women health presentation in marathi

1. स्त्री आरोग्य समस्त्या
व तयाांचे निराकरण
Dr SNEHA SURAJ RONGE
MBBS MS OBGY (स्त्रीरोग तज्ञ)

2. Dr SNEHA SURAJ RONGE
M.B.B.S , M.S. OBGY (PUNE)
Advanced Diploma in Gynecological Endoscopy (GERMANY)
Diploma in Urogynecology and Pelvic floor reconstruction
(GERMANY)
FOGSI training course in Advanced Infertility (GUJRAT)
Work experience of 2 years in Deenanth Mangeshkar Hospital
Pune
2

3. ‘ती’चं आरोग्य
● घरातील सवाांची काळजी घेणारी पण स्त्वत:ची वेळ आली की दुलक्ष करणारी,
सगळयाांचा वेळ साांभाळूि तयाांिा वेळेवर जेवू घालणारी पण स्त्वत:च्या वेळा ि
पाळणारी, सवाांिा ताजे गरम खाऊ घालणारी पण स्त्वत: मार शिळे अन्ि
सांपवणारी, प्रतयेकाचे आरोग्य जपणारी पण स्त्वत:च्या आरोग्याववषयी
कािाडोळा करणारी स्त्री बहुधा प्रतयेकच घरात बघायला शमळते.
● प्रतयेक स्त्रीच्या आयुष्यात ववववध टप्पे येतात, जे नतच्या िारीिरक व मािशसक
वाढीच्या दृष्टीिे महत्त्वाचे असतात.
1. पौगंडावस्था
2. स्त्रीप्रजिि
3. रजोनिवृत्ती

4. पौगंडावस्था
● माणसाच्या लैंगगक वाढ व ववकासाच्या टप्प्याला पौगंडावस्था म्हणतात.
● सवकसाधारणपणे मुलीत या कालखांडाची सुरुवात वयाच्या 10 ते 11व्या वषी होते
आणण 15 ते 17व्या वषाकपयांत लैंगगक ववकास पूणक होऊि हा कालखांड सांपतो.

5. िारीिरक समस्त्या
स्त्रीप्रजिि ते रजोनिवृत्ती या काळात स्त्स्त्रयाांिा बऱ्याच िारीिरक समस्त्या निमाकण होतात.
1. स्त्थूलता
2. उच्चरक्तदाब,
3. मधुमेह,
4. हाडे व साांध्याचे ववकार,
5. स्त्तिातील व गभाकियातील गाठी,
6. स्त्ति व गभाकियाचा क
ॅ न्सर,
7. माशसक पाळीच्या तक्रारी,
8. अॅॅनिशमया,
9. थायरॉइड,
10.मािशसक तणाव,
11.डडप्रेिि आदी

6. स्रीप्रजनन काळात समस्या
● बदलती जीवििैली, धकाधकीचे जीवि, िोकरीसाठी होणारी धावपळ,
ताणतणाव, बैठे कामाच्या पद्धती, तयामुळे खाण्याच्या चुकीच्या सवयी,
वेळेचा अभाव असल्यािे व्यायामाकडे होणारे दुलक्ष यासारख्या ववववध
कारणाांिी ‘फ
ॅ शमली क
े अरटेकर’ बिलेल्या महहलाांचे आरोग्य दुलकक्ष्षत होत
असल्याचे स्त्पष्ट झाले आहे.
● A woman's peak reproductive years are between the late teens and late
20s. By age 30, fertility (the ability to get pregnant) starts to decline. This
decline becomes more rapid once you reach your mid-30s. By 45, fertility
has declined so much that getting pregnant naturally is unlikely for most
women.

7. स्रीजननसंस्थेची रचना व कायय

8. महहलाांचे आरोग्य
1. माशसक पाळीच्या समस्त्या - माशसक पाळीच्या वेळची स्त्वच्छता
2. गभकपात
3. गभकधारणा - गरोदरपणा
4. बाळांतपण
5. क
ु टुांब नियोजि
6. पॉशलशसस्त्स्त्टक ओव्हरी शसांड्रोम
7. ऋतुनिवृवत्त
8. महहलाांचे आजार

