โรงเรียนบ้านต? ตรึมวิทยานุเค?, profile picture
Uploaded byโรงเรียนบ้านต? ตรึมวิทยานุเค?
6,073 views

ศิลปวัฒนธรรมตำบลเชื้อเพลิง

เป็นงานสำรวจศิลปวัฒนธรรมที่ตำบลเชื้อเพลิง อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์ เมื่อนานมาแล้ว

Embed presentation

Downloaded 25 times
คํานํา รายงานเลมนี้เกี่ยวของกับกิจกรรมดานศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นในการ ปฏิบัติงานของนิสิตนักศึกษาโครงการเรียนรูรวมกัน สรางสรรคชุมชน ทบวงมหาวิทยาลัยโดย หนวยแกนนําประสานงานสถาบันราชภัฏสุรินทร พื้นที่รับผิดชอบ คือ ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอ ปราสาท จังหวั ดสุรินทร จัด ทํ าขึ้ นเพื่อ สํารวจเก็บขอมูล รับทราบปญหาและความต องการ เบื้องตนของชุมชน มีการสรางเครือขายความรวมมือของชุมชนในการอนุรักษศิลปวัฒนธรรม ตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณีทองถิ่น นอกจากนี้ไดจัดทําขอเสนอแนะ ขอคิดเห็น ที่ไดรับจาก การศึกษา มาเสนอตอชุมชน เพื่อกอประโยชนและตระหนักถึงความสําคัญในคุณคาของมรดก ทางดานศิลปวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมประเพณี ภูมิปญญาทองถิ่น และมีสวนรวมในการจรรโลง และรักษาไวสืบตอไป การจัดทํารายงานของกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นในการปฏิบัติงานของ นิสิตนักศึกษาโครงการเรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน ทบวงมหาวิทยาลัย โดยหนวยแกนนํา ประสานงานสถาบันราชภัฏสุรินทร ซึ่งไดรับความรวมมือจากคณาจารย ผูแทนหนวยราชการ องคกร และประชาชนในทองถิ่นที่ใหความอนุเคราะหขอมูลจนสําเร็จลุลวงไปดวยดี กลุมกิจกรรม ดานศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น จึงขอขอบพระคุณมา ณ โอกาสนี้ คณะผูจัดทํา กลุมกิจกรรมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น  โครงการเรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน สถาบันราชภัฏสุรินทร
บทที่ 1 บทนํา ความเปนมาและความสําคัญของโครงการ จากการประชุมคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม 2544 วันที่ 8, 15, และ 29 มกราคม 2545 ไดมีมติซึ่งสรุปสาระสําคัญไดวา ในชวงปดภาคการศึกษาประจําปการศึกษาควรจะไดจัดให มีโครงการเพื่อใหนิสิตนักศึกษา รวมถึงอาจารยไดกระทํากิจกรรมที่สรางสรรคและใชเวลาวางให เป น ประโยชน ก อ เกิ ด รายได ห รื อ เพิ่ ม ทั ก ษะด า นอาชี พ มี ก ารฝ ก ฝนและดํ า เนิ น การในฐานะ ผูประกอบการรายใหม (Young Entrepreneur) ในอนาคต ซึ่งเบื้องตนนี้ เกิดขึ้นจากดําริของ ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี (พ.ต.ท. ทักษิณ ชินวัตร) เพื่ อ สนองต อ นโยบายของรั ฐ บาลและมติ ค ณะรั ฐ มนตรี ดั ง กล า วข า งต น กลุ ม ศิ ล ปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น จึงไดเล็งเห็นถึงความสําคัญของโครงการนี้ที่ใหนิสิตนักศึกษาได เรียนรูวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมและประเพณีทองถิ่น โดยใชภูมิปญญารวมกับชุมชนในการ พั ฒ นาท อ งถิ่ น สร า งความคิ ด ในเชิ ง สร า งสรรค มี น วั ฒ กรรมสิ่ ง ประดิ ษ ฐ ใ หม ๆ ที่ ส ามารถ เชื่อมโยงจากการใชงานไดจริงในชุมชน ตลอดจนสงเสริมอนุรักษ สืบสานและสรางเครือขายรวม ในการอนุรักษมรดกวัฒนธรรมของชาติทั้งทางดานขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรมและ ภูมิปญญาทองถิ่นใหคงอยูตอไป วัตถุประสงคของโครงการ 1. เพื่อใหนักศึกษาสํารวจเก็บขอมูลงานดานศิลปะ ขนบธรรมเนียม ประเพณีวัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นในแตละตําบลที่ไดเขาไปปฏิบัติงาน 2. เพื่อทราบปญหาและความตองการเบื้องตนของชุมชนที่มีตองานดานศิลปะวัฒนธรรม และภูมมิปญญาทองถิ่นที่มีตอการอนุรักษมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ 3. เพื่ อ สร า งเครื อ ข า ยความร ว มมื อ ของชุ ม ชนในการอนุ รั ก ษ ม รดกทางด า นศิ ล ปะ วัฒนธรรมตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณีของทองถิ่น 4. เพื่ อ ให นั ก ศึก ษาได เ รีย นรูแ ละตระหนัก ถึงความสําคัญและคุ ณ คาของมรดกศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี ภูมิปญญาทองถิ่นและมีสวนรวมในการจรรโลง และรักษาไว พื้นที่เปาหมาย ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร
การดําเนินงาน 1. นักศึกษาที่ออกปฏิบัติงานมีกิจกรรมที่ตองดําเนินการประกอบดวย กิจกรรมที่ 1 นักศึกษาสํารวจเก็บขอมูลในดานแหลงโบราณสถาน แหลงโบราณคดี โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ แหลงวัฒนธรรมตามรูปแบบการจัดเก็บขอมูลที่ กรมศิลปากรกําหนด กิจกรรมที่ 2 นักศึกษาสํารวจเก็บขอมูลในดานมรดกวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี การละเลนพื้นบานและภูมิปญญาทองถิ่นโดยการสอบถาม สังเกตการณ สืบคน การสัมภาษณ ถายภาพ หรือวาดภาพลายเสน ตามรู ป แบบการจั ด เก็ บ ข อ มู ล ที่ ก รมศิ ล ปากรกํ า หนดหรื อ อื่ น ๆที่ เหมาะสม กิจกรรมที่ 3 นักศึกษาจัดกิจกรรมหรือโครงการสืบสานอนุรักษมรดกไทยหรือ ภูมิปญญาทองถิ่นรวมกับชุมชนหรือตําบล 2. นําผลการจัดกิจกรรมที่ไดศกษาและจัดทํา ประมวล สรุป วิเคราะห และเสนอปญหา ึ ขอคิดเห็น นิยามศัพทเฉพาะ “มรดกทางศิลปวัฒนธรรม” หมายถึง ผลงานที่เกิดจากการคิดคนประดิษฐสรางสรรคส่ิง ที่ ถือ กัน มาเป น สิ่ ง ที่ดี ง าม แล ว เรี ย นรูสืบ ทอดตอ ๆ กั น บางสิ่งยั ง คงเหลือเปน หลัก ฐานจนถึ ง ปจจุบัน มรดกทางศิลปวัฒนธรรม จึงรวมถึงขนบธรรมเนียมประเพณี ภาษา และวรรณกรรม การแสดง โบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปหัตถกรรมตาง ๆ เปนตน “โบราณสถาน” หมายถึง มรดกทางศิลปวัฒนธรรมประเภทสิ่งกอสราง อาคาร สถานที่ และสวนประกอบที่เคลื่อนยายไมได เปนที่ดินเนิน ที่มีหลักฐานเกี่ยวเนื่องกับประวัติศาสตร เปนถ้ํา เพิงผาที่คนโบราณเคยพักอาศัยแลวทิ้งรองรอยภาพศิลปะ หรือฝงศพ หรือบางแหงอาจยังถูกใช ประโยชนอยูในปจจุบัน เชน วัด เจดีย ปราสาท แหลงประวัติศาสตร เปนตน “โบราณวัตถุ” หมายถึง มรดกทางศิลปวัฒนธรรมที่เปนวัตถุขนาดตาง ๆ สามารถ เคลื่อนยายไดยากตามขนาดตาง ๆ และน้ําหนักหรือชนิดของโบราณวัตถุ เชน เครื่องปนดินเผา พระพิมพ อาวุธ เครื่องประดับ เปนตน “ภูมิปญญาทองถิ่น” หมายถึง งาน/ผลงาน หรือการประดิษฐอยูในดานตาง ๆ เชน ดาน  ศิลปวัฒนธรรม ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน หรือในดานอื่น ๆ
ระยะเวลาการดําเนินโครงการ วันที่ 1 – 30 เมษายน 2546 ปฏิบัติงานภาคสนามในพื้นที่ วันที่ 1 – 31 พฤษภาคม 2546 ประโยชนที่คาดวาจะไดรบ ั 1. ไดฐานขอมูลดานโบราณสถาน แหลงโบราณคดี โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุและแหลง วัฒนธรรมในแตละตําบล 2. ไดฐานขอมูลมรดกวัฒนธรรมดานขนบธรรมเนียมประเพณี การละเลนพื้นบานและ ภูมิปญญาทองถิ่น ในแตละตําบล 3. มีก ารเก็บ รวบรวมข อ มู ล ในดา นตา ง ๆ และรายงานผลที่ จ ะนํา ไปขยายผลในการ ดําเนินการและพัฒนาตอไปในอนาคต 4. มีการสรางเครือขายชุมชนและรับทราบปญหาและความตองการของชุมชนที่มีตองาน ดานอนุรักษมรดกวัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น เพื่อหนวยงานที่เกี่ยวของนําไป ดําเนินการแกไขและพัฒนาตอไป 5. ทําใหนักศึกษามีความเขาใจและเห็นความสําคัญและเห็นคุณคาตอการอนุรักษมรดก ทางวัฒนธรรมในดานตาง ๆ
บทที่ 2 สภาพทั่วไปของชุมชน ประวัติชุมชน ตําบลเชื้อเพลิงแตเดิมอยูในเขตการปกครองตําบลไพล ตอมาเมื่อป พ.ศ. 2524 ไดแยก เปนตําบลเชื้อเพลิงโดยเริ่มแรกมี 9 หมูบาน และเมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ 2540 ไดมีประกาศ จัดตั้งจากกระทรวงมหาดไทยใหเปนองคการบริหารสวนตําบล ตามพระราชบัญญัติสภาตําบล และ สภาองคการบริหารสวนตําบล พ.ศ. 2537 ปจจุบันองคการบริหารสวนตําบลเชื้อเพลิงมีที่ทําการอยู ที่บานรําเบอะหมูที่ 2 ตําบลเชื้อเพลิง คําวา “เชื้อเพลิง” มาจากภาษาทองถิ่น เปนชื่อของตนไมชนิดหนึ่งซึ่งชาวบานถือวาเปนยา สมุนไพรใชสําหรับสตรีที่คลอดบุตรชวยขับเลือดหลังจากอยูไฟ ปจจุบันตําบลเชื้อเพลิงแบงเขตการปกครองตามลักษณะทองที่มีหมูบานจํานวน 12 หมูบาน ประกอบดวย หมูที่ 1 บานเชื้อเพลิง หมูที่ 2 บานรําเบอะ หมูที่ 3 บานโพธิ์กอง หมูที่ 4 บานแสรโบราณ หมูที่ 5 บานขยอง หมูที่ 6 บานปราสาท หมูที่ 7 บานเสม็ด หมูที่ 8 บานขนาดปริง หมูที่ 9 บานหนองซูง หมูที่ 10 บานปรือรูง หมูที่ 11 บานโสนกพัฒนา หมูที่ 12 บานเชื้อเพลิงสามัคคี สภาพชุมชน 2.1 ระยะทางชุมชน หางจากที่วาการอําเภอปราสาท 6.50 กิโลเมตร ไปทางทิศเหนือ ระยะทางหางจากศาลากลางจังหวัดสุรินทรไปทางทิศใต 23 กิโลเมตร 2.2 ขนาดพื้นที่ของตําบล/ชุมชนที่ดําเนินงาน 32.6256 ตารางกิโลเมตร - ที่ดินสาธารณะประโยชน 150 ไร
- ที่ดินราชพัสดุ - ไร - ที่ดินที่อยูอาศัย 1,072 ไร - ที่ดินทํากิน 14,821 ไร - พื้นที่ปา 3,150 ไร - พื้นที่แหลงน้ํา 1,200 ไร รวม 20,392 ไร 2.3 จํานวนประชากรทั้งหมดในตําบล/ชุมชน ชาย 3,687 คน หญิง 3,822 คน รวม 7,509 คน จํานวนหมูบาน 12 หมูบาน จํานวน จํานวนประชากร (คน) ชวงอายุ(ป) ครัวเรือ 60 ป หมู ต่ํา น ชาย หญิง รวม 1- 2 3-5 6 - 11 12- 14 15 - 17 18 - 49 50 - 59 ขึ้น อื่น ๆ กวา 1 ไป 1 167 330 331 661 5 16 31 65 30 31 346 63 71 3 2 239 462 469 931 2 23 35 82 43 59 484 74 124 5 3 129 287 330 617 2 18 22 51 23 22 334 57 84 4 4 147 227 224 451 3 11 21 36 12 18 254 52 42 2 5 74 187 196 383 3 11 20 39 15 21 198 34 38 4 6 142 353 348 701 3 11 30 64 24 20 383 74 87 5 7 92 230 233 463 1 10 19 55 28 9 246 41 54 - 8 147 350 321 671 6 13 27 63 35 42 344 55 81 5 9 204 455 474 929 2 35 57 121 51 50 477 74 60 2 10 145 289 333 622 6 23 24 70 34 39 293 65 69 1 11 746 169 161 330 1 8 9 26 8 18 185 42 31 2 12 137 348 402 750 4 24 29 87 46 36 369 65 89 1 รวม 1769 3687 3822 7509 38 203 324 759 349 374 3913 696 830 35 อื่น ๆ หมายถึง ประชากรที่เปนชาวตางชาติในชุมชนนั้น ไมระบุเพศ * รวม หมายถึง จํานวนประชากรรวมถึงอื่น ๆ ในแตละชุมชนดวย หมายเหตุ ขอมูลประชากรจากสํานักงานสถิติ อ.ปราสาท จ.สุรินทร ประจําเดือนมีนาคม 2546 รวบรวมวันที่ 11 เมษายน 2546โดยนักศึกษาโครงการเรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน
สภาพทางเศรษฐกิจ 3.1 อาชีพ - อาชีพหลักของประชากรในตําบล/ชุมชน 1. ทํานา 2. เลี้ยงสัตว 3. ปลูกหมอน เลี้ยงไหม 4. ทอผา 5. ปลูกพืชฤดูแลง 3.2 รายไดของประชากรตอครัวเรือน 1. หมูที่ 1 บานเชื้อเพลิง 27,806 บาท/ครัวเรือน/ป 2. หมูที่ 2 บานรําเบอะ 52,086 บาท/ครัวเรือน/ป 3. หมูที่ 3 บานโพธิ์กอง 70,000 บาท/ครัวเรือน/ป 4. หมูที่ 4 บานแสรโบราณ 20,000 บาท/ครัวเรือน/ป 5. หมูที่ 5 บานขยอง 126,000 บาท/ครัวเรือน/ป 6. หมูที่ 6 บานปราสาท 45,000 บาท/ครัวเรือน/ป 7. หมูที่ 7 บานเสม็ด 25,000 บาท/ครัวเรือน/ป 8. หมูที่ 8 บานขนาดปริง 23,000 บาท/ครัวเรือน/ป 9. หมูที่ 9 บานหนองซูง 15,000 บาท/ครัวเรือน/ป 10. หมูที่ 10 บานปรือรูง 89,522 บาท/ครัวเรือน/ป 11. หมูที่ 11 บานโสนกพัฒนา 70,000 บาท/ครัวเรือน/ป 12. หมูที่ 12 บานเชื้อเพลิงสามัคคี 85,777 บาท/ครัวเรือน/ป 3.3 สถานประกอบการในตําบล/ชุมชน - ปมน้ํามัน 1 แหง - โรงสีขนาดยอม 32 แหง - ตลาดนัด 2 แหง
สภาพทางสังคม 4.1 การศึกษา สถานศึกษา จํานวนนักเรียน (คน) จํานวนครู (คน) 1. โรงเรียนประถมศึกษา 3 แหง 1.1 โรงเรียนบานโพธิ์กอง 263 10 1.2 โรงเรียนบานเชื้อเพลิง 372 13 1.3 โรงเรียนรัฐประชาสามัคคี 256 11 2. โรงเรียนมัธยมศึกษา 1 แหง 2.1 โรงเรียนเชื้อเพลิงวิทยา 500 23 3. อื่นๆ 1 แหง 3.1 โรงเรียนศึกษาพิเศษ 336 51 3.2 ศูนยพัฒนาเด็กเล็ก หมู 2 90 4 หมู 3 60 3 4.2 สถาบันและองคกรทางศาสนา - วัด 4 แหง - สํานักสงฆ 1 แหง - โบสถ ( คริสตจักร) 1 แหง มีสมาชิก 163 คน อาจารย 3 คน 4.3 สาธารณสุข - สถานีอนามัย 1 แหง - สถานที่ผลิตยาสมุนไพร / อาหารเสริม 1 แหง - กลุม ผสส. / อสม. 12 กลุม 4.4 หนวยงานที่ดูแลดานความปลอดภัยในชีวิตและทรัพยสิน(เชน ทสปช./อปพร./อื่นๆ) 1 กลุม 4.5 การรวมกลุมของคนในชุมชน (เชน กลุมแมบานเกษตรกร / อื่นๆ) 1. กลุมผูจดทําแปลงขยายพันธุขาว ั 2. กลุมศูนยผลิตเมล็ดพันธุขาวชุมชน 3. กลุมทอผาไหม 4. กลุมธนาคารผัก
5. กลุมกองทุนฟนฟูอาชีพเกษตรกร หลังการพักชําระหนี้ 6. กลุมเกษตรเกื้อกูล 7. กลุมเกษตรอินทรีย การบริการขั้นพื้นฐาน 5.1 การคมนาคม - ทางบก มีถนนสายที่สําคัญ 1 สาย ไดแก สุรินทร – ปราสาท สภาพการใชงาน - ภายในชุมชน ใชงานทางบก - ระหวางชุมชน ใชงานทางบก 5.2 การโทรคมนาคม - ที่ทําการไปรษณียโทรเลข 1 แหง - สถานบริการโทรศัพท 21 แหง สภาพการใชงาน 15 แหง 5.3 การไฟฟา - จํานวนหมูบานที่มีไฟฟาเขาถึง 12 หมูบาน 5.4 การประปา - จํานวนหมูบานที่มีประปาตําบล / ชุมชน หรือประปาหมูบาน 8 แหง 5.5 แหลงน้ําธรรมชาติ 1. หวยโยน 2. หนองน้ํา 2.1 หนองระกา 2.2 หนองมะเมียง 2.3 หนองบันคลา 2.4 หนองกะทม 1 2.5 หนองกะทม 2 2.6 หนองขยอง 2.7 หนองจลีก 2.8 หนองปราสาท 2.9 หนองโดนเสาะ 2.10 หนองตากวง 2.11 หนองตาเมียง 2.12 หนองตามุน
2.13 หนองพลวง 2.14 หนองขนาดปริง 2.15 หนองเปรอะ 2.16 หนองตะเกียด 2.17 หนองซูง 2.18 หนองปรือรูง 2.20 หนองรูง 2.21 หนองนาสาม 2.22 หนองเชื้อเพลิง 5.6 แหลงน้ําที่สรางขึ้นเพื่ออุปโภค/บริโภค - ฝาย 3 แหง ขนาด 100, 60 และ 40 ไร - บอน้ําตื้น (บอขุด) 10 แหง มีน้ําใชตลอดป 3 แหง มีน้ําใชไมตลอดป 7 แหง - บอโยก 23 แหง มีน้ําใชตลอดป 20 แหง มีน้ําใชไมตลอดป 3 แหง - อื่น ๆ (ระบุ)…………………… 5.7 แหลงน้ําเพื่อการเกษตร 1. หนอง หมู 2, 6, 3, 5, 7, 8 และ 9 ปริมาณ a เพียงพอ ขาดแคลน 2. อางเก็บน้ํา หมู 3 ปริมาณ เพียงพอ a ขาดแคลน 3. คลองชลประทาน หมู 7 และ 6 ปริมาณ เพียงพอ a ขาดแคลน 4. หวย หมู 7 ปริมาณ a เพียงพอ ขาดแคลน 5. คลอง หมู 6, 10, 12, 11 และ 9 ปริมาณ เพียงพอ a ขาดแคลน 6. สระ ปริมาณ เพียงพอ a ขาดแคลน 5.8 สวนสาธารณะ/สนามกีฬา 1. สนามกีฬาหมูบานหมูที่ 1,2, 4,5,6,8,9,10,11,12 5.9 สถานที่พักผอนหยอนใจ 1. ปราสาทบานไพล บานปราสาท 2. หนองปราสาท บานปราสาท 3. สวนสมุนไพร บานปราสาท 4. อางเก็บน้ําบานโพธิ์กอง บานโพธิ์กอง
5. สวนผักปลอดสารพิษ บานเสม็ด 6. หวยเสม็ด บานเสม็ด 7. หวยยวน บานแสรโบราณ สภาพทางสังคมและวัฒนธรรม 1. เขมร เขมร เปนกลุมชนพื้นเมืองที่สําคัญกลุมหนึ่งในบริเวณภาคอิสานตอนลางของประเทศไทย และเปนกลุมที่มีบทบาทเดนชัด ในการควบคุมอิทธิพลทางการเมืองของดินแดนอิสานระหวาง พุทธศตวรรษที่ 12-18 พวกเขมรหรือขอม อาจจะอพยพมาจากทางเหนือของแมนํ้าโขง โดยตาม ชาวมอญลงมาตอนลางแตไปตั้งหลักแหลงอยูทางทิศตะวันออกในดินแดนที่เปนประเทศลาวใน ปจจุบัน และในที่ราบสูงโคราช รวมทั้งคงมีบางสวนที่อพยพไปตามลําน้ําโขง ตั้งถิ่นฐานปะปน กับกลุมดั้งเดิมอื่นๆ กลุมชนชาวเขมรไดมีการเคลื่อนยายถิ่นฐานดวยเหตุผลทางการเมืองและอิทธิพลความเชื่อ ทางศาสนาพราหมณฮินดูอยูเปนระยะ ซึ่งเปนชวงที่อิทธิพลทั้งทางการเมืองและวัฒนธรรมเขมรได แพรเขาสูอิสานตอนลางอยางมากมาย ในชวงเวลานี้ไดมีการกอสรางศาสนสถานไวเปนจํานวนมาก และนาจะเป น ชว งสําคั ญช ว งหนึ่งที่มีการอพยพของชาวเขมรจากประเทศกัมพู ชา โดยเฉพาะ ชางฝมือและแรงงานเขมรเขาสูประเทศไทย ซึ่งในเขตของตําบลเชื้อเพลิงนั้นนาจะเปนที่อยูเกาของ ชาวเขมรโบราณ โดยทราบจากหลักฐานที่มีการสรางปราสาทบานไพล ซึ่งเปนสถาปตยกรรมแบบ เขมร ชาวเขมรเหลานี้คงไดตั้งบานเรือนอยูบริเวณเดียวกันกับชาวกูยในเขตปาดงทั่วไปในสมัยนั้น ชาวเขมรที่เขามานี้ไดนําเอาวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมตางๆ เขามาใชและเขาไปมี อิ ท ธิ พ ลต อ กลุ ม อื่ น ก อ ให เ กิ ด การผสมกลมกลื น ทางเชื้ อ ชาติ ภาษาและวั ฒ นธรรม จนเกิ ด เอกลักษณเฉพาะถิ่น โดยไดมีการกําหนดชื่อเรียกของภาษาเขมรและคนที่พูดภาษาเขมรในประเทศ ไทยวา “เขมรถิ่นไทย” โดยทั่วๆ ไปแลวชาวเขมรถิ่นไทยจะเรียกตัวเองวา “คแมร” และเรียกภาษาของตัวเองวา “คแมร-ลือ” ซึ่งมีความหมายวา “เขมรสูง” เรียกภาษาเขมรและชาวเขมรที่อาศัยอยูในประเทศ กัมพูชาวา “คแมร-กรอม” แปลวา “เขมรต่ํา” และเรียกคนไทยหรือคนที่พูดไทยวา “ซีม” ซึ่งตรงกับ คําวา สยาม ในภาษาไทย กลาวโดยทั่วไปเขมรและไทยคลายกันมาก ผิดแตคนไทยเขมรมักจะมีผิวสีคล้ํากวาไทย และมักนิยมไวหนวดเครา สวนความเปนอยู การนับถือศาสนา ขนบธรรมเนียม ประเพณีและ วัฒนธรรมจะมีสวนคลายคลึงกับวัฒนธรรมของไทยหรือของไทยลาวมาก เพราะวาตางก็อยูใน
วัฒ นธรรมแบบพระพุท ธศาสนาและสั ง คมชาวนาเหมื อนกั น แตค วามเชื่อ บางอย า งที่มี ค วาม แตกตางกันออกไปเขมรยังรักษาของตนไวอยางดี 2. ภาษาเขมร ได มี ก ารขุ ด พบศิ ล าจารึ ก อั ก ษรขอม ภาษาเขมรโบราณ ที่ มี อ ายุ เ ก า แก ตั้ ง แต ร าว พุทธศตวรรษที่ 12 ที่วัดจุมพลสุทธาวาส นอกจากนี้ยังไดมีการขุดพบอีกหลายที่ในจังหวัดสุรินทร ซึ่งเปนหลักฐานที่แสดงวามีกลุมชนที่ใชภาษาเขมรเปนภาษาพูดและภาษาเขียนมาตั้งแตโบราณแลว ในบริเวณจังหวัดสุรินทร โดยในบริเวณพื้นที่ตําบลเชื้อเพลิงนั้นมีหลักฐานที่บงบอกวามีการใช ภาษาเขมรตั้งแตโบราณจนถึงในปจจุบัน โดยพบวามีการจารึกคัมภีรพระไตรปฎกเปนภาษาเขมร โดยมีหลักฐานที่ วัดมุนีนิรมิต และชาวบานในตําบลสวนมากจะพูดภาษาเขมร คนที่พูดภาษาอื่น มักจะเปนคนที่มาจากตางถิ่น ภาษาที่นอกเหนือจากภาษาเขมร เชน ไทยลาว สวย ภาษาเขมรเปนภาษากลุมยอยของกลุม ภาษามอญเขมร นักภาษาศาสตรไดแบงภาษาออกเปน 3 กลุม ตามเขตการปกครอง คือ 1. ภาษาเขมรเหนือ หรือเขมรสูง หรือเขมรถิ่นไทย เปนภาษาของคนไทยเชื้อสายเขมรที่ อาศัยอยูในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย 2. ภาษาเขมรกลาง เปนภาษาของผูที่พดภาษาเขมรในประเทศกัมพูชา ( ชาวกัมพูชาจะเรียก ู คนที่พูดภาษาเขมรในตอนใตของเวียดนามวา เขมรต่ํา และเรียกตนเองวา เขมรกลาง ) 3.ภาษาเขมรใต เป น ภาษาของคนเวี ย ดนามเชื้ อ สายเขมรที่ อ าศั ย อยู ท างตอนใต ข อง เวียดนาม สําหรับกลุมชนในจังหวัดสุรินทรและในเขตตําบลเชื้อเพลิงที่พูดภาษาเขมรนั้น ภาษาที่พูด มีความแตกตางจากภาษาเขมรในประเทศกัมพูชา จนบางครั้งพูดและฟงแตกตางกัน ปจจุบันภาษา เขมรที่ประชาชนในจังหวัดสุรินทรใชพูดกันมีลีลาของเสียงเรียบเสมอ นุมนวล ออนโยน ไม กระโชกโฮกฮาก ไมกระแทกกระทั้น ไมมีอักษรสูง คําที่ออกมาจะเปนอักษรกลางถึงอักษรต่ํา ทั้งสิ้น เปนภาษาที่ใชเขียนดวยอักษรขอมหรือเขมรโบราณ ซึ่งปรากฎเปนตัวอักษรในคัมภีรใบ ลานและบทสวดตางๆที่จารึกเปนตัวหนังสือไทยโบราณและอักษรขอม ภาษาเขมรนับเปนภาษา เขียนภาษาหนึ่งที่ผูบวชเรียนในสมัยกอน จําเปนตองเรียนควบคูกับภาษาไทย ทั้งนี้เพราะคัมภีรใบ ลานตามวัดเกาแกจะมีบทสวดหรือคําสอนเปนภาษาเมรเสียสวนใหญ ภาษาเขมรหรือเขมรถิ่นไทย เปนภาษาที่ไมมีระบบเสียงวรรณยุกต และไมมีระบบเสียง หนัก - เบาของสระ มีการแบงแยกความหมายของคําแตมีระบบทํานองเสียง คลายกับภาษาอังกฤษ เชน ซี บาย (ทํานองเสียงกลาง) แปลวา “กินขาว” ซี บาย(ทํานองเสียงสูง) แปลวา “กินขาวไหม”
