1. ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ
«ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΗΠΙΑ Η ΜΕΤΡΙΑ ΑΝΟΙΑ
ΜΕΣΩ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΜΟΥΣΙΚΑ
ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΑ.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ
ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ»
ΜΠΑΤΣΙΛΑ ΓΕΩΡΓΙΑ
ΤΖΑΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ

2. Θέματα
 Πρόγραμμα Γνωστικής Παρέμβασης το οποίο
αξιοποιεί τη θεραπευτική επίδραση της
μουσικής και απευθύνεται σε ασθενείς με
ήπια ή μέτρια άνοια τύπου Alzheimer
 Μεταφορά του προγράμματος σε H/Y μέσω
ολοκληρωμένης εφαρμογής με δυνατότητα
ανάπτυξης στο διαδίκτυο

3. Θεωρητικό υπόβαθρο
 Ψυχολογία
 Γνωστική Ψυχολογία, Νευροψυχολογία
 Επιστήμη Υπολογιστών
 Ανάπτυξη Λογισμικού για το διαδίκτυο

4. Έναυσμα
 Τρίτη Ηλικία
 Προβλήματα Νοητικού Εκφυλισμού
 Γνωστική Άσκηση

5. Γνωστικό σύστημα
 Υπεύθυνο για τη δημιουργία και χρήση/
εφαρμογή της γνώσης
 Εδράζεται στον εγκέφαλο και είναι υπεύθυνο
για τις βασικές νοητικές λειτουργίες
 Αντίληψη, μάθηση/ μνήμη και σκέψη

6. Φυσιολογικές αλλαγές στις γνωστικές
λειτουργίες ηλικιωμένων
 Μείωση ταχύτητας επεξεργασίας των
πληροφοριών σε νοητικό επίπεδο
 Αύξηση του χρόνου σκέψης, λήψης
απόφασης και εκτέλεσης
 Μικρότερη αποτελεσματικότητα διεργασιών
Προσοχής
 Μνημονικές ελλείψεις
Lemme, 1995. Salthouse, 1991b. Whitebourne, 1996

7. Νευρολογικές διαταραχές που σχετίζονται
με γνωστική εξασθένηση
 Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις
 Αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια
 Εγκεφαλίτιδες
 Πρωταρχικές κρίσεις επιληψίας
 Νόσος του Parkinson
 Νόσος του Alzheimer

8. Άνοια
 Κλινικό σύνδρομο
 Σοβαρή διαταραχή των ανώτερων νοητικών
λειτουργιών
 Οι συνέπειες αυτής της διαταραχής επηρεάζουν την
επαγγελματική ή/ και την κοινωνική δραστηριότητα
του ατόμου τουλάχιστον για 6 μήνες
 Οι ασθενείς παρουσιάζουν διαταραχές μνήμης, και
λόγου, οπτικοχωρικές δυσκολίες, προβλήματα στη
συγκέντρωση και στην αφαιρετική σκέψη
Βαγενάς, 2005

9. Άνοια τύπου Alzheimer
 Eπίκτητη και προοδευτική απώλεια της
επεισοδιακής μνήμης
 Συνδυασμός με ελλειμματική επίδοση σε
κάποιον άλλο γνωστικό τομέα
Vandenberghe, 2005

10. Διαγνωστικά Κριτήρια (DSM IV)
Μείωση σε πολλαπλές γνωστικές ικανότητες:
 Απώλεια Μνήμης (δυσκολία στην εκμάθηση νέων
πληροφοριών ή στην ανάκληση ήδη γνωστών
πληροφοριών)
 Μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες διαταραχές:
 α) αφασία (γλωσσική διαταραχή)
 β) απραξία (ανικανότητα στη διεκπεραίωση κινητικών
δραστηριοτήτων στην απουσία μυϊκού προβλήματος)
 γ) αγνωσία (ανικανότητα στην αναγνώριση αντικειμένων στην
απουσία αισθητηριακού προβλήματος)
 δ) διαταραχή των ανώτερων εκτελεστικών λειτουργιών (π.χ.
προγραμματισμός, οργάνωση, σειροθέτηση, κατανόηση
αφηρημένων εννοιών)

