnõΩÅ∞ ѨÓ#∞‰õΩO@∞<åfl~°∞.
qâßY =∞#ºOÖ’ ÉÏÔH·ûò Z*ˇO_® =∞~À=∂~°∞ `≥~°ÃÑ·H˜ =zÛOk.
2004Ö’ JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛ# HÍO„ÔQãπ „ѨÉèí∞`«fiO 2005 EÖˇ·
1# lO^•Öò`À#∞, 2007 Ѷ≤„|=i 14# ~°ãπ JÖò Mˇ·=∂`À#∞
XѨÊO^ŒO KÕã¨∞‰õΩOk. D Ô~O_»∞ ã¨Oã¨÷ʼnõΩ ZÑ≤ZO_çã≤ ^•fi~å
ÉÏÔH·ûò#∞ ã¨~°Ñ¶¨~å KÕÜ«∂eû LO@∞O^Œx P<å˜ HÍO„ÔQãπ „ѨÉèí∞`«fi
PÖ’K«#. ÉÏÔH·ûò `«=fiHÍÅ#∞ f„=OQÍ =ºuˆ~H˜Oz# Pk"åã¨∞Å∞
HÍO„ÔQãπ‰õΩ |∞kúK≥Ñ≤Ê ˜_çÑ≤x QÆ^≥Ì<≥H˜¯OKå~°∞. JkèHÍ~°OÖ’H˜ ~åHõ
=Ú#∞Ѩ٠ÉÏÔH·ûò#∞ =ºuˆ~H˜Oz# K«O„^ŒÉÏ|∞ JkèHÍ~°O KÕѨ˜ì#
60 ~ÀAÅ∞ u~°QÆHõ =Ú#∞¿Ñ PQÆã¨∞ì 9# („ѨѨOK« Pk"åã≤ k<À`«û=O
<å_»∞) =∞#ºOÖ’ ÉÏÔH·ûò `«=fiHÍÅ∞ S˜_çZ ^•fi~å KÕѨ_»`å=∞x
`«=∞ "≥·Yix K≥ѨÊ<Õ K≥áêÊ_»∞. nxfl H˘OK≥O "≥#H˜¯ uiy K«∂_®e.
qâßY =∞#ºOÖ’ ÉÏÔH·ûò Yx[O L#fl@∞¡QÍ 1970Ö’ ~°ëêº
™ê„=∂[º"å^Œ∞Å∞ Hõ#∞Q˘<åfl~°∞. 1975Ö’ `«=fiHÍÅ∞ "≥Ú^ŒÖˇ˜ì
1979Ö’ q~°q∞OK«∞‰õΩx "≥#H˜¯ áÈÜ«∂~°<Õk D „áêO`« Pk"åã¨∞Å∞
ã¨Ê+¨ìOQÍ K≥ѨÙ`å~°∞. (<Õ˜H˜ D „áêO`«OÖ’ fã≤# Q˘~ÚºÅ∞ =∞#‰õΩ
HõxÑ≤ã¨∞ÎOÏ~Ú. D Q˘~ÚºÅÖ’ J_»q [O`«∞=ÙÅ∞, =∞#∞+¨μÅ∞ Ѩ_ç
â◊"åÅ∞QÍ HõxÑ≤™êÎ~°∞.) <å˜ #∞O_ç <Õ˜ =~°‰õΩ ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å∞
PHõe H˘#fl _ÕQÆÖÏ¡ =∞#^Õâßxfl, ã¨OѨ^Œ#∞ Å∂© KÕÜ«∞_®xH˜
Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∞Î<åfl~°∞. =∞s =ÚYºOQÍ =∞#^Õâ◊O ÖÏO˜ J~°ú =Åã¨,
J~°ú Éèí∂™êfi=∞º ^ÕâßÅÃÑ· Ѩ_ç K«=Ú~°∞, Yx*Ïefl Å∂© KÕÜ«∞_®xH˜
™ê„=∂[º"å^Œ∞Å∞ ÅHõΔ ºOQÍ ÃÑ@∞ì‰õΩ<åfl~°∞. D ÅHõΔ ºOÖ’ ÉèÏQÆOQÍ<Õ
=∞#ºOÃÑ· ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å Hõ#∞fl Ѩ_çOk.
K«i„`« „áê~°OÉèíO #∞O_ç |Å"≥∞ÿ# ~å*ϺÅ∞, `≥QÆÅ∞ |ÅÇ‘Ï#∞ÅÃÑ·
^•_ç KÕã¨∂Î<Õ L<åfl~Ú. Jq JÖÏ KÕÜ«∞_®xH˜ XHõ>Ë =∞øeHõ HÍ~°}O.
HÀ~°∞‰õΩ#fl =#~°∞Å#∞ á⁄O^Œ_»"Õ∞ JOu=∞ ÅHõΔ ºOQÍ LO@∞Ok. D
ÅHõΔ ºOÖ’ ÉèÏQÆOQÍ<Õ ^ÕâßÅ#∞, ~å„ëêìÅ#∞ P„Hõq∞OK«∞‰õΩx `«#
U*ˇO@¡#∞ Ãјì #_çÑ≤ã¨∞ÎOÏ~°∞. `«=∞‰õΩ ÖÁOQÆx ^ÕâßÅ#∞ J}∞
ÉÏO|∞Å∞ L#fl@∞¡QÍ z„fHõiOz ™êÜ«Ú^èŒ ^•_»∞Å∞ KÕã≤, `«=∞‰õΩ
J#∞‰õÄÅOQÍ LO_Õ H©Å√ÉÁ=∞‡ („ѨÉèí∞`åfixfl) Ãјì #_çÑ≤OK«_»O,
JHõ¯_» L#fl K«=Ú~°∞, Yx*Ïefl Å∂© KÕã≤ `«=∞ ™ê„=∂*Ϻxfl
qã¨ÎiOK«∞HÀ"åe J<Õk J"≥∞iHÍ ÖÏO˜ J„QÆ~å*ϺŠ‰õΩ„@. D
‰õΩ„@ʼnõΩ `«ÖÁyæ# =∞#^Õâ◊ áêʼnõΩÅ∞ ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å∞
~°∂á⁄OkOz# áêÅã‘Å#∞ =∞#^Õâ◊OÖ’ =∞s =ÚYºOQÍ Pk"åã¨∞Å∞
x=ã≤ã¨∞Î#fl „áêO`åÅ#∞ MÏm KÕ~ÚOK«_®xH˜, Pk"åã¨∞Å#∞
>ˇ„~°iã¨∞ìÅ∞QÍ, f„="å^Œ∞Å∞QÍ =Ú„^Œ"Õã≤ áÈbã¨∞ áê~åq∞Å@s
™œHõ~°ºO HõeÊOK«_»O HÍ^Œ∞ 'Jaè=$kú— Jk „ѨÉèí∞`«fi ¿ã=Å qã¨Î $u.
D ¿ã=Å qã¨Î $ux qxÜ≥∂yOK«∞‰õΩx P Ñ¨Öˇ¡ ¿Ñ^ŒÅ∞ `«=∞ „QÍg∞}
L`«Ê`«∞ÎÖˇ·# áêÅ∞, HÍÜ«∞QÆ∂~°Å#∞ ã¨g∞Ѩ Ѩ@ì}ÏxH˜ fã¨∞‰õΩáÈ~Ú
J=Ú‡HÀQÆey `«=∞ r=# ™ê÷~Úx ÃÑOK«∞HÀQÆey`Õ Jn Jaè=$kú!
~°"å}Ï ™œHõ~°ºO ^•fi~å "åi Ñ≤Å¡Å#∞ K«kqOK«∞HÀQÆey`Õ Jn
Jaè=$kú!!
ÃÑ· ã¨Ç¨Ü«∞Hõ K«~°ºÅhfl J=∞Å∞ KÕÜ«∞QÆeˆQ"Õ J~Ú`Õ WO^Œ∞‰õΩ
„Ѩ*ÏÇ≤Ï`åxfl HÀ~°∞‰õΩ<Õ Jaè=∞`«O, z`«Îâ◊√kú LO_®e. ÅHõΔ º kâ◊
HÍ~˘Êˆ~ò â◊‰õΩÎÅ "≥·Ñ¨Ù #∞Oz ¿Ñ^Œ „Ѩ[Å "≥·Ñ¨Ù =∞àÏ¡e. q^Õj â◊‰õΩÎʼnõΩ
`åÉË^•~°∞¡QÍ =º=ǨÏiOKÕ^Œ∞‰õΩ |^Œ∞Å∞ ¿Ñ^ŒÅ Jaè=∂#∞Å∞QÍ
=∂~åe. JѨC_Õ `«~°`«~åʼnõÄ ¿ÑÔ~xflHõQÆ#fl <Õ`«Å∞QÍ K«i„`«Ö’
z~°™ê÷~ÚQÍ xÅ∞™êÎ~°∞. ÖˉõΩO>Ë ã¨O㨯~°}Å TaÖ’ H˘@∞ì‰õΩáÈ`«∞#fl
™ê=∂#∞º_»∞ q∞u g∞i# |`«∞‰õΩ ÉèÏ~åxfl =keOK«∞‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ EÅ∞
q^Œ∞Å∞™êÎ_»∞. Jk ZѨC_»∞? ZÖÏ? J#flk K≥ѨÊÖËO. Jaè=$kú kâ◊QÍ<Õ
=∂~°∞ÊO@∞O^Œx =∞ǨhÜ«ÚÅ∞ ZѨC_À K≥áêÊ~°∞ K«i„`«Ö’. QÍ_ç
`«Ñ≤Ê# 'Jaè=$kú— 㨄Hõ=∞O JÜÕ∞ºO^Œ∞‰õΩ J#∞"≥·# „Hõ=∂#∞QÆ`« =∂~°æO
Jx"å~°ºO. Jk `«fi~°Ö’<Õ Jx Pt^•ÌO!!
(~°K«~Ú`« áê„uˆHÜ«ÚÅ∞)
™ê=∂lHÍOâ◊O
g

59. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 59
|ÅQÍÅ`À ǨÏ`«ºÅ∞, =∞Ç≤Ïà◊ÅÃÑ· J`åºKå~åÅ∞ KÕ~Úã¨∞Î<åfl~°∞.
"åã¨Î"åxH˜ áêʼnõΩÖË ÃÑ^ŒÌ >ˇ„~°iã¨∞ìÅ∞QÍ, f„="å^Œ∞Å∞QÍ,
Éèí∂™êfi=ÚÅ∞QÍ `«Ü«∂Ô~·, Pk"åã¨∞Å∞ rqã¨∞Î#fl J_»=ÙÅ#∞ ^èŒfiOã¨O
KÕÜ«∞ ѨÓ#∞‰õΩ<åfl~°∞.
qâßY =∞#ºO „áêO`«OÖ’ 11 =∞O_»ÖÏŠѨikèÖ’ S^Œ∞
=∞O_»ÖÏÖ’ ÉÏÔH·ûò xˆHΔáêÅ∞ L#fl@∞¡QÍ x~åúiOKå~°∞. D „áêO`«O
#∞O_ç ÉÏÔH·ûò#∞ `«~°eOK«_®xH˜ 17 ã¨O=`«û~åÅ #∞O_ç f„="≥∞ÿ#
„Ѩܫ∞`åflÅ∞ KÕã¨∞Î<åfl~°∞. ÉÏÔH·ûò QÆ#∞Å ™ê÷Ѩ# ~å*ϺOQÆOÖ’x 244
Ã+_»∞ºÖò „ѨHÍ~°O Pk"åã¨∞Å „ѨÜ≥∂[<åʼnõΩ =ºuˆ~Hõ"≥∞ÿO^Œx
áêʼnõΩÅ∞ „Ѩ=∂}O KÕã≤# ~å*ϺOQÆOÖ’<Õ LOk. W^Õ H͉õΩO_®
=∞~À ^ŒQÆæ~° Uq∞ K≥ѨÙ`«∞O^À K«∂^•ÌO. ÉèÏ~°`« ~å*ϺOQÆ 5=, 6=
Ã+_»∞ºÖò „ѨHÍ~°O 1990Ö’ 73 ~å*ϺOQÆ ã¨=~°} ^•fi~å ã¨OHõeÊOz#
ѨOKå~Úf ~å*ò Ã+_»∞ºÖò „áêO`åÅ qã¨Î~°} K«Ïìxfl (ÃÑ™ê) J@g
ǨωõΩ¯Å K«@ìO 2006 „ѨHÍ~°O Jk"åã¨∞Å∞ x=ã≤OKÕ „áêO`åÖ’¡
™ê=∂lHõ, Pi÷Hõ, Jaè=$kú HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ KÕѨÏìÅ#fl Ѩ^äŒHÍÅ∞,
HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ „áê*ˇ‰õΩìʼnõΩ, QÆ#∞ʼnõΩ J#∞=∞`«∞Å∞ =∞OE~°∞
KÕÜ«∂Å#fl „QÍ=∞ ã¨Éèí J#∞=∞u á⁄O^•e. HÍh áêʼnõΩÅ∞ KÕã¨∞ÎOk
Uq∞˜? „Ѩ[Å #∞O_ç |Å=O`«OQÍ Éèí∂=Úefl P„Hõq∞ã¨∂Î H˘O_»efl
|^ŒúÅ∞ H˘˜ì ÉÏÔH·ûò Yx*Ïefl *ˇ„Ô~Å H˘O_»Å #∞O_ç 90 H˜Ö’g∞@~°¡
^Œ∂~°OÖ’ L#fl =∂Hõ=~°áêÖˇO iÃѶ·#sH˜ (nx HÀã¨O 1500 ZHõ~åÅ
Éèí∂=Úefl Ô~·`«∞Å #∞O_ç |Å=O`«OQÍ ¿ãHõiOKå~°∞) `«~°eOK«#∞<åfl~°∞.
nxfl `«~°eOK«_®xH˜ Ö’`«∞QÆ_»¤ [OHõΔ<£ #∞O_ç |ÅѨO g∞^Œ∞QÍ 30
H˜Ö’ g∞@~°¡ ^Œ∂~°OÖ’ L#fl QÀѨÙ~°O H˘O_» =~°‰õΩ `å~°∞ ~À_»∞¤
x~å‡}O "ÕQÆ=O`«O KÕâß~°∞. D „áêO`«O #∞O_ç „Ñ¨u ã¨O=`«û~°O
4.5 q∞eÜ«∞<£ @#∞flÅ ÉÏÔH· ûò#∞ *ˇ„Ô~ÅH˘O_»Å #∞O_ç
`«~°eOK«#∞<åfl~°∞. nxHÀã¨O 16 ˜Ñ¨Ê~°¡#∞ qxÜ≥∂y¿ãÎ, ã¨O=`«û~åxH˜
2.18 ÅHõΔÅ Ö’_»∞¡ `«~°eOKåeû LOk. JO>Ë PÜ«∂ ÖÏsÅ∞ ~ÀA‰õΩ
770 „˜Ñ¨CÅ∞ u~°QÍe. ~ÀA‰õΩ 8 QÆO@Å áê@∞ ~°"å}Ï [iy`Õ
QÆO@‰õΩ 96 ÖÏsÅ∞ ÉÏÔH·ûò ~°"å}Ï KÕ™êÎ~Ú. D ÖˇHõ¯# xq∞ëêxH˜
1.6 „@‰õΩ¯Å∞ ~À_»∞¤ÃÑ· ÉÏÔH·ûòx "≥∂ã¨∞‰õΩ"≥Å∞`å~Ú. nx „ѨHÍ~°O
QÆO@‰õΩ 60 „˜Ñ¨CÅ∞ "ÕÜ«∂ÅO>Ë xq∞ëêxH˜ XHõ ÖÏs D ~À_»∞¤ÃÑ·
^Œ~°≈#O Wã¨∞ÎOk. nx ^•fi~å 19 [ÖÏâ◊Ü«∂Å∞, z„`«H˘O_», Ñ‘ÖË~°∞,
_»OHõ~å~Ú q^Œ∞º`ü ˆHO„^•Å‰õΩ „Ѩ=∂^ŒO U~°Ê_»#∞Ok. <åÅ∞QÆ∞
=∞O_»ÖÏŠѨikèÖ’ 9312 ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞ 44.010 =∞Ok „Ѩ`«ºHõΔ
„Ѩ=∂^•xH˜ QÆ∞iHÍ#∞<åfl~°∞. Ѩ~ÀHõΔOQÍ ÅHõΔÅ =∞Ok x~åfiã≤`«∞Å∞
HÍ#∞<åfl~°∞. 60 "ÕʼnõΩ ÃÑ·QÍ Ô~·`«∞Å∞, HÍi‡‰õΩÅ∞ Láêkèx HÀÖ’Ê`å~°∞.
Zxq∞k "ÕÅ ÃÇÏHõì~°¡ J_»q <åâ◊#=∞=QÍ, J@g L`«Ê`«∞ÎÅÃÑ·
P^è•~°Ñ¨_»∞`«∞#fl Pk"åã¨∞Å |`«∞‰õΩÅ∞ ÃÑ#flO g∞^Œ #∞O_ç á⁄~ÚºÖ’
Ѩ_»¤ K«O^ŒOQÍ =∂~°#∞<åfl~Ú. D ÉÏÔH·ûò „Ѩ=∂^ŒO P=∞_» ^Œ∂~°OÖ’
LO_»QÍ<Õ (^ÕâßÅ ¿+~°¡) ~å[H©Ü«∞ <Õ`«Å∞, HÍ~˘Êˆ~ò ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞
Pk"åã¨∞Å#∞ "åi =∞<å# "åiH˜ =kÖËã≤ ÉÏÔH·ûò q^èŒfiO™êxH˜
Pk"åã¨∞Å#∞ JѨÊyOz `å=Ú =∂„`«O „áê}cèu`À q^ÕâßÖ’¡x
|Ü«∞˜ „áêO`åʼnõΩ (ã¨∞~°H˜Δ`«) ѨÖÏÜ«∂<åÅ∞ KÕ¿ãO^Œ∞‰õΩ =¸@
=ÚÖË¡ =ÚO^Õ ã¨~°∞̉õΩO@∞<åfl~°∞. 1947Å `«~åfi`« #∞O_ç qq^èŒ ÉèÏs
„áê*ˇ‰õΩìÅ∞, QÆ#∞Å ^•fi~å 30 q∞eÜ«∞<£ „Ѩ[Å∞ x~åfiã≤`«∞Öˇ·<å~°∞.
WO^Œ∞Ö’ 40 âß`«O =∞Ok Pk"åã¨∞ÖË. XHõ ѨHõ¯# ~å*ϺOQÆO 5=
Ã+_»∞ºÖòÖ’ Pk"åã¨∞ŠǨωõΩ¯Å ~°HõΔ}‰õΩ ã¨Ê+¨ì"≥∞ÿ# Ǩg∞ WzÛOk.
1/70 yi[<Õ`«~°∞Å KÕ`«∞Ö’¡H˜ Éèí∂q∞ |^ŒÖÏ~ÚOѨ٠U ~°∂ѨOÖ’#∞
[~°QÆ_®xH˜ gÖË¡^Œx K≥Ñ≤ÊOk. =_ç¤ "åºáê~° x¿+^èŒ K«@ìO 2006
Ã+_»∞ºÖò `≥QÆÅ∞ W`«~° ã¨O„Ѩ^•Ü«∞Hõ J@g ǨωõΩ¯Å QÆ∞iÎOѨ٠K«@ìO
=zÛOk. WÖÏO˜ K«ÏìÅ#∞ =∞#^Õâ◊ áêʼnõΩÖË LÅ¡OѶ≤∞ã¨∂Î
=ã¨∞Î<åfl~°∞.