ภาษาเขมรถิ่นไทยมีสระทั้งหมด 24 เสียง แบงเปนสระเดี่ยว 28 เสียง สระผสม 6 เสียง และมีพยัญชนะ 21 เสียง ซึ่งเกิดเปนพยัญชนะตนได 21 เสียง พยัญชนะทาย 14 เสียง ภาษาเขมรจํานวนมากมีรากศัพทมาจากภาษาบาลีสันสกฤต เชน การนับเดือนทั้งสิบสอง เดือน โดยการเริ่มนับตั้งแตเดือนหาเปนตนไป ดังนี้ ภาษาไทย ภาษาเขมร ภาษาสันสกฤต เดือนหา แคแจด แจตรมาศ เดือนหก แคประสะ ไพศาขมาศ เดือนเจ็ด แคเจษ เชษฐมาศ เดือนแปด แคอาสาต อาสาฒามาศ เดือนเกา แคสราบ ศราวณะมาศ เดือนสิบ แคพ็อดระบ็อด พัทธรปทมาศ เดือนสิบเอ็ด แคอาโสจน อาศวยธมาศ เดือนสิบสอง แคกระเดอะ กรรติกมาศ เดือนอาย(หนึ่ง) แคเมียะตูจ(เอียะเสียงยาว) มามตศิรมาศ เดือนยี(สอง) ่ แคเบาะฮ(เสียงกระแทก) ยุศยมาศ(เขมรเรียกวาเมียะตูจ) เดือนสาม แคเมียะทม(เอียะเสียงยาว) มาฆมาศ(เขมรเรียกวาเมียะทม) เดือนสี่ แคปะกุน ยวลคุณมาศ ภาษาเขมรเปนภาษาที่มีความคลายคลึงกับภาษาไทยมากกวาความแตกตาง เพราะภาษา เขมรมี ลั ก ษณะคํ า โดด เช น เดี ย วกั บ ภาษาไทย แต ใ นขณะเดี ย วกั น ก็ มี ลั ก ษณะของภาษาคํ า ที่ ติดตอกันซึ่งมีลักษณะดังนี้ 1. ความคลายคลึงกับภาษาไทย 1.1 คําในภาษาเขมรสวนมากเปนคําพยางคเดียว ไมมีการเปลี่ยนแปลงรูปเพื่อแสดง หนาที่ในประโยค เชนเดียวกับภาษาไทย เชน คํานาม ไมมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อแสดงเพศ พจน แตใชคําอื่นประกอบเพื่อแสดง เพศ พจน ตัวอยางเชน สรีสวยเนียะ(แสร็ย) ผูหญิง 1 คน โกนสรี - ลูกสาว คํากริยาไมมีการเปลี่ยนรูปเพื่อบอกกาล มาลา วาจก แตใชคําอื่นๆ ประกอบเชน ขฒกพุงซีบาย - ฉันกําลังกินขาว กนปรุสนึงโตวรีน - ลูกชายจะไปเรียน เนียงแดงเโตวตลาด - นางสาวแดงไปตลาด 1.2 คําในภาษาเขมรคําเดียวมีความหมายและหนาที่ในประโยคไดหลายอยางเชน นึง – จะ,กับ เนา – อยู,ยัง ผดัจ(เผด็จ) – ตัด
1.3 ภาษาเขมรมีลกษณะนามใชเชนเดียวกับภาษาไทย เชน ผกาปรโตง - ดอกไม 2 ั ชอ เปราะฮปรําเนียะ – ผูชาย 5 คน ปรํามูยดม 6 บาท 1.4 คําขยายไวหลังคําถูกขยาย เชน ผกาลออ - ดอกไมสวย บายจะเอิน - ขาวสุก อังกัวรธม - เมืองใหญ ลออจณัป – งามเดน 1.5 ภาษาเขมรใชในการสรางคําแบบคําประสม เชน ผกายพรึก-ดาวรุงดาวประจําเมือง ตาราเหาะ - ดาวเทียม 1.6 ภาษาเขมรเปนภาษาซอนคําแบบคําซอนภาษาไทย เชน เลมียดไลม - (พูก) ชา ๆ ผดวจเผดิม - แรกเริ่ม โรยเรียบ - เรียบรอย ราบเรียบ 1.7 การเรียงคําเขาประโยคในภาษาเขมรเปนภาษาไทย เชน อัปรีร สี กบาล - อัปรีย กินหัว โลก กรู ฟนเรียน ขญมดมปะเตียะ ยูรเฮย - คุณครูสอนฉันมานานแลว จะแก ขเมา เนา กรอม ปะเตียะ - หมาดําอยูใตถุนบาน 1.8 เขมรยืมคําภาษาตางประเทศ เชน คําบาลี สันสกฤต เขาไปในภาษาของตนมาก พอๆ กับภาษาไทย ทั้งนี้เพราะวาเปนภาษาเกี่ยวกับศาสนาและพิธีกรรม 2. ความแตกตางกับภาษาไทย 2.1 การสรางคําในภาษาเขมร มีการสรางคําที่แตกตางจากภาษาไทยตรงที่ภาษาไทยใช วิธีการสรางคําแบบประสมคําเปนหลัก แตเขมรโบราณใชวิธีในการสรางคําโดยการเติมหนาคําและ กลางคํา แตไมมีการเติมทายคํา ลักษณะเชนนี้คลายกับการสรางคําในภาษาคําติดตอ 2.2 เขมรไมใช ว รรณยุกต ขอนี้เปนความแตกต างที่เห็นไดชัดมาก คือ ถอยคํา ใน ภาษาไทยของเราใชวรรณยุกตกําหนดความหมายของคํา จึงตองคิดเครื่องหมายวรรณยุกตข้ึนใช สวนในภาษาเขมร การบงบอกความหมายของคําขึ้นอยูกับการเนนคํา ฉะนั้นการเขียนภาษาเขมร จึงไมมีเครื่องหมายวรรณยุกต 2.3 วิธีการหยิบยืมคําในภาษาตางประเทศไปใชในภาษาของตนทั้งภาษาไทยและเขมร ไดหยิบยืมภาษาตางประเทศใชในภาษาของตนมากพอๆ กัน ตางกันเพียงแตวา ไทยมักยืมคํามาใช มากกวาจะยืมระบบเสียง และระบบไวยกรณมาปรับปรุงในภาษาของตน สวนเขมรนั้นรับภาษา บาลี สันสกฤตเขาไปใชโดยการหยิบยืมคํา ระบบเสียงไวยกรณที่สําคัญ กล า วถึ ง ลั ก ษณะคํ า กริ ย าประการหนึ่ ง ซึ่ ง เกิ ด ขึ้ น ในประโยคแล ว ลั ก ษณะ โครงสรางของประโยคจะแตกตางไปจากโครงสรางของประโยคปกติ กลาวคือ ลักษณะเปนกริยา ตามดวยประธาน ลักษณะของประโยคโครงสรางแบบนี้จะพบมากกับคํากริยาที่ใชแสดงลักษณะ รางกาย ตัวอยางเชน - ภาษาไทยใช ขาหัก ภาษาเขมรใช หักขา(บักเจิง) - ภาษาไทยใช หัวแตก ภาษาเขมรใช แตก หัว (แบก- กบาล)
โครงสรางทางสังคม วิถีชีวต วัฒนธรรมความเปนอยู ิ ชาวเขมรถิ่นไทยในจังหวัดสุรินทรและชาวตําบลเชื้อเพลิงมีวิถีชีวิตเรียบงาย รักความสงบ ใหความเคารพผูท่อาวุโสกวา สวนมากประกอบอาชีพเกษตรกรรม เชน ทํานา ทําไร หนุมสาวรุน ี ใหมที่วางจากการทํานาทําไร จะเดินทางไปทํางานรับจางในตัวเมืองหรือในเมืองหลวง และเมื่อถึง ฤดูทําการเพาะปลูกก็เดินทางกลับสูภูมิลําเนาเพื่อประกอบอาชีพหลักของตน เด็กชายจะไดรับการ ฝกใหทํางานนอกบาน เชน งานในทองไรทองนา สวนเด็กหญิงจะไดรับการสั่งสอนอบรมให ทํางานภายในบาน เชน การทําอาหาร การเย็บปกถักรอย และงานทอผา โดยทั่วไปลักษณะของครอบครัวของชาวบานในตําบลเชื้อเพลิง จะเปนครอบครัวใหญ และมีบางครอบครัวที่มีการแยกออกมาอยู เปนครอบครัวยอยๆ ครอบครัวหนึ่งอาจจะประกอบดวย ตา ยาย (หรือ ปู ยา) ลุง ปา นา อา พี่ นอง ลูกหลานเปนจํานวนมาก ลักษณะครอบครัว เหมือนกับชาวไทยโดยทั่วไป คือ มีพอบานเปนหัวหนาครอบครัว พอครัวเปนผูทํางานเพื่อหาเลี้ยง สมาชิกในครอบครัว แตวาในสภาพปจจุบันนั้น ทั้งพอบานและแมบานตองชวยกันทํางานหาเลี้ยง ครอบครัว โดยทั่วไปชาวเขมรถิ่นไทยจะใหความสําคัญหรือใหเกียรติแกเพศชายในการดําเนิน กิจกรรมหรือตัดสินใจในเรื่องตางๆ แมวาวิถีชีวิตของชาวเขมรถิ่นไทยในสุรินทรและในเขตตําบลเชื้อเพลิงมีลักษณะคลายกับ คนไทยในทองถิ่นทั่วไป ถาเปรียบเทียบกับชาวเขมรในประเทศกัมพูชาแลว ความเปนอยู ประเพณี และความเชื่อตางๆ ของชาวเขมรถิ่นไทยจะมีสวนคลายกับชาวเขมรในประเทศกัมพูชามาก เชน ลักษณะของบานชั้นเดียวใตถุนสูง พิธีกรรมเกี่ยวกับการเกิด การตาย การแตงงาน การนับเวลา วัน เดือน ป การเชื่อเรื่องโชคลางของขลัง ฤกษยาม การรักษาโรคแบบพื้นบาน การประกอบ อาชีพ การละเลนตางๆ ตลอดจนอุปนิสัยสวนบุคคล เปนตน 1. อาหาร อาหารหลักของชาวบานในตําบลเชื้อเพลิง และชาวเขมรถิ่นไทย คือ ขาวเจา(ซึ่งไม เหมือนกับชาวอิสานทั่วไปทีกินขาวเหนียว) สวนอาหารพื้นบานที่เปนที่รูจกคือ “ปราเฮาะคแม” ่ ั (ปลาราเขมร) ปลาจอม ปลาแหง ปลายาง ปลาตม น้ําพริกจิ้มผัก เนื้อสัตว ผัก อาหารดังกลาว จัดเปนอาหารที่นิยมบริโภคในชีวิตประจําวัน นอกจากนี้ยังมีการนําวัตถุดบที่หาไดตามธรรมชาติ ิ มาประกอบอาหารที่จัดเปนเอกลักษณของตัวเอง เชน แกงปูใสเผือก(ละแวกะดาม) แกงกลวย (ซันลอรเจก) แกงหอย(ซันลอรกะเจา) แกงมะละกอ(ซันลอรละฮอง) ยําปลาจอม (เยือมแตร็ยป- รัย) ยําไขมดแดง(เยือมปวงอันกรอง) ยําดักแด เปนตน อาหารที่นยมบริโภคควบคูไปกับอาหาร ิ คาวไดแกอาหารหวานตางๆ หรือที่เรียกวา ปงแอม เชน ขาวตมใบมะพราว(อันซอมซาเลาะโดง)
ขนมกนตาราง(นมกันตางราง) ขนมมุก(นมมุ) ขนมกันเตรือม ขนมสะบันงา ขนมนางเล็ด ขนม ไสมะพราว(นมโกร็จ) เปนตน สําหรับอาหารที่ใชในประเพณี พิธกรรมตางๆ ของชาวบานในตําบลเชื้อเพลิงและชาว ี เขมรถิ่นไทยในจังหวัดสุรินทร จัดวาเปนอาหารที่ตองใชฝมอในการปรุงเปนพิเศษ อาหารที่เปน ื เอกลักษณในพิธีแตงงาน ประกอบดวย เนื้อหมู เสนหมี่ วุนเสน ฟกเขียว ฟกทอง วัตถุดบ ิ เหลานี้สามารถนําไปประกอบอาหารไดหลายอยาง เชน แกงหนอไม ตมจืดกระดูกหมู เนื้อหมู ทอดหรือยาง แกงหมูฟกทอง แกงจืดวุนเสน ผัดหมี่ แกงเผ็ดฟกเขียว อาหารเหลานี้ลวนเปน   อาหารมงคลสําหรับเลี้ยงแขกเหรื่อที่มารวมงาน สาเหตุที่เลือกอาหารเหลานี้ในพิธีแตงงานมาจาก ความเชื่อที่วาหมูเปนอาหารในโอกาสพิเศษ  เพราะในสมัยกอนนั้นเนื้อหมูหายากไมอาจ รับประทานไดทุกวัน ดังนัน การประกอบอาหารเนื้อหมูจึงเปนการแสดงถึงฐานะของผูจัดงานดวย ้ และเชื่อวาเสนหมี่ วุนเสนเปนสายใยเชื่อมโยงไมตรีของผูครองเรือนใหรักกันยิ่งยืนนาน และมีอายุ  ยืน ฟกเขียวคือความร่ํารวย เพราะฟกเขียวหมายถึงเงิน ฟกทองหมายถึงทอง ฟกเขียวและฟกทอง จึงแทนความเชื่อของชาวเขมรวาจะร่ํารวยเงินทอง สวนในงานศพนั้นนิยมแกงกลวย ซึ่งเปน เอกลักษณเฉพาะ โดยเมื่อมีคนตายเจาภาพจะนํากลวยดิบ ซึ่งใชไดทกชนิด ยกเวนกลวยตานี ใส ุ เนื้อไก เนื้อหมู หรือเนื้อวัว ชนิดใดชนิดหนึ่งแตนิยมใชเนื้อไกเพราะเปนสัตวเลี้ยงประจําบานทีหา ่ ไดงาย แกงกลวยนี้ถือวาเปนอาหารสําหรับเลี้ยงแขกในงานศพโดยเฉพาะ เพราะมีความเชื่อวาเปน  การตัดสายสัมพันธระหวางผูตายกับญาติมตรที่ยังมีชวิตอยู สําหรับอาหารในประเพณีวนสารท(วัน ิ ี ั แซนโดน-ตา) นิยมใชปลายาง หมูยาง ไกยาง หมูตม และขาวตมใบมะพราว เปนตน  สวนเครื่องดื่มนั้น คนผูชายสวนมากนิยมดื่มสุรา (เหลาโรง)มาก และในพิธีการตางๆใน วัฒนธรรมของชาวเขมรถิ่นไทยจะตองใชสุราเปนเครื่องประกอบพิธีดวย คือใชสุราเพื่อการสื่อสาร ระหวางลูกหลานที่ยังมีชีวิตอยูกับบรรพบุรุษที่ลวงลับไปแลว 2. การแตงกาย การแตงกาย จะคอนขางเรียบงาย ถามีงานออกนอกบานผูชายจะสวมเสื้อคอกลม แขนสั้น ยาวแลวแตโอกาส นุงโสรงไหม มีผาขาวมาคาดเอว สําหรับหญิงสาวจะสวมเสื้อคอยะวา นุงผาถุง ไหมซึ่งทําไวใชในครอบครัว ถาอยูบานจะนุงผางายๆสบายๆ ถาไปในงานตางๆจึงจะใชผาที่ สวยงาม เชน ผาโฮล ปะกาปะกุน ปะกาจันทน ผูทสูงอายุนิยมหมผาสไบ โดยเฉพาะเวลาไป ี่ ทําบุญที่วัด ผาไหมของชาวตําบลเชื้อเพลิงเปนผาที่มีลวดลายและสีสันที่เปนเอกลักษณประจํากลุม  ซึ่งสวยงามมาก ผาไหมพืนเมืองที่มีชื่อคือ ผาโฮล ผาอําปรุม ผาซิ่น ้ เครื่องประดับสวนมากจะเปนเครื่องเงิน ซึ่งเรียกในภาษาพื้นเมืองวา ปะเกือม(ประคํา) โดยมีการนําเม็ดประเกือมมาทําเปนสรอยคอ สรอยแขนเปนเครื่องประดับ สวนที่หูนั้นใสตุมหูที่ เรียกวา “กระจอน” หรือเรียกอีกอยางหนึงวา “ตะเกา” มีกานงอนหอยลงมา ่
ปจจุบันนีการแตงกายดวยผาไหม และเครื่องประดับเงิน กําลังเปนทีนิยม ซึ่งเราจะเห็นได ้ ่ จากการที่สตรีสวมใสไปรวมงานตางๆ
บทที่ 3 ผลการดําเนินงาน ความเชื่อ 1. โบล-หมอโบล โบล-หมอโบล (ทํานายโรค-เขมร) มีพิธีกรรมทํานายโรคภัยไขเจ็บแบบหนึ่งเรียกวา “โบล” ซึ่งแปลวา หาจุดที่ตรงดิ่ง เชน การดิ่งเสาเรือนตอนสรางบานเรือน การทํานายโรคภัยไขเจ็บ มีอุปกรณเสี่ยงทาย 4 ชนิด 1. ใชฝาเตาปูนที่มีหวงบนยอดฝาปด ใชเชือกผูกหวงบนยอดฝาปด มือหนึ่งจับเชือกใหเตา ปูนหอยหมอโบลจะบริกรรม หรือตั้งจิตเสี่ยงทาย หาสมมุติฐานไปเรื่อยๆหากวาคําใด เชน ผิดผีปูยา เตาปูนเริ่มกวัดแกวง ก็วาซ้ําๆ ถาเตาปูนกวัดแกวงเร็วขึ้น ก็ทํานายวาปวยเพราะผิดผีปูยา 2. ใชมีดยับ หรือมีดสะนากหรือตะไกรหนีบหมาก ใชเชือกดายผูกดานดามและดานหัว ตะไกรหนีบหมาก มือหนึ่งถือเชือก หมอโบลจะบริกรรมหรือตั้งจิตเสี่ยงทาย หาสมมุติฐานของ การเจ็บไขไดปวยโดยเรียกชื่อคํานั้นซ้ําๆกัน เชน ถูกคุณไสย หากตะไกรหนีบหมากกวัดแกวง และ คอยๆกวัดแกวงเร็วขึ้นๆก็เชื่อวา คนปวยนั้นถูกคุณไสย 3. ใชมีดจักตอกปกบนถวยคือใชถวยกระเบื้องเปลาๆแลวนํามีดจักรตอกปกในถวยใชไมไผ คีบมีด ใหไมไผวางบนจานพอดี ปากหมอโบลก็บริกรรมเสี่ยงทายหาสมมติฐานการอาเพศของคน ใชกลาวคําซ้ําๆไปเรื่อยๆหากกลาวคําใด เชน ผีตายโหงๆ ๆ มีดปกตั้งอยูบนถวยเปลาได เชื่อวา ปวยเพราะผีตายโหงกระทํา 4. ตั้งไขในจาน ใชไขไก 1 ฟองตั้งในจาน ขณะที่ตั้งหมอโบลก็บริกรรม เสี่ยงทายไป เรื่อยๆ เพื่อหาวาปวยสาเหตุใดหากกลาวคําวา “ผิดคําบนบาน” ๆๆ ไขไกตั้งได ก็ทํานายวาปวย เพราะผิดคําสาบาน ใหคนปวยไปแกบนตามที่เคยบนบานไว หลังจากนั้นผลของการวินิจฉัยสาเหตุ ของโรคภัยไขเจ็บก็ประจักษ ซึ่งสวนใหญจะเปนการวินิจฉัยโรคภัยที่เกี่ยวเนื่องดวยไสยศาสตร คือ เกิดอาเพศของบานเรือน สัตวเลี้ยง หรือถูกผีกระทําตางๆ เชน ผิดครูผิดผี ผีทัก พรายอะกาแสทํา ผีตายโหงทํา ผีบรรพบุรุษฝายพอหรือฝายแมทํา มีตอไมอยูใตถุนบาน(ปลูกบานครอมตอ) แนวรั้ว พุงเขาหาเรือนอาศัย ผีปาทํา เทวดาขออยูดวย (บ็องบ็อด) ผิดมะมวด ผิดคําบนบานไว ผีปูตา โกรธ ถูกคุณไสยของผี หรือของคน เสาเรือนมีไมคาบเปลือก ก็มีอยูในความเชื่อรวมกันเหลานี้ ถาบริกรรมไปหมดคําเหลานี้แลวโบลไมสําเร็จก็มาทายวาเปนโรคที่ตองไปหาหมอ แนะใหไป โรงพยาบาลเทานั้น
หมอโบลนี้ไมบริการรักษาโรค ทําหนาที่เพียงวินิจฉัยโรคเทานั้น การไปทําพีธีเซนสรวง หรือพิธีกรรมอื่นใดญาติคนปวยตองไปจัดการเอง และที่พบมาโดยมากเปนสตรีเพศเทานั้นที่เปน หมอโบล รูปที่ 1 การโบล 2. จวม จวมเปนความเชื่อในแงของการนับถือครูของการรักษาโรค การทําจวมนี้เพื่อใหผที่มารับ ู การรักษาใชในการกราบไหวบูชาประกอบกับการรักษาเพื่อใหผลการรักษาดีขึ้นกวาเดิม และ ชาวบานยังมีความเชื่อวาในบางคนแคเพียงทําจวมไวบูชาโดยไมตองใชยาแผนโบราณของหมอยาก็ สามารถหายจากโรคได ซึ่งการทําจวมนั้นของแตละคนจะทําไมเหมือนกัน ขึ้นกับ วัน เดือน ป เกิด และธาตุของแตละคน จวมนั้นทํามาจากใบตาลเปนหลัก และจวมของผูชายกับผูหญิงจะแตกตาง กัน โดยของผูชายจะทําเปน 4 แฉก สวนผูหญิงจะเปน 3 แฉก โดยการทําจวมนั้นเปนหนาที่ของ หมอยาผูใหการรักษา รูปที่ 2 จวมของผูชายและผูหญิง 
3. การเขาทรง(โจลมะม็วด) มะม็วด เปนพีธีกรรมพื้นบานที่ทําเพื่อหาสาเหตุของการเจ็บปวย ครูเขาทรง (กรู มะม็วด) สวนมากจะเปนผูหญิง การเขาทรงนั้นผูเขาทรงจะเตรียมขันใสขาวสาร และปกเทียนซึ่งจุดไฟแลว เมื่อทําพิธีเขาทรงผูจะใชมือสองขางหนา แลวนั่งทําสมาธิเพื่อใหวิญญาณหรือสิ่งศักดิ์สทธิ์เขาทรง ิ ราง เมื่อวิญญาณเขารางทรงแลวจะมีผูคอยซักถามวา เหตุใดคนไข ถึงไดปวย ผูเขาทรงก็แจงให ทราบ และบอกวิธแกดวย ภายใตเงื่อนไขการเสี่ยงทายที่ไดจากการโบล ซึ่งหมายถึงวิธการหา ี  ี สาเหตุความเจ็บปวยของผูปวย หากการโบลบอกวาตองประกอบพิธีกรรมการโจลมะม็วด จึงจะ  ทราบสาเหตุการเจ็บปวยที่แทจริงและโดยละเอียด ผูปวยหรือญาตินองของผูปวยก็จะประกอบพิธี  ตามวันและเวลาที่ผูเสี่ยงทายระบุ แตตองไมตรงกับวันพระ ระยะเวลาการประกอบพิธีการโจลมะม็วด อยูในชวงเดือนกุมภาพันธ(แคเมียกทม) เดือน มีนาคม (แคประกุล) และเดือนเมษายน (แคแจด) กรูมะม็วด หรือ รางทรงจะทําหนาที่ตดตอหรือเปนสื่อกลางระหวางมนุษยกับวิญญาณ ิ บรรพบุรุษ รวมกันแสวงหาวิธการรักษาผูปวย ซึ่งอาจไดรับคําตอบใหรักษาดวยสมุนไพร การเสก ี เปาดวยลมปาก น้ําหมาก น้ามนต การบีบนวดตามรางกาย หรือการทิมแทงรางกายดวยรากไม การ ํ ่ ฟอนรําหรือการเซนไหวผีบรรพบุรุษ เปนตน ในบางครั้งวิญญาณที่เขาทรงตองการจะรํา ในกรณีนี้ผูเขาทรงซึ่งอยูในรางจะตองแตงกาย ใหม ผูจัดจะนําเครื่องแตงกายมาใหเลือกจนพอใจ และเมื่อรางทรงแตงกายแตงกายเสร็จแลววงป พาทยกจะบรรเลงเพลงสับเปลี่ยนจังหวะและทํานองเพลงไปเรื่อยๆจนกวารางทรงจะพอใจ หาก ็ วิญญาณในรางทรงพอใจเพลงอะไรก็จะรายรําไปตามจังหวะเพลงไปเรือยๆ และเมื่อรางทรงรายรํา ่ จนพอใจแลววิญญาณจะออกจากรางผูเขาทรงจะกัดเทียนที่จุดอยูใหดับ  ในกรณีที่วิญญาณภูติผีเขารางทรง ผูเขาทรงจะรําและมีการ “กาบเป”(ฟนเป)ดวย คือเครื่อง ประกอบการเขาทรงทําจากตนกลวย และมีเครื่องเคียเป ซึ่งประกอบดวยขนม ขาวตมกลวย ขาวตอก ดอกไม การรําเชนนี้เปนการรําเพือขับไลเสนียดจัญไรไมใหเขามาขัดขวางการประกอบ ่ พิธกรรม หากเจาภาพใดหรือเครือญาติไมสามารถเขาทรงไดดวยตนเอง ครูมะม็วดจะตองเขาทรง ี  ในพิธกรรมโจลมะม็วดครั้งนั้นดวย นอกเหนือจากการทําหนาที่เขาทรงครั้งสุดทายเพื่อยุติพิธีการ ี โจลมะม็วด ซึงเรียกวา ซาปาดาน ่ หากคนปวยมีอาการออนเพลีย ยกแขนขาไมขึ้น กินไมได นอนไมหลับ ฯลฯ แมครู มะม็วดจะแนะนําใหทําพิธี “เฮาปลึง” หรือเรียกขวัญ เพราะเชื่อวาขวัญของคนปวยไมอยูในรูป ตองทําพิธีเรียกขวัญใหกลับมา ชาวไทยเขมรเชื่อวา ขวัญมีลักษณะคลายดวงแกว มีสีรุง 7 สี ลักษณะกลมและโตเทากํามือคน
ในกระบวนการเรียกขวัญ (เฮาปลึง)นั้นแมครูมะม็วดจะเชิญเทพมาเขาราง ซึ่งมักจะอางอิง พระโพธิสัตว(เทพแหงการแพทยและพยาบาล ในพุทธศตวรรษ 17-18 ) ชวงระยะเวลาของการเขา ประทับรางทรง( 2-3 ชั่วโมง) โดยครูมะม็วดจะรองเพลงเชิญชวนใหดวงแกว(ขวัญ)ที่หายไปกลับมา ตอจากการพรรณนาหาแกว(ขวัญ) เรียกขวัญมาแลว แมครูมะม็วดก็รายรําดาบเพื่อไลภูติผี ปศาจ หรือสิที่ไมดีตางๆออกจากผูปวย สุดทายก็ใชดาบไปฟนเป(อุปกรณใสเครื่องเซนผีสางระดับ ่  ต่ําที่ไลออกจากรางของคนปวย รวมทังเปนอุปกรณรองรับสิ่งไมดีหรือโรครายทั้งหลาบจากราง ้ ของผูปวย ทําจากกานกลวย) เปนอันเสร็จพิธี 4. การเฮาปลึง ปลึง เปนภาษาเขมรแปลวา ขวัญ อาศัยอยูกับจิตของคน ชาวเขมร เชื่อวาจิตใจของคนจะ มีปลึงอยูทั้งหมด 19 ดวง ทําใหจิตใจปกติ มีความสุขสดใส หากเกิดเหตุการณที่ทําใหคนนันตกใจ ้ หวาดกลัว หรือหวาดผวา ก็จะทําให “ละลัวะปลึง” (ขวัญขาดพรองจํานวนไป) หรือ “บัดปลึง” (ขวัญหายหรือขวัญไมอยูกับเนื้อกับตัว) จําตองทําพิธี “เฮาปลึง”(เรียกขวัญ) หรือหากวาปลึงนั้นถูก ผูที่มีเวทมนตสวดสูบเอาปลึงไปทําคุณไสย หรือภูติผีมาจับเอาปลึงไปทําราย กักขัง ก็ตองทําพิธี “ยัวปลึง” (เอาขวัญคืนมา) ปลึงนอกจากจะมีในมนุษยแลวในสิ่งอื่นๆก็อาจจะมีเชน ในขาวเปลือก จึงเกิดพิธี “เฮาปลึง สะเริว”(เรียกขวัญขาว) เปนตน คนที่ “ละลัวะปลึง” หรือ “บัดปลึง” มักจะมีอาการอิดโรย ซูบซีด ไมมีแรง กินไมอรอย นอนไมหลับ ไมมีชีวิตชีวา แมวากายมิไดแตกดับ แตวาจิตใจกลับสลายแลว เพราะวาปลึงไดออก จากรางไปแลว เสมือนยามหลับที่เราฝนไป ชาวเขมรก็เรียกวา ปลึงไดไปเที่ยว โดยออกจากรางไป แตวาปลึงก็กลับมาเมื่อตื่น แตคนที่ละลัวะปลึงหรือวาบัดปลึง จะตองทําพิธีเฮาปลึง(เรียกขวัญหรือ สูขวัญ) ในพิธีเฮาปลึง ก็จะมีสํารับประกอบพิธี เรียกวา “บายปลึง”(ขาวขวัญ) ประกอบดวยขาว สวย ไขไกตม น้ําตาลปก(น้ําออย) น้ํามะพราวออน และเนื้อมะพราวออน และมีดายสําหรับผูก  ขอมือเจาของปลึง ดายนี้ชุบน้ําขมิ้นใหเหลือง เปรียบเสมือนเปนเสนลวดทองคํา จากนั้นก็จะนําดายทั้ง 19 เสน รวบเขาดวยกัน แลวคลึงเรียกขวัญ(เฮาปลึง) ที่ขอมือของ คนไข ครั้งที่ 1 ก็นับหนึ่ง ครั้งที่ 2 ก็นับสอง จนกระทั่งถึงครั้งที่ 19 แลวรองวา “ปรําบูน ตะนอบ สอบ กรบ โมเวย ปลึง ปเลียะ โมเวย ปลึง เปลียะ ๆ” ( 19 ครั้งครบถวน มาเถิดขวัญเอยๆ) แลวผูก แขนดวยดายเหลานี้ เปนเสร็จพิธี