11. Άνοια τύπου Alzheimer
 Η εξέλιξη της ΝΑ ποικίλλει με μια πορεία που
μπορεί να διαρκέσει από 3-20 έτη, από το
πρώτο σύμπτωμα έως και το θάνατο
 Ο μέσος χρόνος διάρκειας της νόσου είναι 7-
8 έτη
 Χαρακτηρίζεται από προοδευτική επιδείνωση
στις γνωστικές και λειτουργικές ικανότητες

12. Νευροπλαστικότητα
 Μακρόχρονη αναγέννηση στον ιππόκαμπο
σε επίπεδο συνάψεων (Gould, 1999.
Swanson, 1982)
 Επιβίωση συνάψεων που ενεργοποιούνται και
περιορισμός όσων δε χρησιμοποιούνται (Siegel,
1994. Van Ooyen, 1995)

13. Νευροπλαστικότητα
 Πλαστικότητα: μερικώς εξαρτώμενη από την
εμπειρία (Kempermann, 1998)
 Επαναδραστηριοποίηση νευρώνων μέσω
περιβαλλοντικής διέγερσης (Arankowsky, 1992)
 Αντιστάθμιση νευρωνικής απώλειας, προστασία
νευρώνων (Johansson, 2000. Mortimer, 1993)

14. Γνωστική Αποκατάσταση
Παροχή εμπειρίας που έχει σχεδιασθεί για να
προωθήσει εγκεφαλικές αλλαγές που θα
οδηγήσουν σε βελτίωση της καθημερινής
λειτουργικότητας

15. Γνωστική Εκπαίδευση με Μουσικά
Ερεθίσματα
Η κατευθυνόμενη επιστημονική
εφαρμογή της μουσικής για την επίτευξη
θεραπευτικών στόχων

16. Μουσική
 Επηρεάζει τους νευρώνες στους ανθρώπους από την
εμβρυϊκή μέχρι την ενήλικη ζωή (Abbott, 2002)
 Ενδυναμώνει τη συναπτική πλαστικότητα στον εγκέφαλο
 Επηρεάζει τη νευρωνική μάθηση και την
αναπροσαρμογή (Abbott, 2002)
 Σε νευροεκφυλιστικές νόσους, οι ασθενείς μπορούν να
θυμηθούν μουσική από το παρελθόν με το άκουσμα της
οποίας μπορούν να ανασύρουν μνήμες (Clair & Ebberts,
1997. Brotons & Coger, 2000. Brotons & Coger, 2003)

17. Μουσική - Δεξιότητες
 Νοητικές
 Κοινωνικές
 Συμπεριφορικές
 Συναισθηματικές

18. Μουσική - Επιδράσεις
 Στο άγχος και στο θυμό(Gerdner, 1999)
 Στην κατάθλιψη, την απόσυρση (Ashida, 2000.
Kydd, 2001)
 Στην ταχεία εναλλαγή της διάθεσης (Gotell et al,
2000)
 Mνήμη (Larkin, 2001)
 Γλωσσικές δυσκολίες (Brotons & Koger, 2000)

19. Μέθοδος
Συμμετέχοντες:
 Ηλικία 55-85
 MMSE ≥ 18
 Ομάδες εξισωμένες κατά MMSE,
εκπαίδευση, ηλικία
 Νευροψυχολογική εκτίμηση πριν και μετά το
τέλος της παρέμβασης
 Προσαρμογή προγράμματος στις γνωστικές
ανάγκες καθενός

20. Παρέμβαση
 Ομαδική
 5 – 7 συμμετέχοντες
 Εβδομαδιαίες συνεδρίες
 90 min
 6 μήνες

21. Τομείς γνωστικής παρέμβασης
1. Προσοχή
2. Βραχύχρονη μνήμη
3. Μακρόχρονη μνήμη
4. Εκτέλεση διπλού έργου
5. Γλώσσα

22. μετά τώρα ύστερα
πολύ λίγο καθόλου
φριχτό αλλόκοτο συναρπαστικό
μαργαρίτα παπαρούνα τριαντάφυλλο
πόδια χέρια μάτια
πρωί βράδυ απόγευμα
χαρείς ερχόσουν σφίξεις
ζεστά χαρμόσυνα νωχελικά