~å*ϺOQÆOÖ’ á⁄O^ŒÑ¨iz# `«=∞ ǨωõΩ¯Å#∞, K«ÏìÅ#∞ J=∞Å∞
KÕÜ«∂Åx J_çy# Ѩk =∞OkH˜ ÃÑ·QÍ<Õ Pk"åã¨∞Å#∞ |∂@HõѨÙ
Z<£H“O@~°¡ ^•fi~å ǨÏ`«º KÕã≤Ok. 15 =∞Ok =∞Ç≤Ïà◊ÅÃÑ·
J`åºKå~åʼnõΩ X_çQƘìOk. =O^ŒÖÏk =∞Okx *ˇ·Ö’¡ ÃјìOk. =∞s
=ÚYºO QÍ 2008Ö’ =zÛ# Pi÷Hõ „^Œ=º ã¨OHΔÀÉèíO ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å∞
H˘@∞ìq∞Ïì_»∞`«∞<åfl~°∞. nx #∞O_ç QÆ>ˇìHõ¯_®xH˜ Pk"åã≤ „áêO`åÅÖ’
L#fl Yx*Ïefl Å∂© KÕÜ«∞_®xH˜ =∞#^Õâ◊ áêʼnõΩÅ∞ ™ê„=∂[º
"å^Œ∞ʼnõΩ `«Å∞ѨÙÅ∞ ÉÏ~å¡ `≥iKå~°∞. ÉÏÔH·ûò QÆ#∞Å `«=fiHÍÅ#∞
=ºuˆ~H˜Oz# „Ѩ[ÅÃÑ·, „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ "å^Œ∞ÅÃÑ·, qѨ¡= áêsì ÃÑ·#
HÍO„ÔQãπ „ѨÉèí∞`«fiO 2009 ÃãÃÑìO|~üÖ’ PѨˆ~+¨<£ „w<£Ç¨ÏOòx
f„=`«~°O KÕã≤Ok. D ^•_çÖ’ =O^ŒÅ =∞Ok Pk"åã¨∞Å∞ „áê}ÏÅ∞
HÀÖ’ÊÜ«∂~°∞. qÅ∞"≥·# Pã¨∞ÎÅ#∞, `«e¡ a_»¤#∞, a_»¤ `«e¡x HÀÖ’Ê~ÚOk.
HÍO„ÔQãπ áêsì q^è•<åÅ#∞ =ºuˆ~H˜Oz# „Ѩ[Å∞ 2014 "Õ∞Ö’ [iy#
ZxflHõÖ’¡ a*ˇÑ≤x QÆ^≥Ì<≥H˜¯OKå~°∞. JkèHÍ~°O KÕѨ˜ì ã¨O=`«û~°O
u~°QƉõΩO_®<Õ PѨˆ~+¨<£ „w<£Ç¨ÏOò ^•_çx =∞iO`« f„=`«~°O KÕã¨∂Î
^Õâßxfl ™ê„=∂[º"å^Œ∞ʼnõΩ ^ÀzÃÑ@ì_»OÖ’ HÍO„ÔQãπ áêsì HõO>Ë
=∞iO`« áê^Œ ¿ã=‰õΩ_≥·# #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å ã¨OHõÖ’¡
‰õÄ~˘Ûx L<åfl~°∞. gi áêsìÅ∞ "ÕÔ~·#ѨʘH© gi ÅHõΔ ºO =∂„`«O
XHõ>Ë. „Ѩ[Å ã¨OѨ^Œ`À áê@∞ „â◊=∞ â◊H˜Îx ^ÀK«∞HÀ=_»O Pi÷Hõ
ÅHõΔ º"≥∞ÿ`Õ „Ѩ[ÅÃÑ· `«=∞ ^ÀÑ≤_ô Ñ‘_»#Å#∞ Ü«∞^ä•`«^äŒOQÍ
H˘#™êyOK«_»O ~å[H©Ü«∞ ÅHõΔ ºOQÍ LO@∞Ok. D ÅHõΔ ºO HÀã¨O
uq∞‡x ÉÁq∞‡x, ÉÁq∞‡x uq∞‡x KÕÜ«∞_»O HÀã¨O ZO`«˜ÔH·<å
kQÆ*Ï~°∞`å~°∞. "Õ∞H±± W<£ WO_çÜ«∂, ã¨fiK«Ûù ÉèÏ~°`ü ÖÏO˜ HÍ~°º„Hõ=∂Å∞
„Ѩ[efl =∞ÉèíºÃÑ@ì_»"Õ∞.
=¸_»∞#fl~° ^ŒâßÉÏÌÅ #∞O_ç `«=∞ [#‡ ǨÏÔH·¯# [Öò – [OQÆÖò –
[g∞<£ÔH· áÈ~å_»∞`«∞#fl „Ѩ[efl ѨHõ¯^•i Ѩ˜ìOK«_®xˆH, "Õ∞H±± W<£
WO_çÜ«∂, ã¨fiK«Ûù ÉèÏ~°`ü HÍ~°º„Hõ=∂Å∞. #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô "Õ∞H±± W<£
WO_çÜ«∂, ã¨fiK«Ûù ÉèÏ~°`ü HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ ™ê„=∂[º"å^Œ∞ʼnõΩ áê^Œ¿ã=
KÕÜ«∞_»"Õ∞ `«Ñ¨Ê, áÈ~å_»∞`«∞#fl „Ѩ[Å Éèí∂q∞ ã¨=∞㨺#∞, Pk"åã≤
ã¨=∞㨺#∞ =∂„`«O Ѩi+¨¯iOK«ÖË=Ù. D 67 ã¨O=`«û~åÅ HÍÅOÖ’
Zxfl „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ =∂i<å Pk"åã≤ Ñ‘_ç`« „Ѩ[Å |`«∞‰õΩÖ’¡
P=yO[O`« =∂~°∞Ê ~åHõáÈQÍ, =∞iO`« Hõ˜Hõ ^•i„^èŒOÖ’H˜
<≥@ì|_®¤~Ú. ^Õâ◊OÖ’ H˘O`« =∞Ok ^ŒàÏ~°∞Å∞, ~å[H©Ü«∞ <åÜ«∞‰õΩÅ∞,
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞Å∞ (JOÉÏh ÖÏO˜ "å~°∞) qÖÏã¨=O`«"≥∞ÿ# rq`åÅ#∞
QÆ_»∞ѨÙ`«∞<åfl~°∞. D<å_»∞ JkèHÍ~°OÖ’ L#fl #ˆ~O„^Œ"≥∂_ô HÍh,
K«O„^ŒÉÏ|∞ HÍh, K«O„^ŒâıY~ü~å=Ù HÍh ™ê„=∂[º"å^Œ∞ʼnõΩ, x~°O‰õΩâ◊
ÃÑ@∞ì|_ç^•~°∞ʼnõΩ, Éèí∂™êfi=ÚʼnõΩ áê^Œ¿ã= KÕÜ«∞=eûO^Õ.
Zxfl „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ =∂i# Pk"åã≤ |`«∞‰õΩÖ’¡ =∂~°∞Ê~å^Œ∞. D
^Õâ◊OÖ’ #∂`«# „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ ã¨=∂[O x~å‡}"≥∞ÿ#ѨÙÊ_Õ Pk"åã≤
„Ѩ[ʼnõΩ q=ÚH˜Î Åaèã¨∞ÎO^Œx, P ã¨=∂[ x~å‡}O HÀã¨O
ã¨OѶ¨∞˜`«OQÍ Hõ$+≤ KÕÜ«∞_»"Õ∞ UÔH·Hõ =∂~°æO.
(~°K«~Ú`« Pk"åã≤ =∞Ç≤Ïà◊ ã¨OѶ¨∞O ã¨Éèí∞ºÅ∞)
™ê=∂lHÍOâ◊O
g

60. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201560
Ç≤Ï„*Ïã¨=∞㨺–3
Ç≤Ï„*Ï ã¨=∞㨺‰õΩ L#fl =ºH˜ÎQÆ`« =∂#ã≤Hõ, âßs~°Hõ, ™ê=∂lHõ HÀ}ÏÅ#∞ K«iÛã¨∂ΠѨiëê¯~åÅ∞ ã¨∂zã¨∞Î<åfl~°∞
~°OQÆ<åÜ«∞Hõ=∞‡
(QÆ`« ã¨OzHõ `«~°∞"å~Ú)
_®Hõì~ü K≥Ñ≤Ê# ZH±û, ZH±û, "≥· HÍ~°}O QÍh, WOHÀ HÍ~°}O
QÍh LO>Ë, P P_» Ѷ‘eOQ∑û áÈÜÕ∞ "≥·^ŒºO, ^•xfl `«yæOKÕ "≥·^ŒºO,
LO_»^•? – J<Õk WOHÀ „Ѩâ◊fl.
Ç≤Ï„*Ï ã¨=∞㨺 QÆ∞iOz _®Hõì~°¡`À =∂Ï¡_ç#ѨC_»∞ 'Ǩϟ"≥∂
ÃãH±û=Öòû— (ã¨fieOQÆ ã¨OѨ ~°∞¯Å) QÆ∞iOz ‰õÄ_® „Ѩ™êÎ=# =ã¨∂Î<Õ
LOk.
_®Hõì~ü WOk~°, _®Hõì~ü NǨÏi~å=Ù ‰õÄ_® H˘xfl "≥∞_çHõÖò q+¨Ü«∂Å∞
K≥Ñ≤Ê 'Ǩϟ"≥∂ ÃãH±û=Öòû— QÆ∞iOz, '"åà◊¡ ã¨=∞¿ãº^À "åà◊¡H˜ LOk—
J#fl>Ëì J<åfl~°∞. NǨÏi~å=Ù, '=∂ ѨHõ¯ Jáê~°∞ì"≥∞O@∞Ö’<Õ W^ŒÌ~°∞
P_»"åà◊√¡ ÉèÏ~åº Éèí~°ÎÅ∞QÍ L<åfl~°∞. W^ŒÌ~°∂ L^ÀºQÍÅ∞ KÕã¨∞‰õΩO@∂
ÉÏQÍ LOÏ~°∞— Jx K≥áêÊ~°∞.
<Õ#∞, 'ÉèÏ~åº Éèí~°ÎÅO^Œ~°∂ KåÖÏ ÉÏQÍ L#fl>Ëì Hõ#Ѩ_»`å~°∞ ÖˇO_ç—
Jx, <å „Ñ¨â◊flÅ∞ <Õ#∞ J_çQÍ#∞. JѨC_»∞, NǨÏi~å=Ù, 'ã¨∞Éσ~å=Ù
J<Õ XHõ Ãã·H˜Ü«∂„˜ã¨∞ì P ~°HõO ˆHã¨∞Åhfl K«∂ã¨∂Î LOÏ~°∞. P
#O|~°∞ W™êÎ#∞. PÜ«∞#`À =∂Ï¡_»O_ç— Jx P #O|~°∞ WKåÛ~°∞.
a.ã¨∞Éσ~å=Ù ‰õÄ_® J"≥∞iHÍÖ’<Õ =ÚѨÊ~Ú Uà◊√¡QÍ
Ãã·H˜Ü«∂„˜ãπìQÍ „áêH©ìãπ KÕã¨∂Î L<åfl~°∞. PÜ«∞#H˜ á¶È<£ KÕ¿ãÎ, =~°ã¨QÍ
Ô~O_»∞ ~ÀAÖ’¡ H˘xfl QÆO@Å ¿ãѨ٠PÜ«∞# KåÖÏ K«Hõ¯QÍ, XHõ
ã¨∂ì_≥OòH˜ K≥Ñ≤Ê#@∞ì K≥áêÊ~°∞. 'PÜ«∞#, ¿ÑÃ+O@¡ Ѩ@¡ ^ŒÜ«∞QÆÅ
_®Hõì~°∞— J<Õ Jaè„áêÜ«∞O HõeyOk <å‰õΩ.
PÜ«∞xfl <Õ#∞ J_çy#q „Ѩ^è•#OQÍ Ô~O_Õ Ô~O_»∞ „Ѩâ◊flÅ∞.
1) Ç≤Ï„*Ï ã¨=∞㨺H˜ U^≥·<å Ãã·#∞û HÍ~°}O LO^•? 2) Ǩϟ"≥∂
ÃãH±û=ÖòûH˜ ‰õÄ_® JÖÏO˜ HÍ~°}O LO^•? – ã¨=∂[OÖ’ W=hfl
WÖÏ ZѨC_»∂ ™êQÆ=eã≤O^Õ<å? g˜x Ѩi+¨¯iOKÕ "≥·^Œº =∂~åæÖËg
ÖË"å? – Wg <å „Ñ¨â◊flÅ∞.
<Õ#∞, 'Ç≤Ï„*Ï ã¨=∞㨺— J#flѨC_»∞ PÜ«∞#, 'Jk, XHõ¯ ã¨=∞¿ãº
HÍ^Œ∞† J<ÕHõ ã¨=∞㨺Š‰õÄ_çHõ— J<åfl~°∞. 'Hõ=∞‡x— `≥Å∞ˆQ =∂Ï¡_®~°∞.
"≥∞_çHõÖò =∂@Å HÀã¨"Õ∞ WOy¡+¨μ =ÚHõ¯Å∞ "å_®~°∞. XHõ ã¨=∞㨺QÍ
Hõ#Ѩ_Õ "å˜Ö’, „ѨHõ$u Ãã·#∞û`À áê@∞, '™È+¨Öò JOâßÅhfl LOÏ~Ú.
ã¨=∞㨺Å∞ ã¨=∂[ Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ #∞Op, ‰õΩ@∞O| Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ #∞Op,
ѨÙ>Ëì"Õ— J<åfl~°∞. '_»|∞ƒ Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ #∞Op, "≥·^•ºxH˜ J_»∞¤Ñ¨_Õ
Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ #∞Op ѨÙ>Ëìg ‰õÄ_® LOÏ~Ú. =∞`« Ѩiã≤÷`«∞Å #∞Oz
‰õÄ_®— L<åflÜ«∞<åfl~°∞.
Ç≤Ï„*Ï ã¨=∞㨺 QÆ∞iOz PÜ«∞# K≥Ñ≤ÊOk, 'ZH±û, ZH±û, "≥·Å ã¨=∞㨺
L#flѨʘH©, Jk ÖˉõΩO_® ‰õÄ_® Ǩ~À‡<£ _ç*Ï~°¤~ü ã¨=∞㨺 LO_»=K«∞Û—
J<åfl~°∞. D _®Hõì~°∞, 70 Uà◊¡ ¿ÑÃ+Oò ã¨=∞㨺 XHõ˜ K≥áêÊ~°∞. P
¿ÑÃ+Oò =∞QÆ"å_Õ. áêuˆHà◊¡ =Ü«∞ã¨∞Ö’ P_» =∞x+≤`À>Ë ÃÑo¡ [iyOk.
Ñ≤Å¡Å∂ L<åfl~°∞. HÍh, J`«xH˜ P z#fl`«#O #∞OKÕ P_»=∞x+≤QÍ,
P_» ¿Ñ~°∞`À |`«HÍÅx LO^Œ@. `«#∞ K«zÛáÈ~Ú#ѨC_»∞, Hõhã¨O
JѨC_≥·<å, `«#x P_»=∞x+≤QÍ QÆ∞iÎOKåÅx J<åfl_»@. `«#
ѨÙ~°∞ëêOQÍxfl f~ÚOKÕã¨∞‰õΩx P_»=∞x+≤QÍ =∂iáÈ"åÅx PÜ«∞#
HÀiHõ J@. D Ãã·H˜Ü«∂„˜ã¨∞ì _®Hõì~°∞ J#∞=∞u W¿ãÎ<Õ P ¿ÑÃ+OòH˜
P PѨˆ~+¨<£ KÕ™êÎ~°∞. JO^Œ∞ˆH PÜ«∞# D _®Hõì~°∞ ^ŒQÆæiH˜ =KåÛ_»∞.
P ¿ÑÃ+OòH˜ D _®Hõì~°∞ K≥Ñ≤ÊOk: 'PѨˆ~+¨<£ JѨC_Õ HÍ^Œ∞.
Hõhã¨O U_®k PQÍe. PÖ’QÍ g∞~°∞ Ǩ~À‡#∞¡ fã¨∞‰õΩO@∂ LO_®e.
JO`«Hõ<åfl =ÚO^Œ∞ #∞Op P_» ¿Ñ~°∞ ÃÑ@∞ì‰õΩx, P_» |@ìÅ∞ "Õã¨∞‰õΩx,
JO^Œi =∞^茺 u~°∞QÆ∞`«∂ LO_®e. g∞~°∞ JÖÏ KÕÜ«∞QÆÅ~°O>Ë,
`˘O^Œ~°QÍ Ç¨~À‡<£û „©ò"≥∞Oò "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑ_»`åO. "≥∞_çHõÖò aÅ∞¡Ö’¡
QÍh, HÍ~°∞ Öˇ·Ãã#∞ûÖ’ QÍh, WOÔHHõ¯_≥·<å, g∞ =∞QÆ ¿Ñ~°∞x P_»
¿Ñ~°∞QÍ =∂iÛ QÆ∞iÎOKåÅx ~åã≤ W™êÎO. _®Hõì~ü iáÈ~°∞ì LO>Ë,
q∞=∞‡efl 'P_»—QÍ<Õ QÆ∞iΙêÎ~°∞. PѨˆ~+¨<£ J=_»O U_®k `«~åfi`Õ. D
=~°ã¨ JO`å ™êQƉõΩO_® PѨˆ~+¨<£ KÕ¿ãÎ, Jk <Õ~°O J=Ù`«∞Ok.—
WÖÏ K≥¿ÑÎ, P 70 Uà◊¡ ¿ÑÃ+Oò WHõ P_» ^•xQÍ =∂~åÅx ã¨O`À+¨OQÍ
"≥àÏ¡_»∞. J`«}˜‚ ÉèÏ~°º ZѨC_À =kÖËã≤Ok. W^Õ ~°HõѨ٠WOHÀ Éèí~°Î
q+¨Ü«∞OÖ’, J`«#∞ 'P_»—QÍ =∂~°_®xH˜ ÉèÏ~°º JOwHõiOzO^Œ@!
'P"≥∞H˜ P^•Ü«∞O ÖË^Œ∞. Ñ≤Å¡Å∞<åfl~°∞. HÍ|˜ì, Éèí~°Îx =^ŒÅ‰õΩO_®,
Éèí~°Î =∂~°_®xH˜ XѨC‰õΩOk— J<åfl~°∞ _®Hõì~°∞.
<Õ#∞, 'P ~°HõO "åà◊¡Ö’ #Å¡~°OQÆ∞ ¿ÑÃ+Oò¡ ‰õÄ_® L<åfl~å?— Jx
J_çQÍ#∞.
'L<åfl~°∞QÍh, Z‰õΩ¯= ã¨OYº `≥Å¡"åàı¡— J<åfl~°∞.