5. พิธีมงก็วลจองได คําวา มงก็วลจองได เปนคําในภาษาเขมร แปลวา ดายมงคลผูกขอมือ นิยมจัดขึ้นในงาน มงคลทั่วไป อาทิ งานมงคลสมรส งานเรียก ขวัญนาค งานเรียกขวัญโกนจุก งานเรียกขวัญวันแรก เกิด งานขึ้นบานใหม งานยกเสาเอก งานครบรอบวันเกิด งานวันเกษียณอายุราชการ งานตอนรับ แขกบานแขกเมือง ฯลฯ นอกจากนียังมีพิธเี รียกขวัญในโอกาสอื่นๆ เชน เรียกขวัญเมือหายปวยแลว ้ ่ เปนตน ลําดับพิธมงก็วลจองได เริมจากการเตรียมอุปกรณเพื่อประกอบพิธีใหครบถวน และเมื่อ ี ่ ไดฤกษดแลวจะมีผูใหญทําพิธีกลาวเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์และบรรพบุรุษใหมารวมทําขวัญใหตามดวย ี อัญเชิญเทวดา และการสูขวัญของพอครูเชิญขวัญ (อาจมีการรําเชิญขวัญดวยถาหากเปนพิธีในงาน สําคัญ) ลําดับสุดทายผูใหญจะนําดายมงคลมาผูกขอมือสูขวัญใหผูเขาพิธี การผูกขอมือดวยดายมงคลมี 2 ขั้นตอน คือ ขั้นแรกขับไลสิ่งที่เปนอวมงคลออกจากรางกาย โดยผูทาพิธีจะเอาดายมากวาดสิ่งที่ไมดีออกจากมือพรอมกับนับ 1 ถึง 7 เปนภาษาเขมร และกลาวคํา ํ ขับไล ขั้นที่สองเปนการอันเชิญสิ่งที่เปนมงคลเขาสูรางกาย จะนับ 1 ถึง 19 ตามดวยการอัญเชิญ ขวัญ เมื่อขับไลสิ่งไมดีและอันเชิญสิ่งดีเสร็จแลว จึงมีการผูกขอมือพรอมกับกลาวคําอวยพร ในพิธีการขับไลสิ่งที่เปนอวมงคลผูรับการสูขวัญตองคว่ํามือใหผูใหญนําดายมากวาดสิ่งไม ดีออกจากรางกายผานทางมือ ซึ่งดายที่ใชกวาดสิ่งชัวรายนี้เมื่อใชเสร็จแลวจะโยนทิ้ง แลวผูใหญจะ ่ นําดายมงคลเสนใหมมาทําพิธีเรียกสิ่งมงคลเขาสูรางกาย ซึ่งผูรับการสูขวัญจะตองแบฝามือทั้งสอง ขาง เมื่อเสรจการเรียกขวัญแลวผูใหญจะใหศีลใหพรและผูกขอมือใหดวยดายทีใชทาพิธีเรียกสิ่งที่ ่ ํ เปนมงคลนั้น 6. พิธีจัดงานศพ การตายเป น วาระสุ ด ทายของชีวิ ต การจั ด งานศพใหแ กผูต ายนับ เป น ประเพณีสุด ทา ย เกี่ยวกับชีวิต จัดขึ้นตามพิธีกรรมที่เกิดจากความเชื่อในศาสนาที่ตนนับถือ กลุมคนไทยเขมรที่นับ ถือศาสนาพุทธก็จะจัดพิธีศพตามหลักการของศาสนาพุทธซึ่งผสมผสานอยูระหวางคตินิยมเชิงพุทธ กับพราหมณ การทําโลงศพหรือหีบศพ ตามชนบทไมนิยมซื้อโลงสําเร็จรูป แตจะชวยกันตอโลงเองโดย นําไมประการฝาบานและกระดานพื้นบานของผูตายมาตอเปนโลงแลวประดับดวยกระดาษแกว หลากสี นํามาตัดเปนลวดลายตางๆ การตั้งศพนิยมตั้งที่บานผูตาย ถาเปนศพของญาติผูใหญจะตั้ง ไวหลายวันตั้งแต 3 –7 วัน ศพเด็กหรือศพคนที่มีฐานะยากจนจะตั้งไว 1-3 วัน ก็จะทําพิธีฌาปนกิจ ในชวงที่ตั้งศพสวดอภิธรรมที่บานจะมีประเพณีการเลนอยางหนึ่งเรียกวา “ลึงกาฮ” หมายถึงการ เลนทายเหรียญวาจะออกหัวหรือกอย โดยใชเงินเหรียญหมุนแลวครอบดวยขัน สวนการแทงหรือ การทายจะใชเสื้อผา สิ่งของ ตลอดจนเครื่องประดับเทาที่มีอยูขณะนั้น ไมไดเลนไดเสียกันอยาง
จริงจัง เมื่อเสร็จงานศพแลวก็จะสงคืน สวนใหญผูเลนมักจะเปนหนุมสาว ซึ่งเปนโอกาสที่จะได เกี้ยวพาราสีกัน การเผาศพนิยมนําไปเผาที่ปาชาประจําหมูบานหรือไมก็หัวไรปลายนาของผูตาย ผูมีหนาที่ จัดพิธีศพซึ่งจะเปนคนเดียวตั้งแตแรกเริ่มเรียกวา “อาจารย” เปนผูที่มีความรูทางดานพิธีและไสย เวทยที่เกี่ยวของกันเปนอยางดี พรอมกับผูชวยอีก 2- 3 คน ผูชวยเหลานี้มีหนาที่ตรงกับที่เรียกวา “สัปเหรอ” ภาษาถิ่นเรียกวา “กีร” หรือ “เกียร” ชาวไทยเขมรมีการถือฤกษยามการเผาศพ เชนเดียวกับชาวไทยในชนบททั่วไป คือ วันที่หามเผาศพ คือ วันขึ้น 1 ค่ําเดือน 11 และวันแรม 6 ค่ําของทุกเดือน เนื่องจากวันดังกลาวตําราของไทยเขมรเรียก “วันผีกิน” ถานําศพไปเผาในวัน ดังกลาวอาจทําใหญาติพี่นองตายตามกันทันที นอกจากนี้ยังมีขอหามตามวันทั้ง 7 ตามความเชื่อแต ละทองถิ่นดวย ความเชื่อเกี่ยวกับเครื่องราง ของขลัง และฤกษยาม ความเชื่อของชาวเขมรถิ่นไทยอีกอยางหนึ่งที่สัมพันธกับศาสนา คือ ความเชื่อเรื่องโชคลาง ของขลัง และการถือในเรื่องฤกษยาม ชาวบานในตําบลเชื้อเพลิงก็มีความเชื่อในเรื่องของขลังโดย จะเห็นไดจากการที่ผชายในตําบลจะใสตะกรุดกันคอนขางมาก และยังไดบอกวาของขลังที่เปนที่ร่ํา ู ลือเปนที่นาเกรงขามจะเปนของผูที่อาศัยอยูแถบอําเภอสังขะและอําเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร มี เครื่องรางของขลังสามารถที่จะใชของขลังหรือเวทมนตในการรักษาโรค หรือปองกันภัยบางอยาง ได ความเชื่อนี้จะเปนจริงหรือไมจําเปนตองอาศัยการศึกษา เพื่อเปนการพิสูจนหรือยืนยันใหแนชัด ตอไป ประเพณีที่เกี่ยวกับความเชื่อ 1. ประเพณีแซนโดนตา แซนโดนตา หมายถึง การเซนไหวผีบรรพบุรุษ คําวา “แซน” แปลวา “เซนไหว” สวนคํา วา “โดนตา” มาจากคําวา “จะโดน” หมายถึง โคตรตระกูล “ตา” หมายถึง บรรพบุรุษทุกชั้นที่ สิ้นชีพไปแลว โดยเชื่อวาบรรพบุรุษพอแม ปูยา ตายาย ที่ลวงลับไปแลวนั้น แมวารางกายจะ แตกดับ แตวาวิญญาณจะยังคงอยู เพื่อคอวนเวียนดูแลใหความคุมครองลูกหลาน จึงตองมีการ สรางที่ใหอยูเชน การสรางหิ้งไวกราบไหวเพื่อบูชาบนบาน ในขณะเดียวกันความเชื่อที่วามนุษยมี บาปกรรมที่สรางสมไวตั้งแตยังมีชีวิตอยู เมื่อเสียชีวิตไปวิญญาณอาจตองรับใชกรรมที่ทํามาใน ยมโลก ซึ่งไดรับความทุกขทรมานจากการถูกกักขัง ถูกทําโทษและหิวโหย เปนผีเปรตตางซึ่งใน รอบปหนึ่งๆพญายมราชจะปลอยใหวิญญาณเหลานี้เดินทางมายังโลกมนุษยเพื่อเยี่ยมลูกหลานตั้งแต วันแรม 1 ค่ําถึงแรม 15 ค่ําเดือนสิบ จํานวน 15 วัน จากนั้นวิญญาณจะกลับสูยมโลกตามเดิม
ลูกหลานตองทําพิธีเซนไหว มักจัดกันในเดือนสิบหรือเดือนกันยายน ของไทยจะเปนวันสารท วัน สารทไทยจะมี 2 ชวงคือ สารทเล็กตรงกับวันขึ้น 14 ค่ําเดือนสิบและวันสารทใหญจะตรงกับวันแรม 15 ค่ําเดือนสิบ ในวันสารทของไทยชาวบานที่นับถือศาสนาพุทธจะจัดขาวปลาอาหาร ขนม ขาวตม และขาวกระยาสารทไปถวายที่วัด พรอมกับอุทิศสวนกุศลใหกบผูที่ลวงลับไปแลว ั ประเพณีแซนโดนตาจะเรียกสารทเล็กวา “เบ็นตูจ” และเรียกวันสารทใหญวา “เบ็นทม” คําวา “เบ็น” มาจากภาษาบาลีวา “บิณฑะ” “ตูจ” แปลวา เล็ก “ทม” แปลวา ใหญ พิธเี บ็นตูจหรือบิณฑะเล็ก จะเริ่มในเย็นวันขึ้น 15 ค่ําทุกบานจะทําขนมขาวตม ขาวกระยา สารท ขาวปลาอาหาร พรอมกับเหลาใสถาดนํามารวมกัน เพื่อประกอบพิธีแซนโดนตา พิธีที่ จัดทําในเบ็นตูจขาวของที่จัดทํามีนอยกวาเบ็นทม บางบานจะไมจัดพิธีในวันเบ็นตูจ จะรอทําคราว เดียวในวันเบ็นทมเลยก็มี เมื่อเตรียมทุกอยางไวพรอมแลวในเย็นวันนั้น ชาวบานจะนําขาวของดังกลาวมารวมกัน มี ผูสูงอายุมารวมในพิธีสิ่งของที่ชาวบานนํามาจะถูกวางบนเสื่อ และในบางที่จะมีการนิมนตพระมา สวดมนตเย็นพรอมบังสุกุลแลวถวายจตุปจจัยไทยทาน เมื่อพระสงฆกลับก็จะทําพิธีแซนโดนตา ตอไป ถาไมนิมนตพระสงฆมารวมก็จะใชคนเฒาคนแกที่ที่ชํานาญในเรื่องของพิธี พิธีจะเริ่มที่การจุดธูปเทียนหนาของที่วางกองไว ผูอาวุโสที่ชํานาญจะนําในการกลาวไหวผี บรรพบุรุษ มีการรินสุราหรือน้ําพรอมกับเรียกชื่อผูตายหรือผูที่ลวงลับไปแลวมากินมาดื่มการเรียก ขานนี้ชาวบานที่น่ังลอมรอบจะทําการเรียกพรอมกันดวยหรือเรียกชื่อคนที่รูจักมักคุนสมัยที่ยังมี ชีวิตอยูมารับของเซนไหวที่ลูกหลานบรรจงแตงสํารับใสถาด กระเชอหรือภาชนะอื่นใดมาเซน การดื่มกินของผีนี้จะกินเวลาพอประมาณ ซึ่งในขณะนี้ผูอาวุโสจะทําการรินน้ําหรือเหลาเปนรอบที่ สองหรือวาที่สาม กะวาอิ่มหมีพีมันแลวก็จะจุดบุหรี่ที่มวนดวยใบตองแหงให เมื่อเสร็จแลวก็ทําการหอขาวปลาอาหาร หมากพลูใหแลวนําไป “ปะจี” คลายกับเมื่ออิ่ม หนําสําราญแลวก็นําอาหารเปนของฝากใหกินระหวางทาง หรือฝากไปใหผูที่ไมไดมารับเครื่อง สังเวย หลังจากเสร็จแลวคนเฒาคนแกและลูกหลานก็พูดคุยเลาสูกันฟงถึงสารทุกขสุกดิบ การทํา มาหากิน พอวันรุงขึ้นตั้งแตเชาตรู ก็จะพากันนําขาวของที่เตรียมไวตั้งแตตอนเย็นไปทําบุญที่วด ั พอแรม 15 ค่ําเดือนสิบก็เปนวันเบ็นทม ซึ่งพิธีการทําก็เหมือนกับเบ็นตูจ แตจะมีขาวของ มากกวา โดยในวันนี้จะมีญาติพี่นองที่ไปทํางานในตางจังหวัดกลับมาดวย โดยในวันเบ็นทมนี้จะมี การจัดเตรียมสํารับ กับขาว กลวย ขาวตม ขาวกระยาสารท ขาว “บายเบ็น” และขาวของที่รวมไว ตั้งแตเมื่อคืน นําไปถวายพระพรอมกับอุทิศสวนกุศล ใหกับผูที่ลวงลับไปแลวเมื่อเสร็จก็จะนํามา รวมกันและแจกกันกิน สวนที่เหลือเชนขาวตมที่หอดวยใบมะพราว(ขาวตมลูกโยน) พระสงฆจะ นําไปปงในวันรุงขึ้นหรือปงในคืนนั้นเลย แลวก็แบงไปใหญาติโยมรับประทาน
จะเห็นวาพิธีกรรมมีหลายขั้นตอนแสดงใหเห็นถึงความผูกพัน ความกตัญูตอบรรพบุรุษ อยางแนบแนน ทั้งยังเปนการแสดงถึงความศรัทธายึดมั่นตอพระพุทธศาสนาอยางแนบแนนควบคู กันไปดวย ประเพณีแซนโดนตาจึงเปนประเพณีของความเชื่อเรื่องวิญญาณบรรพบุรษผสมผสาน กับความศรัทธาในพระพุทธศาสนาโดยเชื่อวา การบูชา การเซนไหว 2. ประเพณีการแตงงาน(การแซน) การแตงงาน(การแซน) เปนประเพณีคอนขางแตกตางประเพณีของชาวไทยในภูมิภาคอื่นๆ ตั้งแตการสูขอ การหมั้น และการแตงงาน คือเปนประเพณีที่มีพิธีคอนขางมาก เชน การสูขอ ฝายชายตองเสียเงินและเครื่องบรรณการใหฝายหญิง เพื่อเปนการทาบทามหรือภาษาทองถิ่นเรียกวา การเปดปาก (เบิกเมือด) ฝายหญิง ในวันหมั้นและวันแตงงานฝายชายจะตองจัดขันหมากไปใหฝาย หญิงตามที่ฝายหญิงกําหนด ซึ่งขันหมากนี้ประกอบดวย หมู เหลา ขนม ขาวตม ผลไม เงินทอง กอนทําพิธีการแตงงานเจาสาวจะลงมาเกี่ยวกอยเจาบาวขึ้นบานเพื่อประกอบพิธีแตงงาน โดยกอนขึ้นบานฝายหญิงตองลางเทาใหฝายชาย เปนตน ซึ่งแตละขั้นตอนจะตองมีอุปกรณและพิธี การมาก การละเลนพื้นบาน 1. เรือมอันเร เรือม แปลวา “รํา” อันเร แปลวา “สาก” ดังนั้น เรือมอันเรจึง แปลวา การรําสาก การ เรือมอันเรนั้นจะเลนกันในชวงของวันหยุดสงกรานตโดยชาวบานจะเลนเรือมอันเรที่ลานบานหรือ วาลานวัด เครื่องดนตรี การเรือมอันเรมีการใชเครื่องดนตรีประกอบคือ กลองโทน 1 คู ปใน 1 เลา ซออูเสียงกลาง 1 คัน ฉิ่ง กรับ ฉาบ อยางละ 1 คู และมีอุปกรณประกอบการเลนเรือมอันเรคือ สาก 2 อัน ยาวประมาณ 2-3 เมตร ทําจากไมเนื้อแข็ง มีหมอนวางรองหัว- ทายสาก มีความยาว 1.50 เมตร สูงประมาณ 3-4 นิ้ว การแตงกาย แตเดิมไมพิถีพิถัน แตงกายตามสบาย แตหากแตงใหสวยงามตามประเพณี แตโบราณ คือ ชายโจงกระเบน สวมเสื้อคอกลมแขนสั้น ผาขาวมาคาดเอวและพาดไหล หญิงนุง ผาไหมพื้นเมือง เรียกวา "ซัมปวตโฮล" สวมเสื้อแขนกระบอกมีสไบพาดไหลมามัดรวบไวที่ ดานขาง สวมเครื่องประดับ และมีดอกไมทัดหู ทํานองและจังหวะในการรํา ในการรําในสมัยกอนมีเพียง 3 จังหวะ คือ จังหวะจืงมูย (ขาเดียว) จังหวะมลปโดง (รมมะพราว) จังหวะจืงปร(สองขา) ตอมามีการพัฒนาทารําเพิ่มขึ้นรวม เปน 5 จังหวะ ดังนี้ จังหวะไหวครู จังหวะกัจปกา จังหวะจืงมูย จังหวะมลปโดง จังหวะจืงปร
ท า รํ า ในสมั ย ก อ นไม มี ท า รํ า ที่ เ ป น แบบแผนแน น อน เพราะว า เป น การรํ า เพื่ อ ความ สนุกสนานในยามพักผอน สวนมากผูที่อยูในวงรําสากจะเปนหญิงลวน สวนหนุมๆจะมาเปนกลุม ยืนชมสาวที่กําลังรําอยู หากชอบคนไหนก็เขาไปรําดวย แตในปจจุบันการเรือมอันเรไดมีการ พัฒนาไปสูแบบแผน และเนื่องจากมีการสงเสริมและฟนฟูประเพณีคลองชางประจําป(งานแสดง ชาง) การเลนเรือมอันเรจึงกลายเปนสวน ประกอบสําคัญของงาน เพราะมีการนําเอาเรือมอันเรมา แสดงในงานชางทุกป และยังใชแสดงเพื่อตอนรับแขกบานแขกเมืองที่มาเยือนอีกดวย รูปที่ 3 เรือมอันเร 2. กันตรึม กันตรึม เปนวงดนตรีพื้นบานที่นําเอาจังหวะตีโทน โจะ คะ ครึม – ครึม มาเปนชื่อดนตรี เรียกวา "กันตรึม" ซึ่งหมายถึงเสียงของโทนนั่นเอง บทรองกันตรึมจะใชบทรองเปนภาษาเขมร การเลนกันตรึมนิยมเลนในงานมงคลตางๆเชน งานแตงงาน งานโกนจุก บวชนาคหรืองานเทศกาล ตางๆ ผูเลนคนตรี ในวงกันตรึมจะมีประมาณ 6 – 8 คนผูรองอาจมี 1 -2 คู หรือชายหนึ่งคนหญิง สองคน แตโดยทั่วไปนิยมชายสองหญิงสอง การแตงกาย ทั้งนักดนตรีและนักรองชายหญิงไมมีแบบแผนหรือกฏเกณฑตายตัว จะแตง กายตามความสะดวกสบาย ทันสมัยและถูกใจผูชม เชนผูหญิงนุงผาถุงไหมพื้นเมือง สวมเสื้อแขน กระบอก หมสไบเฉียงบามามัดรวมไวดานขางระดับเอว ชายนุงโสรงหรือโจงกระเบน สวมเสื้อสี ขาวแขนยาวหรือเสื้อคอกลมแขนสั้น มีผาไหมคาดเอวและคลองไหลทิ้งชายลงดานหลัง บทเพลง ที่ใชประกอบวงกันตรึม มักไมนิยมรองเปนเรื่องเปนราว มักจะคิดคํากลอนให เหมาะสมกับงานที่จะเลน หรือใชบทรองเกาๆที่จําตอๆกันมา บทเพลงกันตรึมมีหลายทํานองหลาย จังหวะ ซึ่งมีมากจนบางบทเพลงสูญหายไปเพราะไมมีการจดบันทึกเอาไว บทเพลงกันตรึมแบง ออกเปน 4 ประเภท ดังนี้ คือ
บทเพลงชั้นสูง หรือเพลงครู เปนบทที่ถือวามีความไพเราะสูงศักดิ์ ทํานองเพลงโหยหวน แสดงใหเห็นถึงความศักสิทธิ์ เชน เพลงสวายจุมเวื๊อด , รําเปอยจองได , เพลงซแร็ยสะเดิง บทเพลงสําหรับขบวนแห มีทํานองสงา ครึกครื้น สนุกสนาน มีการฟอนรําประกอบการ ขับรอง มีหลายทํานอง เชน รําพาย , ซัมโปงคร็อบคุม บทเพลงเบ็ดเตล็ดตางๆ เปนบทเพลงที่ทํานองรวดเร็ว เรงเราใหไดรับความสนุกสนาน ใช เปนบทขับรองในโอกาสทั่วไป เชน เกี้ยวพาราสี สั่งสอน สูขวัญ รําพึงรําพัน มีหลายทํานอง เชน อมตูก, กันเตรย, โมเวยงูดตึก,กะโนบติงตอง บทเพลงประยุกต เปนบทเพลงที่ใชทํานองเพลงลูกทุงประยุกตมาเปนเพลงกันตรึม เชน ดิสโกกันตรึม ,สัญญาประยุกต วิธีการเลนกันตรึม กอนการเลนกันตรึมตองมีพิธีไหวครูเพื่อความเปนศิริมงคลทั้งผูเลน และผูดู เมื่อไหวครูเสร็จก็จเริ่มบรรเลงเพลงเปนการโหมโรงเพื่อเปนการปลุกใจใหผูดูรูสึกตื่นเตน และผูแสดงไดเตรียมตัว จากนั้นจะเริ่มแสดงโดเริ่มบทไหวครูกอน วิ ธีการรองจะโตตอบกั น ระหวาง ชาย-หญิง มีการรําประกอบการขับรองแตไมมีลูกคูรับ รูปที่ 4 การเลนกันตรึม 3. กะโนปติงต็อง กะโนปติงต็อง เปนภาษาเมรแปลวา ตั๊กแตนตําขาว เปนการละเลนที่เลียนแบบลีลาทาทาง การเคลื่อนไหวของตั๊กแตนตําขาว มีจังหวะลีลาที่สนุกสนานเราใจ จึงทําใหการเลนกะโนบติงต็อง เปนที่นิยมทั่วไปทั้งในแถบอิสานใตและแถบจังหวัดใกลเคียง ประวัติความเปนมา เมื่อประมาณป พ.ศ. 2490 นายเต็น ตระกาลดี ไดเดินทางเขาไปใน ประเทศกัมพูชาและในขณะที่หยุดพักเหนื่อนายเต็น ไดมองเห็นตั๊กแตนตําขาวกําลังเกี้ยวกันและ ผสมพันธุกันอยูเฝาดูลีลาของตักแตนคูนั้นดวยความประทับใจ เมื่อนายเต็นเดินทางมาถึงบาน จึง เกิดความคิดวาถานําเอาลีลาการเตนของตักแตนตําขาวมาดัดแปลงและเตนใหคนดูก็ดี จึงนําแนวคิด
นี้มาเลาให นายเหือน ตรงศูนยดี ซึ่งเปนหัวหนาคณะกันตรึมที่เลนอยูในหมูบานรําเบอะ และ หมูบานใกลเคียงนั้น ในแถบตําบลไพล อําเภอประสาท เมื่อไปเลนที่ไหนเวลาตองการใหเกิด ความสนุกสนานนั้น นายเหือนก็จะบรรเลงเพลงกะโนบติงต็องและเตนเลียนแบบทาทางของ ตั๊กแตนอยางสนุกสนาน จนการเตนตั๊กแตนตําขาวเปนที่รูจักและไดรับควานนิยมอยางแพรหลาย ในเวลาตอมา การแตงกาย แตงกายเลียนแบบลักษณะสีตั๊นแตนตําขาว โดยใชผาสีเขียวตัดเปนชุดการ แตงการใหคลายตั๊กแตนตัวผูและตัวเมีย ตั๊กแตนตัวเมียสวมกระโปรงสั้นๆ ทับมีหัวกระโนปและ ปกกระโนปประกอบเพื่อใหเกิดความสมบูรณยิ่งขึ้น ดนตรี ประกอบดวยเครื่องดนตรี ดังนี้ กลองโทน 1 ใบ(สก็วล) ปใน 1 เลา(ปสลัย) ซอดวง 1 ตัว ซออู 1 ตัว ฉิ่ง 1 ตัว รูปที่ 5 การละเลนกะโนปติงต็อง 4. เรือนอายัย เรือมอายัย เปนการละเลนพื้นบานของจังหวัดสุรินทรอีกอยางหนึ่งซึ่งมีมานานแลว มี ลักษณะเปนการรองโตกลอน เกี้ยวพาราสีระหวางหนุมสาว ซึ่งนิยมเลนในเทศกาลตางๆ การแตงกาย เรือมอายัยในสมัยกอนจะแตงตัวตามสบายไมมีแบบแผนแนนอน แตตาม ประเพณีพื้นเมืองเรือมอันเร คือนุงผาถุงไหมแบบพื้นเมือง สวมเสื้อแขนกระบอกมีผาสไบคลอง คอทิ้งชายผามาดานหนาสานผูชายจะนุงโจงกระเบน สวมเสื้อคอกลมแขนสั้นมีผาไหมคาดเอว
ทารําเรือมอายัย ไมมีแบบแผนตายตัว เปนการฟอนรําใหเขากับจังหวะดนตรีและขึ้นอยู กับความถนัดของผูรํา ทารําของฝายหญิงจะเปนทาที่คอยปดปองระวังไมใหฝายชายมาถูกเนื้อตอง ตัวได ในการตีบทรําจะตีบทตามเนื้อหาของเพลง ซึ่งจะสามารถสื่อความหมายใหผูชมทราบวา ทา รําเหลานั้นหมายถึงอะไร วิธีการแสดง ผูรําจะไหวครูพรอมกัน หลังจากนั้นจึงเปนการออกมาโต กลอนระหวางชาย - หญิง เปนคู ๆ และมีลูกคูรองรับ ผูแสดงทั้งหญิงชายจะรําเกียวกัน ลูกคูทั้งหลายจะคอย ้ สนับสนุน ใหกาลังใจฝายของตน เมื่อดนตรีจบจะเปลียนคูใหมออกมารอง โตกลอนกันใหมในบท ํ ่ และทารําที่ตนเองถนัด รูปแบบการแสดงจะปฏิบัติเชนนี้เรื่อยไปจนครบทุกคู เมื่อจบคูสุดทายจะมี บทลาแลวผูรําจะรํากลับเขาไป รูปที่ 6 การรองรําอายัย 5. เจรียง เจรียงหรือจําเรียง หมายถึง การขับรองหรือการออกเสียงทํานองเสนาะ โดยใชกลอนสด เปนสวนใหญขับรองเปนเรื่องราว การเจรียงถาประกอบดวยเสียงป จะเรียกเจรียงจรวง ถาเจรียง ประกอบเสียงซอเรียก เจรียงตรัว ถาเจรียงประกอบเสียงแคน เรียกวา เจรียงเบริน ถาเจรียงมีการ รองรับวา "แกวเอย เอย นอร แกว" ประกอบเสียงตบมือ เรียกวา เจรียงนอรแกว เปนตน เจรียงนอรแกว เปนการเลนกลอนโตตอบ กันระหวางชาย – หญิง แตละฝายจะมีพอเพลง แมเพลงรองนํา มีลูกคูรองตามตอจากนั้นชาย – หญิงแตฝาจึงรองโตตอบกันเปนคูๆ คํารองสวน ใหญเปนคําสุภาพ เจรียงเบริน เปนการรองโตตอบระหวาง ชาย-หญิง เปนทํานอง "ลํา" โดยมีแคนเปน เครื่องดนตรีประกอบ ลักษณะการเลนเจรียงเบรินคลายๆ กับหมอลํากลอนของชาวไทยลาว การ