24. Απόψε η αγάπη μας θα γίνει
ένα λουλούδι
στ’ αστέρια θα φτάσει
εκεί χαμηλά
ζωής κίτρινο λουλούδι
Μη με ρωτάς γιατί πονώ
τα μάτια σου όταν
κοιτάζω
βαθιά κρυμμένο μυστικό
το βλέμμα σου κοιτώ
κι αλλάζω
Απόψε η αγάπη μας θα γίνει
ένα τραγούδι
στ’ αστέρια θα φτάσει
ψηλά
ζωής λευκό λουλούδι
Μη με ρωτάς γιατί πονώ
τα μάτια σου όταν
κοιτάζω
βαθιά κρυμμένο μυστικό
το βλέμμα σου φορώ
κι αλλάζω

25. Αντιστοίχιση ήχων με εικόνες:

26. Άσκηση….
 Ακούστε προσεκτικά τους παρακάτω 9
ήχους
 Αμέσως μετά θα σας δοθεί ένα φύλλο χαρτί
με 18 ήχους
 Θα πρέπει να θυμηθείτε και να σημειώσετε
μόνο αυτούς που ακούσατε

27. Tι άκουσα;
 Κουδούνι πόρτας
 Γάβγισμα
 Χειροκρότημα
 Κελάηδισμα πουλιού
 Ρολόι
 Γέλιο μωρού
 Τηλέφωνο
 Κότα
 Σφύριγμα
 Κλάμα μωρού
 Τρέξιμο
 Φλογέρα
 Φρενάρισμα
 Τσαγιέρα
 Φυσαρμόνικα
 Κόρνα αυτοκινήτου
 Ροχαλητό
 Κύματα

28. Tι άκουσα;
 Κουδούνι πόρτας
 Γάβγισμα
 Χειροκρότημα
 Κελάηδισμα πουλιού
 Ρολόι
 Γέλιο μωρού
 Τηλέφωνο
 Κότα
 Σφύριγμα
 Κλάμα μωρού
 Τρέξιμο
 Φλογέρα
 Φρενάρισμα
 Τσαγιέρα
 Φυσαρμόνικα
 Κόρνα αυτοκινήτου
 Ροχαλητό
 Κύματα

29. Ερευνητικό σχέδιο
 Συμμετέχοντες: 10 γυναίκες με ήπια προς
μέτρια άνοια
 Ομαδική παρέμβαση
 Προσαρμογή σε νοητικές ανάγκες
 1 ½ ώρα την εβδομάδα
 6 μήνες

30. Εργαλεία / Μετρήσεις
1. Καθημερινή Λειτουργικότητα :
 Κλίμακα Λειτουργικής Γνωστικής Εκτίμησης
[Functional Cognitive Assessment Scale-FUCAS
(Kounti, 2006)]
 Κλίμακα Λειτουργικής Αξιολόγησης των
Συμπτωμάτων Άνοιας (Functional Rating Scale of
Symptoms of Dementia-FRSSD) (Hutton et al.,
1988)

31. 2. Νοητική επίδοση :
 Mini Mental State Examination-MMSE (Folstein et al, 1975.
Fountoulakis, et al, 2000)
 CAMCOG (CAMDEX, Roth, Huppert, Tum, & Mouthjoy, 1988,
Tsolaki, M., et al, 2000)
 WAIS-R. Από την αναθεωρημένη κλίμακα νοημοσύνης του Wechsler
για ενήλικες (1981), χρησιμοποιήθηκαν η υποδοκιμασία: Κώδικες,
που εξετάζει ικανότητες προσοχής
 Δοκιμασία Λεκτικής Ροής ΧΣΑ (Verbal Fluency FAS) (Kosmidis, et
al, 2004)
 Δοκιμασία Οπτικο-Νοητικής Ιχνηλάτησης (Trail-making Test, part A,
part B) (Armitage, 1946. Βλάχου & Κοσμίδου, 2002)
 Δοκιμασία Ακουστικής-Λεκτικής Μάθησης του Rey (Rey Auditory-
Verbal Learning Test-RAVLT) (Rey, 1958).