9. माससक पाळीच्या समस्या
1. डडस्त्मेिोिरया
2. ऍमेिोिरया
3. मेिोरेस्त्जया
4. एांडोमेहियल क
ॅ न्सर
5. फायब्रॉइड्स
6. ओटीपोटात जळजळणे उफ
क पेस्त्ल्व्हक इन््लेमेटरी डडसीज
7. पाळीपूवीची ल्षणे उफ
क प्रीमेन्स्त्ुअल शसांड्रोम
8. पाळीपूवीच्या ल्षणाांचे निदाि करणे
9. माशसक पाळीच्या समस्त्याांवर उपचार कसे करावे
● नियशमत व्यायाम;
● सांतुशलत आहार घेणे;
● आहारात जास्त्तीचे लोह, क
ॅ स्त्ल्िअम आणण ब जीविसतवाचा समावेि करणे (अथवा पूरक औषधे ककां वा गोळया घेणे);
● माशसक पाळीच्या वेदिाांसाठी पॅराशसटेमॉल घेणे;
● गरम पाण्याची बाटली वापरणे

10. गर्यपात
● गरोदरपण (गभाकरपण) आपोआपच िष्ट होणे ह्याला िैसगगककिरतया झालेला गभकपात असे
म्हणतात, गभक िष्ट करण्यासाठी िस्रकक्रया क
े ली तर तयाला घडवूि आणलेला/ वैद्यककय
गभकपात म्हणतात.
● गभकशलांग निदाि व पीसीपीएिडीटी कायदा
● सुरक्ष्षत गभकपात कसा करावा
1. प्रशिक्ष्षत डॉक्टराांकडूि क
े लेला गभकपात
2. सरकार मान्य क
ें द्रात क
े लेला गभकपात
3. आईच्या प्रकृ तीस कोणताही धोका ि होता क
े लेला गभकपात
4. वैद्याांकडूि करूि घेतलेला गभकपात
वरील सवक प्रशिाांची सववस्त्तर माहहती घेऊ प्रतयेक महहलेला हे माहहती असणे गरजेचे आहे.
गर्यपाताचा कायदा

11. गर्यधारणा - गरोदरपणा
● काही वेळा गभकवती आणण नतच्या पोटातील गभाकच्या आरोग्यासाठी औषधे द्यावी लागतात. मार अिा वेळी
कोणतेही औषध घेण्यापूवी ककां वा पूरक आहार इ. खाण्यापूवी गभकवतीिे आपल्या डॉक्टराांचा सल्ला घेणे
आवशयक आहे.
● बाळांतपण सुखरूप होऊि आई व बाळ याांची तब्येत िीट व्हावी म्हणूि दवाखान्यात जािे आवशयक असते.
तयामुळे गभाकची वाढ िीट होत आहे की िाही हे पाहता येते. गरोदर मातेस काही आजार आहे का? हे कळते.
तसेच गरोदरपण जोखमीचे आहे का? ते कळते व तसे असल्यास अगधक काळजी घेता येते.
● गरोदर स्त्रीिे दर महहन्याला तपासणीसाठी दवाखान्यात जावे पण िक्य िसल्यास पहहल्या ३ महहन्यात
एकदा, ७ व्या व ८ व्या महहन्यात ककमाि एकदा अिा तीि तरी तपासण्या डॉक्टराांकडूि अथवा िसक कडूि
करूि घ्याव्यात. ७ व्या महहन्यातूि दर पांधरा हदवसाांिी दाखवावे व िेवटच्या महहन्यात ८ हदवसाांिी दाखवावे
हे अनतिय चाांगले. पण िक्य िसल्यास गभाकच्या वाढीवरूि आईच्या तब्येतीकडे ल्ष ठेवावे.
● रोज गरम पाण्यािे अांग चोळूि आांघोळ करावी. क
े स स्त्वच्छ करावेत. स्त्तिाग्रे स्त्वच्छ धुवावीत. मायाांगाची
स्त्वच्छता िीट करावी. आतले बाहेरचे कपडे स्त्वच्छ वापरावेत. दात सकाळी उठल्यािांतर स्त्वच्छ करावेत.
रारीही झोपण्यापूवी दात स्त्वच्छ घासावेत.

12. बाळंतपण
बाळांतपण व्यवस्त्स्त्थत पार पडेल याची काळजी गरोदरपणापासूिच घ्यावी लागते.
1. गरोदरपणात आनिशमया / अिक्तपणा असेल तर
2. आधीचे बाळांतपण सुरक्ष्षत झाले िसेल तर
3. डडलीव्हरी आधी रक्तस्त्राव व्हायला लागला तर
4. अचािक कला बांद झाल्यावर
5. िाडीचा वेग वाढला तर
6. हाता-पायावर, चेहऱ्यावर सूज येत असेल तर
7. ववश्ाांती घेतािा सुद्धा शवास घ्यायला रास होत असेल तर
8. आकडी येणे, िीट ि हदसणे, उलटया, गांभीर स्त्वरुपाची डोक
े दुखी
9. डडलीव्हरीच्या कळा १२-२४ तासाांपे्षा जास्त्त वेळ येत असतील तर तयामुळे बाळ आत गुदमरू िकते.
10. डडलीव्हरीिांतर वार जर पूणकपणे बाहेर आली िाही तर वार आत राहहली तरी जांतूसांसगक होऊ िकतो.
11. बाळांतपणािांतर ि थाांबणारा रक्तस्त्राव झाला तर
12. बाळांतपणा िांतर सतत ताप असेल तर
13. अनत उच्च रक्तदाब इ.
बाळांतपण हे दवाखान्यातच होणे अगधक चाांगले असते
शसझेिरयि का करावे लागते ?