เลนจะมีบทรองแบงออกเปน 2 ลักษณะ คือ บทรองสั้นที่รองโตตอบกัน ระหวางชายหญิงในแต ละครั้ง ซึ่งมีความยาวไมเกิน 6 วรรค แลวเปลี่ยนใหอีกฝายหนึ่งรองโตตอบเพื่อแกกลอนกัน สวน บทรองยาวจะเปนบทรองที่มีความหมายยาวหลายบท ในการรองโตตอบแตละครั้งไมจํากัดความ ยาว ผูเลนประกอบดวยนักเจรียงฝายชายหนึ่งคน ฝาหญิงหนึ่งคน และหมอแคนหนึ่งคน เนื้อรอง ทุกบทจะนํามาจากคัมภีรในทางพุทธศาสนา ซึ่งเปนเรื่องยาวเกี่ยวกับคําสอน,กําเนิดมนุษย,ประเพณี โกนจุก,บวชนาค ,กฐิน,งานแตงงาน,งานศพ ตลอดจนงานเทศกาลตางๆ ฉะนั้นเจรียงเบรินจึงเลน ไดในทุกโอกาส ทั้งงานมงคลและงานอวมงคล 6. วงมโหรีพนบาน ื้ วงมโหรีพื้นบาน คือ การนําเอาเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายและเครื่องดนตรีประเภทป พาทย บางชิ้นมาประสมกัน โดมีซอเปนเครื่องดนตรีหลักใชบรรเลงในงานมงคลตางๆ เชน งาน แตงงาน งานขึ้นบานใหมเปนตน เครื่ อ งดนตรี ที่ ใ ช ป ระกอบในวงมโหรี พื้ น บ า นสุ ริ น ทร ประกอบด ว ย ซอกลาง ซึ่ ง มี ลักษณะเหมือนซออู แตจะมีเสียงสูงกวา ซออูเล็กนอย หรือเรียกวา ซออูเสียงกลาง, ปไน,ซออู,ซอ ดวง,กลองสองหนา,ฉิ่ง ,ฉาบ เพลงที่ใชประกอบในวงมโหรีจะมีเพลงขับรองและเพลงบรรเลง ประเภทของเพลงขับรอง จะมีบทรองโดยไมมีทารําประกอบเชน บทเพลงกันตบ เนื้อรองจะเปนบทสอนหญิง บทเพลงเขมร เปาใบไม เปนเพลงก็อทกรูฯลฯ สวนบทเพลงที่มีทารําประกอบเชน เพลงอมตูก(พายเรือ),เพลง มลปโดง(รมมะพราว),เพลงอายัยโบราณ,เพลงซองซาร(หมายถึงที่รัก) บทเพลงดังกลาวจะมีการ ฟอนรําประกอบโดยเฉพาะ อายัยโบราณ เปนเพลง ซองซาร ในการรองจะเปนการโตตอบระหวาง ชายหญิง เปนการเกี้ยวพาราสีกัน เนื้อรองจะเปนภาษาเขมร ซึ่งสะทอนใหเห็นถึงวิถีชีวิตชาวบาน และวงมโหรีพื้นบานยังมีบทบาทตอชาวบานในดานตางๆเชน เปนเครื่องนันทนาการของสังคม ชาวบานเปนสื่อประสานสัมพันธทางสังคม ใหชาวบานไดมีโอกาสมาพบปะกัน เกิดความใกลชิด สามัคคีกลมเกลียวขึ้นในชุมชน การเลนสะบา 1. ศิลปะดานการละเลน 2. ประวัติความเปนมาโดยสังเขป ในเดือนหาหรือแคแจดเปนเดือนที่วางจากการทําอาชีพหลัก (ทํานา) เยาวชนและเด็กๆก็จะ มาเล น สะบ า เพื่ อ ความสนุ ก สนาน เป น การออกกํ า ลั ง กาย ใช เ วลาว า งให เ กิ ด ประโยชน
นอกเหนือจากการตําขาวในสมัยอดีต การเลนสะบานี้เปนการเลนมาจากบรรพบุรุษสืบทอดตอกัน มาจนถึงปจจุบันและยังเปนการเกี้ยวพาราศีกันของหนุมสาวสมัยกอนดวย 3. วิธีการเลน 1. แบงทีมผูเลนออกเปน 2 ฝาย ฝายละ 1 คนขึ้นไป (แตสวนมากเลนกันหลายคน) 2. เตรียมอุปกรณ (เมล็ดสะบา) แบงออกให 2 ฝายเทากัน 3. นําเมล็ดสะบามาเรียงในสนามเลนสะบา (ในอดีตสนามเลนสะบาจะเรียบและมีความ สม่ําเสมอกันมากสวนปจจุบันจะเลนในบริเวณบาน) โดยตั้งไวบนดินทั้ง 2 ขางใหหางกัน พอสมควร เรียงขางละ 20,30,40,50 เปนตน ตามขอตกลงกัน 4. ในแตละฝายจะมีเมล็ดสะบาเอาไวโยนใหเมล็ดสะบาที่ตั้งไวลม ฝายละ 10 เม็ด 5. ทําการตกลงวาฝายไหนจะเปนฝายโยนกอน ถาฝายไหนเปนฝายโยนใหเมล็ดสะบาลม หมดกอนก็จะเปนฝายชนะ กลาวคือ สมมติใหมีฝาย ก และฝาย ข ถาฝาย ก เปนฝาย โยนกอน ตองโยนใหครบ 10 เม็ด ถาลมไมหมด ฝาย ข จะไดโยนกลับมารวมเปน 20 เม็ด แขงขันไปเรื่อยๆ จนกวาจะมีฝายชนะ (อดีตจะมีขอตกลงกันวา ฝายชนะจะไดเคาะเขา ฝายแพจากจํานวนสะบา ที่ฝายตนเหลืออยู) 4. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - มีการใชเวลาวางใหเกิดประโยชน หาไกลจากยาเสพติด - สรางความสนุกสนานและความเพลิดเพลินใหกับเด็กๆ รวมถึงความสัมพันธดวย - สรางความสามัคคีในหมูคณะ 5. ขอเสนอแนะ การเลนสะบาจะมีการเปลี่ยนแปลงไปจากอดีต ดั้งนั้นควรจะมีการละเลนเปลี่ยนแปลงไป จากเดิมไดแตควรจะยึดเอาหลักเกณเดิมเพื่อเปนการอนุรักษวัฒนธรรมไว และปญหาที่พบคือ เมล็ด สะบาหายากมากจะตองไปซื้อมาที่ประเทศเขมร ถาเปนไปไดควรจะมีการปลูกตนสะบาไวเพื่องาย ตอการอนุรักษและการละเลน รูปที่ 7 การเลนสะบา
โบราณสถาน โบราณวัตถุ 1. ปราสาทบานไพล ตั้งอยูที่บานปราสาท หมูที่ 6 ต. เชื้อเพลิง อ. ปราสาท จ. สุรินทร ที่ตั้งของปราสาทบานไพล หางจากตัวอําเภอปราสาทไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ประมาณ 10 กิโลเมตร และผานถนนสายสุรินทร-ชองจอม มีทางแยกทางดานทิศตะวันตกของถนน ตรงกิโลเมตรที่ 18 และ 20 ระยะทางเขาไปถึงปราสาทประมาณ 2 กิโลเมตร อาณาเขต ทิศเหนือ ติดกับ พื้นที่วัดบานปราสาทและหนองน้ําสาธารณะ ทิศใต ติดกับ ถนนสาธารณะกลางหมูบาน ทิศตะวันออก ติดกับ วัดบานปราสาท ทิศตะวันตก ติดกับ พื้นที่ของชาวบาน สภาพพื้นที่ เปนเนินดิน ตั้งอยูบนเนินดินที่สูงกวาพื้นที่โดยรอบเล็กนอย ตัวโบราณสถาน ติดกับเขตของวัดสิ่งกอสรางรอบนอกมีสระน้ํา ซึ่งอยูทางทิศเหนือของตัวโบราณสถาน มีขนาด ประมาณ 20 * 50 เมตร และทางดานทิศตะวันตกเปนสวนไมยูคาลิปตัสของชาวบาน สวนทางเขา ปราสาทจะอยูทางทิศตะวันออกเปนบริเวณวัด พื้นที่การถือครอง ขอบเขตโบราณสถาน สภาพปจจุบัน มีสภาพพังทลายเสียหายเล็กนอย ติดวัดบานโคกปราสาท เปนปรางค 3 องค ตั้ง เรียงกันในแนวทิศเหนือไปทางทิศใต กอดวยอิฐขัดเรียบอยูบนฐานเดียวกัน แผนผังของปรางคทั้ง 3 องคเปนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสยอมุมไมยี่สิบ มีขนาดฐานกวาง 4 เมตร ยาว 4 เมตร สูงประมาณ 6.5 เมตร มีประตูเขาออกอยูทางทิศตะวันออก อีก 3 ดาน เปนประตูหลอกโดยมีเสากรอบประตูและทับหลัง ทําดวยหินทราย ปรางคดานทิศใตอยูในสภาพพังทลายเหลือเปนโคกสูงเพียงทับหลัง กรอบและ ทับหลังทําดวยหินทราย ยังคงสภาพดีเพียง 2 องคคือ ปรางคองคกลางและปรางคดานทิศเหนือ ทับหลังขององคปรางคทางดานทิศเหนือยังติดอยูที่ตําแหนงเดิม จําหลักเปนภาพเทวดานั่ง ชันเขาอยูในซุมเหนือหนากาลที่กําลังคายทอนพวงมาลัย โดยมือทั้ง 2 ขางยึดทอนพวงมาลัยไว สวน ทับหลังของปรางคองคกลางและปรางคองคดานทิศใตหลนอยูกับพื้น ที่ขอบบนจําหลักภาพโยคีนั่ง ชันเขาประนมมือ ทับหลังอีกชิ้นหนึ่งจําหลักภาพพระอินทรทรงชางเอราวัณ คูน้ําและสระน้ําเปน รูปตัวแอลมีอยูทางดานทิศเหนือและทิศใตของปรางค โดยเฉพาะคูนํ้าทางดานทิศเหนือยังคงมีแนว
คันดินปรากฏอยู สวนสระน้ําเปนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสมุมมนตั้งอยูทางดานทิศตะวันออกเฉียงเหนือ นอกแนวคูน้ํา อายุสมัย พิจารณาจากภาพจําหลักบนทับหลังแลวอยูในศิลปะเขมรแบบบาปวนในราว พุทธศตวรรษที่ 16-17 สรางในสมัยขอม การประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถาน ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเลม 52 ตอนที่ 75 วันที่ 8 มีนาคม 2478 การประกาศกําหนดขอบเขตโบราณสถาน ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเลม 99 ตอนที่ 155 วันที่ 21 ตุลาคม 2525 ปราสาทบานไพล ตั้งอยูในบริเวณเนื้อที่ 6 ไร 1 งาน 65 ตารางวา ประวัติความเปนมา / ความสําคัญทางประวัติศาสตรโดยสังเขป วัสดุในการกอสราง ปราสาทหินบานไพล เปนปราสาทขนาดเล็กคือมีปรางค 3 องคเรียงกันไมมีแผนผังที่ สลั บ ซั บ ซ อ นแต อ ย า งใด เท า ที่ สํ า รวจพบในป จ จุ บั น ทราบเพี ย งว า วั ส ดุ ที่ ใ ช ใ นการก อ สร า ง สถาปตยกรรมแหงนี้มีเพียงอิฐ หินทราย และศิลาแลงเทานั้น กลาวคือองคปรางคทั้ง 3 องคกอดวย อิฐ สวนประดับอาคารจําพวกทับหลัง กรอบประตู ฐานประติมากรรมและกลีบบัว ทําดวยหิน ทรายสวนฐานนั้นเปนฐานศิลาแลง รูปแบบทางศิลปกรรม 1. กลุมขององคปรางค ปรางคทั้งสามองคมีลักษณะที่เหมือนกัน คือ เปนปรางคที่กอดวย อิฐ ปรางคทั้งสามองคมีแผนผังเปนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีขนาด 4*4 เมตร (ภายนอก) เฉพาะสวนสูง ของปรางคองคกลาง 6.5 เมตร ปรางคมีการยอมุมไมสิบสองมีประตูทางเขาทางทิศตะวันออก สวน ทางดานอื่นๆ มีลักษณะเปนประตูปลอมทั้งสิ้น ซึ่งจะเหมือนกับประตูจริงคือมีผนังที่เปนบานประตู และอกเลา ปจจุบันเหลือเพียงแนวอิฐและพบสวนของหลังคาอยูบางคือ ศิลาจําหลักเปนรูปบัวตูม 2 ชิ้น และแทงศิลารูปสี่เหลี่ยมจัตรัส ุ 2. ทับหลัง ปจจุบันทับหลังมไมีหลงเหลืออยูเนื่องจากถูกเคลื่อนยายไปมีการสํารวจในราว พ.ศ. 2503-04 โดยอาจารยมานิต วัลลีโภดม ทับหลังประตูปรางคองคกลาง ทับหลังแผนนี้จําหลักดวยหินทราย จําหลักเปนรูปเทวดา หนาตรงนั่งชันเขาอยูภายในซุม ลักษณะเปนรูปทรงสามเหลี่ยมอยูเหนือหนากาล ซึ่งหนากาลจะคาย ทอนพวงมาลั ยออกมา ตรงกึ่ งกลางสว นลางของทับหลังและวกขึ้น ขางบน ตรงเสี้ยวของท อน พวงมาลัยจะแอนลงเล็กนอย ปลายทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมเหนือทอนพวงมาลัยเปนลายใบไม
ตั้งขึ้นและชี้ออกจากจุดศูนยกลาง ใตทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมมวนหอยตกลงมา หนากาลมี ลักษณะตาโปนจมูกใหญนูนออกมาเห็นรูชัดเจน 2 รูมีฟนเปนซี่เล็ก มือทั้งสองจับยึดทอนพวงมาลัย ไว ทับหลังประตูปรางคองคเหนือ ทับหลังทําดวยหินทราย จําหลักเปนรูปเทวดานั่งชันเขา อยู ภายในซุมเหนือหนากาล หนากาลคายทอนพวงมาลัยออกมาจากดั้านลางของทับหลังแลววกขึ้นมา ขางบน ปลายทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมหอยตกลงมามวนออก เหนือปลายทอนพวงมาลัยสลัก เปนรูปลิงชูลายกานตอดอกอยู เหนือทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมตั้งขึ้น ใตทอนพวงมาลัยเปนลาย ใบไมมวนหอยตกลงมา ไมมีอุบะมาแบงที่เสี้ยวของทอนพวงมาลัย  ลักษณะหนากาลตากลมเล็ก ระหวางนัยนตาสลักเปนลายใบไม จมูกใหญและสูง เหนือ ขอบริมฝปากขึ้นมามองเห็นรูจมูก 2 รูชัดเจน หนากาลมีแตริมฝปากบน และกวาง ฟนเปนซี่ สามเหลี่ยมไมแหลมนัก แลบลิ้นออกมาเปนรูปสามเหลี่ยม กระบังหนาเปนเสนหยักโคง เหนือ เสนหยักโคงเปนลายใบไม 1 ชั้น มีหู 2 ขาง หนากาลมีแขนและมือจับยึดทอนพวงมาลัยที่คาย ออกมา ทับหลังประตูปรางคองคใต ทับหลังแผนนี้จําหลักดวยหินทราย ทับหลังจําหลัก เปนรูป พระอินทรทรงชางเอราวัณอยูเหนือหนากาล ซึ่งหนากาลคายทอนพวงมาลัยออกมาจากสวนลาง ของทับหลังและวกขึ้นขางบน ปลายทอนพวงมาลัยสลักเปนลายใบไม ที่เสี้ยวของทอนพวงมาลัยทั้ง 2 ดานจะแอนลงมาก และตรงสวนนี้จะมีเทวดานั่งชันเขาอยูดานละ 1 องค เหนือทอนพวงมาลัยเปน ลายใบไมตั้งขึ้น ใตทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมมวนหอยตกลงมา แตที่เสี้ยวไมมีอุบะมาแบง ลักษณะของหนากาล 3. เสาประดับกรอบประตู ปจจุบันเหลือเพียงชิ้นเดียว คือเสาเสาประดับกรอบประตูของ ปรางคองคดานซายมือ ลักษณะเปนเสาแปดเหลี่ยมเกลี้ยง ไมมีลายสลักใดๆ ทั้งสิ้น 4. ศิลาจําหลักเปนบัวกลุม มีศิลาจําหลักที่หลุดพังลงมาจากปรางค มีลักษณะเปนบัวกลุม ยอดปรางค 2 ชิ้นสันนิษฐานวาปรางคแหงนี้มีบัวกลุมเปนยอดประดับของยอดปรางค
รูปที่ 8 ปราสาทบานไพล 2. วัดมุณีเนรมิตร ชื่อทางราชการ วัดมุณีเนรมิตร ชื่อเดิม วัดกําโปล ที่ตั้ง บานโสนกพัฒนา หมูที่ 11 ต. เชื้อเพลิง อ. ปราสาท จ. สุรินทร อาณาเขต ทิศเหนือ ติดกับ พื้นที่ของชาวบาน ทิศใต ติดกับ ถนนสาธารณะ ทิศตะวันออก ติดกับ ถนนใหญ (สุรินทร - ชองจอม ) ทิศตะวันตก ติดกับ พื้นที่ของชาวบาน สภาพพื้นที่ เปนที่ดอน พื้นที่การถือครอง เปนธรณีสงฆ และ น.ส. 3 สภาพปจจุบัน ยังคงสภาพดีอยู ปจจุบันมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 87 ไรซึ่งแบงเปน ธรณีสงฆประมาณ 50 ไร และเปน น.ส. 3 อีกประมาณ 37 ไร มีพระภิกษุอยู 9 รูป และปจจุบันมี ศาลา 1 หลัง โบสถ 1หลัง กุฏิ 7 หลัง เมรุ 1 หลัง โรงครัว 1 หลังและหองน้ํา 3 หลัง ประวัติความเปนมา (โดยสังเขป) การกอตั้งวัดประมาณเดือน 4 ปพุทธศักราช 2473 มีช่ือเดิมคือ วัดบานกําโปล ที่เรียกกํา- โปล เพราะเดิมนั้นที่ตั้งวัดอยูติดปาที่เปนโคกนูนลักษณะเอียงไปทุกดาน อยูหางวัดประมาณ 1 กิโลเมตรเมื่อมีการสรางถนนสุรินทร-ปราสาท จึงใหมีการสรางทางดานทิศตะวันออกของวัด เจาของที่ดิน นายขาว ประมูลศรี บานโสนก มีพื้นที่ใน น.ส.3 ก 27 ไร 3 งาน สาเหตุที่ สรางวัดเนื่องจากตอนที่ขึ้นกับตําบลไพล มีวัดแจงสงางาม (บานไพล)เพียงวัดเดียว ทําใหชาวบานที่ อาศัยอยูทางดานบานรําเบอะ และในแถบนั้นตองเดินทางไปทําบุญอยางยากลําบากจึงทําใหได กอตั้งวัดขึ้นมา และมีชื่อปจจุบันคือ วัดมุณีเนรมิตร เมื่อป พ.ศ. 2485 มีพระราชบัญญัติคณะสงค ให วัดที่สรางลงทะเบียน และตั้งชื่อเปนทางการใหเหมาะสม จึงไดเปน มุณีเนรมิต ซึ่ง มุนี แปลวา ผูรู นิรมิต แปลวา สราง รวมจึงแปลวา ที่อยูของผูรู ผูรูเปนผูสราง โดยมีเจาอาวาสทั้งหมด 2 รูปจากอดีต จนถึงปจจุบัน เจาอาวาสรูปที่ 1 คือ พระครูไพศาลมุนีธรรม และรูปที่ 2 คือ พระครูธํารงสีลคุณ โบราณคดีท่พบ คัมภีรใบลาน ี
ภูมิปญญาทองถิ่น 1) การทํากรงนกเขา 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา คือ นาย เชิด ชัยยิ่ง อายุ 61 ป เพศ ชาย ที่อยู : 83/2 หมู 6 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาขอภูมิปญญา รูปที่ 9 นาย เชิด ชัยยิ่ง 4. ผลงานที่ประดิษฐคิดคน - กรงนกเขา รูปที่ 10 กรงนกเขา 5. เหตุและแรงจูงใจ เนื่องจากมีคนมาถามหาซื้อกรงนกเขาอยูบอยๆ จึงทําให นาย เชิด ชัยยิ่ง มีความสนใจที่จะ ทํากรงนก จึงไดหัดทําโดยการสังเกตจากของบุคคลอื่นที่ทํามากอนและคิดขึ้นเอง พอทําไดก็มีคน
มาติดตอซื้อไปขาย และหลังจากเกษียณจาก อ.ส. แลวก็มาใชเวลาวางในการทํากรงนกมากขึ้น เพื่อที่จะมีรายไดเสริมจากการทําการทําอาชีพหลัก 6. ขั้นตอน - จัดเตรียมวัสดุที่เปนองคประกอบและอุปกรณชวยในการทํากรงนก ซึ่งมีดังนี้ ครู (อุปกรณ สําหรับยึดโครงไมใหเปนรูปทรงที่ตองการ) หัวกรงนก (ทําจากไมเนื้อออน) สิ่วกรงนก ไม ขอบ ไมสาน (ไมไผที่เหลาเปนเสนเล็กๆ) เชือกไนลอน ขี้ผึ้ง ลิ่ม (ไมไผที่ใชเปนโครงของ กรงนก) แลอุปกรณวัดขนาด (ทําจากไมไผ) - นําวัสดุที่เตรียมไวมาจักรสาน โดยใชลิ่มมาเสียบเขากับครู - นําหัวกรงนกมาเสียบเขา และมัดเขากับครูใหไดรูปทรง - นําไมขอบมาสานเขากับลิ่มแลวใชเชือกไนลอนมัดระหวางขอบกับลิ่มโดยใชไมวัดขนาดที่จะ ทํา มีขอบบนและขอบกลาง - นําไมสานมาสานเปนฐาน ขอบฐานและทําการถอดครูออก - ทําประตูโดยตัดลิ่มออกประมาณ 2 อัน - นําสวานมาเจาะรูที่หวกรงและนําเชือกมาสานตกแตงที่ขอบหัวกรง ั 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - ไดซื้อกรงนกในราคาที่ต่ํากวาทองตลาด - ทําใหไมไผเกิดมูลคาเพิ่ม - ทําใหเกิดรายไดในชุมชน และผูที่สนใจสามารถหัดทําได 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : การทําหัวกรงนกตองใชเครื่องกรึงจึงจะไดความรวดเร็วและไดขนาด ตามตองการ ดานการหาวัสดุ : ตองใชเงินในการซื้อไมไผ และเปนคาจางสําหรับคนขึ้นตัด วัสดุหายาก เชน ขี้ผึ้ง ดานความตองการ : ความตองการของตลาดมีมาก ทําใหการผลิตไมเพียงพอตอความ ตองการของตลาด ดานการสืบสาน : มีผูสนใจในการทํากรงนกและฝกหัดทํา 9. ขอเสนอแนะ ควรที่จะมีอุปกรณ อยางเชน สวาน เครื่องกรึงหัวกรงนก
2) การทําน้ําตาลสด 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา คือ นาย ละเอียด เชื้อเหิม อายุ 50 ป เพศ ชาย ที่อยู :18 หมู 6 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา รูปที่ 11 นาย ละเอียด เชื้อเหิม 4. ผลงานที่ประดิษฐ - น้ําตาลสดจากตนตาลโตนด รูปที่ 12 น้ําตาลสดจากตนตาลโตนด 5. เหตุและแรงจูงใจ เนื่องจากอยูวางๆ ไมไดทําอะไร มีสวนของตนเองซึ่งมีตนตาลอยูพอประมาณและเมื่อเห็น ญาติทํา ไดชิมดูแลวชอบจึงคิดที่จะทําโดยหัดทําเองซึ่งไดขอมูลจากคนที่เขาทํามากอน พอทําได แลวก็นําไปขายเพื่อเลี้ยงชีพ 6. ขั้นตอน
- เตรียมอุปกรณใหครบ - ตัดไมไผมาทําเปนบันไดขึ้นตนตาล เรียกวา ปะโอง โดยนําบันไดไปมัดกับตนตาลใหถึงยอด - นําไมนวด (มีลักษณะคลายไมตะเกียบ)ไปนวดจั่นตาล นวดประมาณ 10 นาที ใหจ่ันตาลนุม หรือซ้ํานิดๆ ขณะที่บีบไมตองบีบแรงมาก - ตัดใบตาลมาเปนฝอย ประมาณ 1 กํา แลวนําไปถูกับจั่นตาลใหเปลี่ยนสีหรือลอกออกนิดๆ - นวดจั่นตาลอยูประมาณ 3 วัน - หลังจากนั้นทําการกรีดจั่นตาลได โดยเริ่มแรกกรีดที่ปลายจนใหมียางออกแลวนํากระบอกที่ เตรียมไวไปรอง หรืออาจจะทิ้งไวสัก 2 วัน กอนแลวคอยเก็บก็ได ตอจากนั้นก็เก็บน้ําตาลสด และกรีดตอทุกครั้ง (มีดที่กรีดตองคมมาก) หมายเหตุ อุปกรณที่ใช คือ มีด ที่ลับปด กระบอก ไมนวดหรือไมหนีบ ถังใสน้ําตาลสด กระบอกรองน้ําตาลสด 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - นําน้ําตาลสดไปตมเปนน้ําตาลใชผสมอาหารได - ใชน้ําตาลสดในการเลิกดื่มสุราไดโดยดื่มน้ําตาลสดแทน - กระจายรายไดและสรางรายไดใหกับชุมชน - เปนการสืบสานภูมิปญญาชาวบาน 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : การออกแบบกระบอกรองน้ําตาลสดตองใหมีความสะอาด และบรรจุ- ภัณฑน้ําตาลสดยังไมไดมาตรฐาน ซึ่งจะทําใหนําตาลสดบูดงาย ้ ดานการหาวัสดุ : ปจจุบันตนตาลมีจํานวนลดลงและมีความเสี่ยงในการขึ้นเก็บน้ําตาลสด ดานเศรษฐกิจ : การซื้อ-ขาย มีอยูเฉพาะชุมชนแถบนั้น เนื่องจากทําน้ําตาลสดในปริมาณ ที่นอย ดานความตอการของชุมชน : มีความตองการมาก บางครั้งอาจจะทําไมทันตามความ ตองการของชุมชน ดานการสืบสาน : มีผูที่ทําน้ําตาลสดมากพอสมควรแตชนรุนหลังยังไมมีใครสนใจทํา 9. ขอเสนอแนะ - ในตอนที่ขึ้นไปเก็บน้ําตาลสด จะตองจับตนไผ เพื่อความปลอดภัย - ตองนํากระบอกไมไผไปรนควันไฟกอนที่จะนําไปรองน้ําตาลสด - บันไดไมไผที่ตัดตองมีแขนงมากๆ - ตองตัดจั่นตาลติดตอกันทุกวัน - การเก็บน้ําตาลสด ถาเก็บไว 2 วันจะทําใหเกิดรสเปรี้ยวและเมา หลังจาก 2 วันไปแลวจะทําให เนาเสียและบูด
- ถาตองการเก็บใหนานทําไดโดย การแชเย็นหรือหมักใสเปลือกมะเกลือเผา - ไมควรดื่มน้ําตาลสดในปริมาณที่มากเกินไป เพราะจะทําใหมีอาการมึนเมา 3) ไมกวาดทางมะพราว 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา คือนาย เดื่อ ศรีตัมภวา อายู 67 ป เพศ ชาย ที่อยู : 1 หมู 2 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา รูปที่ 13 นาย ละเอียด เชื้อเหิม 4. ผลงานที่ประดิษฐ - ไมกวาดทางมะพราว รูปที่ 14 ไมกวาดทางมะพราว 5. เหตุและแรงจูงใจ ครอบครัวมีฐานะที่ขัดสน จึงไดคิดทําไมกวาดเพื่อเปนอาชีพเสริมหลังจากการทําไรทํานา และอุปกรณนั้นหาไดงาย 6. ขั้นตอน
- เหลาทางมะพราว - นําเชือกมามัดทางมะพราวเพื่อใหทางมะพราวกระจาย - นําลวดมามัดทางมะพราวโดยมัดทางมะพราวกับดาม - นํายางมะตอยมาทาบริเวณที่มดลวดเพื่อกันหลุด ั - นํามีดมาตัดปลายใหเหมาะสม หรือไมตัดก็ได 7. ประโยชนที่ชมชนไดรบ ุ ั - ซื้อไมกวาดไดในราคาถูก ชวยกระตุนเศษฐกิจชุมชนและไมไกลตอการเดินทาง - เพิ่มมูลคาใหแกทางมะพราว 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : มีการออกแบบรูปแบบเดียวยังไมหลากหลาย ดานการหาวัสดุ : ทางมะพราวหาไดทั่วไปตามสถานที่ที่มีตนมะพราว ดานเศษฐกิจ : การขายมีเฉพาะในชุมชนเทานั้น ยังไมมีการขยายตลาดออกสูภายนอก ดานการสืบสาน : ยังไมมีผูสืบสาน 9. ขอเสนอแนะ - ควรจะมีการจับกลุมขึ้น ทําไมกวาดทางมะพราวโดยใชเวลาวางจากอาชีพหลัก - ควรจะมีการขยายตลาดออกสูภายนอกชุมชน โดยอาจจะจัดทํารานคาของกลุม ทําทั้งขายปลีก และขายสง 4) น้ําดางจากทลายมะพราว 1. ดานเทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา คือ นายหอมจันทร ชุมสูงเนิน อายุ 55 ป เพศ ชาย ที่อยู : 4/2 หมู 2 ตําบล เชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 1. ภาพเจาของภูมิปญญา รูปที่ 15 นายหอมจันทร ชุมสูงเนิน 