32.  Συμπεριφορική Δοκιμασία Μνήμης Rivermead (Rivermead Behavioural
Memory Test-RBM, (Wilson, et al, 1989. Efklides et al, 2002)
 Δοκιμασία PYRAMIDS AND PALM TREES (PPT) (Howard & Patterson,
1992)
 Δοκιμασία της Σύνθετης Φιγούρας του Rey (Rey Ostereith Complex Figure
Test-ROCFT) (Rey, 1941)
 Δοκιμασία STROOP (Stroop, 1935.)
 Δοκιμασία Κατονομασίας της Βοστώνης (Βoston Naming Test-BNT)
(Kaplan, et al, 1983)
 Διαγνωστική εξέταση αφασίας της Βοστώνης (Βoston Diagnostic Aphasia
Examination-BDAE). Χρησιμοποιήθηκαν οι υποδοκιμασίες: Γραπτή
περιγραφή εικόνας, Επανάληψη, και Κατανόηση προτάσεων (Goodglass &
Kaplan, 1983)
 Δοκιμασία 3 βημάτων του Luria (LURIA 3 steps)(Luria, 1963)

33. 3. Συναισθηματική κατάσταση:
 Γηριατρική Κλίμακα Κατάθλιψης [Geriatric
Depression Scale-GDS (Sheikh & Yesavage, 1986.
Fountoulakis et al, 1999)]
 Νευροψυχιατρικό Ερωτηματολόγιο [Neuropsychiatric
Inventory-NPI (Cummings, 1994] για να
αποκλειστούν περιπτώσεις με ψυχιατρικά και
συμπεριφορικά συμπτώματα

34. Χαρακτηριστικά
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΕΛΕΓΧΟΥ p
Ηλικία(έτη) 77,20(2,86) 78,60(4,61) .495
Εκπαίδευση(έτη) 6,00(2,12) 8,60(2,60) .264
Χωρίς Φάρμακο/Με Φάρμακο ΧΦ2/ΜΦ3 ΧΦ1/ΜΦ4 .495
Συναισθηματικήκατάσταση GDS 3.00(2.73) 2.25(2.06) .483
Νευροψυχιατρικάσυμπτώματα NPI 13.66(21.07) 15.60(20.21) .502

35. Επιλογή συμμετεχόντων
 Προσοχή (Trail A, TEA)
 Εκτελεστική Λειτουργία (Trail B, FUCAS)
 Λεκτική μακρόχρονη μνήμη (RAVLT, RBMT)
 Βραχύχρονη μνήμη (RBMT)
 Γλώσσα (ΧΣΑ, ΒΝΤ)

36. Στατιστική ανάλυση
 Μη παραμετρικές δοκιμασίες
 Έλεγχος Mann-Whitney για 2 ανεξάρτητα δείγματα
με τη μέθοδο Monte Carlo
 Ο έλεγχος Wilcoxon για 2 σχετιζόμενα δείγματα

37. Ενδοομαδική σύγκριση των επιδόσεων μεταξύ 1ης και
2ης εκτίμησης
 Ομάδα ελέγχου: διαφορές με επιδείνωση
 Πειραματική ομάδα: δεν παρατηρήθηκαν αλλαγές,
σταθερότητα
13,6
29,6
11,3
25,4
0
5
10
15
20
25
30
Μ.Ο
1 2
1η εκτίμηση 2η εκτίμηση
Ενδοομαδική Σύγκριση Επιδόσεων
μεταξύ 1ης και 2ης εκτίμησης
Συνολική Μνημονική Επίδοση CAMCOG Κατονομασία με Σημασιολογική Βοήθεια BOSTON