13. क
ु टुंब ननयोजन
● लोकसांख्या वाढ असो-िसो, तरीपण क
ु टुांब नियोजि सवाांिीच क
े ले पाहहजे. क
ु टुांबात एकटया स्त्रीवर
मातृतवाचा व देखभालीचा ताण पडतो. तसेच जास्त्त बाळांतपणे म्हणजे महहलेवर जास्त्तीत जास्त्त िारीिरक
व मािसीक ताण, जास्त्त आजार, पाळणा लाांबवणे – थाांबवणे, दोन्हीही, स्त्स्त्रया व मुलाांच्या दृष्टीिे सुखाचे
आहे.
● लहाि क
ु टुांबाचे महत्त्व आपण लहािपणापासूिच शिकत आलो आहोत.
● पाळणा लाांबववण्याच्या अिेक पद्धती आहेत. दोि मुलाांमध्ये निदाि तीि वषाांचे तरी अांतर ठेवण्यासाठी
सवक जोडप्याांिी पाळणा लाांबवण्याचा ववचार करावा. या किरता खालील पद्धतीचा अवलांब करता येऊ
िकतो.
● निरोध/क
ां डोम, ताांबी/कॉपर टी, सांतती प्रनतबांधक गोळया/पाळणा लाांबवण्याच्या गोळया/गभकनिरोधक गोळया
1. योग्य गभकनिरोधक निवडतािा ल्षात ठेवायचे घटक
2. िैसगगकक पध्दत (गभकधारणा्षम हदवसाांमधे समागम ि करणे)
3. अडथळा पध्दती
a. अांडां आणण िुक्राणू याांचा सांपक
क टाळण्याच्या पध्दती
4. परांपरेिां वापरल्या जाणा-या पध्दती
5. हामोिल पध्दती
a. तोंडावाटे गभकनिरोधकः
b. क
े वळ-प्रोजेस्त्टेरॉि इांजेक्ििच्या वापराांिी निगडीत आरोग्याचे धोक
े याप्रमाणे
6. आपातकालीि गभकनिरोधक गोळी ककां वा असुरक्ष्षत समागमािांतरच्या सकाळी घ्यावयाची गोळी
7. पुरुष िसबांदी
8. स्त्री क
ु टुांब नियोजि िस्त्रकक्रया

14. महिलांचे आजार
1. गभाकियाच्या तोंडाची सूज
2. वांध्यतव
3. बीजाांडाच्या गाठी
4. अांगावरूि रक्तस्राव
5. स्त्रीजििसांस्त्थेची तपासणी
6. मोलर प्रेग्िन्सी
7. योनिद्वाराची खाज
8. वांध्यतव
9. महहला िेतकरी आरोग्याला जपा
10.प्रसुतीपशचात जांतुसांसगक
11.वांध्यतव
12..माशसक पाळीच्या तक्रारी
13.वांध्यतव तपासणी
1. माशसक पाळीच्या समस्त्या
2. गभाकिय बाहेर पडणे
3. योनिदाह
4. स्त्रीजििसांस्त्थेची रचिा व कायक
5. शवेतप्रदर (पाांढरे पाणी जाणे)
6. गभाकियाच्या गाठी
7. जििसांस्त्थेच्या गाठी व कक
क रोग
8. स्त्रीजििसांस्त्था आजार व आयुवेद
9. अांगावर गाांधी उठणे - पथ्य
10.स्त्तिाांचे आजार
11.माशसक पाळी - वेदिेतूि सुटका
12.ओटीपोटात सूज

15. 1. गर्ायशयाच्या तोंडाची सूज
● या आजाराबरोबर जांतुदोष होऊि योनिदाह होऊ
िकतो. यामुळे खाज,पाणी जाणे (स्राव), इतयादी
ल्षणे येतात.
● तसेच हा जांतुदोष आत पसरूि ओटीपोटात
(गभाकिय व भोवतालचे अवयव) सूज येण्याची
िक्यता असते. तयामुळे क
ां बरदुखी, वरचेवर बारीक
ताप येणे, लैंगगक सांबांधाच्या वेळी पोटात दुखणे,
पाांढरा स्राव, पाळीचे वेळी खूप पोटदुखी, इतयादी
ल्षणे आढळतात.
● जास्त्त रास होत असेल तर डॉक्टराांकडे पाठवावे.
कॉटरीच्या (एक ववद्युत उपकरण) साहाय्यािे
माांसल भाग 'जाळणे' हा यावर चाांगला उपाय आहे.
● पण सवकच स्त्स्त्रयाांिा याचा उपयोग होत िाही.
आता यावर लेझर, क्रायो, इ. िवीि तांरािे उपचार
क
े ला जातो.
● उपचारािांतर 4-6आठवडयािे हा भाग बरा होतो.