4. ผลงานที่ประดิษฐ - น้ําดางจากทลายมะพราว รูปที่ 16 น้ําดางจากทลายมะพราว 5. เหตุและแรงจูงใจ การทําน้ําดางเปนการสืบสานภูมิปญญาชาวบาน ทําเพื่อใชในครัวเรือน เชน ใชในการทํา ขาวตม และน้ําดางยังใชในการยอมเสนไหมสําหรับทอผา ใชในการยอมแห ซึ่งเปนการประหยัด ไมตองไปซื้อที่ตลาด และวิธการทํานั้นไมยาก ี 6. ขั้นตอน - นําทลายมะพราวมาเผาใหเปนถาน - พอเปนถานใหนาน้ํามารดดับไฟเพื่อไมใหไฟไหมทลายมะพราวหมด ํ - นําเถาและถานมาใสผาดิบหรือผาเนื้อละเอียด - กรองเอาน้ําดางดวยน้ําสะอาด - แลวนําน้ําดางที่ไดมากรองซ้ําไปเรื่อยๆ จนกวาจะไดน้ําดางที่มีสีเหลืองออนๆหรือทดสอบน้ํา ดางดวยการชิม 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรบั - ใชในการทําขาวตม (โดยใชผสมกับขาวสาร) ใชในการซักเสนไหมเพื่อใหยอมสีติดงาย ใชใน การซักยอมแห เพื่อไมใหขาด รวมถึงใชเปนน้ํายาซักผาได - สามารถเก็บไวใชไดนาน - ใชวัสดุในชุมชนใหเกิดประโยชน - ใชแทนดางจากทองตลาดได ทําใหไมตองไปซื้อที่ตลาด 8. ปญหาและอุปสรรค
ดานการหาวัสดุ : ตอหาวัสดุที่เปนทลายมะพราวและเปลือกนุน ถาตองการในปริมาณมาก จะหาวัสดุยาก ดานความตองการ/ความนิยมของตลาด/ชุมชน : สวนมากแลวชุมชนมีความตองการดาง จากทองตลาดมากกวาเนื่องจากงายและสะดวก ดานเศษฐกิจ : ไมมีการซื้อ-ขายกันภายในหมูบาน ชุมชน ทําใชเฉพาะในครัวเรือนเทานั้น ดานการสืบสาน : ไมมีการสืบสานจากคนรุนหลัง 9. ขอเสนอแนะ ควรจะมีการทําใชภายในครัวเรือนเพื่อเปนการประหยัดรายจายภายในครัวเรือน และถามี วัสดุมากๆ ก็จะสามารถจับกลุมกันทําเปนผลิตภัณฑได 5) ไพหญาคา 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา ชื่อ นายเภา แววงาม อายุ 75 ป เพศ ชาย ที่อยู : 50 หมูที่ 2 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา  รูปที่ 17 นายเภา แววงาม 4. ผลงานที่ประดิษฐ - ไพหญาคา
รูปที่ 18 ไพหญาคา 5. เหตุและแรงจูงใจ เนื่องจากครอบครัวมีความยากจนจึงไดประดิษฐขึ้นมาใชในการมุงหลังคาบาน เถียงนา คอกสัตวตางๆ เปนตน ไพหญาคาสามารถใชแทนสังกะสีจากทองตลาดได นอกจากทําใชเองแลว สวนที่เหลือก็จะขายเปนรายไดเสริม 6. ขั้นตอน - หาหญาคาแลวตัดตามขนาดที่ตองการ - นําหญาคาไปตากแดดใหแหง ประมาณ 2-3 วัน - หาไมมาทําเปนแกนของหญาคา แลวตัดใหเหมาะสม - ทําฐานเพื่อใชในการสาน แลวนําหญาคามาสานเขากับไมแกนโดยใชเชือกมัด - หลังจากสานเสร็จ นําไพหญาไปตากซ้ําอีกครั้ง 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - ใชวัสดุในทองถิ่นใหเกิดประโยชน และมูลคาเพิ่ม 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการหาวัสดุ : วัสดุมีอยูทั่วไป แตมีความลําบากในการเก็บวัสดุ ดานความตองการ : มีความนิยมในการใชไพหญาคาในการมุงคอกสัตว เนื่องจากไพหญา คามีราคาถูก ดานเศษฐกิจ : ทําใชเอง ขายในชุมชนและคนที่มาติดตอซื้อ ดานการสืบสาน : ไมมีผูสืบสาน 9. ขอเสนอแนะ - ควรมีการสืบทอดการไพหญาคาไวเนื่องจากมีประโยชนหลายดาน 6) เตาอบเผาถาน 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา ชื่อ นายสมาน จันทรเนียม อายุ 46 ป เพศ ชาย ที่อยู : 20 หมู 8 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร
รูปที่ 19 นายสมาน จันทรเนียม ภาพเจาของภูมิปญญา 4. ผลงานที่ประดิษฐ - เตาอบเผาถาน รูปที่ 20 เตาอบเผาถาน 5. เหตุและแรงจูงใจ การทําเตาอบเผาถานจะทําใหไดวัสดุใชในการหุงตม ขายเปนรายไดเสริมได และเปนการ ใชไมที่ตายแลวใหเกิดประโยชน และการทําเตาอบเผาถานจะใชในการเผาไดหลายครั้ง 6. ขั้นตอน - ขุดดินใหลึกลงไปประมาณ 20 เซนติเมตร - เจาะปลองควัน 3 ดาน และทําหนาเตาเผาเพื่อที่จะใชในการจุดไฟ - นําไมที่เปนวัตถุดบ ไปวางเรียงกันใหไดสัดสวนเพื่อที่จะไดปดเปนเตาเผา ิ - นําดินเหนียวมาผสมกับน้ําและฟาง แลวนวดใหเขากัน - นําดินที่ผสมแลวมาแปะเขากับไมใหหมดเพื่อทําเปนโพรงเตา
- จุดไฟเผาและปดปากเตา หลังจากฟนไหมหมดใหปดปลองควัน ประมาณ 3 วัน และเก็บ ถานไปใชได 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - เปนวัสดุในการกอไฟเพื่อประกอบอาหารในครัวเรือน และใชประโยชนทางดานอื่นๆ - ใชเปนพื้นของถังสวมได 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : การทําเตาอบเผาถานจะตองใชดินเหนียวจากจอมปลวก ดานการหาวัสดุ : ไมที่ใชในการเผาหายาก ดานความตองการ : ความตองการของชุมชนมีไมมาก สวนมากจะทําใชในครัวเรือน ดานการสืบสาน : มีการสอนใหแกบุตรหลานและผูที่สนใจ 9. ขอเสนอแนะ ควรนําตนไมที่ตายเองตามธรรมชาติมาเผาเปนถาน 7) การทําสุม 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา ชื่อ นางเขมา นามประโคน อายุ 63 ป เพศ หญิง ที่อยู : 73/1 หมูที่ 6 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา ปที่ 22 รูปที่ 21 นางเขมา นามประโคน
4. ผลงานที่ประดิษฐ - สุมไก รูปที่ 22 สุมไก 5. เหตุและแรงจูงใจ ไดหดทําสุมไก สุมปลา มาจากคุณปู เนื่องจากฐานะทางดานครอบครัวนั้นยากจนจึงไดทํา ั เพื่อตองการรายไดมาจุนเจือครอบครัว ซึ่งก็มีคนมาติดตอซื้ออยูเรื่อยๆ จึงไดทํามาจนถึงปจจุบันนี้ 6. ขั้นตอน - นําไมไผมาตัดและเหลาใหไดตามขนาดของสุม เชน สุมไกตี สุมไกบาน - นําไมไผที่ไดขนาดมาสานโดยเริ่มจากการสานปากสุมกอน - เมื่อไดโครงของสุมแลว นําไมไผอีกสวนหนึ่งมาสานในแนวขวาง 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - มีการซื้อขายที่ถูกกวาทองตลาด และไมเสียคาเดินทาง - ชวยกระตุนเศษฐกิจชุมชน และไมไผเกิดมูลคาเพิ่ม - เปนอาชีพเสริมที่ดี หาเลี้ยงชีพไดโดยใชเวลาวาง 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : การสานตามขวาง สานปากสุม ตองสานใหสมดุล ดานการหาวัสดุ : ไมไผท่ใชตองซื้อ ี ดานความตองการ : มีความตองการมาก เมื่อมีการสั่งทําสุมจํานวนมากจะทําไมทัน ดานการสืบสาน : ไมมีผูที่จะสืบสานตอในการทําสุมไก 9. ขอเสนอแนะ - ไมไผที่เหลาเสร็จแลวควรนํามารนควันไฟเพื่อกันมอด - ควรจะมีการขยายตลาดใหกวากวานี้
8) ยาตมและยาทา 1. ดานสมุนไพร 2.เจาของภูมิปญญาทองถิ่น ชื่อ นายจัด แรงเริง อายุ 71 ป เพศ ชาย ที่อยู : 66 หมู 2 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา รูปที่ 23 นายจัด แรงเริง 4. ผลงานที่ประดิษฐ - ยาสมุนไพร 5. เหตุแลแรงจูงใจ มีความสนใจในการทํายาสมุนไพรและไดรับการถายทอดมาจากพระที่วัดบานกําโปล คือ พระไพศาล ตั้งแตสมัยที่เปนเด็กวัด และเพื่อเก็บยาไวรักษาโรคภายในครอบครัว คนในชุมชนที่ ตองการใหชวยเหลือ  6. ขั้นตอน ยาทา - หาตนสมุนไพรในปาแลวกรีดตนยาเพื่อใหยางไหลออกมา ทิ้งไวประมาณ 1 คืน โดยกรีดตนยา ประมาณรอยกวาชนิด - เก็บน้ํายางของตนยาโดยใชสําลีซับน้ํายางหรือเช็ดน้ํายางแลวนําไปผสมกัน ใสขวดเก็บไว - ใสน้ํามันตัวนิ่มลงไปผสมกับน้ํายาที่เก็บมาได ยาตม - หาตนสมุนไพรแลวขุดเอารากของตนยามา - นํารากยามาผา แลวนําไปตากใหแหง
- นํารากยาที่ตากแหงแลวมาแบงออกตามชนิดของโรค และในปริมาณที่เหมาะสม - นํายามาตมใชดื่มรักษาโรคได 7. ประโยชนที่ชมชนไดรบ ุ ั - เปนการอนุรกษยาสมุนไพร และภูมิปญญาทองถิ่นไว ั - เปนยารักษาโรค ยาทา ใชทาเพื่อแกน้ํารอนลวก แกการปวดขอ ปวดกลามเนื้อ ปวดตามบริเวณตางๆ และ ใชไดกับโรคเปอยเนา ยาตม ใชเปนยาแกปวดหลัง ปวดเอว 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : ยังไมมการออกแบบบรรจุภัณฑสําหรับยาตมและยาทา ี ดานการหาวัสดุ : หาตนสมุนไพรยากมาก เนื่องจากปจจุบันมีการนําสมุนไพรมาใชมากขึ้น จึงทําใหตนสมุนไพรลดลงมากจากอดีต ดานเศษฐกิจ : เมื่อมีผูปวยมาก็จะรักษาใหและขายยาสมุนไพรใหกับคนที่สนใจ ดานการสืบสาน : ไมมีผูสืบสาน 9. ขอเสนอแนะ ควรที่จะมีการอนุรักษยาสมุนไพรเหลานี้ไวโดยการปลูกและขยายพันธเปนสวนสมุนไพร
บทที่ 4 วิเคราะห สังเคราะหผลการปฏิบติงาน กิจกรรมตางๆในภาพรวม ั จากผลการวิ เ คราะห ข อ มู ล ในการสํ า รวจเก็ บ ข อ มู ล ที่ ตํ า บลเชื้ อ เพลิ ง อํ า เภอปราสาท จังหวัดสุรินทร พบวา ขอมูลทางดานศิลปะวัฒนธรรมและภูมปญญาชาวบาน มีศิลปะวัฒนธรรมที่ ิ หลากหลาย ซึ่งเกิดขึ้นจากความเชื่อที่ไดตกทอดสืบสานมาจากบรรพบุรุษ ที่หลอหลอมกอใหเกิด ประเพณี ซึ่งประเพณีที่เกี่ยวกับความเชื่อที่สําคัญของตําบลและของจังหวัด คือ ประเพณีการแซน โดนตา หรือ การเซ น ไหว ผีบรรพบุรษ จัด เปน ประจํ าทุ ก ปใ นชว งเดื อ นสิ บ หรื อ ประมาณเดื อ น กั น ยายน และการละเล น ที่ สํ า คั ญ ประจํ า ตํ า บล โดยมี ก ารรวมกลุ ม และส ง เสริ ม อนุ รั ก ษ ศิ ล ปะ วัฒนธรรม จนมีชื่อเสียงเลื่องลือทั้งตําบล จึงทําใหชุมชนในตําบลไดเล็งเห็นความสําคัญ มีการ อนุรักษเพื่อมิใหสูญหายไป โดยเฉพาะการละเลนพื้นบานที่สําคัญและมีความโดดเดนในตําบล เชื้อเพลิง มีอยูหลายหมูบาน เชน หมู 3 บานโพธิ์กอง เปนหมูที่มีการรวบรวมและอนุรักษ การละเลนพื้นบานไวมากที่สุด ยกตัวอยางเชน กะโนปติงต็อง เรือมอันเร รําอายัย เปนตน หมู 1 บานเชื้อเพลิง มีการเลนลิเกพื้นบาน หมู 10 บานปรือ-รูง มีการเลนกันตรึม นอกจากนี้ ยังมีศิลปะ วัฒนธรรมที่ สําคั ญอย า งหนึ่ ง คือ มี โบราณสถานและโบราณวั ตถุที่มีอยูแ หงเดีย วในตําบล คือ ปราสาทบานไพล อยูที่บานปราสาท หมูที่ 6 ซึ่งเปนอารยธรรมสมัยโบราณที่สรางขึ้นจากความเชื่อ ในเรื่องการบูชาและประกอบพิธีกรรมทางศาสนา จากที่กลาวมาเบื้องตนทําใหทราบวา ตําบล เชื้อเพลิง เปนแหลงอารยธรรมโบราณและเปนตนกําเนิดของการละเลนที่มีชื่อเสียงของจังหวัด สุรินทร ภู มิ ป ญ ญาชาวบ า น ชาวบ า นในตํ า บลเชื้ อ เพลิ ง ประกอบอาชี พ หลั ก คื อ เกษตรกรรม ซึ่งโดยสวนมากแลวทํานาป ซึ่งมีชวงเวลาวางหลังจากการเก็บเกี่ยว มีการทําอาชีพเสริมเพื่อเพิ่ม รายได ใ ห กั บ ครอบครั ว โดยมี ด ว ยกั น หลายอย า ง เช น การทอผ า การทํ า ขนม การประดิ ษ ฐ เครื่องจักรสานที่ใชในชีวิตประจําวัน ซึ่งเกิดมาจากภูมิปญญาที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษ นอกจาก จะใชในครัวเรือนแลวยังสามารถทําเพื่อจําหนายเพื่อเพิ่มรายไดไดดวย เกิดการเห็นคุณคาของภูมิ ปญญา จากการที่ไดสํารวจเก็บขอมูลของกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นทําใหทราบ ถึง ภูมิปญญาของชาวบานในตําบล โดยสามารถจําแนกไดเปนภูมิปญญาการรักษาโรค ภูมิ ปญญาทางดานหัตถกรรม และภูมิปญญาดานเทคโนโลยีพื้นบาน จากขอมูลที่วิเคราะห ทําใหสมาชิกภายในกลุมตระหนักถึงการสงเสริมและการอนุรักษ ขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรม การละเลนพื้นบานและภูมิปญญาทองถิ่น ซึ่งทางกลุม มีขอเสนอแนวทางการจัดทําโครงการดังตอไปนี้
แนวทางการจัดทําโครงการ 1. แนวทางการจัดทําโครงการ “เปดตํานานปราสาทบานไพล” เปนโครงการที่เกี่ยวของกับการสืบสานและการอนุรักษขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรม การละเลนพื้นบานและภูมิปญญาทองถิ่น โดยเปนโครงการนํารองใหแกชุมชนตําบล เชื้อเพลิงไดจัดขึ้นทุกๆ ป ลักษณะของการจัดงานมีรูปแบบในการเผยแพรศิลปะ วัฒนธรรม และการละเลนพื้นบาน ซึ่งมีการดําเนินงานเปนขั้นตอนคราวๆ คือ มีการจัดการแสดงแสงสีเสียง การแสดงมีลักษณะการ อนุรักษและเห็นความสําคัญของปราสาทบานไพลและการละเลนพื้นบานในดานตางๆ เชน การรํา กะโนปติงต็อง เรือมอันเร เรือมอายัย เปนตน บริเวณที่จัดงานคือ บริเวณปราสาทบานไพล สิ่งที่สรางความภาคภูมิใจใหแกนสิตนักศึกษาโครงการเรีนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน คือ ิ การได ช ว ยเหลื อ ซึ่ ง กั น และกั น และที่ สํ า คั ญ คื อ นิ สิ ต นั ก ศึ ก ษาได แ สดงร ว มกั บ นั ก เรี ย นและ ประชาชนในชุมชน ที่ไดเชิญมาทําการแสดงในกิจกรรมนี้ (ดูรปแบบโครงการที่ภาคผนวก) ู 2. แนวทางการจัดทําโครงการ “มหาสงกรานตวันผูสูงอายุ” เปนโครงการที่เกี่ยวของกับการสืบสานและการอนุรักษขนบธรรมเนียมประเพณี เปน โครงการที่จัดขึ้นในวันสงกรานต โดยจัดงานที่บริเวณประสาทบานไพล มีรูปแบบการจัดคือ ให หมูบานแตละหมูบานเชิญผูสูงอายุมารวมงานเพื่อใหลูกหลานรดน้ําดําหัวหมูบานละ 5 คน ทั้งนี้มี การประชาสัมพันธและเชิญชวนใหประชาชในตําบลเชื้อเพลิงหรือบุคคลภายนอกมารวมงาน เพื่อ เปนการตระหนักและเห็นคุณคาตอผูที่มีบุญคุณตอเราและตอบแทนบุญคุณของทานดวยการกราบ ไหวใหความหวงและใหกาลังใจตอทาน (ดูรูปแบบโครงการที่ภาคผนวก) ํ 3. แนวทางการจัดทําโครงการ “ศูนยรวมภูมิปญญา” เปนโครงการสงเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑที่เกิดจากการประดิษฐคิดคนโดยภูมิปญญา ทองถิ่นของคนในชุมชนสรางขึ้น รูปแบบในการจัดทําโครงการก็คือ มีการจัดหาสถานที่ใดสถานที่ หนึ่งที่เหมาะสมในการจัดแสดงผลงานที่เกิดจากภูมิปญญาของชาวบาน โดยใหผูที่สนใจที่จะนํา ผลงานของตนเองมาแสดงและเผยแพรใหผูอื่นไดเห็น และในงานนี้พรอมที่จะใหชาวบานจําหนวย สินคาของตนเอง เพื่อเปนรายไดเสริมดวย
โครงการที่เสนอมา 2 โครงการเบื้องตน เปนโครงการที่ไดจัดขึ้นแลวในชวงระหวางการ ปฏิบัติภาคสนามสามารถดูรูปแบบการดําเนินโครงการไดที่ภาคผนวก สวนโครงการที่ 3 เปน โครงการเสนอแนะของกลุมที่เสนอตดชุมชน บทที่ 5 ปญหาและอุปสรรค ปญหาและอุปสรรคในการดําเนินกิจกรรมของกลุม การสํารวจเก็บขอมูล จากการออกปฏิบัติการในพื้นที่เปนเวลา 1 เดือน ปญหาและอุปสรรค ในการเก็บขอมูลการดําเนินกิจกรรมของกลุมมีดังนี้ 1. การใชภาษาเพื่อการสื่อสาร สอบถาม และเรียบเรียงบันทึกเปนขอมูลในแบบสอบถาม ซึ่งประชากรในชุมชนใชภาษาเขมรในการสื่อสาร (ชนกลมเขมรสูง) ประมาณรอยละ 98 โดยเฉพาะผูสูงอายุท่เี ปนคนที่รูพธกรรม ประวัติความเปนมาของประเพณีตางๆ ิี 2. การไดขอมูลที่แตกตาง การสํารวจเก็บขอมูลในแตละหมูบานใหขอมูลที่แตกตางกันใน เรื่องเดียวกันและขาดความสมบูรณของขอมูลนั้น และในดานขอมูลพืนฐานของ 8 กลุมกิจกรรม ้ สํารวจเก็บขอมูลที่ไมตรงกัน จึงทําใหตองสํารวจเก็บขอมูลใหมและนํามาวิเคราะหรวมกันใหม 3. ความไมคนเคยตอพืนที่ จากพื้นที่ของการสํารวจเก็บขอมูล ซึ่งสมาชิกกลุมไมมใครอยู ุ ้ ี ในพื้นที่ จึงขาดความสะดวกตอการเก็บขอมูลและอาจไดขอมูลไมครบถวนเพราะบางพื้นที่สํารวจ ไมถึง 4. การติดภารกิจของสมาชิกกลุม สมาชิกกลุมบางคนตองรับผิดชอบในการออกฝกสอน ในชวงการปฏิบัติงานการวิเคราะหขอมูลและการรวบรวมเปนรูปเลมและการรับผิดชอบตองาน กิจกรรมดานอืน ๆ ทําใหการปฏิบัติงานรวมกันมีควายากลําบากมาก เนื่องจากระยะทางหางไกลกัน ่ การติดตอประสานจึงเปนไปไดยากเชนกัน 5. ขาดอุปกรณในการจัดทํารายงาน จากการทํารูปเลมรายงานนั้นจําเปนตองมีอุปกรณที่ ครบถวน การจัดทําจึงจะสะดวกและรวดเร็วขึ้น แตทั้งนี้ทางกลุมยังขาดอุปกรณ คือ คอมพิวเตอร เครื่องสแกนภาพ ทั้งสองอยางนี้เปนปญหาหลักที่ทางกลุมตองจัดหามาทํารายงานเอง เนื่องจาก  เครื่องอาจารยที่ปรึกษาโครงการเตรียมมาใหใช เกิดการชํารุดและเสียหาย 6. การวางแผนวิเคราะหงานรวมกันระหวางกลุมอื่นมีนอย เปนผลกระทบมาจากการพัก อยูเปนอิสระมากเกินไปทําใหการประชุมแตละครั้งเปนไปไดยาก เมือขาดการประชุมที่ตอเนื่องทํา ่ ใหสงผลกระทบตอกลุม
ปญหาและอุปสรรคในการดําเนินกิจกรรมของตําบล/ชุมชน 1. การสืบสาน ศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี การละเลนและภูมิปญญาทองถิ่น ปจจุบัน สังคมไทยไดเปลี่ยนแปลงไปไมวาจะเปนดานสังคม ดานเศษฐกิจ สภาพสังคม ในตําบลเชื้อเพลิงก็ ไดรับผลกระทบดานการสืบสาน การอนุรักษ สําหรับขนบธรรมเนียม ประเพณีตางๆ ก็จะมี เพียงแตผูสูงอายุเทานั้นที่ยังปฏิบัติ และรูถึงพิธีกรรมตางๆ รวมไปถึงดานภูมิปญญาชาวบานดวยซึ่ง จํานวนผูรูก็ลดลง เริ่มที่จะหายไป เชน การรําตรุษในวันสงกรานต ปจจุบันไมมีผูที่จะมานําการ รําตรุษหรือนําในการเจรียง ซึ่งหาผูที่เจรียงไดนั้นหายาก ดังนั้นเยาวชนจึงเปนสวนที่สําคัญมากๆที่ จะเปนผูสืบสาน เยาวชนสวนมากจะไปทํางานในเมืองหรือในตางจังหวัด จึงยากตอการสานตอใน อนาคต สวนทางดานภูมิปญาทองถิ่นก็เริ่มหายไปเนื่องจากไมมีผูที่จะสานตอเชนกันและ ภูมิปญญา บางอยางคนในชุมชนจะใชผลิตภัณฑจากตลาดมากกวาผลิตภัณฑในชุมชน เนื่องจากมีความสะดวก กวา มีความรวดเร็วกวา รวมถึงคุณภาพดวย ดังนั้นควรจะมีการพัฒนาผลิตภัณฑใหมีคุณภาพยิ่งขึ้น ใหแขงขันกับตลาดได 2. ความตองการของตําบล/ชุมชน สําหรับปญหาดานโบราณสถานก็คือ มีการดูแลและ บํารุงรักษาสถานที่นอยเกินไป ทําใหคนที่แวะมาเยี่ยมชมเกิดความชื่นชมนอยตอโบราณสถาน ใน สวนของการสื บสานคนในชุม ชนจะใหความร วมมื อ ในการจั ด ประเพณีตางๆนอย แม จ ะเป น การละเลนจะพบวาเยาวชนขาดความสนใจในการละเลนซึ่งจะเห็นไดจาก การละเลนกะโนปติง ตอง เรือมอายัยจะไมพบเยาวชนในการละเลนแตสวนมากจะเปนเด็ก ดังนั้นจะทําใหเยาวชนมี ความห า งเหิ น จากวั ฒ นธรรมของท อ งถิ่ น และด า นภู มิ ป ญ ญาท อ งถิ่ น บางอย า งจะทํ า ใช ใ น ครอบครัวเทานั้น 3. วัสดุและอุปกรณ ในการบํารุงรักษา ทําความสะอาดในบริเวณปราสาทนั้นพบวาขาดวัสดุ และอุปกรณซ่ึงควรที่จะมีเครื่องมือในการตัดหญา ประมาณใหเหมาะสม ถามีอุปกรณแลวก็มอบ ใหกับชาวบานทําหนาที่ในสวนนี้ วัสดุและอุปกรณในการทําพิธีกรรมตางๆ ก็สามารถหาไดใน ทองถิ่น ดานภูมิปญญาทองถิ่น จะเห็นวาวัสดุหาไดในทองถิ่น แตในบางผลิตภัณฑมีในปริมาณที่ นอยเกินไปไมเพียงพอตอการทํา ถาทําใชเฉพาะครัวเรือนจะมีเพียงพอดังนั้นควรมีการอนุรักษวัสดุ ไว อยางเชน มีสวนสมุนไพรในการขยายพันธุพืชสมุนไพร และมีการปลูกพืชที่เปนวัสดุของการ ทําสินคานั้นและนอกจากนี้คือยังขาดอุปกรณที่ทันสมัย ในการทําผลิตภัณฑ