38. Διομαδική σύγκριση
ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΟΜΑΔΑ ΕΛΕΓΧΟΥ p
ΠΡΟΣΟΧΗ
Οπτικονοητική ιχνηλάτηση
TRAIL A
140.20 (42.49) 228.40 (79.09) .031
ΟΠΤΙΚΗ ΜΝΗΜΗ
Ακρίβεια σημασιολογικής μη
λεκτικής μνήμης PPT
45.80 (3.63) 36.50 (3.78) .017
ΓΛΩΣΣΑ
Κατονομασία χωρίς βοήθεια
ΒΝΤ
31.0 (4.74) 23.8 (3.96) .027
Κατονομασία με
σημασιολογική βοήθεια ΒΝΤ
34.40 (5.72) 25.40 (4.27) .028
Επανάληψη BDAE 14.00 (.00) 11.0 (1.41) .049
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ
Συνολική καθημερινή
λειτουργικότητα FRSSD
6.60 (1.94) 10.0 (2.30) .026

39. Συμπέρασμα
 Oι πειραματικοί ασθενείς επωφελήθηκαν νοητικά και
λειτουργικά από τη γνωστική εκπαίδευση με μουσικά
ερεθίσματα
 Οι ασθενείς της ομάδας ελέγχου παρουσίασαν
μνημονική και γλωσσική επιδείνωση στο διάστημα
των 6 μηνών

40. Εφαρμογή ΣΥΓΜΑ - Σκοπός
 Μεταφορά του προγράμματος «Γνωστική
εκπαίδευση με μουσικά ερεθίσματα» σε Η/Υ
 Εκσυγχρονισμός
 Δυνατότητα μελλοντικής ανάπτυξης στο διαδίκτυο
 Ανάδειξη των αποτελεσμάτων που μπορεί να
έχει η συνεργασία μεταξύ μεταπτυχιακών
φοιτητών με διαφορετικά γνωστικά
αντικείμενα

41. State of the art
 Προγράμματα «εξάσκησης του νου» (brain training)
 Πληθώρα στο διαδίκτυο με ασκήσεις που
προσβλέπουν στην εξάσκηση:
 Μνήμης
 Προσοχής
 Ταχύτητας επεξεργασίας
 Γνωστικού ελέγχου
 Εφαρμογές PHP (π.χ. Wikipedia) με:
 Δυνατότητες δυναμικής ανανέωσης περιεχομένου
 Προσαρμογής ιστοσελίδων στις ανάγκες των χρηστών

42. Εργαλεία
 Γλώσσες προγραμματισμού «σεναρίων εντολών»
(scripting languages)
 PHP
 JavaScript
 Διακομιστής διαδικτύου (web server)
 Apache
 Σύστημα διαχείρισης Βάσεων Δεδομένων
 MySQL
 Πλατφόρμα ενοποίησης
 WAMP

43. Αρχιτεκτονική 2 επιπέδων

44. Ομάδες χρηστών
 Ασθενείς, συμμετέχοντες στο πρόγραμμα
 Προχωρημένη ηλικία
 Ελάχιστη εξοικείωση με Η/Υ
 Υπεύθυνοι επαγγελματίες υγείας
 Μικρή αλλά απαραίτητη εμπειρία χρήσης Η/Υ
 Διαχειριστές Συστήματος
 Περιηγητές του διαδικτύου

45. Περιοχές πλοήγησης
 Δημόσια Περιοχή
 Σελίδες γενικού ενδιαφέροντος
 Φόρμα επικοινωνίας
 Περιοχή Διαχειριστή Συστήματος
 Γενική επίβλεψη
 Παρέμβαση σε μη-ιατρικά δεδομένα
 Περιοχή Συνεδρίας Ασθενή
 Εκτέλεση ασκήσεων

46. Περιοχή Επιστημονικού
Προσωπικού
 Αλλαγή προσωπικών στοιχείων
 Πρόσβαση σε
 Υπο-περιοχή ασθενών
 Επισκόπηση καρτέλας ασθενή
 Εισαγωγή νέου ασθενή
 Προσωπικά δεδομένα
 Ιατρικά δεδομένα
 Υπο-περιοχή ασκήσεων
 Εισαγωγή νέων ασκήσεων
 Επισκόπηση υπαρχόντων ασκήσεων

47. Λειτουργικές μονάδες
1. Ταυτοποίησης και ανάθεσης προνομίων
2. Εισαγωγής και επεξεργασίας στοιχείων
χρηστών
3. Εισαγωγής νέων ασκήσεων
4. Ελέγχου δεδομένων
5. Εμφάνισης και ολοκλήρωσης ασκήσεων
στα πλαίσια συνεδρίας