16. 2. वंध्यत्व
1. पुरुषाांतील कारणे
2. स्त्स्त्रयाांतील कारणे
3. समागमातील दोष
4. इतर कारणे
○ वांध्यतव तपासण्या व निदाि
○ जोडप्यातील दोघाांचीही सांपूणक
वैद्यकीय तपासणी
○ पुरुषाच्या जिि्षमतेचे मूल्यमापि
उपचार
● पतीवरील उपचार
● पतिीवरील उपचार
1. आरोग्य सुधारणे,
2. हॉमोिाांचे उपचार:
3. िस्त्रकक्रयेचे उपचार
4. क
ृ त्ररम वीयकसेचि (IUI)
5. दातयाकडूि कृ त्ररम वीयकसेचि (Donar
sperm)
िवीि उपचार पद्धती व सांिोधि
● टेस्त्ट-ट्यूब बेबी (IVF)
● Surrogacy
● Adoption

17. 3. बीजांडाच्या गाठी
● बीजाांडास अिेक प्रकारच्या गाठी येऊ िकतात. गाठ लहाि असेल तर ओटीपोटात एक बाजूला लागते.
● कधीकधी या गाठी दुख-या असतात. याांतल्या काही प्रकारच्या गाठीांमध्ये पाणी होते. अिा पाणीदार
गाठीांचे वजि एक-दोि ककलोही भरू िकते.
● सोनोग्राफी
● गभाकिय, बीजाांड याांच्या गाठीांचे प्राथशमक निदाि पूवी हातािे तपासूिच होत होते. 'सोिोग्राफी' ही
तपासणी यासाठी खूप उपयोगी ठरते.
● िांका आल्यावर लवकरात लवकर तज्ज्ज्ञाकडे पाठवणे हीच सवाकत महत्त्वाची मदत आहे. सोिोग्राफीिे
छोटी गाठ ककां वा कक
क रोग िोधणे िक्य होते.
● दुर्बयणतपासणी
● दुत्रबकणतपासणी (एांडोस्त्कोपी) तांरािे आता गभाकिय व बीजाांडाच्या गाठीांचे रोगनिदाि अगदी सोपे झाले
आहे.
● यातूि तपासणीसाठी िमुिाही घेता येतो. छोटया गाठी दुत्रबकणीतूि िस्त्रकक्रयेिे काढताही येतात.

18. अंगावरून रक्तस्राव
● पाळीशिवाय रक्तस्रावाची इतर कारणे
1. गभाकियाच्या तोंडाचा कक
क रोग
2. गभाकियाच्या गाठी
3. जखमा
4. Hormonal Imbalance
रक्तस्रावाचा उपचार
● योग्य निदाि करणे आवशयक आहे
● अांगावरूि रक्तस्राव : गभाकिय िस्त्रकक्रयेजवजी
पयाकयी उपचार
1. लेझरिे गभाकियातील आतील आवरण
जाळणे.
2. उष्णता, इलेस्त्क्िक कॉटरी ककां वा मायक्रोवेव्ह
उपचारािे आतील आवरण िष्ट करणे.
3. गभाकियात पाण्याचा फ
ु गा भरूि उलट दाबािे
रक्तस्राव थाांबवणे. यासाठी रबरी फ
ु गा आत
ठेवूि पाण्यािे फ
ु गवला जातो.
4. गभाकियाच्या फक्त रक्तवाहहन्या रक्त
गोठवूि बांद करणे.
5. शमरेिा लूप टी बसवणे यात प्रोजेशसि औषध
भरलेले असते. हा उपचार पाच वषे पुरतो.
िांतर काढूि परत िवीि साधि बसवावे.