_®Hõì~°∞ ã¨∞Éσ~å=Ù WOHÀ ˆHã¨∞ K≥áêÊ~°∞. XHõ ¿ÑÃ+Oò 36 Uà◊¡
"å_»∞. '<å‰õΩ K«zÛáÈ"åÅx LO’Ok. XHõѨʘ #∞Op JÖψQ
LO’Ok. J~Ú<å ^è≥·~°ºO ÖË^Œ∞. <Õ<ÕO KÕÜ«∂e?— Jx J_çQÍ_»∞.
_®Hõì~°∞ <å`À K≥Ñ≤ÊOk: 'J`«x áê`« K«i„`« `≥Å∞ã¨∞HÀ"åÅO>Ë,
¿ÑÃ+Oò `˘O^Œ~°QÍ K≥ѨÊ_»∞. #=∞‡HõOQÍ K≥ѨÊ_»∞. ÃÑ·QÍ J`«#∞ XHõ
~°HõO =∞<À"åºkè =∞x+≤. |∞[˚yã¨∂Î, #q∞‡Oz J_»QÍe. J`«xH˜ `«e¡
^ŒO„_»∞Å∞ ÖË~°∞. "åàı¡=∞Ü«∂º~À ‰õÄ_® J`«xH˜ `≥eÜ«∞^Œ∞. Ѩ^•flÅ∞ˆQà◊¡
=Ü«∞ã¨∞Ö’ "≥ÚQÍà◊√¡ J`«xfl K≥`«ÎQÍ LѨÜ≥∂yOKå~°∞. JѨʘ #∞OKÕ
J`«xH˜ |`«Hõ‰õÄ_»^Œx JxÑ≤™ÈÎOk. P `«~åfi`« HÍÅOÖ’ H˘<åflà◊√¡
XHõ J=∂‡~Ú`À _Õ˜OQÆ∞. Jn =kÖËâß_»∞. H˘<åflà◊√¡ ZxflHõÅ
„ѨKå~°OÖ’ Ѩx KÕâß_»∞. =∞Oz K«^Œ∞=Ù ÖË^Œ∞. L^ÀºQÆO ÖË^Œ∞. _»|∞ƒ
™ê=∂lHÍOâ◊O

61. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 61
ÖË^Œ∞. P =∞x+≤, WѨʘ ^•HÍ |uH˜ L<åfl_»O>Ë, ÉÏQÍ ^è≥·~°ºã¨∞Î_Õ
J#∞HÀ"åe. J`«x =∞<À"åºkèH˜ ã¨=∂[ Ѩiã≤÷`«∞Å∞ HÍ~°}O QÍHõ
WOˆHO HÍ~°}O? J`«xfl "≥O@<Õ Pã¨Ê„uÖ’ KÕ~°∞ÛHÀ=∞x ~åâß#∞.
H˘<åflà◊√¡ Pã¨Ê„uÖ’ LO_ç |Ü«∞˜H˜ "≥àÏ¡_»∞. |Ü«∞@ UO LOk?
`«~åfi`« U"≥∞ÿO^À =∞m¡ J`«#∞ =¿ãÎQÍh `≥eÜ«∞^Œ∞. =™êÎ_À ÖË^À
‰õÄ_® `≥eÜ«∞^Œ∞.—
Ãã·H˜Ü«∂„˜ã¨∞ì _®Hõì~°∞, U ¿ÑÃ+Oò HÀã¨"≥∞ÿ<å Z‰õΩ¯= „â◊^Œú`À
Z‰õΩ¯= >ˇÿO ÃÑ_ç`Õ, W#∂ûÔ~<£û HõOÃÑh "åà◊√¡ XѨCHÀ~°@! '70 Uà◊¡
"å_çH˜ ZO`« K≥Ñ≤`Õ =∂„`«O UO =∂~°`å_»∞? Kå=_®xH˜ ã≤^ŒúOQÍ
L#fl"å_çH˜ ZO`« <ÕiÊ`Õ =∂„`«O UO |`«∞‰õΩ`å_»∞? – JOÏ~°∞
W#∂ûÔ~<£û "åà◊√¡. XHõ ¿ÑÃ+Oò HÀã¨O _®Hõì~°∞ Z‰õΩ¯= >ˇÿO ÃÑ_ç`Õ,
W#∂ûÔ~<£û "åà◊√¡ Z‰õΩ¯= _»|∞ƒ HõÏìe. =∂#=`«fiO`À `«y#O`« "≥·^ŒºO
KÕÜ«∂ÅO>Ë "åà◊√¡ J_»¤O Ѩ_»`å~°∞. W=hfl _»|∞ƒ W|ƒO^Œ∞Å∞— J<åfl~°∞
_®Hõì~°∞.
'JO>Ë, "≥Ú`«ÎO „ѨѨOK«O JO`å "åºáê~° „ѨѨOK«O J~Ú#>Ëì
Hõ^ŒO_ô? D „ѨѨOK«O, ÖÏÉèÏÅ HÀã¨O `«Ñ≤OKÕ |∂~°∞˚"å „Ñ¨Ñ¨OK«"Õ∞
Hõ^ŒO_ô? g∞~°∞ '=∂#=`«fiO— JO@∞<åfl~°∞ KåÖÏ ™ê~°∞¡. '_»|∞ƒ— QÍHõ,
=∂#=`«fiO ZHõ¯_≥·<å Hõ#Ѩ_çO^• g∞‰õΩ?— J<åfl#∞ <Õ#∞. PÜ«∞#
|∂~°∞˚"å ã¨=∂[OÖ’ ã¨OQÆ`«∞ÖË K≥ѨÙ`«∞<åfl~°∞. HÍh '=∂#=`«fiO—
JOÏ~°∞. 'ÖÏÉèíO— ѨHõ¯#, =∂#=`«fiO ‰õÄ_® LO_®Åx!
PÜ«∞#, ÃÑ^ŒÌ _®Hõì~°∞. ÃÑ·QÍ, J"≥∞iHÍÖ’ L#fl _®Hõì~°∞. JO>Ë,
'ã¨fi~°æO—Ö’ L#fl@∞ì! ã¨fi~°æOÖ’ L#fl "åà◊¡`À "åkOK«_®xH˜ ã¨~°^•QÍ
LO@∞Ok Hõ^•? ã¨∞Éσ~å=Ù KåÖÏ ¿ãflǨÏOQÍ =∂Ï¡_®~°∞. JO^Œ∞ˆH
K«#∞=ÙQÍ =∂Ï¡_®#∞.
'P_®–P_®— '=∞QÍ–=∞QÍ— ã¨O|O^è•Å QÆ∞iOz J_çy`Õ, Jk
PÜ«∞#H˜ =ºH˜ÎQÆ`« ™ê÷~ÚÖ’ W+¨ìO ÖË^Œ∞. HÍh, _®Hõì~°∞QÍ K≥ѨÊ_®xH˜
„Ѩܫ∞uflOKå~°∞. 'Jã¨Å∞ =∞#∞+¨μÅ∞ [O`«∞ ™ê÷~Ú #∞Oz _≥=ÅÑπ
J=Ù`«∞<åfl~°∞ Hõ^•? P [O`«∞ ÅHõΔ}ÏÖË H˘#™êQÆ∞`«∞<åfl~Ú— J<åfl~°∞
"≥Ú^Œ@.
<Õ#∞, '=∞#∞+¨μefl P q+¨Ü«∞OÖ’ [O`«∞=ÙÅ`À ZÖÏ áÈÅÛQÆÅ~°∞?
Ô~O_»∞ P_» [O`«∞=ÙÅ∞ QÍh, Ô~O_»∞ =∞QÆ [O`«∞=ÙÅ∞ QÍh, JÖÏ
„Ѩ=iÎOK«_»O ZHõ¯_≥·<å [~°∞QÆ∞`«∞O^•?— J<åfl#∞.
PÜ«∞#, '[O`«∞=Ù JO>Ë, 'PÖ’zOK«ÖËxk— Jx. =∞x+≤ ‰õÄ_®
PÖ’zOK«ÖËx Ѩ#∞Å∞ KÕã¨∂Î LO>Ë, JÖÏ [O`«∞=Ù`À áÈÅ∞™êÎO—
J<åfl~°∞. =∞m¡ PÜ«∞<Õ, 'HÍh, ÉèÏ~åº Éèí~°ÎÅ∞QÍ LO_Õ W^ŒÌ~°∞ P_»
"åà◊√¡ QÍh, W^ŒÌ~°∞ =∞QÆ "åà◊√¡ QÍh, ÉÏQÍ<Õ LO@∞<åfl~°∞— J<åfl~°∞.
'_®Hõì~°∞! "åà◊√¡ ÉÏQÍ L<åfl~å ÖË~å J#flk HÍ^ŒO_ô ã¨=∞㨺.
W^ŒÌ~°∞ P_» "åà◊¡H˜ QÍh, W^ŒÌ~°∞ =∞QÆ "åà◊¡H˜ QÍh, âßs~°Hõ ã¨O|O^èŒO
JO>Ë, Jk „ѨHõ$u ã¨Ç¨Ï[`«fiO J=Ù`«∞O^•? _®Hõì~°∞QÍ g∞ Jaè„áêÜ«∞O
HÍ"åe <å‰õΩ— Jx <å „Ñ¨â◊fl J_çQÍ#∞. =∞m¡ <Õ<Õ '„ѨHõ$uÖ’ ‰õÄ_®
qHõ$`«∞Å∞ =™êÎ~Ú. XHõ KÕuH˜ 6 "Õà◊√¡ LOÏ~Ú. Hõ=Å Ñ≤Å¡Å∞,
JO@∞‰õΩx ѨÙ_»`å~°∞. 'JO^èŒ`«fiO— qHõ$`«"Õ∞ Hõ^•? WÖÏO˜ qHõ$`åÅ∞
[iy#@∞ìQÍ<Õ, Ǩϟ"≥∂efl qHõ$`åÅ∞QÍ J~°÷O KÕã¨∞HÀ=∞OÏ~å?—
J<åfl#∞.
_®Hõì~°∞: '=∂ „á⁄ÃѶã¨~°¡Ö’ H˘O^Œ~°∞, P_®–P_® =∞QÍ–=∞QÍ
~°HõO ã¨O|O^è•Å∞ `«Ñ¨Êx, "åà◊¡H˜ É’kèOz ^•xfl =∂~åÛÅx, KåÖÏ
„Ѩܫ∞uflOKå~°∞. z=iH˜ =∂ "åà◊√¡ ZÖÏO˜ J=QÍǨÏ#H˜ =KåÛ~°O>Ë,
`«=∞ „Ѩܫ∞`åflÖË `«Ñ¨Êh, Ǩϟ"≥∂Å HÀiHõÖ’¡ U^À HÍ~°}O LO^Œh,
JÖÏO˜ Jaè„áêÜ«∂xˆH =KåÛ~°∞. Ç≤Ï„*Ï ˆHã¨∞Ö’¡ H˘xfl Ãã·#∞û HÍ~°}ÏÅ∞
Hõ#Ѩ_»∞`«∞<åfl~Ú QÍh, Ǩϟ"≥∂ãπÖ’ JO`« ã¨Ê+¨ì"≥∞ÿ# HÍ~°}ÖËg
WѨʘH© iHÍ~°∞¤ HÍÖË^Œ∞— J<åfl~°∞.
_®Hõì~°¡ "≥·^•ºxH˜ W#∂ûÔ~#∞û "åà◊√¡ J_»¤O Ѩ_»¤@∞ì, =∂ ã¨OÉèÏ+¨}H˜
=∂ á¶È#∞ =O^Œ™ê~°∞¡ W|ƒO^Œ∞Å∞ ÃјìOk. Ô~O_»∞ xq∞ëêÅHÀ ™êi
Hõò J=Ù`«∂ LO@∞Ok „ѨÉèí∞`«fiO "å~°∞ #_ç¿Ñ ÖÏO_£ á¶È#∞. U_®k
#∞Op Ѩ_»∞`«∞<åflO D ã¨=∞㨺.
á¶È#∞ ^ŒÜ«∞^Œez, '㨈~, =∂Ï¡_»∞HÀO_ç— Jx J#∞=∞u
WzÛ#ѨC_»ÖÏ¡, <Õ#∞ Ñ≤Å=QÍ<Õ _®Hõì~ü ã¨∞Éσ~å=Ù qã¨∞QÆ∞ ÖˉõΩO_®
ˆHã¨∞Å ã¨OQÆ`«∞Å∞ K≥áêÊ~°∞. 'Ǩϟ"≥∂ ã¨=∞㨺֒ Ãã·#∞û HÍ~°}O LO^Œx
_®Hõì~°∞¡ K≥ѨÊQÆÅ~å?— Jx <Õ#∞ J_çy# ^•xH˜ PÜ«∞#, _®Hõì~ü WOk~°
ÖψQ 'J<£ <À<£ (`≥eÜ«∞xk)— J#fl ["åÉË K≥áêÊ~°∞. P ["å|∞`À
áê@∞, WOHÍ H˘xfl q+¨Ü«∂Å∞ K≥áêÊ~°∞.
_®Hõì~°∞: 'Wk =~°‰õΩ Ç¨ÏŸ"≥∂ ¿ÑÃ+O@∞¡ =∂ ^ŒQÆæiH˜ =∞<À=º^èŒÅ`À
(_ç„ÃÑ+¨<£û) =zÛ#ѨC_»∞, `å=Ú Ç¨ÏŸ"≥∂ ã¨O|O^èŒOÖ’ L<åfl=∞x
K≥¿ÑÊ"å~°∞ HÍ~°∞. P ã¨OQÆu ^•z LOKÕ"å~°∞. `«=∞ _ç„ÃÑ+¨<£H˜ "Õˆ~
HÍ~°}ÏÅ∞QÍ, '=∂ _®_ô =∞Oz"å_»∞ HÍ_»∞, =∂ =∞g∞‡ =∞Ozk
HÍ^Œ∞, <å L^ÀºQÆO áÈ~ÚOk— JO@∂ K≥¿ÑÊ"å~°∞. P HÍ~°}ÏÅ∞
‰õÄ_® x["Õ∞ HÍ=K«∞Û QÍh, Jã¨Å∞ HÍ~°}O Jk HÍ^Œx `«~åfi`«
ZѨʘHÀ `≥e¿ãk. WѨC_≥·`Õ, ~åQÍ<Õ 'SÜ«∂O Ǩϟ"≥∂ (<Õ#∞ Ǩϟ"≥∂x)—
Jx ˆH~üÖˇãπQÍ K≥¿ÑÊ™êÎ~°∞. "åà◊¡ HõOѨ¡~ÚOòû Uq∞@O>Ë, „Ѩ^è•#OQÍ
_ç„ÃÑ+¨<£. ÖË^•, ÃãH±û ~ÀQÍÅ∞. <å ˆHã¨∞efl |˜ì <å‰õΩ `≥eã≤#O`«
=~°‰õÄ, ¢ã‘ΠѨÙ~°∞+¨ ã¨O|O^è•Ö’¡ Zxfl ã¨=∞㨺Å∞ LOÏÜ≥∂, Ǩϟ"≥∂
[O@Ö’¡ ‰õÄ_® J=hfl LOÏ~Ú. H˘<åflà◊√¡ W^ŒÌ~°∂ Hõeã≤ L#fl
"åà◊¡Ö’¡ Z=~À XHõ~°∞ W`«~°∞Å`À ~°Ç¨Ï㨺 ã¨O|O^è•Å∞ ÃÑ@∞ì‰õΩOÏ~°∞.
^•x`À Q˘_»=Å∞ "≥Ú^ŒÅ∞! JO`Õ HÍ^Œ∞, XHõà◊¡H˜ L^ÀºQÆO xÅ|_ç,
XHõà◊¡ L^ÀºQÆO T_»∞`«∞Ok. W^ŒÌ~°∂ ¢ã‘ÎÖË. ÖË^•, W^ŒÌ~°∂ =∞QÆ"åàı¡.
HÍh ÉèÏ~åº Éèí~°ÎÅ∞. L^ÀºQÆOÖ’ L#fl ÉèÏ~°º, L^ÀºQÆO áÈ~Ú# Éèí~°Îx,
WOHÀ L^ÀºQÆO `˘O^Œ~°QÍ K«∂ã¨∞HÀ=∞O@∞Ok. L^ÀºQÆO ^˘~°Hõ^Œ∞.
H˘<åflà◊¡H˜, L^ÀºQÆOÖ’ L#fl ÉèÏ~°º, '<Õ#∞ <å Éèí~°Îx áÈ+≤OK«ÖË#∞—
JO@∞Ok. HÍh Jk _®Hõì~°∞¡ Ѩi+¨¯iOK«QÆeˆQ ã¨=∞㨺 HÍ^Œ∞. =∂
KÕuÖ’ L#fl^Õ^À "Õ∞O K≥ѨÙ`åO. `«~åfi`«, "åà◊√¡ U=∞Ü«∂º~À =∂
^•HÍ ~å~°∞. =™êÎ~°∞, "≥àÏÎ~°∞.—
<Õ#∞: 'Jã¨Å∞ Ǩϟ"≥∂ ã¨=∞㨺H˜ Ãã·#∞û HÍ~°}O LO^ŒOÏ~å?—
Jx =∞m¡ <å „Ñ¨â◊fl.
_®Hõì~°∞: 'D „Ѩâ◊fl g∞~°∞ KåÖÏ ™ê~°∞¡ J_çQÍ~°∞. 'J<£ <À<£— J<Õ
["åÉË _®Hõì~°∞¡ K≥ѨÊQÆÅ~°∞. WѨʘH˜ WOHÍ U HÍ~°}=¸ |Ü«∞˜H˜
~åÖË^Œ∞. Wk =~°‰õΩ J~Ú`Õ Ç¨ÏŸ"≥∂ ˆHã¨∞Å QÆ∞iOz 'ZÉò <å~°‡Öò
HõO_ç+¨<£ (™ê^è•~°}O HÍx Ѩiã≤÷u)— J<Õ "åà◊¡O. WѨC_»∞ _®Hõì~°∞¡ P
=∂@Å∞ "å_»_»O ÖË^Œ∞. Jã¨Å∞ D ã¨=∞㨺֒ J<ÕHõ Ѩiã≤÷`«∞Å∞
L<åfl~Ú. D ^Õâ◊OÖ’ ^•^•Ñ¨Ù 80 âß`«O =~°‰õÄ Ñ¨#∞flÅ∞ Hõ_»`å~°∞.