48. Συνολική Εικόνα – Οπτική
χρηστών

49. Λειτουργική Μονάδα 1
 Ταυτοποιεί τους χρήστες του ΣΥΓΜΑ και
εμποδίζει ανεπιθύμητη πρόσβαση
 Αναθέτει μοναδικά χαρακτηριστικά που
προσαρμόζουν την εμπειρία του χρήστη
 Αποθηκεύει πληροφορίες σχετικά με τις
συνεδρίες των ασθενών
 Αποσυνδέει τον χρήστη από το ΣΥΓΜΑ

50. Λειτουργική Μονάδα 1:
Διάγραμμα

51. Λειτουργική Μονάδα 2
 Εισάγει τα δεδομένα στη ΒΔ
 Ανασύρει υπάρχοντα δεδομένα για αλλαγή
 Αποθηκεύει αλλαγές

52. Λειτουργική Μονάδα 3
 Εισάγει δεδομένα ασκήσεων στη ΒΔ και στο
σύστημα αρχείων του διακομιστή
 Αποθηκεύει προσωρινά τα δεδομένα
 Εμφανίζει φόρμα επαλήθευσης
 Σβήνει τα προσωρινά δεδομένα σε περίπτωση μη
επαλήθευσης
 Αποθηκεύει τα προσωρινά δεδομένα σε
περίπτωση επαλήθευσης

53. Λειτουργική Μονάδα 3: Διάγραμμα

54. Λειτουργική Μονάδα Ελέγχου
 Ελέγχει δεδομένα προς αποθήκευση:
 Στη βάση δεδομένων
 Κενά πεδία
 Παραβιάσεις μήκους χαρακτήρων
 Στο σύστημα αρχείων του διακομιστή
 Κενά πεδία
 Λάθος τύποι αρχείων
 Υπέρβαση μεγέθους αρχείου
 Εμφανίζει μηνύματα λάθους

55. Λειτουργική Μονάδα Ελέγχου:
Διάγραμμα

56. Λειτουργική Μονάδα 5
 Βρίσκει κατάλληλες ασκήσεις για το επίπεδο
του κάθε ασθενή
 Δίνει τη δυνατότητα πλοήγησης ανάμεσα στις
ασκήσεις
 Ανασύρει τα δεδομένα της επιλεγμένης
άσκησης και τα συνδέει με κατάλληλο τρόπο
 Καταγράφει ποιες ασκήσεις ολοκληρώνονται

57. Λειτουργική Μονάδα 5: Διάγραμμα

58. Δημόσια Περιοχή

59. Περιοχή συνεδρίας ασθενή

60. Περιοχή Επιστημονικού
Προσωπικού

61. Υπο-περιοχή ασθενών

62. Υπο-περιοχή ασκήσεων

63. Περιοχή Διαχειριστή
Συστήματος

64. Συνολική εικόνα

65. Σχεδίαση ΒΔ: Διάγραμμα
Οντοτήτων - Συσχετίσεων

66. Διάγραμμα ασκήσεων
προσοχής

67. Ανάπτυξη
 Ετοιμασία συστήματος πελάτη – διακομιστή
 Δημιουργία Σχεσιακής Βάσης Δεδομένων
 Δημιουργία ιστοσελίδων
 Μορφή
 Κεφαλίδα
 Μενού πλοήγησης
 Κύριος Χώρος
 Εμφάνιση
 Γραμματοσειρά
 Χρώμα
 Λειτουργία

68. Διάλειμμα για ζωντανή
επίδειξη

69. Συμπεράσματα
 Δυνατός ο εκσυγχρονισμός του
προγράμματος «Γνωστική εκπαίδευση με
μουσικά ερεθίσματα» και ανάλογων
προγραμμάτων
 Δυνατή η διαδικτυακή ανάπτυξη υπό
προϋποθέσεις:
 Ανάπτυξη ευρυζωνικότητας
 Εξοικείωση τρίτης ηλικίας στη χρήση του ίντερνετ