19. मोलर प्रेग्नन्सी
● पुिरुतपादिाच्या प्रकक्रयेत जेव्हा गभकधारणेच्या वेळी काही गडबड होते आणण िाळेपासूि तयार
होणा-या पेिीांत काही त्रबघाड होते तेव्हा मोलर प्रेग्िन्सी होते
● प्रेग्िन्सी गेस्त्टॅटीििल िोफोब्लास्त्स्त्टक ट्युमसक िावाच्या पिरस्त्स्त्थतीसमूहाचा एक भाग आहे.
● लक्षणे
1. गभकधारणेमध्ये रक्तस्त्राव होणे
2. प्रचांड अस्त्वस्त्थता आणण मळमळदेखील
3. गभाकिय िेहमीपे्षा जास्त्त वेगािे वाढू िकते
4. पूणकतः मोलर प्रेग्िन्सी साधारणतः अल्िासाऊ
ां ड स्त्क
ॅ िमध्ये हदसूि येते
5. HCG याच्या पातळीत सामन्यपे्षा खूप जास्त्त वाढ होऊ िकते.
उपचार काय?
● डायलेिि ऍण्ड क्युरेटेज
● योग्य आणण तविरत उपचाराद्वारे हा आजार १००% बरा करता येतो (गभाकियाच्यापशलकडे
पसरला िसल्यास). स्त्जथे ववकृ त पेिी इतर अवयवाांपयांत पसरलेल्या असतात अिा काही
अतयांत दुशमकळ पिरस्त्स्त्थतीांतही हा आजार पूणकपणे बरा करता येतो.
● जर क
े मोथेरपी िसेल तर एचसीजी स्त्तर िून्य झाल्यािांतर ६ महहिे थाांबावे आणण मगच
गरोदर राहण्याचा प्रयति करावा

20. योननद्वाराची खाज
● आांतिरक आजार : आतूि बाहेर पसरलेली खाज,
उदा. योनिदाह, गभाकियाच्या तोंडाचा कक
क रोग,
शलांगसाांसगगकक रोग, इतयादीांमुळे होणारी
योनिद्वाराची खाज.
● योनिद्वाराचे आजार : याांमध्ये खरूज, गजकणक,
उवा, आतडयातल्या जांतूांमुळे (सूतकृ मी)
गुदद्वार व योनिद्वारावर येणारी खाज, जखमा
(उदा. बाळांतपण ककां वा लैंगगक सांबांधामुळे तयार
होणा-या जखमा), क
े साांच्या मुळािी तयार
होणा-या गाठी,वावडे, मधुमेहामुळे येणारे
जांतुदोष, इतयादी निरनिराळे आजार आढळतात
उपचार
● रोगनिदाि झाल्यािांतर मूळ आजारावर
(उदा. खरूज असल्यास खरजेचे गॅमा
मलम) उपचार करावेत. महत्त्वाची गोष्ट
म्हणजे साध्या साबणपाण्यािे
योनिद्वाराची स्त्वच्छता ठेवणे आवशयक
आहे.
● क
े स काढूि टाकल्यावर स्त्वच्छता ठेवणे व
औषध लावणे सोपे जाते.
● Pap Smear test
● Cryotherapy
● Menstrual hygiene

21. गर्ायशय बािेर पडणे
लक्षणे
● पहहली पायरी गभाकिय खाली उतरतािा आपसूकच
योनिमागकही सैल होऊि खाली उतरतो. योनिमागक
खाली उतरूि तयाची घडी पडली तर तयाबरोबर
मूरमागाकचीही घडी होते. यामुळे लघवी अडकते
ककां वा आपसूक थोडी थोडी लघवी होण्याचा रास सुरु
होतो.
● दुसरी पायरी गभाकिय यापे्षा अगधक खाली उतरले
तर योनिद्वारातूि गभाकियाचे तोंड हदसते.
● नतसरी पायरी यापे्षाही अगधक उतरले तर पूणक
गभाकियच बाहेर पडलेले हदसते. गभाकिय व
योनिमागाकवरची तवचा िाजूक असते. तयावर कपडा
घासल्यािे व्रण तयार होतात.
कारणे
● बाळांतपणािी सांबांगधत
● जुिाट खोकला,
● तसेच बध्दकोष्ठ
उपचार
● ओटीपोटाचे ववशिष्ट व्यायाम
● िस्त्रकक्रया
● प्रनतबांधक उपाय
● प्रनतबंधक उपाय म्िणून प्रत्येक बाळंतपण
रुग्णालयात योग्य प्रकारे करावे. बाळंतपणानंतर
महिनार्र तरी आक
ुं चनाचे व्यायाम करावेत. कमी
मुले िोऊ देणे व मुलांमध्ये पुरेसे अंतर असणे
आवश्यक आिे. यामुळे ओटीपोटातले स्नायू चांगले
राितात. बाळंतपणानंतर दीड महिना ववश्ांती घेणे
आवश्यक आिे.