ÉèÏ~åº Éèí~°ÎÅ∞QÍ LO_Õ"åà◊¡ÔH·`Õ Ñ¨#∞flÅ∞ `«QÆ∞æ`å~Ú. P W^ŒÌiÖ’ XHõ¯i
W#∂ûÔ~<£û Ô~O_À =ºH˜ÎH˜ ‰õÄ_® H˘xfl ã¨O^Œ~åƒùÖ’¡ Ѩx KÕã¨∞ÎOk. XHõ
"Õà◊ XHõ~°∞ =∞~°}˜Oz<å, "åà◊¡ ÉϺO‰õΩ Z=∞øO@∞¡ Ô~O_À "åà◊¡H˜
™ê=∂lHÍOâ◊O

62. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201562
JO^Œ∞`å~Ú. D q+¨Ü«∂Åhfl ÉèÏ~åº Éèí~°ÎÅ∞QÍ LO>Ë<Õ. D ã¨=∞㨺֒,
P J=ã¨~åÅhfl Hõe¿ã LOÏ~Ú. ~å[H©Ü«∂Å "åà◊¡~Ú`Õ, Z‰õΩ¯=
F@∞¡ ~å=_®xˆH, ^•xH˜ HÍ=Åã≤# K«ÏìÅ∞ KÕ™êÎ~°∞. Ǩϟ"≥∂Å ÃÑo¡à◊√¡
K«@ì|^Œú"Õ∞. W^ŒO`å _»|∂ƒ, L^ÀºQÍÅ∂, F@∂¡, =∂ˆ~ S_çÜ«∂Å∂,
W=hfl Hõeã≤# ã¨=∞㨺QÍ<Õ LO@∞Ok— JO@∂ K≥áêÊ~°∞.
<Õ#∞: 'Ǩϟ"≥∂Å∞QÍ LO_Õ "åà◊¡H˜ Ñ≤Å¡Å∞ LO_»~°∞. "åà◊√¡ Ñ≤Å¡efl
ÃÑOK«∞HÀ"åÅOÏ~°∞. P Ñ≤Å¡Å∞ ZÖÏ `«Ü«∂~°=Ù`å~°∞? `«O„_ç
ÃÑ`«ÎO^•s `«#O K«∂ã≤ =∞QÆÑ≤Å¡Å∞ JÖψQ `«Ü«∂~°=Ù`å~°∞ Hõ^•?
`«e¡^ŒO„_»∞Å „Ѩ=~°Î#Å∞ Ñ≤Å¡Å g∞^Œ KåÖÏ Ñ¨x KÕ™êÎ~Ú. Ǩϟ"≥∂Å
KÕ`«∞Ö’¡ ÃÑiˆQ Ñ≤Å¡Å∞, Z<Àfl J™ê^è•~°} Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ ÃÑiy#@∞ì
J=Ù`«∞O^ŒOÏ~å, HÍ^•?— – D „Ѩâ◊flH˜ NǨÏi~å=Ù K≥Ñ≤Ê#>Ëì DÜ«∞#
‰õÄ_® K≥áêÊ~°∞.
_®Hõì~°∞ ã¨∞Éσ~å=Ù: 'D q+¨Ü«∞OÖ’ ‰õÄ_® "å^•Å∞ L<åfl~Ú.
'ÃÑ^ŒÌ "åà◊√¡ ÃÑOz#>Ëì Ñ≤Å¡Å∞ `«Ü«∂~°=Ù`å~å? "åà◊¡ q"ÕHõO`À "åà◊√¡
PÖ’zOK«∞HÀ~å?— JOÏ~°∞ H˘O^Œ~°∞. Jk =∞Ozk HÍ^ŒOÏ~°∞
H˘O^Œ~°∞.—
<Õ#∞: 'g∞Ô~·`Õ, U H˘O^ŒiÖ’ LOÏ~°∞?—
_®Hõì~°∞ #"åfi~°∞. '¿ÑÃ+O@¡H˜ É’kèOK«_»O =∂ _»∂º© HÍ^Œ∞. "åà◊¡
ˆHã¨∞x |˜ì „©ò"≥∞O>Ë KÕ™êÎ~°∞ _®Hõì~°∞¡. WHõ¯_» HÍ¿ãûѨ٠ɒkèOz<å,
|Ü«∞@ Ѩiã≤÷`«∞Åhfl JÖÏ LO_»QÍ, D É’^èŒ#Å`À, Ѩx [iˆQ^Õg∞
LO_»^Œ∞.—
_®Hõì~ü ã¨∞Éσ~å=Ù, 'Ö’HõOÖ’ =∂~°∞ÊÅ∞ [~°∞QÆ∞`«∞<åfl~Ú. "å˜H˜
`«QÆæ "≥·^•ºÖË LOÏ~Ú— J<Õ J~å÷Å`À =∂Ï¡_®~°∞.
'Ǩϟ"≥∂Å∞, Ñ≤Å¡efl ÃÑOK«_®xfl H˘O^Œ~°∞ =∞Ozk HÍ^ŒOÏ~°∞—
J#fl =∂@ÖË, PÖ’zOK«=Åã≤# =∂@Å∞QÍ JxÑ≤OKå~Ú <å‰õΩ.
JO`«‰õΩ =ÚO^Œ∞ ‰õÄ_® <åHÍ Jaè„áêÜ«∞O LOk. ™ê^è•~°} Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡
J~Ú`Õ, P_» `«b¡, =∞QÆ `«O„_ô LO_Õ Ñ¨iã≤÷`«∞Ö’¡<Õ Ñ≤Å¡Å∞ ÃÑ~°∞QÆ∞`å~°∞.
Ǩϟ"≥∂Å∞ ÃÑOKÕ Ñ≤šʼnõΩ, P_» `«b¡, P_» `«O„_ô LO_»_»O, ÖË^•,
=∞QÆ `«b¡ – =∞QÆ `«O„_ô LO_»_»O, J~°÷O HÍx q+¨Ü«∞O J~ÚáÈ`«∞Ok.
U Ñ≤Å¡ÅH© ÃãH±û q+¨Ü«∂Å∞ z#flѨC_»∞ `≥eÜ«∞=Ù. Jk `≥e¿ã HÍÅO
=¿ãÎ, W^ŒÌ~°∞ P_»"åà◊¡ ã¨O|O^èŒO "åà◊¡H˜ KåÖÏ qHõ$`«OQÍ
Hõ#Ѩ_»∞`«∞Ok. JÖÏ ÖˉõΩO_® ÃÑOKÕ "åà◊¡ ã¨O|O^è•Å`À<Õ "åà◊√¡
UH©Éèíqã¨∂Î ÃÑiQÍ~°O>Ë, "åà◊¡H˜ ‰õÄ_® JÖÏO˜ ã¨O|O^è•Å∞ U~°Ê~°∞Û
HÀ=_®xH˜ JÉèíºO`«~°O LO_»^Œ∞. Ǩϟ"≥∂ ã¨O|O^è•ÖË ã¨Ô~·#q Jx
#q∞‡, P_® – "≥ÚQÍ ã¨O|O^è•ÖË =¸~°ö`åfiÅ∞ J#∞‰õΩOÏ~°∞. WHõ
q+¨Ü«∞OÖ’ WÖÏO˜ ÉèÏ"åÅ∞ ѨÙ_ç`Õ, "åà◊√¡ W`«~° HÀ}ÏÖ’¡ ‰õÄ_®
¿ÇÏ`«∞ q~°∞^ŒúOQÍ J=Ù`å~°∞.
_®Hõì~°∞ K≥Ñ≤ÊOk q#Hõ =ÚO^Œ∞ ‰õÄ_® <åH© Jaè„áêÜ«∞O LOk.
Ǩϟ"≥∂Å∞, Ñ≤Å¡efl ÃÑOK«_»O ǨωõΩ¯QÍ QÍHõ, "Õˆ~ ã¨O^Œ~åƒùefl |˜ì
LO_®e.
'Ç≤Ï„*Ï— ã¨=∞™êº, '#ѨÙOã¨Hõ`«fiO— ã¨=∞™êº, 'Ô~O_»∞ =∞~å‡OQÍÅ`À
ѨÙ@ì_»O— ã¨=∞™êº, 'ã¨fieOQÆ ã¨O|O^è•Å (Ǩϟ"≥∂)— ã¨=∞™êº, – W@∞
=O˜ ã¨=∞㨺ŠQÆ∞iOz =∂Ï¡_»=Åã≤=¿ãÎ, Wq Jã¨Å∞ x["≥∞ÿ#
ã¨=∞㨺ÖË<å – J<Õ „Ѩâ◊fl "≥Ú@ì "≥Ú^Œ@ „Ѩf ã¨=∞㨺 g∞^• =ã¨∞ÎOk.
1) '#ѨÙOã¨Hõ`«fiO— ã¨=∞㨺֒, Jã¨`«ºO Un LO_»^Œ∞. Jk,
`å`å¯eHõ J<å~ÀQƺOQÍh, ÖË^• JO^èŒ`«fiO =O˜ XHõ ֒ѨOQÍh,
J~Ú LO@∞Ok. nxH˜ "≥·^ŒºO LO@∞O^ŒOÏ~°∞ _®Hõì~°∞¡. H˘xfl ˆHã¨∞Ö’¡
"≥·^ŒºO =Å¡ ‰õÄ_® Ѷ¨e`«O ÖËHõáÈ`Õ Jk ã≤QÆ∞æ Ѩ_»=Åã≤# q+¨Ü«∞O
HÍ^Œ∞. â◊s~°OÖ’ U J=Ü«∞"åxÔH·<å Ö’áêÅ∞ LO_»=K«∞Û. JO^èŒ`«fiO,
K≥q˜`«#O, =¸QÆ`«#O, ‰õΩO˜`«#O – =O˜ Ö’áêÅ∞ LO@∂<Õ
L<åfl~Ú. J@∞=O˜ XHõ ֒ѨO =∂„`«"Õ∞ #ѨÙOã¨Hõ`«fiO ‰õÄ_®. U
Ö’áêxÔH·<å _®Hõì~°∞¡ ™ê^茺"≥∞ÿ#O`« "≥·^ŒºO KÕÜ«∞QÆÅ~°∞. =∞Oz Ѷ¨e`«O
~åHõáÈ~Ú<å, P =ºH˜Î ¢ã‘ÎÜ«∂, ѨÙ~°∞+¨μ_® J<Õ „Ѩâ◊fl ~å^Œ∞. P =ºH˜ÎH˜
W`«~° ѨÙ~°∞+¨ ÅHõΔ}ÏÅhfl LOÏ~Ú HÍ|˜ì, P =ºH˜Î ѨÙ~°∞+¨μ_»∞
H͉õΩO_® áÈ_»∞.
2) Ô~O_»∞ =∞~å‡OQÍÅ`À ѨÙ>Ëì a_»¤ q+¨Ü«∞OÖ’ ‰õÄ_® ã≤QÆ∞æ
Ѩ_»=Åã≤O^Õg∞ LO_»^Œ∞. U JOQÍxfl Jaè=$kú Ѩ~°K«=KÀÛ _®Hõì~°∞¡
„QÆÇ≤ÏOz P =∂~°æOÖ’ "≥·^ŒºO KÕ™êÎ~°∞. XHõ JOQÍxfl `˘eyOz, XHõ
JOQÍxfl "≥∞~°∞QÆ∞ ѨiKÕ "≥·^ŒºO LO@∞Ok. P a_»¤, ¢ã‘ÎQÍ<À, ѨÙ~°∞+¨μ_ç
QÍ<À, `ÕÅ∞`«∞Ok. „ѨHõ$u ã¨Ç¨Ï[`«fiOÖ’ KåÖÏ J~°∞^Œ∞QÍ [iˆQ
J=Hõ `«=HõÅ H˜O^ŒH˜ =∂„`«"Õ∞ Wk =ã¨∞ÎO^Œx _®Hõì~°∞¡ JOÏ~°∞.
Wk Ѩiëê¯~°O ÖËx ã¨=∞㨺 HÍ^Œh, Wk Ç≤Ï„*Ï =º=Ǩ~°OÖ’H˜ KÕˆ~k
HÍ^Œh, J~°÷O.
3) P_® – P_®, =∞QÍ – =∞QÍ â◊s~° ã¨O|O^è•Å q+¨Ü«∞O
QÆ∞iOz, _®Hõì~°∞¡, 'Jk, "åà◊¡ J=QÍǨÏ#— J#fl>Ëì =∂Ï¡_»`å~°∞. '
'Jk "åà◊¡ W+¨ìO— Jx T~°∞HÀ"åe. '„ѨHõ$u ã¨Ç¨Ï[`«fiO— QÆ∞iOz
Z`åÎ=∞O>Ë, 'Uk „ѨHõ$u? Z=~°∞ x~°‚~Ú™êÎ~°∞ ^•xfl?— Jx
=∂Ï¡_»`å~°∞ "åà◊√¡. "åà◊¡ „Ѩ=~°Î#Ö’ =∞Oz K≥_»¤Å∞ "åàı¡ `≥Å∞ã¨∞
‰õΩO>Ë `≥Å∞ã¨∞‰õΩOÏ~°∞, ÖËHõáÈ`Õ ÖË^Œ∞. "åà◊¡ W+¨ìO "åà◊¡k— J<åfl~°∞
_®Hõì~°∞¡.
'`«Ñ¨CÅ∞— J<ÕHõ ~°HÍÅ∞. ã≤QÆÔ~@∂¡, `åQÆ∞à◊¥¡, =ºaèKå~åÅ∂ Jhfl
`«Ñ¨CÖË. JÖÏO˜ "å˜ q+¨Ü«∞OÖ’, 'Jk `«Ñ¨C ã¨∞=∂!— J<Õ É’^èŒ#Å∞
J=ã¨~°O HÍ=K«∞Û. HÍh, '¢ã‘ΠѨÙ~°∞+¨ ã¨O|O^è•Å— q+¨Ü«∞OÖ’ ‰õÄ_®
Uk „ѨHõ$`À Uk HÍ^À, =∞#∞+¨μÖˇ·# "åà◊¡H˜ É’^èŒ#Å∞ J=ã¨~°=∂?
'„ѨHõ$u ã¨Ç¨Ï[`«fi=∂? Z=~°∞ x~°‚~Ú™êÎ~°∞ ^•xfl?— Jx "åk™êÎ~å
=∞#∞+¨μÅ∞? '„ѨHõ$u ã¨Ç¨Ï[`åfixfl „ѨHõ$`Õ x~°‚~Úã¨∞ÎOk— J<Õ@O`«
z#fl=∂@ ‰õÄ_® `≥eÜ«∞^• P =∂#=ÙeH˜? [O`«∞=ÙÅÔH·<å,
=∞#∞+¨μÅÔH·<å, â◊s~åÖ’¡ U J=Ü«∞= ^èŒ~°‡O P J=Ü«∞"åxH˜
LO@∞O^Œ<Õ =∂@ ‰õÄ_® `≥eÜ«∞^• P PÖ’K«<åѨ~°∞eH˜? J#flO
u<åÅO>Ë, <À˜`À uOÏ~å, =∞Å ^•fi~°O`À uOÏ~å? – <À˜
`À>Ë uOÏO, â◊s~°OÖ’ =∞Å ^•fi~°O L#flk J#flO u#_®xH˜
HÍ^Œ∞— Jx ["å|∞ K≥ѨCHÀ=eã≤ =¿ãÎ, J^Õ =∞i „ѨHõ$u ã¨Ç¨Ï[`«fiO!
=∞#∞+¨μÅ∞ (U „áê}˜ J~Ú<å), <ÕÅ g∞^Œ #_»"åÅO>Ë, <ÕÅH˜
áê^•Å∞ P#∞Oz #_»∞™êÎ~å, <≥uÎ<Õ <ÕÅH˜ P#∞Oz <≥uÎ`À #_»∞™êÎ~å?
– 'HÍà◊¡ `À>Ë #_»∞™êÎO— Jx ["å|∞ =¿ãÎ, J^Õ =∞i „ѨHõ$u ã¨Ç¨Ï[`«fiO!
HÍà◊√¡ ÖËx "åà◊¡~Ú<å <≥uÎ`À #_»=~°∞. U „ѨHõ$u q+¨Ü«∞OÖ’<≥·<å
`Õ_®Å∞ =¿ãÎ, Jq Ѩiâ’^èŒ#Ö’¡ `≥Å∞™êÎ~Ú. HÍh, ã¨fieOQÍÅ "åà◊¡
^Œ$+≤ìÖ’ Jã¨Å∞ „ѨHõ$`Õ LO_»^Œ∞.
(WOHÍ LOk)
(~°K«~Ú`« |Ç¨ï „QÆO^äŒHõ~°Î, =∂~ü¯û 'ÃÑ@∞ì|_ç— Ñ¨iK«Ü«∞Hõ~°Î)
™ê=∂lHÍOâ◊O
g

63. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 63
D<ÕÅ
~å[H©Ü«∞Mˇ·nÅ#∞q_»∞^ŒÅKÕÜ«∂e
`≥ÅOQÍ}, PO„^茄Ѩ^Õâò ~å„ëêìÖ’¡x *ˇ·à◊¡Ö’ L#fl ~å[H©Ü«∞
Mˇ·nÅO^Œih ÉèË+¨~°`«∞QÍ q_»∞^ŒÅ KÕÜ«∂Åx q~°ã¨O <Õ`« =~°=~°~å=Ù,
ã‘xÜ«∞~ü <åºÜ«∞"åk ÉÁ*Ï˚ `å~°HõO, |Å¡ ~°gO„^Œ<å^ä£, ã≤h#@∞_»∞
P~ü. <å~åÜ«∞} =¸iÎ _ç=∂O_£ KÕâß~°∞. =∂~üÛ 23# ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£
Ö’x ÃÇ·Ï^Œ~üQÆ∂_» #∂ºãπ ÃãO@~üÖ’ U~åÊ@∞ KÕã≤# qÖËHõ~°∞Å
ã¨=∂"Õâ◊OÖ’ `≥eáê~°∞. ™êfi`«O„`«º qѨ¡= g~°∞Å∞ ÉèíQÆ`üã≤OQ∑,
~å*òQÆ∞~°∞, ã¨∞Mò^Õ"£Å 84= =~°úOu ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ =∂~üÛ 23 #∞O_ç
30 =~°‰õΩ Ô~O_»∞ `≥Å∞QÆ∞ ~å„ëêìÖ’¡#∂ ~å[H©Ü«∞ Mˇ·nŠǨωõΩ¯Å
áÈ~å@ "å~À`«û=OQÍ x~°fiÇ≤Ïã¨∞Î#fl@∞¡ "å~°∞ `≥eáê~°∞.
`≥ÅOQÍ}|_≥˚òã¨=∂"ÕâßÅ∞
`≥ÅOQÍ} |_≥˚ò ã¨=∂"ÕâßÅ∞ =∂~üÛ 7 #∞Oz „áê~°OÉèí=∞
Ü«∂º~Ú. Pi÷Hõ=∞O„u D>ˇÅ ~å*ËO^Œ~ü 2015-16 ã¨O=`«û~°
|_≥˚ò#∞ =∂~üÛ11# âßã¨#ã¨ÉèíÖ’ „Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì~°∞. "≥Ú`«ÎO
~°∞. 1,15,689.19 HÀ@∞¡, „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O ~°∞. 53,383.19
HÀ@∞¡, „Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O ~°∞. 63,306 HÀ@∞¡.
PO„^茄Ѩ^Õâò|_≥˚òã¨=∂"ÕâßÅ∞
PO„^茄Ѩ^Õâò É_≥˚ò ã¨=∂"ÕâßÅ∞ =∂~üÛ 7 #∞Oz „áê~°OÉèí=∞
Ü«∂º~Ú. |_≥˚ò#∞ Pi÷Hõ=∞O„u Ü«∞#=∞Å ~å=∞Hõ$+¨μ‚_»∞ =∂~üÛ 12#
âßã¨#ã¨ÉèíÖ’ „Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì~°∞. "≥Ú`«ÎO ~åR |_≥˚ò ~°∞.1,13,049 HÀ@∞¡.