4. การบอกประวัติความเปนมา สําหรับประวัติความเปนมาของปราสาท ไมมีการบอกเลา จากชาวบานและไมมีการจารึกไวเปนลายลักษณอักษรจากอดีต ดังนั้นจึงไมสามารถบอกถึงประวัติ ความเปนมาของปราสาทบานไพลในชวงกอสรางได สําหรับดานการละเลนการบอกประวัติของ ชาวบานเปนการบอกเลามาจากอดีตซึ่งจะทําใหขอมูลคลาดเคลื่อนและมีการบอกเลาที่ไมตรงกัน ทํา ใหยากตอการตัดสินใจ และพิมพเปนเอกสารออกมา เชน ที่มาของกะโนปติงต็อง มีการบอกที่มาที่ แตกตางกัน 5. ปญหาการถูกแทนที่ดวยวัฒนธรรมใหม การถูกแทนที่ดวยวัฒนธรรมใหมของคนใน ตําบลเชื้อเพลิงที่เห็นไดชัดเจน คือ การแตงกายที่มีลักษณะออกไปทางตะวันตกและตะวันออกบาง ประเทศ เชน ประเทศญี่ปุน ความเปนอยูเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางครอบครัวเดี่ยว มีการ สนิทชิดเชื้อ การมีมิตรไมตรีฉันญาติพี่นองมีนอยลงกวาสมัยแตกอน ซึ่งเปนขอมูลที่คนในชุมชน ใหขอมูลมา จึงทําใหขนบธรรมเนียมประเพณีบางอยางเสื่อมและสูญหายไปยากตอการฟนฟู
โครงการ “ เปดตํานานปราสาทบานไพล ” หลักการและเหตุผล จากที่มีการเก็บขอมูลในชุมชนของตําบลเชื้อเพลิง นักศึกษาโครงการเรีนรูรวมกันสรรค สรางชุมชน ไดคิดวางแผนรวมกันในการจัดทําโครงการรวมและเปนโครงการใหญ โดยทุกกลุม กิจกรรมทั้ง 8 กิจกรรมไดดําเนินการรวมกันซึ่งมีการประสานความรวมมือกับชาวบาน ชุมชน และหนวยงานตาง ๆในตําบลเชื้อเพลิง โครงการที่จัดทําขึ้นนี้เปนโครงการนํารอง เพื่อเผยแพรและ อนุรักษศิลปะวัฒนธรรมและอารยธรรมที่สําคัญของตําบล ทั้งนี้ตองการใหชุมชนไดตระหนักถึง คุณคาของวัฒนธรรมที่มีอยูในทองถิ่น โดยโครงการนี้เราใชชื่อวา “ เปดตํานาน ปราสาทบาน ไพล ” วัตถุประสงค 1.เพื่ อ ส ง เสริ ม การอนุ รั ก ษ แ ละสื บ ทอดศิ ล ปะ วั ฒ นธรรม ขนบธรรมเนี ย มประเพณี การละเลนพื้นบานที่สําคัญไวใหอนุชนรุนหลังไดศึกษาและมีการสานตอใหคงอยูตลอดไป 2. เพื่อเปนการประชาสัมพันธแหลงโบราณสถาน (ปราสาทบานไพล) ใหเปนที่รูจัก 3.เพื่อทํานุบํารุงดูแลรักษาใหปราสาทบานไพลมีความสะอาด สวยงามและใหคงสภาพ สมบูรณเหมาะแกการมาเยี่ยมชมและพักผอนหยอนใจ 4. เพื่อเปนการสงเสริมการทองเที่ยวในตําบลเชื้อเพลิง 5.เพื่อเปนการรณรงคใหคนในชุมชนเห็นคุณคาของโบราณสถาน โบราณวัตถุซึ่งควรคา แกการอนุรักษไวเปนมรดกของชาติ เปาหมาย 1.ประชาชนเขามารวมงานเปนจํานวนมาก 2.มีการสืบสานโครงการตอเนื่องทุกๆ ป 3.การสืบทอดขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรมและการละเลนพื้นบานที่สําคัญ ใหคงอยูสบตอไป ื ระยะเวลาในการดําเนินงาน 27 – 28 เมษายน 2546 ขั้นตอนในการดําเนินงาน 1. วางแผนงานรวมกันของนักศึกษาโครงการ เรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน 2. แบงหนาที่รับผิดชอบในแตละกลุมกิจกรรม 3. ปฏิบัติหนาที่ที่ไดรับมอบหมาย 4. เตรียมสถานที่รวมกันในบริเวณสถานที่จัดงาน ( ปราสาทบานไพล ) 5. ดําเนินงานตามขั้นตอนที่วางแผนไว 6. สรุปและประเมินผล
ผลที่คาดวาจะไดรับ 1.สงเสริมการอนุรักษและสืบทอดศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีการละเลน พื้นบานที่สําคัญไวใหอนุชนรุนหลังไดศึกษาและมีการสานตอใหคงอยูตลอดไป 2. มีการประชาสัมพันธแหลงโบราณสถาน (ปราสาทบานไพล) ใหเปนที่รูจก ั 3.ธํ า นุ บํ า รุ ง ดู แ ลรั ก ษาให ป ราสาทบ า นไพลมี ค วามสะอาด สวยงามและให ค งสภาพ สมบูรณเหมาะแกการมาเยี่ยมชมและพักผอนหยอนใจ 4. มีการสงเสริมการทองเที่ยวในตําบลเชื้อเพลิง 5. มีการรณรงคใหคนในชุมชนเห็นคุณคาของโบราณสถาน โบราณวัตถุซึ่งควรคาแกการ อนุรกษไวเปนมรดกของชาติ ั ปญหาและอุปสรรค 1.ฝนตกขณะทําการดําเนินงานจึงทําใหบริเวณสถานที่เปยกแฉะเต็มไปดวยน้ําฝน 2.สถานที่ในการนําเสนอขอมูล ปายภาพ ทั้ง 8 กลุมกิจกรรมไดจัดทําขึ้น รวมพรอมกับ การจัดการแสดงไมเหมาะสม 3.ระยะเวลาในการซักซอมการแสดงนอยเกินไปจึงสงผลใหการแสดงขาดความสมบูรณ 4.เนื่องจากเปนโครงการนํารองการสนับสนุนของหนวยงานบางหนวยงานยังมีนอย ขอเสนอแนะ 1.ควรมีการจัดทําโครงการในลักษณะเชนนี้ทุกๆ ป เพื่อเปนการสืบสานศิลปะ วัฒนธรรม ใหมช่อเสียงและเปนสถานที่เยี่ยมชมในบรรดาผูสนใจ ี ื 2.หนวยงานที่เกี่ยวของควรใหความสนใจและดูแลใหมากกวานี้
โครงการ “ มหาสงกรานตวนผูสงอายุ ” ั ู หลักการและเหตุผล สังคมไทยมีขนบประเพณีที่หลากหลาย ซึ่งปจจุบันนี้สังคมไดเปลี่ยนแปลงไปรวมทั้ง ระบบเศรษฐกิ จ ทํ า ให ชี วิ ต ความเป น อยู ข องคนในชุ ม ชนเปลี่ ย นไปและมี ผ ลกระทบต อ ขนบธรรมเนียมประเพณี ประเพณีรดน้ําดําหัวผูสูงอายุในวันสงกรานตซึ่งเปนประเพณีที่สําคัญของ คนไทยควรแกการอนุรักษการสืบสานตอไปรวมถึงการปรับเขากับชีวิตความเปนอยูในปจจุบันและ ยังคงสภาพความเปนประเพณีแบบดั่งเดิมไว ในวันสงกรานตถือวาเปนวันขึ้นปใหมของไทย เปน วันครอบครัวและเปนวันผูสูงอายุของสังคมไทย ทําใหเกิดความอบอุน สรางความสามัคคีใน ชุมชน ซึ่งเปนวัฒนธรรมที่ดีงามอยางยิ่ง ผูสูงอายุมีความสําคัญกับคนไทยเปนที่เคารพนับถือของคนในชุมชน บุคคลในกลุม เยาวชนรวมถึงลูกหลานของชุมชนมีความสําคัญตอผูสูงอายุที่จะคอยใหกําลังใจและเปนพลังที่จะ รักษาไวซึ่งขนบธรรมเนียมประเพณีใหสืบทอดตอไปในอนาคต ดังนั้น การกระตุนและปลูก ฝงความคิดใหกับคนในชุมชน เยาวชน ได ตระหนัก ถึง ความสําคัญของประเพณีรดน้ําดําหัวในวันสงกรานตรวมทั้งประเพณีอื่น ๆ โดยมีการสืบสานตอไป วัตถุประสงค 1.เพื่อเปนการอนุรักษและสืบสานขนบธรรมเนียมประเพณี 2.เพื่อใหคนในชุมชนตระหนักและเห็นคุณคาถึงความสําคัญของประเพณีในวันสงกรานต 3.เพื่อสรางความสามัคคีความสัมพันธที่ดีใหเกิดขึ้นในชุมชน 4.เพื่อรณรงคใหชุมชนไดอนุรักษประเพณีการรดน้ําดําหัวผูใหญ เปาหมาย จํานวนผูสูงอายุจาก 12 หมูบานในตําบลเชื้อเพลิงหมูบานละ 5 คน มาประกอบพิธีรดน้ํา ดําหัวผูใหญที่หมู 6 บานปราสาท รวมทั้งบุคคลที่สําคัญในหนวยงานตางๆ ผูนําหมูบาน ชาวบาน และบุคคลทั่วไปที่สนใจ ระยะเวลาการดําเนินงาน 10-12 เมษายน 2546 ขั้นตอนการดําเนินงาน 1.ประชุมวางแผนงานระหวางกลุมกิจกรรม 2.ศึกษาขอมูลพื้นฐานในแตละหมูบาน 3.ประสานงานระหวางหมูบานในตําบล 4.จัดเตรียมสถานที่ในการดําเนินกิจกรรม 5.ดําเนินงานตามขั้นตอนที่วางแผนไว 6.สรุปและประเมินผล
ผลที่คาดวาจะไดรับ 1.เปนการอนุรกษและสืบสานขนบธรรมเนียมประเพณี ั 2.คนในชุมชนตระหนักและเห็นคุณคาถึงความสําคัญของประเพณีในวันสงกรานต 3.เกิดความสามัคคีความสัมพันธที่ดีใหเกิดขึ้นในชุมชน 4.ชุมชนไดอนุรักษประเพณีการรดน้ําดําหัวผูใหญ 5.เปนแบบอยางที่ดีใหกับเยาวชนไดเรียนรูถึงขนบธรรมเนียมประเพณีและไดปฏิบัติจริง ซึ่งเปนการปลูกฝงใหเห็นคุณคาและเกิดการสืบสานตอไป ปญหาและอุปสรรค 1.การประชาสัมพันธไมทั่วถึง 2.การใหความรวมมือของชุมชนยังมีนอย 3.การจัดสถานที่ยังไมเหมาะสมเทาที่ควร ขอเสนอแนะ 1.ควรมีการประชุมกอนการดําเนินงานและเตรียมความพรอมใหมากกวานี้ 2.มีการติดปายประชาสัมพันธและใหผูนําหมูบานประชาสัมพันธใหทวถึง ั่
ประมวลภาพกิจกรรม ภาพสมาชิกกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น ภาพนิสตนักศึกษาโครงการและชาวบานมารดน้ําดําหัวผูสูงอายุ ิ 
ประมวลภาพกิจกรรม ภาพนายอําเภอ คณาจารย ทีมงานนิสตนักศึกษาและนักแสดง ิ การแสดงของนิสิตนักศึกษาที่รวมแสดงในงาน
ภาคผนวก ข สมาชิกกลุมศิลปะ วัฒณธรรมและภูมิปญาทองถิ่น 1. นายทองอุน มั่นหมาย ที่อยู 61 หมู 8 ตําบลจอมพระ อําเภอจอมพระ จังหวัดสุรินทร 32180 นักศึกษาปที่ 2 สาขาคณิตศาสตร คณะวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี สถาบันราชภัฏสุรินทร 2. นายพิชย ชูเสนผม ั ที่อยู 86 หมู 6 ตําบลทาสวาง อําเภอเมือง จังหวัดสุรินทร 32000 นักศึกษาปที่ 2 สาขาวิทยาการคอมพิวเตอร คณะวิทยาศาสตร มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 3. นายธงชัย บุญพัก ที่อยู 57 หมู 2 ตําบลผักไหม อําเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรนทร 32110 ิ นักศึกษาปที่ 2 สาขาฟสิกส คณะวิทยาศาสตร มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 4. นายสุรชัย ที่อยู หมู ตําบล อําเภอ จังหวัดสุรินทร 32180 นักศึกษาปที่ 3 สาขาวิทยาศาสตรท่วไป คณะวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ั สถาบันราชภัฏสุรินทร 5. นายวีระศักดิ์ ฉั่วศิริพร ที่อยู หมู ตําบลระแงง อําเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร 32180 นักศึกษาปที่ 3 สาขาดนตรี คณะ สถาบันราชภัฏสุรินทร
บทที่ 6 ขอเสนอแนะ จากการสํารวจเก็บขอมูลของกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น ในพื้นที่ตําบล เชื้อเพลิง ทําใหทราบถึงปญหาและอุปสรรคมากมายที่ไดขอมูลจากหนวยงานราชการ ประชาชน ในตําบล และการปฏิบัติภาคสนามของพื้นที่ในดานตางๆ ซึ่งสามารถประมวลไดดังบทที่แลวมา แตในบทนี้เปนการวิเคราะห สังเคราะห และสรุปผลของปญหาและอุปสรรคมาเสนอแนะหรือหา แนวทางการแกไขเพื่อทําการพัฒนาและนําเสนอสิ่งใหมมาบูรณาการรวม โดยสมาชิกภายในกลุม ไดรวมกันคิดคนขึ้น ซึ่งสรุปแลวไดขอมูลดังตอไปนี้ ขอเสนอแนะตอชุมชน 1.สานตอโครงการ เปนขอเสนอตอชุมชนเพื่อใหชุมชนสานตอโครงการ “เปดตํานาน ปราสาทบานไพล” ที่นิสิตนักศึกษาโครงการเรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน ไดจัดเพื่อสืบสาน และอนุรักษไวซึ่งขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรม และการละเลนพื้นบานใหคงอยู ตอไป โดยมีการจัดโครงการปละครั้งหรือเห็นแตชุมชนจะตองการจัด ซึ่งใหหนวยงานที่เกี่ยวของ ทุกๆหนวยงานประสานความรวมมือกันในการจัดโครงการนี้ 2.ชุมชนรวมพัฒนา ทางกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น เห็นพองกันวา ควรใหทางชุมชนมีการพัฒนาและทํานุบํารุงสถานที่สําคัญของชุมชนเพื่อไวใหคนรุนหลังไดดูได ศึกษาหาความรู ทําใหสมาชิกกลุมคิดขึ้นไดวาควรมีการพัฒนาและปลูกตนไม (ไมดอกไมประดับ) บริเวณปราสาทบานไพลใหสวยงามเหมาะแกการทองเที่ยวและพักผอนหยอนใจ เสนอวาเดือนละ ครั้งหรือสามเดือนครั้ง 3.การละเลนพื้นบาน จากการที่ไดเห็นการละเลนพื้นบานจริงในชุมชนตําบลเชื้อเพลิงซึ่งมี การอนุรักษไวเปนอยางดี แตการแสดงในแตละสถานที่นั้นมีแตเด็กทําการแสดงเทานั้น จึงขอ เสนอวาควรรณรงคใหวัยรุนหรือวัยหนุมสาวมีบทบาทในดานนี้ใหมาก เนื่องจากวาวัยรุนเปนวัย แหงการเรียนรู และเรียนรูไดรวดเร็วกวาเด็ก ความออนชอยงดงามมีมากกวา เมื่อมีการแสดง อรรถรสในการชมของผูชมมักมีมากกวา อันเนื่องมาจากปจจัยหลายๆ อยางประกอบกัน เชน เปน ทางการมากขึ้น ความสวยงามดานสรีระทางรางกายและลีลาการแสดงออกที่นาชวนชม และที่ สําคัญสามารถจัดการแสดงในสถานที่ตางๆ หรืออาจมีผูมาติดตอใหไปแสดงในงานตางๆ ซึ่งอาจ กอเกิดรายไดเสริมใหแกวัยรุนในชุมชนได 4.สงเสริมภูมิปญญาทองถิ่น จากการสํารวจเก็บขอมูลพบวา ปญหาที่พบเกี่ยวกับภูมิปญญา ทองถิ่น คือ สวนใหญขาดผูสานตอการประดิษฐคิดคนที่เกิดจากภูมิปญญทองถิ่น อันเนื่องมาจาก
ผูที่สนใจในดานนี้มีนอย จึงควรมีผูมาเหลียวแลในดานนี้อยางจริงจังเพื่อไมใหภูมิปญญาทองถิ่น บางอยางตองจางหายไป ขอเสนอแนะตอรัฐบาล 1.จากการสํารวจเก็บขอมูลในพื้นที่ตําบลเชื้อเพลิงพบวามีโบราณสถานตั้งอยูที่หมู 6 บาน ปราสาท สภาพปจจุบันพังทลายเสียหายเล็กนอยโดยองคปรางคทางทิศใตมีความทรุดโทรมมาก ที่สุดและในบริเวณของพื้นที่ปราสาทเต็มไปดวยหญาที่รกและขาดไมดอกไมประดับที่ใหความ สวยงามและรมรื่นดังนั้นจึงเรียนเสนอรัฐบาลวาควรที่จะมีการจัดงบประมาณมาเพื่อเปนการดูแล รักษาทํานุบํารุงองคปราสาท และมีการจัดทําผังของปราสาทใหสมบูรณโดยมีไมดอกไมประดับ ดว ยเพื่ อ ทํ า ใหเ ป น ที่ ส นใจของคนในชุ ม ชนและบุ ค คลทั่ ว ไป นอกจากนี้ ค วรมีก ารจั ด ซื้ อ วั ส ดุ อุปกรณมาทําความสะอาด เชน ตัดหญาที่สูงรก และที่สําคัญควรมีงบประมาณสนับสนุนการ จัดทําโครงการเปดตํานานปราสาทบานไพล 2.จากการสํารวจเก็บขอมูลเกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี จึงเรียน รัฐบาลวาควรมีการสงเสริมการอนุรักษและสืบสานประเพณีของชุมชนใหมากๆ โดยทําการรณรงค ปลูกฝงใหกับคนในชุมชน ซึ่งควรที่จะมีการจัดการเรียนการสอนเสริมหรือจัดกิจกรรมเกี่ยวกับ วัฒนธรรมเพื่อเปนการสืบสานและใหความรูแกนักเรียนในระดับประถมศึกษา มัธยมตอนตน มัธยมตอนปลาย เปนตน และควรสงเสริมใหมีศูนยวัฒนธรรมเกิดขึ้นในตําบลเพื่อเปนการถาทอด ความรูทางดานศิลปะ วัฒนธรรม รวมถึงใหความเขาใจเกี่ยวกับประเพณีวามีพิธีกรรมการปฏิบัติ อยางไรและควรมีการปฏิบัติจริงในวันสําคัญของประเพณีและชวยตอบปญหาเกี่ยวกับประเพณี ใหกับคนชุมชนที่มีความสงสัยรวมทั้งนักทองเที่ยว 3.สําหรับการละเลนพื้นบาน เรียนเสนอรัฐบาลวาควรใหการสนับสนุนแกชุมชนที่มีการ อนุรักษศิลปะการละเลนอยางแทจริง เชน หมูบานโพธิ์กอง การละเลนถือเปนเอกลักษณประจํา ตําบล ประจําจังหวัด ดังนั้นถามีการสนับสนุนใหเปนแหลงทองเที่ยวผลบที่ไดก็คือ มีชื่อเสียง สามารถที่จะสืบทอดและอนุรักษไวไดเปอยางดีและควรสงเสริมสถานที่ในการฝกซอมการละเลน ชุ ด ในการแสดงการละเล น อุ ป กรณ ห รื อ เครื่ อ งดนตรี ใ ช ใ นการละเล น และจะดี ยิ่ ง ขึ้ น ถ า มี งบประมาณใหกับชุมชนไดใชความคิดสรางสรรคในการประดิษฐชุดในการแสดงการละเลน 4.
สารบัญ เรื่อง หนา คํานํา ............................................................................................................................................ ก สารบัญ ........................................................................................................................................ ข บทที่ 1 บทนํา ............................................................................................................................ 1 - ความเปนมาและความสําคัญของโครงการ.................................................................. 1 - วัตถุประสงคของโครงการ.......................................................................................... 1 - พื้นที่เปาหมาย............................................................................................................. 1 - การดําเนินงาน............................................................................................................. 2 - นิยามศัพทเฉพาะ......................................................................................................... 2 - ระยะเวลาการดําเนินโครงการ.................................................................................... 3 - ประโยชนที่คาดวาจะไดรบ........................................................................................ 3 ั บทที่ 2 สภาพทั่วไปของชุมชน.................................................................................................. 4 - ประวัติชุมชน............................................................................................................... 4 - สภาพชุมชน................................................................................................................ 4 - สภาพทางเศรษฐกิจ..................................................................................................... 6 - สภาพทางสังคม........................................................................................................... 7 - การบริการขั้นพื้นฐาน.................................................................................................. 8 - สภาพทางสังคมและวัฒนธรรม.................................................................................. 10 - โครงสรางทางสังคม วิถีชีวิต วัฒนธรรมความเปนอยู. .............................................. 14 บทที่ 3 ผลการดําเนินงาน............................................................................................................ 17 - ความเชื่อ.................................................................................................................... 17 - ประเพณีที่เกี่ยวกับความเชื่อ....................................................................................... 22 - การละเลนพื้นบาน...................................................................................................... 24 - โบราณสถาน โบราณวัตถุ......................................................................................... 31 - ภูมิปญญาทองถิ่น....................................................................................................... 35 บทที่ 4 วิเคราะห สังเคราะหผลการปฏิบติงาน กิจกรรมตางๆ ในภาพรวม............................. ั 49 - แนวทางการจัดทําโครงการ ........................................................................................ 50 บทที่ 5 ปญหาและอุปสรรค....................................................................................................... 51 - ปญหาและอุปสรรคในการดําเนินกิจกรรมของกลุม................................................... 51 - ปญหาและอุปสรรคในการดําเนินกิจกรรมของตําบล/ชุมชน...................................... 52
สารบัญ(ตอ) หนา บทที่ 6 ขอเสนอแนะ................................................................................................................... 54 - ขอเสนอแนะตอชุมชน................................................................................................. 54 - ขอเสนอแนะตอรัฐบาล............................................................................................... 55 บรรณานุกรม ภาคผนวก
ภาคผนวก ก
บรรณานุกรม พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ สุรินทร.เมืองสุรินทร.สุรินทร : ม.ป.ท.,ม.ป.ป. พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ สุรินทร.โบราณสถานจังหวัดสุรินทร. สุรินทร : ม.ป.ท.,ม.ป.ป. พุฒ บุตรรัตน.การศึกษารูปแบบปราสาทอิฐแบบเขมรแบบบาปวนในจังหวัดสุรินทร. มหาวิทาลัยศิลปากร,2528. ศูนยวฒนธรรมจังหวัดสุรินทร.เพลงพื้นบานและการละเลนพื้นบานจังหวัดสุรินทร. ั สุรินทร : วิทาลัยครูสุรินทร,2526. เอกสารบรรยายสรุปองคการบริหารสวนตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร
ศิลปวัฒนธรรมตำบลเชื้อเพลิง