22. योननदाि
रोगननदान
● जास्त्त आढळणारे प्रकार म्हणजे बुरिी,
स्त्जवाणू आणण िायकोमोिास
(एकपेिीय जीव)
● दुगांधी
● िायकोमोिास प्रकारात हा स्राव हहरवट-
वपवळट, दुगांधीयुक्त, फ
े सकट असतो व
खाजही भरपूर असते. यात आतल्या तवचेवर
बहुधा मोहरीइतक
े लालसर रक्ताळलेले
हठपक
े असतात.
उपचार
● Antifungal treatment
● Antibacterial treatment
● Antiprotozoal treatment
● Treatment for Uti

23. गर्ायशयाच्या गाठी
● आजूबाजूला पसरत नािीत. वेळी-अवेळी िोणारा रक्तस्राव िेच याचे प्रमुख लक्षण
असते. कक
य रोगाच्या गाठी असल्या तरी िेच लक्षण असते.
● साधी गाठ मोठी असेल तर िाताला ओटीपोटात 'गोळा'लागतो. या गोळयाचा आकार
लिानमोठया कवठाइतकािी िोऊ शकतो.
● कक
य रोग असेल तर मार गोळा फार वाढायच्या आतच रुग्ण दगावण्याची शक्यता
असते. कक
य रोगाची बाकीची लक्षणे मित्त्वाची असतात.
● यात र्ूक, वजन कमी िोणे,रक्तपांढरी िी लक्षणे ववशेष असतात
रोगनिदाि

24. जननसंस्थेच्या गाठी व कक
य रोग
(1)गभाकियाच्या तोंडाचा कक
क रोग
(2) गभाकियाच्या साध्या व कक
क रोगाच्या गाठी
(3)बीजाांडाच्या साध्या गाठी
(4)बीजाांडाचे कक
क रोग.
गर्ायशयाच्या तोंडाचा कक
य रोग
लक्षणे
● याची प्रमुख ल्षणे म्हणजे चाळीिीिांतर पाळीिी सांबांगधत िसलेला अवेळी रक्तस्राव.
● लैंगगक सांबांधािांतर रक्तस्राव हे देखील ल्षण असू िकते.
रोगननदान
● पॅप तपासणी तांरात अिेक सुधारणा झालेल्या आहेत. याशिवाय इतरही रोगनिदाि तांरे
ववकशसत झालेली आहेत.
● ह्यूमि पॅवपलोमा व्हायरस टेस्त्ट- ही रक्त तपासणी आहे. सुमारे 70% कक
क रोगसांभव
स्त्स्त्रयाांमध्ये ही टेस्त्ट पॉणझहटव्ह येते.
● कक
क रोग वाढलेल्या स्त्स्त्रयाांिा स्त्क
ॅ ि, इतयादी अिेक तपासण्या कराव्या लागतात. यामुळे
कक
क रोगाची वाढ व प्रकार कळूि येतो.प्रनतबांध

25. वैद्यकीय उपचार
● कक
क रोगसूचक बदल असतील तर तया तया पायरीप्रमाणे योग्य उपचार करावे लागतात.
● आजार मयाकहदत असेल तर तेवढा भाग िष्ट करण्यासाठी कॉटरी ककां वा क्रायोसजकरी ककां वा लेझर तांर
उपलब्ध आहे. कॉटरीांग म्हणजे जाळणे तर क्रायोसजकरी म्हणजे अनतिीत तांर. लेझरिे तया पेिी
उकळतात वाफळतात व फ
ु टतात.
● गभाकियमुख िस्त्रकक्रयेिे काढूि टाकता येते. यासाठी ववववध तांरे आहेत.
● आजार वाढला असेल तर पूणक गभाकिय काढावे लागते.
प्रनतबंध
● योग्य वयात लग्ि, कमी अपतये, लैंगगक सुरक्ष्षत व्यवहार,स्त्वच्छता यामुळे या कक
क रोगाची
िक्यता कमी होते.
● पॅप टेस्त्टिे प्रगत देिामध्ये या आजाराचे प्रमाण खूप घटले आहे.ही तपासणी सवक स्त्रीरोगतज्ज्ज्ञ
करू िकतात.
● ऍसेहटक आम्ल ककां वा शिलर तपासणी आरोग्यसेवकही करू िकतात.
● ह्युमि पॅवपलोमा लसपण आता उपलब्ध आहे. यामुळे हा कक
क रोग आणण ववषाणू कोंब हा आजार
टळतो. ही लस मुलीांिा ककिोर वयातच हदली पाहहजे. याचे तीि डोस असतात व ते एक
ू ण सहा
महहन्याांच्या कालावधीत द्यायचे असतात.