„Ѩ}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O ~°∞. 78,637 HÀ@∞¡, „Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O
~°∞. 34,412 HÀ@∞¡. Ô~q#∂º Ö’@∞ ~°∞. 7300 HÀ@∞¡, Pi÷Hõ Ö’@∞
~°∞. 17584 HÀ@∞¡.
áÈ_»∞=º=™êÜ«∞^•~°∞Åu~°∞QÆ∞ÉÏ@∞
Y=∞‡O lÖÏ¡, K«O„_»∞Q˘O_» =∞O_»ÅO, =∞„iQÆ∂_≥O J@g
„áêO`«OÖ’ J@g ã≤|ƒOk KÕѨ˜ì# áê¡O>Ë+¨<£ Ѩ#∞Å#∞ 200 =∞Ok
yi[# áÈ_»∞ =º=™êÜ«∞^•~°∞Å∞ =∂~üÛ 9# J_»∞¤‰õΩ<åfl~°∞. J_»∞¤‰õΩ#fl
yi[#∞ÅÃÑ· J@g ã≤|ƒOk ^•_ç KÕÜ«∞QÍ "å~°∞ u~°QÆ|_ç HÍ~°O,
Hõ„~°Å`À, ~åà◊¡`À ^•_ç KÕâß~°∞. D Ѷ¨∞~°¬}Ö’ 15 =∞Ok J@g
ã≤|ƒOkH˜, 15 =∞Ok yi[#∞Å∞ QÍÜ«∂ÅÜ«∂º~Ú.
~åà◊¡|O_ç"≥OHõ@„Ѩ™ê^£=∞$u
„Ѩ=ÚY ™êÇ≤Ïf"Õ`«Î ~åà◊¡|O_ç "≥OHõ@ „Ѩ™ê^£ (Hõq`å „Ñ¨™ê^£)
(56) J<å~ÀQƺOÖ’ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’x ˆH~ü Ǩã≤Ê@ÖòÖ’ zH˜`«û
á⁄O^Œ∞`«∂ =∂~üÛ 15# K«xáÈÜ«∂~°∞. PÜ«∞# 1961 "Õ∞ 21#
Hõ$ëê‚ lÖÏ¡, QÆOѨÅáê_»∞ =∞O_»ÅO, ã¨`åºÅáê_»∞ „QÍ=∞OÖ’
[x‡OKå~°∞. PÜ«∞# 500 ÃÑ·QÍ J=^è•# ã¨ÉèíÅ#∞ x~°fiÇ≤ÏOKå~°∞.
XO@i ѨÓÅ|∞@ì, Ѩ^Œ‡=∞O@ѨO, JyflÇ≤ÏOã¨, Wk Hõq ã¨=∞Ü«∞O
"≥Ú^ŒÖˇ·# ã¨OѨÙÏÅ∞ Pq+¨¯iOKå~°∞.
SZѶπ˜Ü«Ú8=~åR=∞Ǩã¨ÉèíÅ∞
`≥ÅOQÍ} ~åR 'ÉèÏ~°`« HÍi‡Hõ ã¨OѶ¨∂Å ã¨=∂Yº— (SZѶπ˜Ü«Ú)
8= =∞Ǩã¨ÉèíÅ∞ =∂~üÛ 13–15 `ÕnÖ’¡ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’x qZãπ˜
ǨÖ’¡ [iQÍ~Ú. D ã¨ÉèíÅÖ’ áêÖÁæ#fl =HõÎÅ∞ ˆHO„^Œ, ~åR „ѨÉèí∞`åfiÅ∞
HÍ~˘Êˆ~ò ã¨Oã¨÷ʼnõΩ, iÜ«∞Öò Z¿ãìò "åºáê~°∞ʼnõΩ Wëêì#∞™ê~°OQÍ
Éèí∂=ÚÅ∞ Hõ@ìɡ@ì_®xfl f„=OQÍ =ºuˆ~H˜ã¨∂Î, HÍO„ωõΩì HÍi‡‰õΩÅ#∞
„Hõ=∞|núHõiOKåÅx _ç=∂O_£ KÕâß~°∞. #∂`«# J^茺‰õΔΩÅ∞QÍ q. Hõ$+¨‚,
„Ѩ^è•# HÍ~°º^Œi≈QÍ ÔH. ã¨∂~°ºO, Láê^茺‰õΔΩÅ∞QÍ Nx"åãπ, Zãπ.ZÖò.
Ѩ^Œ‡, ã¨OѨ`üÅ∞ ZxflHõÜ«∂º~°∞. g
Z<£˜Ñ≤ã≤Ö’ã¨"≥∞‡ÅÃÑ·x¿+^èŒO
`≥ÅOQÍ} ~åR ѨikèÖ’x <Õ+¨#Öò ^äŒ~°‡Öò Ѩ=~ü HÍ~˘Êˆ~+¨<£
(Z<£˜Ñ≤ã≤) ¿ãì+¨#¡Ö’ ã¨"≥∞‡Å#∞ x¿+kèã¨∂Î ~åR „ѨÉèí∞`«fiO =∂~üÛ
16# L`«Î~°∞fiÅ∞ *Ïs KÕã≤Ok. J`«º=ã¨~° ¿ã=Å x~°fiǨÏ} K«@ìO -
1971 „ѨHÍ~°O =KÕÛ P~°∞ <≥ÅÅ áê@∞ D x¿+^èŒO LO@∞O^Œx
ˆHO„^Œ WO^èŒ#âßY HÍ~°º^Œi≈ J~°qO^£ ‰õΩ=∂~ü L`«Î~°∞fiÅ∞ *Ïs KÕâß~°∞.
áê„uˆHÜ«ÚÅ∞ã≤q~å[QÀáêÖò~å=Ù=∞$u
„Ѩ=ÚY áê„uˆHÜ«ÚÅ∞, ~°K«~Ú`« K«O„_»∞Ѩ@¡ "≥OHõ@ ~å[QÀáêÖò
~å=Ù (83) =∂~üÛ 18# ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’x q^•º#QÆ~üÖ’ L#fl PÜ«∞#
ã¨fiQÆ$ǨÏOÖ’ QÆ∞O_≥áÈ@∞`À K«xáÈÜ«∂~°∞. PO„^èŒÑ¨„uHõÖ’ <åÅ∞QÆ∞
^ŒâßÉÏÌÅ∞ ѨxKÕâß~°∞. PÜ«∞# `«∂~°∞ÊQÀ^•=i lÖÏ¡, WO^Œ∞‰õÄi¿Ñ
„QÍ=∞OÖ’ 1932 PQÆã¨∞ì 12# [x‡OKå~°∞. PÜ«∞# PO„^èŒÑ¨„uHõ
K«i„`«, ™êfi`«O„`«º áÈ~åO - [~°fleã¨∞ì Ü≥∂^èŒ∞Å∞ - *ˇ·Å∞ tHõΔÅ∞
"≥Ú^ŒÖˇ·# ~°K«#Å∞ KÕâß~°∞.
JOQÆ<£"å_ô=~°¯~üûK«Ö’JÃãOc¡
JOQÆ<£"å_ç =~°¯~°∞¡ "Õ`«<åÅ∞ ÃÑOKåÅx, `«=∞ ã¨=∞㨺Å#∞
Ѩi+¨¯iOKåÅx _ç=∂O_£ KÕã¨∂Î 'PO„^茄Ѩ^Õâò JOQÆ<£"å_ç =~°¯~üû
ÃÇÏÅÊ~üû Ü«¸xÜ«∞<£— P^èŒfi~°ºOÖ’ =∂~üÛ 16# ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’x
WOk~å áê~ü¯ =^ŒÌ iÖË nHõΔ x~åfiÇ≤ÏOKå~°∞. JÖψQ =∂~üÛ 17#
~åROÖ’x 13 lÖÏ¡Å #∞Oz "ÕÖÏk JOQÆ<£"å_ç =~°¯~°∞¡ 'K«Ö’ JÃãOc¡—
HÍ~°º„Hõ=∞O KÕѨÏì~°∞. D HÍ~°º„Hõ=∂xfl áÈbã¨∞Å∞ J_»∞¤H˘x
JOQÆ<£"å_ç HÍ~°ºHõ~°ÎÅ#∞ JÔ~ã¨∞ì KÕâß~°∞
Ô~O_»∞`≥Å∞QÆ∞~å¢ëìêÅÖ’Ô~·`«∞P`«‡Ç¨Ï`«ºÅ∞
`≥ÅOQÍ} ~åRO U~°Ê_ç# 2014 E<£ 2 #∞Oz 2015 =∂~üÛ
22 =~°‰õΩ "≥∞^ŒH±-116, HõsO#QÆ~ü-94, =∞ǨÏ|∂Éò#QÆ~ü-78,
#Å¡Q˘O_»-77, =~°OQÆÖò–52, PkÖÏÉÏ^£-71, x*Ï=∂ÉÏ^£-43,
~°OQÍÔ~_ç¤-42, Y=∞‡O-22 =∞Ok Ô~·`«∞Å∞ =º=™êÜ«∞O KÕã≤ JѨCÅ
áêÖˇ· P`«‡Ç¨Ï`«º (593) KÕã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ 2014 #∞Oz
2015 =∂~üÛ 22 =~°‰õΩ 63 =∞Ok Ô~·`«∞Å∞ P`«‡Ç¨Ï`«º KÕã¨∞‰õΩ<åfl~°∞.
P*Ï^£Z<£H“O@~üÃÑ·Ñ≤˜+¨<£H˘˜ì"Õ`«
=∂"À~Úã¨∞ì áêsì J„QÆ<Õ`« P*Ï^£, [~°fleã¨∞ì ¿ÇÏ=∞K«O„^Œ
áêO_ÕÅ#∞ |∂@HõѨ٠Z<£H“O@~üÖ’ áÈbã¨∞Å∞ K«OÑ≤<å~°x 2011Ö’
™ê=∂lHõ "Õ`«Î ™êfiq∞ Jyfl"Õ+π, ¿ÇÏ=∞K«O„^ŒáêO_Õ ÉèÏ~°º |a`åáêO_Õ
ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ìÖ’ iò Ñ≤˜+¨#∞¡ "Õâß~°∞. D ˆHã¨∞ qKåiOz x"ÕkHõ
ã¨=∞iÊOK«=Åã≤OkQÍ ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì ã≤aSx P^ÕtOzOk. P*Ï^£,
¿ÇÏ=∞K«O„^ŒáêO_ÕÅ#∞ áÈbã¨∞Å∞ P`«‡~°HõΔ} HÀã¨O Z<£H“O@~üÖ’
K«Oáê~°x ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì‰õΩ ã≤aS x"ÕkHõ JO^Œ*Ëã≤Ok. ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì
D ˆHã¨∞#∞ kQÆ∞= HÀ~°∞ìÖ’ `ÕÅ∞ÛHÀ"åÅx Ñ≤˜+¨#~°¡‰õΩ ã¨∂zOzOk.
HÀ~°∞ì ã¨∂K«# "Õ∞~°‰õΩ P*Ï^£ ÉèÏ~°º Ѩ^Œ‡, |a`å Z<£H“O@~üÖ’ áêÖÁæ#fl
29 =∞Ok áÈbã¨∞ÅÃÑ· ǨÏ`åº<Õ~°O H˜O^Œ ˆHã¨∞ #"≥∂^Œ∞ KÕÜ«∂Åx
PkÖÏÉÏ^£ HÀ~°∞ìÖ’ 2013Ö’ „á⁄>ˇã¨∞ì Ñ≤˜+¨<£ ^•YÅ∞ KÕâß~°∞.
nxÃÑ· U_®k#fl~° áê@∞ [iy# "å^Œ „Ѩu"å^Œ#Å J#O`«~°O
PkÖÏÉÏ^£ A_ç+≤Ü«∞Öò Ѷ¨ã¨∞ì HÍ¡ãπ "Õ∞l„¿ãìò Ñ≤˜+¨<£#∞ 2015 =∂~üÛ
25# H˘˜ì"Õã≤Ok.

64. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201564
QÀqO^ŒÑ¨<åûˆ~#∞ǨÏ`«ºKÕã≤#=∂Ѷ≤Ü«∂
ã≤Ñ≤S <åÜ«∞‰õΩ_»∞ QÀqO^Œ Ѩ<åûˆ~ (82)#∞ =∞Ǩ~å¢+¨ìÖ’x H˘ÖϡѨÓ~üÖ’
’ÖòÏH±û =∂Ѷ≤Ü«∂, =∞`«"å^Œ â◊‰õΩÎÅ∞ Hõeã≤ Ѷ≤„|=i 16# HÍeÛK«Oáê~°∞.
QÀqO^Œ Ѩ<åûˆ~ 1933, #=O|~ü 26# JǨχ^£#QÆ~ü lÖÏ¡Ö’ x~°∞¿Ñ^Œ
‰õΩ@∞O|OÖ’ ѨÙÏì~°∞. H˘ÖϡѨÓ~ü =Úxã≤ѨÖò áê~î°âßÅÖ’ Ѷ¨Óº<£QÍ Ñ¨xKÕã¨∂Î
aZ ѨÓiÎKÕã≤ Láê^蕺ܫ∞ =$uÎ KÕѨÏì~°∞. ¿Ñ^ŒÅ‰õΩ <åºÜ«∞O ^ŒHͯÅ<Õ
`«Ñ¨#`À <åºÜ«∞âߢã¨ÎO K«kq <åºÜ«∞"å^Œ =$uÎx KÕѨÏì~°∞. PÜ«∞# =∞~å~îå
ÉèÏëê L^Œº=∞O, QÀ"å ™êfi`«O„`«º áÈ~å@O, ’Öò ˆQò =ã¨∂à◊¡ =ºuˆ~Hõ
PO^Àà◊# L^Œº=∞OÖ’ K«∞~°∞QÍæ áêÖÁæ<åfl~°∞. ’ÖòÏH±û ¿Ñ~°∞`À „Ѩ[Å#∞
^ÀÑ≤_ô KÕã¨∞Î#fl =∞Ǩ~å¢+¨ì ~å[H©Ü«∞ <åÜ«∞‰õΩÅ∞, =∂Ѷ≤Ü«∂ =Ú~îåÅ∞,
JkèHÍ~°∞Å ã≤O_çˆHò‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ PÜ«∞# „áê~°OaèOz# L^Œº=∞O
=∞Ǩ~å¢+¨ì "åºÑ¨ÎOQÍ qã¨ÎiOzOk.
2015–16ˆHO„^Œ|_≥˚ò
2015–16 QÍ#∞ ˆHO„^Œ Pi÷Hõ =∞O„u J~°∞}ü *ˇ·©¡ áê~°¡"≥∞OòÖ’
Ѷ≤„|=i 28# ~°∞. 17,77,477 HÀ@¡`À |_≥˚ò „Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì~°∞. JO^Œ∞Ö’
„Ѩ}ÏoHÍ =ºÜ«∞O ~°∞. 4,65,277 HÀ@∞¡† „áê}ÏoˆH`«~° =ºÜ«∞O ~°∞.
13,12,200 HÀ@∞¡† ã¨∂÷ŠѨ#∞fl =ã¨∂à◊√¡ ~°∞. 14,49,490 HÀ@∞¡† =∞øeHõ
=ã¨`«∞Å HõÅÊ#‰õΩ ~°∞. 70,000 HÀ@∞¡† Ѩ#∞flÖ’¡ ~å„ëêìʼnõΩ ~°∞. 5,23,958
HÀ@∞¡† „QÍg∞}Ïaè=$kú, Láêkè Ǩg∞ʼnõΩ ~°∞. 77,526 HÀ@∞¡† ~°HõΔ}
~°OQÍxH˜ ~°∞. 2,46,727 HÀ@∞¡† Ѩ<Õfl`«~° P^•Ü«∞O ~°∞. 2,21,733
HÀ@∞¡† q^•º~°OQÍxH˜ ~°∞. 69,074 HÀ@∞¡ ˆHÏ~ÚOKå~°∞.
[=Ú‡HÍj‡~üã≤ZOQÍ =ÚѶ‘Î=∞Ǩχ^£ã¨~¸^£
[=Ú‡ Hõj‡~ü 12= =ÚYº=∞O„uQÍ Ñ‘Ñ¨ÙÖòû _≥"≥∂„Hõ˜H± áêsì (Ñ≤_çÑ≤)
<Õ`« =ÚѶ‘Î =∞Ǩχ^£ ã¨~¸^£ =∂~üÛ 1# [=Ú‡Ö’x *’~åfi~ü ã≤OQ∑
P_ç’iÜ«∞OÖ’ „Ѩ=∂} ã‘fiHÍ~°O KÕâß~°∞. LѨ =ÚYº=∞O„uQÍ a*ˇÑ≤
<Õ`« x~°‡Öò ã≤OQ∑, Ñ≤_çÑ≤, a*ˇÑ≤ʼnõΩ K≥Ok# 25 =∞Ok =∞O„`«∞Å∞QÍ
„Ѩ=∂} ã‘fiHÍ~°O KÕâß~°∞. QÆ=~°fl~ü Z<£.Z<£. "À„Ǩ gi`À „Ѩ=∂} ã‘fiHÍ~°O
KÕ~ÚOKå~°∞. Ѷ‘ѨÙÖòû _≥"≥∂„Hõ˜H± áêsì, ÉèÏ~°fÜ«∞ [#`å áêsì Hõeã≤
Hõj‡~üÖ’ „ѨÉèí∞`åfixfl U~åÊ@∞ KÕâß~Ú.
[~°fleã¨∞ìq<À^£"≥∞ǨÏ`å=∞$u
„Ѩ=ÚY áê„uˆHÜ«ÚÅ∞ q<À^£ "≥∞ǨÏ`å (73) TÑ≤i u`«∞ÎÅ ã¨=∞㨺`À
#∂º_èçb¡Ö’x Z~Ú"£∞û Pã¨∞Ѩ„uÖ’ zH˜`«û á⁄O^Œ∞`«∂ =∂~üÛ 8#
=∞$uK≥O^•~°∞. PÜ«∞# 1942Ö’ áêH˜™ê÷<£Ö’x ~å=eûO_çÖ’ [x‡OKå~°∞.
"≥∞ǨÏ`å ‰õΩ@∞O|O ^Õâ◊ qÉèí[# „Hõ=∞OÖ’ ÅHÀflÖ’ ã≤÷~°Ñ¨_çOk.1974Ö’
PÜ«∞# áê„uˆHÜ«∞ rq`«O „áê~°OÉèí"≥∞ÿOk. '_çÉ’<≥·~ü— J<Õ Ñ¨„uHõ‰õΩ "≥Ú^Œ@
Z_ç@~üQÍ Ñ¨xKÕâß_»∞. 'Ѩܫ∞h~ü—, 'ã¨O_Õ J|˚~°fi~ü—, 'WO_çÜ«∞<£ ѨÓáÈã¨∞ì—,
'^Œ WO_çÃÑO_≥Oò—, '^Œ Ѩܫ∞h~ü (_èçb¡ Z_ç+¨<£)—, 'J=Ùò Å∞H±— =O˜
Ѩ„uHõÅ#∞, =∂ºQÆ*ˇ·<£Å#∞ „áê~°OaèOKå~°∞. PÜ«∞# =∞$uK≥O^Õ <å˜H˜
J=Ùò Å∞H± Ѩ„uHõÖ’ Z_ç’iÜ«∞Öò K≥·~°‡<£QÍ Ñ¨xKÕã¨∞Î<åfl~°∞.