More Related Content

PDF
หนองลาดควาย๕๓
byweskaew yodmongkol
 
PDF
รายงานโครงการกฐิน ๒๕๕๖
byManoonpong Srivirat
 
PDF
2554 ค่ายสืบศิลป์ถิ่นบ้านเกิดฯ
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
PDF
รายงานการประเมินตนเองประจำปีการศึกษา 2555
bypentanino
 
PDF
หน้าที่พลเมือง
byจุ๊ จุฑาทิพย์
 
PDF
รายงานการวิจัยประเพณีแห่หลวงพ่อโสธร
bynungruthai2513
 
PDF
สารสนเทศ โรงเรียนบางสะพานน้อยวิทยาคม ปีการศึกษา 2557
byoraneehussem
 
PDF
ภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลเทพราช อำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา
bynungruthai2513
 
หนองลาดควาย๕๓
byweskaew yodmongkol
 
รายงานโครงการกฐิน ๒๕๕๖
byManoonpong Srivirat
 
2554 ค่ายสืบศิลป์ถิ่นบ้านเกิดฯ
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
รายงานการประเมินตนเองประจำปีการศึกษา 2555
bypentanino
 
หน้าที่พลเมือง
byจุ๊ จุฑาทิพย์
 
รายงานการวิจัยประเพณีแห่หลวงพ่อโสธร
bynungruthai2513
 
สารสนเทศ โรงเรียนบางสะพานน้อยวิทยาคม ปีการศึกษา 2557
byoraneehussem
 
ภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลเทพราช อำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา
bynungruthai2513
 

What's hot

PDF
งานนำเสนอวิสัยทัศน์ในการปฏิบัติราชการเพื่อแต่งตั้งเป็นปลัดองค์การบริหารส่วนตำ...
byอบต. เหล่าโพนค้อ
 
PPT
งานนำเสนอวิสัยทัศน์ในการปฏิบัติราชการเพื่อแต่งตั้งเป็นปลัดองค์การบริหารส่วนตำ...
byอบต. เหล่าโพนค้อ
 
PDF
สรุปงายงานวิจัยเพาะพันธุ์ปัญญ รร.ญสส.(ฉบับสมบูรณ์)
bydnavaroj
 
PDF
Project paper
byriikiki96
 
PDF
Present QA for kbu draft1
byPises Tantimala
 
PDF
2554 ค่ายอาสาพัฒนาจุฬา - ชนบท ครั้งที่ ๒๒
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
PDF
Traveling In KhonKaen
byriikiki96
 
PDF
รายงานอ่าวคุ้งกระเบน.Docx
byjeabjeabloei
 
DOC
พอร์ตฟิวส์Portfolio2
byThanawat Krajaejun
 
PDF
The role of higher education in the arts and cultural dimensions.
byTor Jt
 
PDF
2553 โครงการค่ายเปิดแสงแต้มสี ม รังสิต
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
PDF
V 263
byKKU Library
 
PDF
V 300
byKKU Library
 
PDF
996 File
bykamisama42
 
PDF
ปัก1 มิ.ย.53ฉ 243
byKKU Library
 
PDF
หนังสือ 60 ปี ดร.นิรันดร์ กุลฑานันท์
byNiran Kultanan
 
งานนำเสนอวิสัยทัศน์ในการปฏิบัติราชการเพื่อแต่งตั้งเป็นปลัดองค์การบริหารส่วนตำ...
byอบต. เหล่าโพนค้อ
 
งานนำเสนอวิสัยทัศน์ในการปฏิบัติราชการเพื่อแต่งตั้งเป็นปลัดองค์การบริหารส่วนตำ...
byอบต. เหล่าโพนค้อ
 
สรุปงายงานวิจัยเพาะพันธุ์ปัญญ รร.ญสส.(ฉบับสมบูรณ์)
bydnavaroj
 
Project paper
byriikiki96
 
Present QA for kbu draft1
byPises Tantimala
 
2554 ค่ายอาสาพัฒนาจุฬา - ชนบท ครั้งที่ ๒๒
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
Traveling In KhonKaen
byriikiki96
 
รายงานอ่าวคุ้งกระเบน.Docx
byjeabjeabloei
 
พอร์ตฟิวส์Portfolio2
byThanawat Krajaejun
 
The role of higher education in the arts and cultural dimensions.
byTor Jt
 
2553 โครงการค่ายเปิดแสงแต้มสี ม รังสิต
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
V 263
byKKU Library
 
V 300
byKKU Library
 
996 File
bykamisama42
 
ปัก1 มิ.ย.53ฉ 243
byKKU Library
 
หนังสือ 60 ปี ดร.นิรันดร์ กุลฑานันท์
byNiran Kultanan
 

Viewers also liked

PDF
เศรษฐกิจพอเพียง
byพัน พัน
 
PDF
ชื่อ หลักสูตร สาขา และปริญญา ของสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ
byTotsaporn Inthanin
 
PDF
เศรษฐกิจพอเพียง
bysornblog2u
 
PDF
โครงการปันน้ำใจ
byพัน พัน
 
PDF
หนังสือเล่มเล็ก
byBenz_benz2534
 
PDF
คู่มือดำเนินการศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน 2003
bycharinruarn
 
PDF
หลักสูตร Is ม.ปลาย56
bykrupornpana55
 
PDF
แผน10 นวัตกรรม บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง
byJirathorn Buenglee
 
PDF
เศรษฐกิจพอเพียง
bysombat nirund
 
PDF
โครงการปันน้ำใจให้น้องชายแดน
byพัน พัน
 
PDF
การปลูกพืชไร้ดินจากสถาบันวิทยาศาสตร์
bykasetpcc
 
PDF
IS โครงการจิตอาสาพัฒนาวัดบ้านเรา
byIam Champooh
 
PDF
รายงานการพัฒนาองค์กร กรณีศึกษาธุรกิจน้ำมัน
byDrDanai Thienphut
 
PDF
โครงงานคอมพิวเตอร์
bysudarat248
 
DOCX
คำนำ
byintira
 
DOC
คำนำ
byPaweena Kittitongchaikul
 
PDF
สรุปผลเครือข่าย 3 July 2013
byKKU Library
 
PDF
รายงานผลการปฏิบัติราชการสำคัญของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ประจำเดือนกรกฎาคม 2559
byMinistry of Agriculture and Cooperatives
 
PDF
.. Up news_139c3c_computer_safty
byntc thailand
 
PDF
โครงงานมัทนะพาธา
byWirika Samee
 
เศรษฐกิจพอเพียง
byพัน พัน
 
ชื่อ หลักสูตร สาขา และปริญญา ของสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ
byTotsaporn Inthanin
 
เศรษฐกิจพอเพียง
bysornblog2u
 
โครงการปันน้ำใจ
byพัน พัน
 
หนังสือเล่มเล็ก
byBenz_benz2534
 
คู่มือดำเนินการศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน 2003
bycharinruarn
 
หลักสูตร Is ม.ปลาย56
bykrupornpana55
 
แผน10 นวัตกรรม บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง
byJirathorn Buenglee
 
เศรษฐกิจพอเพียง
bysombat nirund
 
โครงการปันน้ำใจให้น้องชายแดน
byพัน พัน
 
การปลูกพืชไร้ดินจากสถาบันวิทยาศาสตร์
bykasetpcc
 
IS โครงการจิตอาสาพัฒนาวัดบ้านเรา
byIam Champooh
 
รายงานการพัฒนาองค์กร กรณีศึกษาธุรกิจน้ำมัน
byDrDanai Thienphut
 
โครงงานคอมพิวเตอร์
bysudarat248
 
คำนำ
byintira
 
คำนำ
byPaweena Kittitongchaikul
 
สรุปผลเครือข่าย 3 July 2013
byKKU Library
 
รายงานผลการปฏิบัติราชการสำคัญของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ประจำเดือนกรกฎาคม 2559
byMinistry of Agriculture and Cooperatives
 
.. Up news_139c3c_computer_safty
byntc thailand
 
โครงงานมัทนะพาธา
byWirika Samee
 

Similar to ศิลปวัฒนธรรมตำบลเชื้อเพลิง

PDF
2553 โครงการห้องสมุดพี่ให้น้องครั้งที่ 1 กลุ่มจิตอาสา ม.มหิดล
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
PDF
โครงการนักสำรวจแห่งท้องทุ่ง
byTaweesak Poochai
 
PDF
การวิจัยเพื่อตอบสนองการพัฒนาท้องถิ่น
byKorawan Sangkakorn
 
PDF
03 แบบ ว-1ด-วณิชชาv3
byKruBeeKa
 
PDF
การพัฒนาการเรียนการสอนประวัติศาสตร์ โครงงาน
byteacherhistory
 
PDF
การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน
byกศน.
 