26. स्तनांचे आजार
(1)दुधाच्या गाठी व जांतुदोष-गळू,
(2) स्त्तिाांमधल्या साध्या गाठी,
(3) स्त्तिाांचा कक
क रोग.
स्तनातल्या साध्या गाठी
● या गाठी सहसा मध्यम वयात येतात. तया आकारािे हळूहळू वाढतात. स्त्तिामध्ये ही गाठ बोटािे धरण्याचा प्रयति क
े ल्यास ती हातातूि
सटकते. पण ही साधी गाठ आहे, की कक
क रोगाची आहे हे ठरवणे अवघड असते. तयासाठी ताबडतोब तज्ज्ज्ञाकडे पाठवणे चाांगले.
स्तनांचा कक
य रोग
● कारणे
● हा क
ॅ न्सर स्त्स्त्रयाांिा 35-55 या वयात होण्याची िक्यता असते. याची कारणे पुढीलप्रमाणे
● स्त्थूलता म्हणजे चरबी वाढणे,
● स्त्तिभार जास्त्त असणे,
● खाण्यामध्ये तेल-तूप जास्त्त असणे,
● सांततीप्रनतबांधक गोळयाांचा दीघक वापर,
● अपतय िसणे
● आिुवांशिक कारणेपण असतात.
● ज्ज्या स्त्स्त्रया एक
ू णच स्त्तिपाि कमी करतात तयाांिा कक
क रोगाचा धोका थोडा जास्त्त असतो.

27. रोगननदान
● ि दुखणारी छोटी गाठ ककां वा गोळयािे स्त्ति कक
क रोगाची सुरुवात होते.
● िांतर स्त्तिाांमध्ये दुखरेपणा आणण बोंडावर थोडा रक्तशमगश्त स्त्राव होऊ िकतो.
● तया स्त्तिाचे बोंड ओढलेले ककां वा सांक
ु गचत असू िकते.
● काखेमध्ये गाठी असतील तर मार कक
क रोग वाढल्याची खूण आहे.
● स्त्तिाांची दरमहा एकदा तरी हातािे चाचपणी करणे चाांगले.
● घड्याळाच्या हदिेप्रमाणे क्रमि: स्त्ति तपासा.

28. ब्रेस्ट सेल्फ एक्झाम (BSE)
28

29. स्तन-कक
य रोगाचे उपचार
स्त्ति कक
क रोगाचा प्रकार आणण प्रसार यावर उपचार अवलांबूि असतात. आपले डॉक्टर याबद्दल योग्य तो सल्ला
देतील.
इथे याबद्दल थोडी माहहती घेऊ या.
● कक
क रोगाच्या छोट्या गाठी काढूि टाकता येतात. अिा वेळी उरलेला स्त्ति काढण्याची गरज िसते.
● मार गाठ मोठी असली तर तो स्त्ति आणण काखेतील गाठी काढाव्या लागतात. या िस्त्रकक्रयेिांतर ककरणोपचार
लागू िकतील.
● स्त्ति कक
क रोगासाठी िस्त्रकक्रयेिांतर क
ॅ न्सरववरोधी औषधयोजिा क
े ली जाते. सामान्यत:याच्या 6 फ
े ऱ्या
असतात. याशिवाय सांप्रेरक आणण प्रनतघटक -अँटीबॉडी - उपचारही लागतात. यामुळे परत क
ॅ न्सर होण्याचा
धोका कमी होतो.
● हा कक
क रोग िरीरात पसरू िये यासाठी औषधोपचार आवशयक असतात.
ववशेष सूचना
● रजोनिवृत्तीिांतर दरवषी मॅमोग्राफी तपासणी करणे चाांगले.
● स्त्ति कक
क रोग वेळीच काढला तर पुढे आयुष्यात तो परत होण्याचा धोका कमी होतो.पण यासाठी कक
क रोगाचा
प्रकारही महत्त्वाचा असतो.
● निस्त्तेजपणा ककां वा वजि घटणे हे कक
क रोग बळावल्याचे गचन्ह असू िकते.
● मॅमोग्राफी तपासणीतही 10-15% बाबतीत निदाि चुक
ू िकते. स्त्तिभार जास्त्त असेल तर चुकण्याची
िक्यता जास्त्त असते. म्हणूिच वयाच्या पस्त्तीिी पयांत मॅमोग्राफी तपासणी फारिी भरविाची िाही.
● शिवाय ्ष ककरण हे स्त्वत:च काही अांिी कक
क रोगजिक ठरू िकतात. तयामुळे मॅमोग्राफी तपासणीही
आवशयक तेव्हाच क
े ली पाहहजे.