Éèí∂¿ãHõ~°}aÅ∞¡‰õΩÖ’H±ã¨ÉèíP"≥∂^ŒO
q"å^Œã¨Ê^Œ 'Éèí∂¿ãHõ~°} ѨÙ#~å"å㨠aÅ∞¡— =∂~üÛ 10# Ö’H±ã¨Éèí
P"≥∂kOzOk. aÅ∞¡Ö’ „ѨÉèí∞`«fiO `˘q∞‡k ã¨=~°}Å∞ KÕã≤Ok. =¸["å}˜
F@∞`À aÅ∞¡ P"≥∂kOKå~°∞. Éèí∂¿ãHõ~°} K«@ìOÖ’ =∂~°∞ÊʼnõΩ JOwHõiOKÕk
ÖË^ŒO@∂ HÍO„ÔQãπ áêsì <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ Ѩ^•flÅ∞QÆ∞ áêsìÅ∞ x~°ã¨#
`≥eáê~Ú. ™ÈxÜ«∂ QÍOnè <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ qq^èŒ áêsìʼnõΩ K≥Ok# =O^Œ
=∞OkH˜ ÃÑ·QÍ ZOÑ≤Å∞ áê~°¡"≥∞Oò #∞Oz ~å¢+¨ìѨu Éèí=<£ =~°‰õΩ =∂~üÛ
17# ~åºb x~°fiÇ≤ÏOKå~°∞. K«@ìOÖ’ =∂~°∞Ê#∞ LѨã¨OǨÏiOKÕ =~°‰õΩ
áÈ~å_»∞`å=∞<åfl~°∞. J#O`«~°O XHõ „Ѩuxkè |$O^ŒO ~å¢+¨ìѨu „Ѩ}Éò
=ÚYs˚x Hõeã≤ q*Ï˝Ñ¨# Ѩ„`åÅxfl JOkOzOk.
W~°∞QÆ∞–á⁄~°∞QÆ∞
g
SZZãπJkèHÍi=∞$uÃÑ· ã≤aSqKå~°}
"å}˜[º Ѩ#∞flÅ L#fl`åkèHÍi _ç.ÔH. ~°q J#∞=∂#ã¨Ê^Œ =∞$uÃÑ·
Hõ~å‚@HõÖ’x „ѨuѨHΔÍÅ∞ ã≤aS qKå~°}‰õΩ _ç=∂O_£ KÕâß~Ú. "å}˜[º
Ѩ#∞flÅ JkèHÍiQÍ Ñ¨#∞fl ZQ˘æ>ËìO^Œ∞‰õΩ „Ѩܫ∞uflã¨∞Î#fl ɡOQÆà◊¥~°∞Ö’x
aŤ~°∞¡, =„*ÏÅ, ã¨fi~å‚Éèí~°}ÏÅ "åºáê~° ã¨Oã¨÷ÅÃÑ· ~°q ^•_»∞Å∞ [iÑ≤
Ô~O_»∞ <≥ÅÖ’¡ 129 HÀ@¡ ~°∂áêÜ«∞ŠѨ#∞flÅ∞ =ã¨∂Å∞ KÕâß~°∞. =∂~üÛ
17# =∞ixfl ã¨Oã¨÷ÅÃÑ· ^•_»∞ʼnõΩ ã¨<åflǨÅ∞ KÕã¨∞Î#fl ^Œâ◊Ö’ PÜ«∞#
=∞$u K≥O^Œ_»O J#∞=∂<åʼnõΩ ^•if™ÈÎO^Œx „ѨuѨHõΔ ã¨Éèí∞ºÅ∞
JO@∞<åfl~°∞. ~°q =∞$uÃÑ· ~åR "åºÑ¨ÎOQÍ ™êQÆ∞`«∞#fl „Ѩ*ÏO^Àà◊#Å∞,
„ѨuѨHΔÍÅ x~°ã¨#Å <ÕѨ^䌺OÖ’ ã≤aS`À qKå~°} [iÑ≤™êÎ=∞x Hõ~å‚@Hõ
=ÚYº=∞O„u ã≤^Œú~å=∞Ü«∞º =∂~üÛ 23# q^è•# ã¨ÉèíÖ’ „ѨHõ˜OKå~°∞.
J}˜z"Õ`«K«~°ºÅ„Ѩ™ê~°OÃÑ·x¿+^èŒO!
Éèí„^Œ`å ^ŒàÏÅ∞ KÕѨ>Ëì f„="å^Œ =ºuˆ~Hõ K«~°ºÅ#∞ „Ѩ`«ºHõΔ „Ѩ™ê~°O
KÕÜ«∞‰õΩO_® ˜q Kå#à◊¡ÃÑ· ˆHO„^ŒO x¿+^èŒO qkèOK«#∞Ok. D "Õ∞~°‰õΩ
ˆHO„^Œ ã¨=∂Kå~°, „Ѩ™ê~åÅ âßY H˘`«Î x|O^èŒ#Å#∞ P"≥∂kOzOk. WHõ
ˆH|∞Öò ˜q <≥ò=~ü¯û x|O^èŒ#Ö’¡ D H˘`«Î ã¨=~°}#∞ KÕ~°Û#∞<åfl~°∞. H˘`«Î
x|O^èŒ#Å „ѨHÍ~°O D HÍ~°º„Hõ=∂Å#∞ „Ѩ`«ºHõΔ „Ѩ™ê~°O KÕÜ«∞~å^Œ∞.
JÖÏO˜ ã¨OѶ¨∞@#ʼnõΩ ã¨O|OkèOz JkèHÍ~°∞Å∞ WKÕÛ q=~åÅ#∞ =∂„`«"Õ∞
„Ѩ™ê~°O KÕÜ«∂e. Jk ‰õÄ_® PÜ«∂ HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ ѨÓ~°ÎÜÕ∞ºO`« =~°‰õΩ
=∂„`«"Õ∞#x JkèHÍ~° =~åæÅ∞ "≥Å¡_çOKå~Ú.
"≥∞ÿ<åi©ÅÃÑ·H˘#™êQÆ∞`«∞#fl^•_»∞Å∞
=∞^茺„Ѩ^ÕâòÖ’x |[ÖòѨÓ~üÖ’x K«~üÛÃÑ· Éèí[~°OQ∑^Œàò HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞
=∂~üÛ 20# ^•_ç KÕâß~°∞. D ã¨OѶ¨∞@#‰õΩ ã¨O|OkèOz ^èŒ~°‡¿ã# J^茺‰õΔΩ_»∞
Ü≥∂ˆQâò JQÆ~åfiÖò`À áê@∞ =∞iH˘O^Œ~°∞ Éèí[~°OQ∑^Œàò HÍ~°ºHõ~°ÎÅÃÑ· áÈbã¨∞Å∞
ˆHã¨∞ #"≥∂^Œ∞KÕâß~°∞. áê^Œ~ü ^ä•OH±K«<£ *’ãπ =∞`«=∂iÊ_»∞ʼnõΩ
áêÅÊ_»∞`«∞<åfl_»x P~ÀÑ≤Oz Éèí[~°OQ∑^Œàò HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞ K«~üÛ ã¨∂¯ÖòÃÑ· ^®_çKÕã≤
áê^Œ~ü WO˜ J^•ÌÅ#∞ ѨQÆ∞ÅQ˘Ïì~°∞. JHõ¯_Õ L#fl ~°q„á¶êxûãπ#∞ H˘Ïì~°∞.
=ÚO|~ÚÖ’x #∂º Ѩ<≥fiÖò „áêO`«OÖ’x F K«~üÛÃÑ· =Úã¨∞QÆ∞Å∞ ^ŒiOz#
=º‰õΩÎÅ∞ =∂~üÛ 21# ~å„u Ãã~ÚOò *Ïi˚ Hͺ^äŒeH± K«~üÛÃÑ· ~åà◊¡`À
^•_çKÕâß~°∞. „H˜ã≤ìÜ«∞<£ ã¨<åºã≤x ÃÑ· J`åºKå~°O KÕâß~°∞.
Ãã·fi<£Ñ¨Ó¡=∞~°}ÏÅ∞
^Õâ◊OÖ’x 17 ~å„ëêìÖ’¡ [iy# Ãã·fi<£Ñ¨Ó¡ =∞~°}ÏÅ ã¨OYº =∂~üÛ
23 <å˜H˜ =~°‰õΩ 1,911H˜ KÕiOk. 32,233 =∞Ok ÃÇÏKü1Z<£1 ÉÏi#
Ѩ_®¤~°x ˆHO„^Œ P~ÀQƺ =∞O„u`«fi âßY `≥eÑ≤Ok. J`«ºkèHõOQÍ QÆ∞[~å`üÖ’
410 =∞Ok =∞~°}˜OK«QÍ 6,360 =∞OkH˜ "åºkè ™ÈH˜Ok. ~å[™ê÷<£Ö’
400 =∞Ok =∞$uK≥O^ŒQÍ 6,409 =∞OkH˜ "åºkè ™ÈH˜Ok. =∞Ǩ~åRÖ’
347 =∞Ok =∞~°}˜OK«QÍ 4,082 =∞Ok "åºkè ™ÈH˜Ok. =∞^茺„Ѩ^ÕâòÖ’
281 =∞Ok =∞~°}˜OK«QÍ 2,094 =∞Ok "åºk„QÆã¨∞ÎÖˇ·<å~°∞. `≥ÅOQÍ}Ö’
75 =∞Ok =∞$uK≥O^•~°∞.
ÉèÏ=„ѨHõ@<å¿ãfiK«ÛùLO_®e
"≥ÉòÃã·@¡Ö’ JÉèíºO`«~°Hõ~° ã¨=∂Kå~°O LOKå~°<Õ HÍ~°}O`À P
=º‰õΩÎÅ#∞ JÔ~ãπì KÕ¿ã gÅ∞ HõeÊã¨∞Î#fl Ãã·|~ü K«@ìOÖ’x JOâßÅ#∞ =∂~üÛ
24# ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì H˘˜ì"Õã≤Ok. D "Õ∞~°‰õΩ 123 ¿ÑrÅ f~°∞Ê#∞ [ã≤ìãπ
*Ïã≤Î K«Å"Õ∞â◊fi~ü, [ã≤ìãπ P~ü.ZѶπ. <åi=∞<£Å`À ‰õÄ_ç# ^èŒ~å‡ã¨#O
"≥Å¡_çOzOk. PÖ’K«# ¿ãfiK«Ûù =ºH©ÎHõ~°} J<Õq „áê^äŒq∞Hõ"≥∞ÿ#=h „Ѩ[ʼnõΩ
`≥Å∞ã¨∞‰õΩ<Õ Ç¨Ï‰õΩ¯#∞ ã¨=∂Kå~° ™êOˆHuHõ Ѩi*Ï˝# (S˜) K«@ìOÖ’x ÃãHõΔ<£
66Z <Õ~°∞QÍ „ѨÉèÏq`«O KÕã¨∞ÎO^Œh "åºMϺxOKå~°∞.

65. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 65
Éèí∂QÀà◊O
g
L„ÔH~Ú<£QÆxÖ’„Ѩ=∂^ŒO
L„ÔH~Ú<£ `«∂~°∞Ê „áêO`«OÖ’x _À<≥òû¯ ã¨g∞ѨOÖ’ L#fl [™êº_À¯
QÆxÖ’ =∂~üÛ 5# ÉèÏs ¿ÑÅ∞_»∞ ã¨OÉèíqOzOk. ^•^•Ñ¨Ù =O^Œ =∞OkH˜
ÃÑ·QÍ =∞~°}˜OKå~°∞. `≥Å¡"å~°∞*Ï=Ú# ã¨OÉèíqOz# ã¨=∞Ü«∞OÖ’
HÍi‡‰õΩÅ∞ Éèí∂QÆ~°ƒùO #∞O_ç H˜Ö’g∞@~ü Ö’`«∞# ѨxKÕã¨∞Î<åfl~°∞. WOHÍ
Ö’`«∞‰õΩ "≥àı¡ H˘nÌ q∞^äÕ<£ Qͺãπ "≥Å∞=_»∞`«∞O^Œh, JHõ¯_Õ Jyæ~°=fiÅ∞
~åA‰õΩx D „Ѩ=∂^ŒO ã¨OÉèíqOz LO_»=K«Ûh JkèHÍ~°∞Å∞ `≥eáê~°∞.
„Ѩ=∂^Œ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ QÆxÖ’ ^•^•Ñ¨Ù 200 =∞OkH˜ ÃÑ·QÍ L<åfl~°∞.
W„*Ï~ÚÖò„Ѩ^è•xQÍɡOlq∞<£<≥`«<åºÇ¨˙
W„*Ï~ÚÖò áê~°¡"≥∞Oò‰õΩ =∂~üÛ 17# [iy# ZxflHõÖ’¡ „Ѩ^è•x
ɡOlq∞<£ <≥`«<åºÇ¨˙ <Õ`«$`«fiOÖ’x e‰õΩ_£ áêsì q[Ü«∞O
™êkèOzOk. 120 ã¨Éèí∞ºÅ∞#fl W„*Ï~ÚÖò áê~°¡"≥∞OòÖ’ e‰õΩ_£ áêsì
29 ™ê÷<åÅ∞ ÔQez JuÃÑ^ŒÌ áêsìQÍ J=`«iOzOk. „ѨuѨHõΔ áêsì
J~Ú# lÜ≥∂xãπì Ü«¸xÜ«∞<£‰õΩ 24 ã‘@∞¡ =∂„`«"Õ∞ =KåÛ~Ú. nO`À
QÆ`« `˘q∞‡^ÕO_»¡Ö’ =¸_»∞ Ѩ~åºÜ«∂Å∞QÍ JkèHÍ~åxfl ™êyã¨∞Î#fl
<≥`«<åºÇ¨˙ uiy „Ѩ^è•xQÍ ZxflHõÜ«∂º~°∞.
„á¶êOH±Ñ¶¨~üìÖ’ PO^Àà◊#Å∞
[~°‡hÖ’x „á¶êOH±Ñ¶¨~üì #QÆ~°OÖ’ H˘`«ÎQÍ xi‡Oz# Ü«¸~°Ñπ
ÃãO„@Öò ÉϺOH± (Wã≤a) Éèí=# „áê~°OÉè’`«û= HÍ~°º„Hõ=∂xfl =∂~üÛ
18# "ÕÖÏk =∞Ok HÍi‡Hõ ã¨OѶ¨∂Å HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞, <Õ`«Å∞, „Ѩ[Å∞
J_»∞¤‰õΩ<åfl~°∞. "≥Ú`«ÎO 130 HÀ@¡ _®Å~°¡ =ºÜ«∞O`À D Éèí=<åxfl
xi‡OKå~°∞. Wã≤a „wãπ =O˜ Ü«¸~°Ñπ ^ÕâßÅÃÑ· qkèã¨∞Î#fl
x|O^èŒ#ʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ x~°ã¨#Å∞ „áê~°OÉèí=∞Ü«∂º~Ú. D
PO^Àà◊#Ö’ „Ѩ^è•#OQÍ HÍi‡Hõ ã¨OѶ¨∂Å <Õ`«Å∞, HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞, [~°‡h
ÖˇÑ¶πì áêsì ã¨Éèí∞ºÅ∞ áêÖÁæO@∞<åfl~°∞. áÈbã¨∞Å∞ ÉèÏs Z`«∞Î# |ÅQÍÅ#∞
"≥∂ǨÏiOz gix J_»∞¤‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ „Ѩܫ∞uflOK«QÍ [iy# Ѷ¨∞~°¬}Ö’¡
=O^ŒÖÏk =∞Ok QÍÜ«∞Ѩ_®¤~°∞.
@∞ºh+≤Ü«∂Ö’q∞e>ˇOò^•_ç
@∞ºh+≤Ü«∂ ~å[^è•x @∞ºhãπÖ’x áê~°¡"≥∞Oò Éèí=#O ^ŒQÆæ~°
=∂~üÛ 18# q∞e>ˇO@∞¡ ^•_ç KÕâß~°∞. áê~°¡"≥∞Oò Éèí=#O ã¨g∞ѨOÖ’x
ÉÏ~å¤ =¸ºlÜ«∞O ^ŒQÆæ~° =∂~°}ÏÜ«Ú^è•Å∞ ^èŒiOz# =ÚQÆ∞æ~°∞
q∞e>ˇO@∞¡ qK«HõΔ}Ï~°Ç≤Ï`«OQÍ HÍÅ∞ÊÅ∞ [iáê~°∞. D HÍÅ∞ÊÖ’¡
^•^•Ñ¨Ù W~°"≥· =∞OkH˜ ÃÑ·QÍ =∞~°}˜OKå~°∞. =O^ŒÖÏk =∞Ok
QÍÜ«∞Ѩ_®¤~°∞. Ѩ~åº@Hõ „áêO`«"≥∞ÿ# ÉÏ~å¤ =¸ºlÜ«∞O =^ŒÌ
[#ã¨OKå~°O Z‰õΩ¯= LO_»_»O`À „áê}#+¨ìO JkèHõOQÍ LO^Œx Éèí„^Œ`å
|ÅQÍÅ∞ `≥eáê~Ú. Éèí„^Œ`å ã≤|ƒOk W^ŒÌ~°∞ q∞e>ˇO@¡#∞ J^Œ∞ѨÙÖ’H˜
fã¨∞‰õΩ<åfl~°∞.
Ü≥∞"≥∞<£Ö’P`å‡Ç¨ïu^•_ç
Ü≥∞"≥∞<£ ~å[^è•x ã¨<åÖ’ =∂~üÛ 20# [iy# P`å‡Ç¨ïu
^•_çÖ’ 137 =∞Ok =∞~°}˜OKå~°∞. ^•^•Ñ¨Ù Ô~O_»∞ =O^ŒÅ =∞OkH˜
ÃÑ·QÍ QÍÜ«∞Ѩ_®¤~°∞. â◊√„Hõ"å~°O „áê~°÷#Å ã¨=∞Ü«∞OÖ’ Ô~O_»∞ =∞ã‘^Œ∞Å
ã¨g∞ѨOÖ’ ÉÏO|∞Å∞ ^èŒiOz# #Å∞QÆ∞~°∞ L„QÆ"å^Œ∞Å∞ `«=∞#∞ `å=Ú
¿ÑÅ∞ÛH˘x D Ѷ¨∂`«∞HÍxH˜ áêÅÊ_®¤~°∞.
ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞#fl=Ú_çK«=Ú~°∞L`«ÊuÎ
„ѨѨOK« "åºÑ¨ÎOQÍ =Ú_ç K«=Ú~°∞ L`«ÊuÎ ÃÑ~°∞QÆ∞`ÀO^Œx
"åÖò„ã‘ìò [~°flÖò Ѩ„uHõ `≥eÑ≤Ok. „Ѩu~ÀA Ѩk¿ÇÏ#∞ ÅHõΔÅ ÉϺÔ~à◊¡
„‰õÄ_£ P~ÚÖò L`«ÊuÎ J=Ù`ÀO^Œh, nxx xÅ∞= KÕ¿ãO^Œ∞‰õΩ ÏºO‰õΩÅ∞
ã¨iáÈ=_»O ÖË^Œh Ѩ„uHõ `≥eÑ≤Ok. „‰õÄ_£ P~ÚÖò xÅ∞=Å∞
ÃÑiyáÈ`«∞#flO^Œ∞ =Å¡ „ѨѨOK« "åºÑ¨ÎOQÍ QÆ`« E<£ #∞Oz ÃÑ„’Öò,
_ôlÖò ^èŒ~°Å∞ `«QÆ∞æ =ÚYO ѨÏì~Ú. „Ѩ=ÚY ^ÕâßÅÖ’ =Ú_çK«=Ú~°∞
xÅ∞= KÕ¿ã ™ê=∞~°÷ºO `«yæáÈ`ÀOk. L`«ÊuÎ W^Õ q^èŒOQÍ ™êy`Õ
J"≥∞iHÍÖ’ K«=Ú~°∞ xÅ∞= KÕ¿ã ϺO‰õΩÅ∞ U„Ñ≤Öò =∞^茺"å~°O =~°‰õΩ
xO_çáÈ`åÜ«∞h Ü«¸~°ÑπÖ’ 90 âß`«O xO_çáÈ`åÜ«∞h, ^ŒH˜Δ}
H˘iÜ«∂, ^ŒH˜Δ}τѶ≤HÍ, [áê<£ `«k`«~° ^ÕâßÖ’¡ K«=ÚÅ∞ xÅ∞=Å∞ 80
âß`«O xO_çáÈÜ«∂Ü«∞h Ѩ„uHõ `≥eÑ≤Ok.
ÃãÊ~Ú<£Ö’ÉèÏs„Ѩ^Œ~°≈#
á⁄^Œ∞Ѩ٠K«~°ºÅ‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ ÃãÊ~Ú<£Ö’ =∂~üÛ 20# ÃãÊ~Ú<£
~å[^è•x =∂„_ç_£Ö’ x~°ã¨#Å∞ „Ѩ^Œ~°≈#Å∞ [iQÍ~Ú. 'P`«‡ Q“~°=O
HÀã¨O „Ѩ^Œ~°≈#— ¿Ñ~°∞`À „ѨÉèí∞`åfixH˜ =ºuˆ~HõOQÍ D „Ѩ^Œ~°≈#Ö’
"ÕÖÏk =∞Ok áœ~°∞Å∞ áêÖÁæ<åfl~°∞. `«fi~°Ö’ ÃãÊ~Ú<£Ö’ ™ê^è•~°}
ZxflHõÅ∞ [~°QÆ#∞<åfl~Ú. Pi÷Hõ ã¨OHΔÀÉèíO HÍ~°}OQÍ ÃãÊ~Ú<£ „ѨÉèí∞`«fiO
á⁄^Œ∞Ѩ٠K«~°ºÅ∞ „áê~°OaèOK«_»O`À x~°∞^ÀºQÆO ÃÑ~°yOk. ^•^•Ñ¨Ù
16–25 =∞^茺 =Ü«∞ã¨∞QÆÅ Ü«Ú=f Ü«Ú=‰õΩÅÖ’ ã¨QÆO =∞OkH˜
L^ÀºQÍÅ∞ ÖË=Ù. 23.7 âß`«O x~°∞^ÀºQÆO Pi÷Hõ =º=ã¨÷#∞
^≥|ƒf™ÈÎOk.
b‰õΩ<£Ü«¸=∞$u
ã≤OQÆѨÓ~ü Ñ≤`å=∞Ǩï_»∂, =¸_»∞ ^ŒâßÉÏÌÅ∞ „Ѩ^è•x ÉÏ^茺`«Å∞
x~°fiÇ≤ÏOz# b ‰õΩ<£ Ü«¸ =∂~üÛ 23# =∞~°}˜OKå~°∞. 1959Ö’
ã≤OQÆѨÓ~ü „a˜+π =Å㨠áêÅ# #∞Oz q=ÚH˜Î á⁄OkOk. P
ã¨O=`«û~°O [iy# "≥Ú^Œ˜ ZxflHõÖ’¡ b <Õ`«$`«fiOÖ’x ёѨÙÖòû Ü«∂HõΔ<£
áêsì PkèHõºO`À JkèHÍ~°O KÕѨ˜ìOk. JѨʘ #∞Oz 1990 =~°‰õΩ
PÜ«∞# ã≤OQÆѨÓ~ü „Ѩ^è•xQÍ ÉÏ^茺`«Å∞ x~°fiÇ≤ÏOKå~°∞. h˜ HÍÅ∞+¨ºO,
Jqhu ^Õâ◊OQÍ ¿Ñ~°∞#fl ã≤OQÆѨÓ~ü#∞ PˆQflÜ«∂ã≤Ü«∂Ö’<Õ „Ѩ|Å
Pi÷Hõ â◊H˜ÎQÍ Jaè=$kú KÕÜ«∞_»OÖ’ b KåÖÏ Hõ$+≤ KÕâß~°∞. J~Ú`Õ
"åH± ™êfi`«O„`«ºO, Ѩ„uHÍ ¿ãfiK«Ûù, áœ~°Ç¨Ï‰õΩ¯ÅÃÑ· xÜ«∞O„`«}, qѨHΔÍÅ
J}z"Õ`« K«~°ºÅ∞ f„= q=∞~°≈ʼnõΩ QÆ∞~°Ü«∂º~Ú.
„á¶ê<£ûÖ’q=∂#„Ѩ=∂^ŒO
=∂~üÛ 24# „á¶ê<£ûÖ’x PÖòÊû Ѩ~°fi`åÖ’¡ [~°‡h q=∂# ã¨Oã¨÷
Å∞á¶êÎ<åû‰õΩ q=∂<åxfl #_»∞ѨÙ`«∞#fl [~°‡<£ qOQ∑û‰õΩ K≥Ok# q=∂#O
‰õΩѨʉõÄeáÈ~ÚOk. WO^Œ∞Ö’ „Ѩܫ∂}˜ã¨∞Î#fl "≥Ú`«ÎO 150 =∞Ok
=∞~°}˜OKå~°∞. ÃãÊ~Ú<£Ö’x ÉÏiûÖ’<å #∞Oz [~°‡hÖ’x _»∂ºÃãÖò
_®~üÊù‰õΩ "≥à◊√`«∞#fl q=∂#O PÖòÊû _ç Ǩò „áêq<£ûÖ’ ÉÏiûÖ’<≥ò
J<Õ z#fl Ѩ@ì# ã¨g∞ѨOÖ’x Ѩ~°fi`« „áêO`«OÖ’ ‰õÄeáÈ~ÚOk.
ã¨OѶ¨∞@# [iy# „áêO`«O =∞OK«∞`À xO_ç LO_»_»O, JHõ¯_çH˜
ÃÇÏeHÍѨì~üÖ’ =∂„`«"Õ∞ "≥àı¡O^Œ∞‰õΩ J=HÍâ◊=ÚO_»_»O`À ã¨Ç¨Ü«∞Hõ
K«~°ºÅ‰õΩ f„= qѶ¨∂`«O U~°Ê_ç~k. „Ѩ=∂^Œ ã¨÷ÅO ã¨=Ú„^Œ =∞ÏìxH˜
1400 g∞@~°¡ Z`«∞ÎÖ’ LOk.

66. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 201566
Jã¨Ç¨Ï[=∞~°}ÏÅã¨∂z
Jã¨Ç¨Ï[=∞~°}ÏÅã¨∂z=∞~°}OZѨC_»~Ú<åqëê^Œã¨∂K«Hõ"Õ∞.=∞$`«∞Å|O^èŒ∞=ÙʼnõÄ,q∞„`«∞ʼnõÄqKå~°Hõ~°"Õ∞HÍxJO^Œ∞Ö’#∂=∞~°}˜Oz#=∞x+≤xO_»∞rq`«OQÆ_çÑ≤=Ü≥∂ÉèÏ~°O`À<Õ=∞~°}˜¿ãÎ^•xflã¨Ç¨Ï[=∞~°}OQÍJOwHõiOz
T~°@Ѩ_»=K«∞Û.ã¨QÆ@∞PܫڄѨ=∂}OÖ’ã¨QÆO‰õÄ_®J#∞ÉèíqOK«Hõ=ÚO^Õ=∞~°}˜ã¨∞Î<åfl~°∞.DJã¨Ç¨Ï[=∞~°}ÏʼnõΩÖˇHõ¯ÖË#xflPi÷Hõ,™ê=∂lHõ,~å[H©Ü«∞HÍ~°}ÏÅ∞<åfl~Ú.=∞#ѨHõ¯<Õ=∞#`À<ÕLO_Õ=∞#∞+¨μÅ∞
J~åúO`«~°OQÍJã¨Ç¨Ï[OQÍJHÍÅOQÍJ^Œ$â◊º"≥∞ÿáÈ`«∞<åfl~°∞.W@∞=O˜Jã¨Ç¨Ï[=∞~°}ÏÅ∞W©=eHÍÅOÖ’qѨs`«OQÍÃÑiyáÈ`«∞<åfl~Ú.Wq™ê=∂lHõã¨OHΔÀÉèÏxH˜,ã¨=∂[OkQÆ*Ï~°∞_»∞‰õΩXHõzǨÏflO.=∞#
~å„+¨ìOÖ’™êb<åD~°HõOQÍK«xáÈ`«∞#fl"åiã¨OYº"ÕÅÖ’¡<ÕLO@∞O^ŒxJOK«<å.x*ÏxH˜Jã¨Ç¨Ï[=∞~°}ÏÅhflJã¨Ç¨Ï[=∞~°}ÏÅ∞QÍ#"≥∂^Œ∞HÍ=_»OÖË^Œ∞QÆ#∞HõDã¨OYº"åã¨Î=OÖ’XHõÉèÏQÆO=∂„`«"Õ∞HÍ=K«∞Û.
Ѩ„uHõÅÖ’JK«Û~Ú#W@∞=O˜Ñ¶¨∞@#Åxfl˜hXHõ¯KÀ@#"≥∂^Œ∞KÕÜ«∂ÅxÉèÏqã¨∞Î<åflO.Dji¬Hõ„Ѩu<≥ÅLO@∞Ok.J~Ú`Õ~å„+¨ìOÖ’„Ѩu„QÍ=∞OÖ’[~°∞QÆ∞`«∞#flã¨OѶ¨∞@#ÅhflWHõ¯_»iáÈ~üìHÍHõáÈ=K«∞Û.
H˘#fl~Ú<å=∞#eflPÖ’zOѨ*Ë¿ãÎ,=∞#O=∞#K«∞@∂ìL#fl=∞#∞+¨μÅHÀã¨OWOHÍã¨ÎÉÏ^茺`«QÍ#∞,*Ï„QÆ`«ÎQÍ#∞=º=ǨÏiã¨∂Î"≥Ú`«ÎOQÍѨiëê¯~åÅ"≥·Ñ¨Ù"≥à◊¡_®xH˜U=∞~Ú<å`À_»Ê_ç`ÕDji¬Hõq[Ü«∞=O`«"≥∞ÿ#>Ë¡.
(Ѷ≤„|=i1#∞O_çѶ≤„|=i28,2015=~°‰õΩ`≥ÅOQÍ}Ö’x6lÖÏ¡Å∞(676),PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’x8lÖÏ¡ÅÖ’(504)Jã¨Ç¨Ï[=∞~°}ÏÅáêÖˇ·#"åiã¨OYº1180)
ã¨OHõÅ#O:"≥·.~å=∞K«O„^ŒO,Zãπ."≥OHõ>Ë+π
PkÖÏÉÏ^£12-13164763212-12322---1-
"≥∞^ŒH±465126922215124121273214-4-44
HõsO#QÆ~üq=~åÅ∞JO^ŒÖË^Œ∞
Y=∞‡O---214112-131-41619-----
=∞ǨÏ|∂Éò#QÆ~ü-4-18203-461010121110553-----
~°OQÍÔ~_ç¤q=~åÅ∞JO^ŒÖË^Œ∞
#ÖÁæO_»q=~åÅ∞JO^ŒÖË^Œ∞
x*Ï=∂ÉÏ^£---51452-2564242818-----
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£---3------210--279---10-
`≥ÅOQÍ}5125535725421426302641252618185-4-154
J#O`«Ñ¨Ù~°O-21116142142452223-----
z`«∂Î~°∞-12---------68-28------
Hõ_»Ñ¨-1-57--1-2-2-18-----1
Hõ~°∂flÅ∞-4-749685334631821---1
`«∂~°∞ÊQÀ^•=i---132162153321521-----
„ѨHÍâ◊O12-342-131474214412--
NH͉õΩà◊O---633621221311515---1-
qâßYѨ@flO---49----1--54229---15-
PO„^茄Ѩ^Õâò117520491220181516162632181277022-2162
lÖÏ¡
(1)(2)(3)(4)(5)(6)(7)(8)(9)(10)(11)(12)(13)(14)(15)(16)(17)(18)(19)(20)(21)(22)
P`«‡Ç¨Ï`«ºÅ∞
=º=™êÜ«∞
~°OQÆO
KÕ<Õ`«
~°OQÆO
W`«~åÅ∞
QÆ∞~°∞Î
`≥eÜ«∞x
„Ѩ=∂^•Å∞
ѨxKÕ¿ã
ã¨÷ÅOÖ’
áÈbã¨∞Å∞,
Ãã·#ºO
q∞ã≤ûOQ∑/
ÖÏHõÑπ
=∞~°}ÏÅ∞HõÔ~Oò
PHõe
zH˜`«ûJO^ŒHõ,
J<å~ÀQƺO
Ñ≤.