30. रजोननवृत्ती- माससक पाळी जाताना
रोजनिवृत्ती म्हणजे माशसक रजःस्त्रावापासूि निवृत्ती.
◦ Menopause is permanent cessation of menstruation due to loss of ovarian
follicular activity.
◦ मेिोपॉज ककां वा रजोनिवृत्ती हा आजार िाही, निसगकचक्राचाच हा एक भाग आहे. तयामुळे
जीविाच्या या पवाकला सकारातमक भाविेिे स्त्वीकारणे आवशयक आहे.
◦ पाळी महहन्यातूि एकदा येते व साधारण ४५ वषे वयापयांत चालू राहते. तयािांतर बीज ग्रांथीचे
कायक सांपुष्टात येते व बीज उतसजकि बांद पडल्यामुळे ककां वा बीज ग्रांथीमध्ये आांतररस तयार होणे
थाांबल्यामुळे माशसक पाळी कायमची बांद होते.
◦ पाळी बांद होण्याआधी काही वषे आधीपासूिच स्त्स्त्रयाांच्या िरीरात तया दृष्टीिे काही
बदल घडायला सुरुवात होते.
◦ सवकसाधारणपणे वयाच्या ४५ ते ५० व्या वषी स्त्रीला मेिोपॉज येऊ िकतो
◦ हा काळ साधारणपणे तीि ते चार वषाांचा असू िकतो.

32. रजोननवृत्ती साठी स्वत: घ्यावयागच काळजी
खालीलप्रमाणे आतम-काळजी ककां वा जीवििैलीत बदल रजोनिवृत्ती च्या उपचार ककां वा
व्यवस्त्थापिास मदत करू िकतात:
● सांतुशलत आहार घ्या: निरोगी आणण सांतुशलत आहार घ्या.
● धूम्रपाि टाळा: गरम चमक आणण पूवीच्या रजोनिवृत्ती कमी करण्यास मदत
करते.
● नियशमत व्यायाम: हृदयरोग, मधुमेह, ऑस्त्स्त्टयोपोरोशसस आणण वृद्धतव सांबांगधत
इतर पिरस्त्स्त्थतीपासूि बचाव करण्यास नियशमत िारीिरक कक्रया शमळवा.
● योग्य झोप घ्या: क
ॅ फीि टाळण्यामुळे, खूप दारू वपणे ज्ज्यामुळे झोपेत व्यतयय
येऊ िकतो.

33. रजोननवृत्तीवर घरगुती उपाय (Home
Remedies for Menopause)
1. सोय (Soy)
2. आळशी (Flax)
3. रताळं (Wild Yam)
4. ओट्स (Oats)
5. क
ॅ ल्ल्शयम जास्त घेणे (milk and milk products, Ragi)
6. ल्व्िटासमन वाढवणे (green vegetables)
7. ब्लॅक कोिोष (Black Cohosh)

34. व्यायाम - एक कल्पवृक्ष
34

35. व्यायाम - एक कल्पवृक्ष
35

36. Kegels Exercises (ककगल एक्सरसाइज)
36

37. 37

38. रजोननवृत्ती काळातील ववशेष चाचण्या
1. Sonography (सोिोग्राफी)
2. Pap smear (पैप स्त्मीयर)
3. Mammography (मॅमोग्राफी)
4.Lipid profile (शलवपड प्रोफाइल)
5. Thyroid profile (थायरॉइड)
38

39. हृदय ववकार
रक्तवाहहन्याांच्या प्रवाहाच्या शभांतीांिा िुकसाि पोहाॅेचते आणण कठीण होऊि
रक्तदाब वाढतो.
सोबत महहलाांच्या रजोनिवृत्तीिांतर हामाकॅेन्सच्या असांतुलिामुळे
हृदयववकाराचा धोका वाढतो.
उपाय
फळे, भाज्ज्या आणण कडधान्याचा रोजच्या आहारात समाववष्ट करा,
सोयाबीिपासूि बिवलेल्या पदाथाांचा वापर करा, अगधक स्त्स्त्िग्ध आणण
चरबीयुक्त पदाथक खाणे टाळा.
रोज ४० शमनिटे अगधक वेगात पायी चाला. कफरल्यािे व्यायाम होतो.
जॉगगांग, सायकशलांग, स्त्स्त्वशमांग आणण खास एक्सरसाइज सुदृढ
आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
वजि नियांरणात ठेवण्यासाठी आहाराचे पथ्य पाळा, रजोनिवृत्तीिांतर
िरीराचे वजि वाढूि स्त्थूलता येते.
39

40. It is hard to be a woman
• You must think like a man
• Act like a lady
• Look like a young girl
• And work like a horse
40

41. लक्ष हदल्यास धन्यवाद
प्रशि ?