ǨÏ`«ºÅ∞
ѨÙ.~°Ç¨Ï^•iW`«~åÅ∞
áÈbã¨∞HÍÅ∞ÊÖ’¡
L^Œº=∞
HÍ~°∞Å∞
W`«~°∞Å∞¢ã‘ÎѨÙ.¢ã‘ÎѨÙ.¢ã‘ÎѨÙ.¢ã‘Î
„ѨHõ$u
"≥·Ñ¨s`åºÅ∞

67. gHõΔ}O d U„Ñ≤Öò 2015 67
gHõΔ}O^ŒQÆæ~°J=∞‡HÍxH˜L#flѨÙã¨ÎHÍÅ∞
Pi÷Hõ =º=ã¨÷ – ™ê„=∂[º"å^ŒO
XHõ ^ŒàÏs ѨâßÛ`åÎѨO *Ï<£ ÃÑi¯<£û ~°∞. 75
‰õΩ„Ï[H©Ü«∞O ã‘ìÃѶ<£ H˜O[~ü 40
Jaè=$kúx WÖÏ K«∂^•ÌO =Ú^Œ∞#∂i ÉèÏ~°u 80
H˘`«ÎK«∂Ѩ٠P~ü.Zãπ. ~å=Ù 120
Ti ^•i Z<£. "Õ}∞QÀáêÖò 60
~å|O^Œ∞ "åe# <ÕÅ Z<£. "Õ}∞QÀáêÖò 180
=º=™êÜ«∞O – „ѨѨOpHõ~°} ÔH.P~ü. KÒ^Œi 100
x`«ºrq`«OÖ’ ™È+¨e[O Éèí∂™ê~°O t=#fl 100
q^èŒfiOã¨HõÅ Jaè=$kú _çZãπÜ«Ú 180
ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ L`«ÊuÎ q^è•#O
L`«ÊuÎ ã¨O|O^è•Å∞ q~°ã¨O 20
`≥ÅOQÍ}
ÖËzxez# `≥ÅOQÍ} Z<£. "Õ}∞QÀáêÖò 120
u~°QÆ|_»¤ `≥ÅOQÍ} W#∞H˘O_» u~°∞=∞e 100
`≥ÅOQÍ} ~å[H©Ü«∂Å∞ ^•Q͇~ü ɡ~üfl™êì~üÊù, Ǩ˙ºQ∑ „ˆQ 80
H˘`«Î =O`≥# ÔH. Nx"åãπ 120
`≥ÅOQÍ} *ˇ·„`«Ü«∂„`« Ѷ¨∞OÏ K«„Hõáê}˜ 200
`≥ÅOQÍ} HÍÅ*Ï˝x „á⁄. [Ü«∞â◊OHõ~ü Ѷ¨∞OÏ K«„Hõáê}˜ 20
âߢã¨Îq*Ï˝#O
qâßfiO`«~åà◊O H˘_»=˜QÆO˜ ~ÀÇ≤Ï}©„Ѩ™ê^£ 100
=∂#= Ѩi}Ï=∞O H˘_»=˜QÆO˜ ~ÀÇ≤Ï}©„Ѩ™ê^£ 100
r=Hõ}ÏÅ∂ <å_ôHõ}ÏÅ∂ H˘_»=˜QÆO˜ ~ÀÇ≤Ï}©„Ѩ™ê^£ 80
„ѨHõ$f – Ѩ~åº=~°}O H˘_»=˜QÆO˜ ~ÀÇ≤Ï}©„Ѩ™ê^£ 100
r=âߢã¨Î q*Ï˝#O – ã¨=∂[O H˘_»=˜QÆO˜ ~ÀÇ≤Ï}©„Ѩ™ê^£ 100
q*Ï˝# âߢã¨ÎO =∞x+≤ qã¨Î~°} *ˇ_ç ɡ~åflÖò 80
‰õΩÅO–=∞`«O
ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ ‰õΩÅ ã¨=∞㨺 J#∞~å^èŒ QÍOnè 120
â◊¥„^Œ=~°‚O ZÖÏ Ñ¨Ù˜ìOk P~ü.Zãπ. â◊~°‡ 80
‰õΩÅO =~°æO ÉÁ*Ï˚ `å~°HõO 30
Zãπã≤, Zãπ˜ x^èŒ∞Å∞, qkèeOѨ٠– =∞o¡OѨ٠ÉÁ*Ï˚ `å~°HõO 40
Zãπã≤, Zãπ˜ÅÃÑ· J`åºKå~åÅ∞ ÉÁ*Ï˚ `å~°HõO 50
Mˇ·~å¡Ol P#O^£ `ÕÖò`«∞OÉˤ 100
QÆ∞ÖÏOyi *’uÉÏ Ñ¶¨ÓÖË 40
‰õΩÅ x~°∂‡Å# JOÉË^Œ¯~ü 30
~å=Úx Hõ$+¨μ‚x ~°Ç¨Ï™êºÅ∞ JOÉË^Œ¯~ü 20
^Œo`«∞Å∞ – ~å[ºO JOÉË^Œ¯~ü 25
â◊¥„^Œ∞Å∞ – P~°∞ºÅ∞ JOÉË^Œ¯~ü 8
P^èŒ∞xHõ ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ JO@~åx`«#O JOÉË^Œ¯~ü 25
^•ã¨º q=ÚH˜Î HÀã¨O JOÉË^Œ¯~ü 15
ÉèÏ~°`«^Õâ◊O „Ѩ*Ï™êfi=∞ºO JOÉË^Œ¯~ü 12
POˆQ¡Ü«∞áêʼnõΩÅ∞ – JO@~åx"åà◊√¡ JOÉË^Œ¯~ü 20
~å¢ëêìÅ∞ – "≥∞ÿ<åi©Å∞ JOÉË^Œ¯~ü 40
~å=Úx Hõ$+¨μ‚x ~°Ç¨Ï™êºÅ∞ JOÉË^Œ¯~ü 20
=∞`«`«`«fiOÃÑ· ÉÏÅQÀáêÖò ÔH. ÉÏÅQÀáêÖò 150
^Õ=Ùx ~å[H©Ü«∞`«`«fiO HõOK≥ SÅÜ«∞º 70
<Õ#∞ Ç≤ÏO^Œ∂=Ù <≥@¡~Ú`«? HõOK≥ SÅÜ«∞º 80
™êÇ≤Ï`«º q=∞~°≈ – "庙êÅ∞
QÆ∞~°*Ï_» ^Õâ◊ÉèíH˜Î Z<£. "Õ}∞QÀáêÖò 20
=∞Ǩϟ^ŒÜ«∞O ÔH.q.P~ü. 200
Ѩ~å=∞~°≈ #Å∂¡i ~°∞H˜‡}˜ 80
™êÇ≤Ï`«ºOÃÑ· ÉÏÅQÀáêÖò ÔH. ÉÏÅQÀáêÖò 150
q~°ã¨O ™êÇ≤Ï`«º q=∞~°≈ q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 150
ÔHqP~ü ™êÇ≤Ï`«º "庙êÅ∞–1 âß~°^•O| ™ê‡~°Hõ Hõq∞© 300
ÔHqP~ü ™êÇ≤Ï`«º "庙êÅ∞–2 âß~°^•O| ™ê‡~°Hõ Hõq∞© 250
ÔHqP~ü ™êÇ≤Ï`«º "庙êÅ∞–3 âß~°^•O| ™ê‡~°Hõ Hõq∞© 250
™êÇ≤Ï`«º ã¨=∂Ö’K«# Hõ$ëê‚ÉÏ~Ú 300
ã¨OkQÆú ã¨O^Œ~°ƒùO ã≤.q. ã¨∞Éσ~å=Ù 40
™ê=∂lHõO q. K≥OK«Ü«∞º 30
¢ã‘Î"å^Œ ™êÇ≤Ï`«ºO _®. #ox 70
iÜ«∂e© K≥H± ѨÓ_»∂i ~ålÔ~_ç¤ 250
=∞# „ѨѨOK«O ^Œ∞ѨÊÅ ~°q‰õΩ=∂~ü 75
^•~°∞ÖËã≤# JHõΔ~åÅ∞ ÉèÏ~°fÜ«∞ =∞Ç≤Ïà◊Å ~°K«#Å∞ 400
K«i„`«–rq`« K«i„`«
ÉèÏ~°`« K«i„`« J^茺ܫ∂xH˜ XHõ ѨiK«Ü«∞ _ç._ç. H˘âßOa 250
ÉèÏ~°`« K«i„`« ѨiK«Ü«∞ "庙êÅ∞ _ç._ç. H˘âßOa 40
„áêp# ÉèÏ~°`« ^Õâ◊ K«i„`« ÔH. ÉÏÅQÀáêÖò 50
K«i„`«Ö’ UO [iyOk? QÍ~°¤<£ K≥·Öò¤ 80
`«~°`«~åÅ ÉèÏ~°`«^Õâ◊ K«i„`« ~˘q∞ÖÏ¡ ^ä•Ñ¨~ü 80
P^èŒ∞xHõ ÉèÏ~°`«^Õâ◊ K«i„`« aÑ≤<£ K«O„^Œ ~°∞. 100
WO_çÜ«∂Ö’ ^•y# Ç≤ÏO^Œ∞™ê÷<£ ÃÑi PO_»~üã¨<£ 150
24 QÆO@Å∞ ÔH.l. Hõ#fla~å<£ 200
ÉÏÉÏ™êÃÇÏÉò JOÉË^Œ¯~ü a. q[Ü«∞ÉèÏ~°u 70
KÕQÆ∞"Õ~å HÍ`åºÜ«∞x 80
XHõ ÃãH±û =~°¯~ü P`«‡ Hõ^äŒ #oh [g∞ÖÏ 50
Ѩ~å~Ú áêÅ##∞ ZkiOz# ~°≠Ïhû =∞Ǩâıfi`å^Õq 150
x~°˚# "å~°kè H˘O_»Ñ¨e¡ HÀ>Ëâ◊fi~°=∞‡ 100
WO’¡ „¿Ñ"£∞K«O^£ t=~å}© ^Õq 120
ѨiK«Ü«∂Å∞ Z<£. "Õ}∞QÀáêÖò 50
<å „Ñ¨*Ïrq`«O ÃÑO_®ºÅ ~åѶ¨∞=~å=Ù 50
Kè«„`«Ñ¨u ™êǨ˙ =∞ǨÏ~å*ò HÍ`åºÜ«∞x 40
#∂ˆ~à◊¡ HÍà’r =~°=~°~å=Ù 60
P‰õΩÅ Éèí∂=∞Ü«∞º ~°K«#Å∞ `≥ÅOQÍ} q^•ºi÷ QÆà◊O 40
WO_çÜ«∂Ö’ ^•y# Ç≤ÏO^Œ∞™ê÷<£ ÃÑi PO_»~°û<£ 150
`«`«fiâߢã¨ÎO
=∂i¯ûãπì ™êÇ≤Ï`«º q=∞~°≈ _®. Nx"åãπ 100
=∂i¯ûãπì `«`«fiâߢã¨ÎO #∂ºq™êì Ѩa¡ˆH+¨<£û 80
=∂i¯û[O–Öˇxx[O–=∂"À~Ú[O q~°ã¨O 125
ÖˇÑ¶≤ìãπì ã¨ì_ô ã¨i¯Öò „ѨK«∞~°}Å∞ Jxfl
qѨ¡"À^Œº=∞O
áÈbã¨∞Å∞ JÔ~ãπì KÕ¿ãÎ ÉÁ*Ï˚ `å~°HõO 30
ÉèÏ~°`üÃÑ· J~°∞}`å~° Ü«∂<£ q∞~å¤Öò 100
[OQÆÖò<å=∂ ã¨`åfl"£∞ 100
HÀ˜ *Ï˝Ñ¨HÍÅ∞ q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 50
=∞O„^Œ™ê÷~Ú Ü«Ú^ŒúO q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 100
[y`åºÅ [OQÆÖò=∞ǨÏÖò-1 q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 75
[y`åºÅ [OQÆÖò=∞ǨÏÖò-2 q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 100
<Õ˜ ~åÜ«∞Åã‘=∞ q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 100
^ŒO_»HÍ~°}ºOÖ’ „w<£Ç¨ÏOò q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 60
iq[x[O q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 75
[#`«# *ˇ·„`«Ü«∂„`« q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 20
JO`«~°∞º^ŒúOÖ’ Pk"åã¨∞Å∞ q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 20
P^Œ~°≈ r=ÙÅ∞ P=∞~°∞Å∞ q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 30
=∂"À ~°K«#Å∞ – 1 q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 170
=∂"À ~°K«#Å∞ – 2 q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 220
Hõ^äŒ – #=Å
^ŒO_»HÍ~°}º Hõ^äŒÅ∞(2005-2012) q~°ã¨O „ѨK«∞~°} 100
=ã¨O`«w`«O JÅ¡O ~å[Ü«∞º 250
ˆ~Ѩ٠Hõ^äŒ "≥~°fl<£ Q˘O*Ïefiãπ 20
q∞yÖË’à◊√¡ ÉÏã≤`ü 50
HÍO`« ѨÙ#flO "≥<≥flŠѨ^Œ‡‰õΩ=∂i 20
U_»∞`«~åÅ∞ JÖˇH±û ¿ÇÏb 80
Hõ^äŒÅQÆ∂_»∞ ^Õ=ÙÅѨe¡ Hõ$+¨‚=¸iÎ 60
Ѩ^äÕ~ü áêOKåe aÉèí∂uÉèí∂+¨<£ |O^èÀáê^蕺ܫ∞ 100
K«O„^Œyi tY~°O aÉèí∂uÉèí∂+¨<£ |O^èÀáê^蕺ܫ∞ 50
JѨ~ål`«∞_»∞ aÉèí∂uÉèí∂+¨<£ |O^èÀáê^蕺ܫ∞ 100
=#"åã≤ aÉèí∂uÉèí∂+¨<£ |O^èÀáê^蕺ܫ∞ 120
<ÕÅ <åQÆe – =¸_≥^Œ∞ÌÅ∞ ÉÁ*Ï˚ `å~°HõO 25
ѨOK«`«O„`«O ÉÁ*Ï˚`å~°HõO 100
WO’¡ „¿Ñ"£∞K«O^£ t=~å}©^Õq „¿Ñ"£∞K«O^£ 120
W㨇`ü K«∞QÍÎ~Ú Hõ^äŒÅ∞ W㨇`ü K«∞QÍÎ~Ú 100
™êÊ~°ìHõãπ Ǩϟ"å~ü¤ á¶êãπì 80
ˆ~Ѩ˜ HõÅ iK«~ü¤ Ô~·ò 50
ѨOK«=∞O zÅ∞‰õÄi ^Õ=Ѩل`« 100
XO„_»∞=∞˜ì #Å∂¡i ~°∞H˜‡}˜ 170
c[Éèí∂q∞ =~°=~°~å=Ù 100
=∞~°Å ¿ã^•ºxH˜ t=~å=∞ HÍ~°O`ü 150
Ç≤ÏOã¨áê^Œ∞ |q∞‡_ç [QÆnâ◊fi~°~å=Ù 180
_çq_ç
gHõΔ}O (2003 – 2012) 200
ã¨$[# (1966–1992) 240
J~°∞}`å~° (1970-2013) 125
'FÜ«Ú—^ŒúHÍO_» 100
gHõΔ}O, "≥∞ÿ„f Ô~ã≤_≥hû, 3–6–394, ¢ã‘ìò <≥O. 3,
Ç≤Ï=∂Ü«∞`ü#QÆ~ü, ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ – 500 029.
á¶È<£ : 040–66843495
Email : veekshanam2003@gmail.com, www.veekshanam.wordpress.com

68. VEEKSHANAM Telugu Monthly Journal of Political Economy and Society - 165 - April 2015 ISSN 2231-6892
RNI Regn.No.APTEL/2003/11482 Published on 27/3/2014 Postal Regn. No. L II/RNP/HD/1100/2014-16
Edited, printed, published and owned by N. Venugopal Rao, Printed at Deccan Press for Charitha Impressions, Azamabad, Hyderabad - 500 020
and Published at 3-6-394, Mythri Residency, Street No. 3, Himayatnagar, Hyderabad 500 029. Editor : N. Venugopal Rao
'gHõΔ}O—#∞ P^Œ∞‰õΩO^•O
'gHõΔ}O— <åÅ∞QÆ∞ HÍÖÏÅ áê@∞ xeKÕO^Œ∞‰õΩ KÕÜ«¸`«x^•ÌO
`≥Å∞QÆ∞Ö’ ZHõ#q∞H± JO_£ á⁄e˜HõÖò gH©¡ =O˜ Ѩ„uHõ LO_®Å<Õ PÖ’K«#`À, ã‘xÜ«∞~ü áê„uˆHÜ«ÚÅ∞ q. ǨÏ#∞=∞O`«~å=Ù
ã¨Oáê^Œ‰õΩÅ∞QÍ 2003Ö’ „áê~°OÉèí"≥∞ÿ, 2005 #∞Oz Z<£. "Õ}∞QÀáêÖò ã¨Oáê^ŒHõ`«fiOÖ’ #_»∞ã¨∞Î#fl ~å[H©Ü«∂i÷Hõ, ™ê=∂lHõ
=∂ã¨Ñ¨„uHõ 'gHõΔ}O— `≥Å∞QÆ∞ ã¨=∂*ÏxH˜ J=ã¨~°"≥∞ÿ# K«~åÛ"ÕkHõQÍ Ñ¨xKÕã¨∞Î#fl^Œx, =∞#O^Œi`À áê@∞ ZO^Œ~À áê~î°‰õΩÅ
P^Œ~åaè=∂<åÅ∞ K«∂~°Q˘#fl^Œx =∞#‰õΩ `≥Å∞ã¨∞. Ѩ<≥flO_»∞ ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ x~°O`«~åÜ«∞OQÍ #_»∞ã¨∞Î#fl D Ѩ„uHõ Pi÷Hõ Ѩiã≤÷u
WѨʘH© k#k# QÆO_»OQÍ<Õ LO@∞#flk. ZѨÙÊ_»∞ PyáÈ`«∞O^À `≥eÜ«∞^Œx ^•^•Ñ¨Ù „Ѩu<≥ÖÏ Ñ¨„uHõÖ’ JK«Û=Ù`«∞#fl
PO^Àà◊<åHõ~°"≥∞ÿ# „ѨHõ@#, D Ѩ„uHõ#∞ xÅɡ@ì_®xH˜ `À_»Ê_»=∞<Õ JÉèíº~°÷#Å∞ =∂ D |Ç≤Ï~°OQÆ „ѨHõ@#‰õΩ HÍ~°}O. WO`«HÍÅOQÍ
x~åfiǨωõΩÅ∞ Hõ+¨ì#ëêìÅ∞ Éèíiã¨∂Î ™êyOz# Hõ$+≤H˜ WѨÙÊ_»∞ =∞# ã¨Ç¨ÏHÍ~°O J=ã¨~°=∞x K≥ѨÊ_®xˆH D „ѨHõ@#.
'gHõΔ}O— D Ѩ<≥flO_»∞ ã¨O=`«û~åÅÖ’ =¸_»∞"ÕʼnõΩ ÃÑ·QÍ "庙êÅ#∞ „ѨK«∞iOz „áêOfÜ«∞, ^ÕjÜ«∞, JO`«~å˚fÜ«∞ JOâßÖˇxfl˜
ÃÑ·#<À `≥Å∞QÆ∞ ã¨=∂*ÏxH˜ J`«º=ã¨~°"≥∞ÿ# ã¨=∂Kå~åhfl, q=~°}Å#∂, qâı¡+¨}Å#∂ JOkOzOk. ã¨Oáê^Œ‰õΩ_ç Jaè„áêÜ«∂ÖË
"≥·#ѨʘH©, `≥Å∞QÆ∞ ã¨=∂[OÖ’ L#fl „ѨQÆujÅ ÉèÏ"åʼnõÄ, ^èÀ~°}∞ʼnõÄ Jxfl˜H© „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ ã¨∂ÊùiÎ`À "ÕkHõ HõeÊOzOk.
„Ѩuëêª`«‡Hõ"≥∞ÿ# SZãπZãπZ<£ QÆ∞iÎOѨ٠ã¨OáêkOz Ѩiâ’^èŒHõ q^•º~°∞÷ʼnõΩ, qâ◊fiq^•ºÅÜ«∞ J^蕺Ѩ‰õΩʼnõΩ J=HÍâßÅ∞ HõeÊOzOk.
„Ѩu ã¨O=`«û~°O ~°K«~Ú`«Å ã¨=∂"ÕâßÅ∞, ã¨OÉèÏ+¨}Å∞ U~åÊ@∞ KÕã≤ `≥Å∞QÆ∞ ã¨=∂[OÖ’ ™ê=∂lHõ âߢã¨Î ~°K«##∞ „áÈ`«ûÇ≤ÏOzOk.
"åºã¨~°K«<å J^茺ܫ∞# `«~°QÆ`«∞Å∞ x~°fiÇ≤ÏOz "åºã¨Ñ¨„H˜Ü«∞ „Ѩ=∂}ÏÅ∞ ÃÑOK«_®xH˜ `«# =O`«∞ Hõ$+≤ KÕã≤Ok. Ѩ„uHõÖ’
Å|ú„Ѩu+¨μªÅ ~°K«#Å∞ „ѨK«∞iOK«_»O`À áê@∞, q+¨Ü«∞"Õ∞ „Ѩ^è•#OQÍ S^•~°∞ =O^ŒÅ=∞Ok H˘`«Î "åºã¨Hõ~°ÎʼnõΩ J=HÍâ◊O
HõeÊOzOk. 'XHõ ^ŒàÏs ѨâßÛ`åÎѨO— =O˜ qã¨Î $`« „ѨKå~°O á⁄Ok# ѨÙã¨ÎHõO`À ã¨Ç¨ ^•^•Ñ¨Ù _»[#∞ ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ „ѨK«∞iOzOk.
`≥Å∞QÆ∞ ã¨=∂*ÏxH©, "Õ∞^èÀ „ѨѨOKåxH©, ~å[H©Ü«∂i÷Hõ, ™ê=∂lHõ qâı¡+¨}‰õÄ WO`« ^ÀǨÏ^ŒO KÕã≤# 'gHõΔ}O— Pi÷Hõ
W|ƒO^Œ∞Ö’¡ L#flѨÙÊ_»∞, P nѨO H˘_çQƘìáȉõΩO_® HÍáê_»_»O ã¨=∂[O ÉÏ^茺`«. W`ÀkèHõ áê~î°‰õΩÅ#∞ `«Ü«∂~°∞ KÕÜ«∞_»O,
qiqQÍ K«O^•Å∞ KÕiÊOK«_»O, "åºáê~° „ѨHõ@#Å∞ ¿ãHõiOzÃÑ@ì_»O, q~åàÏÅ∞ JOkOK«_»O =∞# Hõh㨠Hõ~°Î=ºO. 'gHõΔ}O—
„âıÜ≥∂aèÖÏ+≤, K«i„`«HÍ~°∞Å∞ =‰õΩàÏÉèí~°}O ~å=∞Hõ$+¨‚ 'gHõΔ}O— ~°K«~Ú`«Å ã¨=∂"ÕâßÖ’¡ ã¨∂zOz#@∞ìQÍ Pi÷Hõ W|ƒO^Œ∞Å
#∞Oz ã¨∞ã≤÷~°"≥∞ÿ# Ѩ^ŒúuÖ’ QÆ>ˇìHͯÅO>Ë 'gHõΔ}O—‰õΩ XHõ =¸Åxkè ‰õÄ_» U~åÊ@∞ KÕÜ«∞=Åã≤ LOk. =∞#O`«@ =∞#O =∞# â◊H˜Î
"Õ∞~°‰õΩ QÍx, q~åàÏÅ∞ W=fiQÆey# q∞„`«∞Å ^•fi~å QÍx D =¸Åxkè q~åàÏÅ∞ ¿ãHõiOz =∞#O^ŒiH©, "≥Ú`«ÎOQÍ ã¨=∂*ÏxH©
J=ã¨~°"≥∞ÿ# 'gHõΔ}O— ~å[H©Ü«∂i÷Hõ, ™ê=∂lHõ =∂ã¨Ñ¨„uHõ#∞ HÍáê_»∞‰õΩO^•O. D K≥·`«#º*ÏfiÅ PiáȉõΩO_® =∞# Ô~O_»∞
KÕ`«∞Å∂ J_»∞¤Ãјì "≥Å∞QÆ∞ x~°O`«~°O „Ѩã¨iOK«x^•ÌO.
DateofPosting:29th,30th