DOC
4ตาราง2.2.1
byPochchara Tiamwong
 
PDF
จุดเน้นที่ 2 จัดการศึกษาเพื่อการมีงานทำ
byโรงเรียนมหาธิคุณวิทยา
 
DOCX
โครงงานกลุ่มที่ 2
by0892827602
 
PDF
โครงการห้วยองคต
bymook_suju411
 
PDF
ยินดีต้อนรับ
bywithawat na wanma
 
PDF
2554 ค่ายคืนปัญญาสู่มาตุภูมิ ชมรมอีสาน พระนครเหนือ
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
PDF
04 แบบ ว-1ย-1ด-วณิชชา-แผนย่อย
byKruBeeKa
 
PDF
Focus2
bykruchaily
 
PDF
จุดเน้นที่ 9
bytassanee chaicharoen
 
PDF
จุดเน้นที่ 9ภาค1 ปี55
bytassanee chaicharoen
 
DOC
Moral Project Plan2008
bySupaporn Nilayakanon
 
PDF
รายชื่อผู้รับทุนวิจัยปี 51 52
byjib jibs
 
XLS
O netม.3
byKittisak Amthow
 
PPT
Onet khong banluam
byAnon
 
2553 โครงการห้องสมุดพี่ให้น้องครั้งที่ 1 กลุ่มจิตอาสา ม.มหิดล
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
โครงการนักสำรวจแห่งท้องทุ่ง
byTaweesak Poochai
 
การวิจัยเพื่อตอบสนองการพัฒนาท้องถิ่น
byKorawan Sangkakorn
 
03 แบบ ว-1ด-วณิชชาv3
byKruBeeKa
 
การพัฒนาการเรียนการสอนประวัติศาสตร์ โครงงาน
byteacherhistory
 
การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน
byกศน.
 
4ตาราง2.2.1
byPochchara Tiamwong
 
จุดเน้นที่ 2 จัดการศึกษาเพื่อการมีงานทำ
byโรงเรียนมหาธิคุณวิทยา
 
โครงงานกลุ่มที่ 2
by0892827602
 
โครงการห้วยองคต
bymook_suju411
 
ยินดีต้อนรับ
bywithawat na wanma
 
2554 ค่ายคืนปัญญาสู่มาตุภูมิ ชมรมอีสาน พระนครเหนือ
bymahaoath พระมหาโอ๊ท
 
04 แบบ ว-1ย-1ด-วณิชชา-แผนย่อย
byKruBeeKa
 
Focus2
bykruchaily
 
จุดเน้นที่ 9
bytassanee chaicharoen
 
จุดเน้นที่ 9ภาค1 ปี55
bytassanee chaicharoen
 
Moral Project Plan2008
bySupaporn Nilayakanon
 
รายชื่อผู้รับทุนวิจัยปี 51 52
byjib jibs
 
O netม.3
byKittisak Amthow
 
Onet khong banluam
byAnon
 

ศิลปวัฒนธรรมตำบลเชื้อเพลิง

  • 1.
    คํานํา รายงานเลมนี้เกี่ยวของกับกิจกรรมดานศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นในการ ปฏิบัติงานของนิสิตนักศึกษาโครงการเรียนรูรวมกัน สรางสรรคชุมชน ทบวงมหาวิทยาลัยโดย หนวยแกนนําประสานงานสถาบันราชภัฏสุรินทร พื้นที่รับผิดชอบ คือ ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอ ปราสาท จังหวั ดสุรินทร จัด ทํ าขึ้ นเพื่อ สํารวจเก็บขอมูล รับทราบปญหาและความต องการ เบื้องตนของชุมชน มีการสรางเครือขายความรวมมือของชุมชนในการอนุรักษศิลปวัฒนธรรม ตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณีทองถิ่น นอกจากนี้ไดจัดทําขอเสนอแนะ ขอคิดเห็น ที่ไดรับจาก การศึกษา มาเสนอตอชุมชน เพื่อกอประโยชนและตระหนักถึงความสําคัญในคุณคาของมรดก ทางดานศิลปวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมประเพณี ภูมิปญญาทองถิ่น และมีสวนรวมในการจรรโลง และรักษาไวสืบตอไป การจัดทํารายงานของกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นในการปฏิบัติงานของ นิสิตนักศึกษาโครงการเรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน ทบวงมหาวิทยาลัย โดยหนวยแกนนํา ประสานงานสถาบันราชภัฏสุรินทร ซึ่งไดรับความรวมมือจากคณาจารย ผูแทนหนวยราชการ องคกร และประชาชนในทองถิ่นที่ใหความอนุเคราะหขอมูลจนสําเร็จลุลวงไปดวยดี กลุมกิจกรรม ดานศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น จึงขอขอบพระคุณมา ณ โอกาสนี้ คณะผูจัดทํา กลุมกิจกรรมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น  โครงการเรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน สถาบันราชภัฏสุรินทร
  • 2.
    บทที่ 1 บทนํา ความเปนมาและความสําคัญของโครงการ จากการประชุมคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม 2544 วันที่ 8, 15, และ 29 มกราคม 2545 ไดมีมติซึ่งสรุปสาระสําคัญไดวา ในชวงปดภาคการศึกษาประจําปการศึกษาควรจะไดจัดให มีโครงการเพื่อใหนิสิตนักศึกษา รวมถึงอาจารยไดกระทํากิจกรรมที่สรางสรรคและใชเวลาวางให เป น ประโยชน ก อ เกิ ด รายได ห รื อ เพิ่ ม ทั ก ษะด า นอาชี พ มี ก ารฝ ก ฝนและดํ า เนิ น การในฐานะ ผูประกอบการรายใหม (Young Entrepreneur) ในอนาคต ซึ่งเบื้องตนนี้ เกิดขึ้นจากดําริของ ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี (พ.ต.ท. ทักษิณ ชินวัตร) เพื่ อ สนองต อ นโยบายของรั ฐ บาลและมติ ค ณะรั ฐ มนตรี ดั ง กล า วข า งต น กลุ ม ศิ ล ปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น จึงไดเล็งเห็นถึงความสําคัญของโครงการนี้ที่ใหนิสิตนักศึกษาได เรียนรูวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมและประเพณีทองถิ่น โดยใชภูมิปญญารวมกับชุมชนในการ พั ฒ นาท อ งถิ่ น สร า งความคิ ด ในเชิ ง สร า งสรรค มี น วั ฒ กรรมสิ่ ง ประดิ ษ ฐ ใ หม ๆ ที่ ส ามารถ เชื่อมโยงจากการใชงานไดจริงในชุมชน ตลอดจนสงเสริมอนุรักษ สืบสานและสรางเครือขายรวม ในการอนุรักษมรดกวัฒนธรรมของชาติทั้งทางดานขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรมและ ภูมิปญญาทองถิ่นใหคงอยูตอไป วัตถุประสงคของโครงการ 1. เพื่อใหนักศึกษาสํารวจเก็บขอมูลงานดานศิลปะ ขนบธรรมเนียม ประเพณีวัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นในแตละตําบลที่ไดเขาไปปฏิบัติงาน 2. เพื่อทราบปญหาและความตองการเบื้องตนของชุมชนที่มีตองานดานศิลปะวัฒนธรรม และภูมมิปญญาทองถิ่นที่มีตอการอนุรักษมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ 3. เพื่ อ สร า งเครื อ ข า ยความร ว มมื อ ของชุ ม ชนในการอนุ รั ก ษ ม รดกทางด า นศิ ล ปะ วัฒนธรรมตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณีของทองถิ่น 4. เพื่ อ ให นั ก ศึก ษาได เ รีย นรูแ ละตระหนัก ถึงความสําคัญและคุ ณ คาของมรดกศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี ภูมิปญญาทองถิ่นและมีสวนรวมในการจรรโลง และรักษาไว พื้นที่เปาหมาย ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร
  • 3.
    การดําเนินงาน 1. นักศึกษาที่ออกปฏิบัติงานมีกิจกรรมที่ตองดําเนินการประกอบดวย กิจกรรมที่ 1 นักศึกษาสํารวจเก็บขอมูลในดานแหลงโบราณสถาน แหลงโบราณคดี โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ แหลงวัฒนธรรมตามรูปแบบการจัดเก็บขอมูลที่ กรมศิลปากรกําหนด กิจกรรมที่ 2 นักศึกษาสํารวจเก็บขอมูลในดานมรดกวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี การละเลนพื้นบานและภูมิปญญาทองถิ่นโดยการสอบถาม สังเกตการณ สืบคน การสัมภาษณ ถายภาพ หรือวาดภาพลายเสน ตามรู ป แบบการจั ด เก็ บ ข อ มู ล ที่ ก รมศิ ล ปากรกํ า หนดหรื อ อื่ น ๆที่ เหมาะสม กิจกรรมที่ 3 นักศึกษาจัดกิจกรรมหรือโครงการสืบสานอนุรักษมรดกไทยหรือ ภูมิปญญาทองถิ่นรวมกับชุมชนหรือตําบล 2. นําผลการจัดกิจกรรมที่ไดศกษาและจัดทํา ประมวล สรุป วิเคราะห และเสนอปญหา ึ ขอคิดเห็น นิยามศัพทเฉพาะ “มรดกทางศิลปวัฒนธรรม” หมายถึง ผลงานที่เกิดจากการคิดคนประดิษฐสรางสรรคส่ิง ที่ ถือ กัน มาเป น สิ่ ง ที่ดี ง าม แล ว เรี ย นรูสืบ ทอดตอ ๆ กั น บางสิ่งยั ง คงเหลือเปน หลัก ฐานจนถึ ง ปจจุบัน มรดกทางศิลปวัฒนธรรม จึงรวมถึงขนบธรรมเนียมประเพณี ภาษา และวรรณกรรม การแสดง โบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปหัตถกรรมตาง ๆ เปนตน “โบราณสถาน” หมายถึง มรดกทางศิลปวัฒนธรรมประเภทสิ่งกอสราง อาคาร สถานที่ และสวนประกอบที่เคลื่อนยายไมได เปนที่ดินเนิน ที่มีหลักฐานเกี่ยวเนื่องกับประวัติศาสตร เปนถ้ํา เพิงผาที่คนโบราณเคยพักอาศัยแลวทิ้งรองรอยภาพศิลปะ หรือฝงศพ หรือบางแหงอาจยังถูกใช ประโยชนอยูในปจจุบัน เชน วัด เจดีย ปราสาท แหลงประวัติศาสตร เปนตน “โบราณวัตถุ” หมายถึง มรดกทางศิลปวัฒนธรรมที่เปนวัตถุขนาดตาง ๆ สามารถ เคลื่อนยายไดยากตามขนาดตาง ๆ และน้ําหนักหรือชนิดของโบราณวัตถุ เชน เครื่องปนดินเผา พระพิมพ อาวุธ เครื่องประดับ เปนตน “ภูมิปญญาทองถิ่น” หมายถึง งาน/ผลงาน หรือการประดิษฐอยูในดานตาง ๆ เชน ดาน  ศิลปวัฒนธรรม ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน หรือในดานอื่น ๆ
  • 4.
    ระยะเวลาการดําเนินโครงการ วันที่ 1 – 30 เมษายน 2546 ปฏิบัติงานภาคสนามในพื้นที่ วันที่ 1 – 31 พฤษภาคม 2546 ประโยชนที่คาดวาจะไดรบ ั 1. ไดฐานขอมูลดานโบราณสถาน แหลงโบราณคดี โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุและแหลง วัฒนธรรมในแตละตําบล 2. ไดฐานขอมูลมรดกวัฒนธรรมดานขนบธรรมเนียมประเพณี การละเลนพื้นบานและ ภูมิปญญาทองถิ่น ในแตละตําบล 3. มีก ารเก็บ รวบรวมข อ มู ล ในดา นตา ง ๆ และรายงานผลที่ จ ะนํา ไปขยายผลในการ ดําเนินการและพัฒนาตอไปในอนาคต 4. มีการสรางเครือขายชุมชนและรับทราบปญหาและความตองการของชุมชนที่มีตองาน ดานอนุรักษมรดกวัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น เพื่อหนวยงานที่เกี่ยวของนําไป ดําเนินการแกไขและพัฒนาตอไป 5. ทําใหนักศึกษามีความเขาใจและเห็นความสําคัญและเห็นคุณคาตอการอนุรักษมรดก ทางวัฒนธรรมในดานตาง ๆ
  • 5.
    บทที่ 2 สภาพทั่วไปของชุมชน ประวัติชุมชน ตําบลเชื้อเพลิงแตเดิมอยูในเขตการปกครองตําบลไพล ตอมาเมื่อป พ.ศ. 2524 ไดแยก เปนตําบลเชื้อเพลิงโดยเริ่มแรกมี 9 หมูบาน และเมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ 2540 ไดมีประกาศ จัดตั้งจากกระทรวงมหาดไทยใหเปนองคการบริหารสวนตําบล ตามพระราชบัญญัติสภาตําบล และ สภาองคการบริหารสวนตําบล พ.ศ. 2537 ปจจุบันองคการบริหารสวนตําบลเชื้อเพลิงมีที่ทําการอยู ที่บานรําเบอะหมูที่ 2 ตําบลเชื้อเพลิง คําวา “เชื้อเพลิง” มาจากภาษาทองถิ่น เปนชื่อของตนไมชนิดหนึ่งซึ่งชาวบานถือวาเปนยา สมุนไพรใชสําหรับสตรีที่คลอดบุตรชวยขับเลือดหลังจากอยูไฟ ปจจุบันตําบลเชื้อเพลิงแบงเขตการปกครองตามลักษณะทองที่มีหมูบานจํานวน 12 หมูบาน ประกอบดวย หมูที่ 1 บานเชื้อเพลิง หมูที่ 2 บานรําเบอะ หมูที่ 3 บานโพธิ์กอง หมูที่ 4 บานแสรโบราณ หมูที่ 5 บานขยอง หมูที่ 6 บานปราสาท หมูที่ 7 บานเสม็ด หมูที่ 8 บานขนาดปริง หมูที่ 9 บานหนองซูง หมูที่ 10 บานปรือรูง หมูที่ 11 บานโสนกพัฒนา หมูที่ 12 บานเชื้อเพลิงสามัคคี สภาพชุมชน 2.1 ระยะทางชุมชน หางจากที่วาการอําเภอปราสาท 6.50 กิโลเมตร ไปทางทิศเหนือ ระยะทางหางจากศาลากลางจังหวัดสุรินทรไปทางทิศใต 23 กิโลเมตร 2.2 ขนาดพื้นที่ของตําบล/ชุมชนที่ดําเนินงาน 32.6256 ตารางกิโลเมตร - ที่ดินสาธารณะประโยชน 150 ไร
  • 6.
    - ที่ดินราชพัสดุ - ไร - ที่ดินที่อยูอาศัย 1,072 ไร - ที่ดินทํากิน 14,821 ไร - พื้นที่ปา 3,150 ไร - พื้นที่แหลงน้ํา 1,200 ไร รวม 20,392 ไร 2.3 จํานวนประชากรทั้งหมดในตําบล/ชุมชน ชาย 3,687 คน หญิง 3,822 คน รวม 7,509 คน จํานวนหมูบาน 12 หมูบาน จํานวน จํานวนประชากร (คน) ชวงอายุ(ป) ครัวเรือ 60 ป หมู ต่ํา น ชาย หญิง รวม 1- 2 3-5 6 - 11 12- 14 15 - 17 18 - 49 50 - 59 ขึ้น อื่น ๆ กวา 1 ไป 1 167 330 331 661 5 16 31 65 30 31 346 63 71 3 2 239 462 469 931 2 23 35 82 43 59 484 74 124 5 3 129 287 330 617 2 18 22 51 23 22 334 57 84 4 4 147 227 224 451 3 11 21 36 12 18 254 52 42 2 5 74 187 196 383 3 11 20 39 15 21 198 34 38 4 6 142 353 348 701 3 11 30 64 24 20 383 74 87 5 7 92 230 233 463 1 10 19 55 28 9 246 41 54 - 8 147 350 321 671 6 13 27 63 35 42 344 55 81 5 9 204 455 474 929 2 35 57 121 51 50 477 74 60 2 10 145 289 333 622 6 23 24 70 34 39 293 65 69 1 11 746 169 161 330 1 8 9 26 8 18 185 42 31 2 12 137 348 402 750 4 24 29 87 46 36 369 65 89 1 รวม 1769 3687 3822 7509 38 203 324 759 349 374 3913 696 830 35 อื่น ๆ หมายถึง ประชากรที่เปนชาวตางชาติในชุมชนนั้น ไมระบุเพศ * รวม หมายถึง จํานวนประชากรรวมถึงอื่น ๆ ในแตละชุมชนดวย หมายเหตุ ขอมูลประชากรจากสํานักงานสถิติ อ.ปราสาท จ.สุรินทร ประจําเดือนมีนาคม 2546 รวบรวมวันที่ 11 เมษายน 2546โดยนักศึกษาโครงการเรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน
  • 7.
    สภาพทางเศรษฐกิจ 3.1อาชีพ - อาชีพหลักของประชากรในตําบล/ชุมชน 1. ทํานา 2. เลี้ยงสัตว 3. ปลูกหมอน เลี้ยงไหม 4. ทอผา 5. ปลูกพืชฤดูแลง 3.2 รายไดของประชากรตอครัวเรือน 1. หมูที่ 1 บานเชื้อเพลิง 27,806 บาท/ครัวเรือน/ป 2. หมูที่ 2 บานรําเบอะ 52,086 บาท/ครัวเรือน/ป 3. หมูที่ 3 บานโพธิ์กอง 70,000 บาท/ครัวเรือน/ป 4. หมูที่ 4 บานแสรโบราณ 20,000 บาท/ครัวเรือน/ป 5. หมูที่ 5 บานขยอง 126,000 บาท/ครัวเรือน/ป 6. หมูที่ 6 บานปราสาท 45,000 บาท/ครัวเรือน/ป 7. หมูที่ 7 บานเสม็ด 25,000 บาท/ครัวเรือน/ป 8. หมูที่ 8 บานขนาดปริง 23,000 บาท/ครัวเรือน/ป 9. หมูที่ 9 บานหนองซูง 15,000 บาท/ครัวเรือน/ป 10. หมูที่ 10 บานปรือรูง 89,522 บาท/ครัวเรือน/ป 11. หมูที่ 11 บานโสนกพัฒนา 70,000 บาท/ครัวเรือน/ป 12. หมูที่ 12 บานเชื้อเพลิงสามัคคี 85,777 บาท/ครัวเรือน/ป 3.3 สถานประกอบการในตําบล/ชุมชน - ปมน้ํามัน 1 แหง - โรงสีขนาดยอม 32 แหง - ตลาดนัด 2 แหง
  • 8.
    สภาพทางสังคม 4.1 การศึกษา สถานศึกษา จํานวนนักเรียน (คน) จํานวนครู (คน) 1. โรงเรียนประถมศึกษา 3 แหง 1.1 โรงเรียนบานโพธิ์กอง 263 10 1.2 โรงเรียนบานเชื้อเพลิง 372 13 1.3 โรงเรียนรัฐประชาสามัคคี 256 11 2. โรงเรียนมัธยมศึกษา 1 แหง 2.1 โรงเรียนเชื้อเพลิงวิทยา 500 23 3. อื่นๆ 1 แหง 3.1 โรงเรียนศึกษาพิเศษ 336 51 3.2 ศูนยพัฒนาเด็กเล็ก หมู 2 90 4 หมู 3 60 3 4.2 สถาบันและองคกรทางศาสนา - วัด 4 แหง - สํานักสงฆ 1 แหง - โบสถ ( คริสตจักร) 1 แหง มีสมาชิก 163 คน อาจารย 3 คน 4.3 สาธารณสุข - สถานีอนามัย 1 แหง - สถานที่ผลิตยาสมุนไพร / อาหารเสริม 1 แหง - กลุม ผสส. / อสม. 12 กลุม 4.4 หนวยงานที่ดูแลดานความปลอดภัยในชีวิตและทรัพยสิน(เชน ทสปช./อปพร./อื่นๆ) 1 กลุม 4.5 การรวมกลุมของคนในชุมชน (เชน กลุมแมบานเกษตรกร / อื่นๆ) 1. กลุมผูจดทําแปลงขยายพันธุขาว ั 2. กลุมศูนยผลิตเมล็ดพันธุขาวชุมชน 3. กลุมทอผาไหม 4. กลุมธนาคารผัก
  • 9.
    5. กลุมกองทุนฟนฟูอาชีพเกษตรกร หลังการพักชําระหนี้ 6. กลุมเกษตรเกื้อกูล 7. กลุมเกษตรอินทรีย การบริการขั้นพื้นฐาน 5.1 การคมนาคม - ทางบก มีถนนสายที่สําคัญ 1 สาย ไดแก สุรินทร – ปราสาท สภาพการใชงาน - ภายในชุมชน ใชงานทางบก - ระหวางชุมชน ใชงานทางบก 5.2 การโทรคมนาคม - ที่ทําการไปรษณียโทรเลข 1 แหง - สถานบริการโทรศัพท 21 แหง สภาพการใชงาน 15 แหง 5.3 การไฟฟา - จํานวนหมูบานที่มีไฟฟาเขาถึง 12 หมูบาน 5.4 การประปา - จํานวนหมูบานที่มีประปาตําบล / ชุมชน หรือประปาหมูบาน 8 แหง 5.5 แหลงน้ําธรรมชาติ 1. หวยโยน 2. หนองน้ํา 2.1 หนองระกา 2.2 หนองมะเมียง 2.3 หนองบันคลา 2.4 หนองกะทม 1 2.5 หนองกะทม 2 2.6 หนองขยอง 2.7 หนองจลีก 2.8 หนองปราสาท 2.9 หนองโดนเสาะ 2.10 หนองตากวง 2.11 หนองตาเมียง 2.12 หนองตามุน
  • 10.
    2.13 หนองพลวง 2.14 หนองขนาดปริง 2.15 หนองเปรอะ 2.16 หนองตะเกียด 2.17 หนองซูง 2.18 หนองปรือรูง 2.20 หนองรูง 2.21 หนองนาสาม 2.22 หนองเชื้อเพลิง 5.6 แหลงน้ําที่สรางขึ้นเพื่ออุปโภค/บริโภค - ฝาย 3 แหง ขนาด 100, 60 และ 40 ไร - บอน้ําตื้น (บอขุด) 10 แหง มีน้ําใชตลอดป 3 แหง มีน้ําใชไมตลอดป 7 แหง - บอโยก 23 แหง มีน้ําใชตลอดป 20 แหง มีน้ําใชไมตลอดป 3 แหง - อื่น ๆ (ระบุ)…………………… 5.7 แหลงน้ําเพื่อการเกษตร 1. หนอง หมู 2, 6, 3, 5, 7, 8 และ 9 ปริมาณ a เพียงพอ ขาดแคลน 2. อางเก็บน้ํา หมู 3 ปริมาณ เพียงพอ a ขาดแคลน 3. คลองชลประทาน หมู 7 และ 6 ปริมาณ เพียงพอ a ขาดแคลน 4. หวย หมู 7 ปริมาณ a เพียงพอ ขาดแคลน 5. คลอง หมู 6, 10, 12, 11 และ 9 ปริมาณ เพียงพอ a ขาดแคลน 6. สระ ปริมาณ เพียงพอ a ขาดแคลน 5.8 สวนสาธารณะ/สนามกีฬา 1. สนามกีฬาหมูบานหมูที่ 1,2, 4,5,6,8,9,10,11,12 5.9 สถานที่พักผอนหยอนใจ 1. ปราสาทบานไพล บานปราสาท 2. หนองปราสาท บานปราสาท 3. สวนสมุนไพร บานปราสาท 4. อางเก็บน้ําบานโพธิ์กอง บานโพธิ์กอง
  • 11.
    5. สวนผักปลอดสารพิษ บานเสม็ด 6. หวยเสม็ด บานเสม็ด 7. หวยยวน บานแสรโบราณ สภาพทางสังคมและวัฒนธรรม 1. เขมร เขมร เปนกลุมชนพื้นเมืองที่สําคัญกลุมหนึ่งในบริเวณภาคอิสานตอนลางของประเทศไทย และเปนกลุมที่มีบทบาทเดนชัด ในการควบคุมอิทธิพลทางการเมืองของดินแดนอิสานระหวาง พุทธศตวรรษที่ 12-18 พวกเขมรหรือขอม อาจจะอพยพมาจากทางเหนือของแมนํ้าโขง โดยตาม ชาวมอญลงมาตอนลางแตไปตั้งหลักแหลงอยูทางทิศตะวันออกในดินแดนที่เปนประเทศลาวใน ปจจุบัน และในที่ราบสูงโคราช รวมทั้งคงมีบางสวนที่อพยพไปตามลําน้ําโขง ตั้งถิ่นฐานปะปน กับกลุมดั้งเดิมอื่นๆ กลุมชนชาวเขมรไดมีการเคลื่อนยายถิ่นฐานดวยเหตุผลทางการเมืองและอิทธิพลความเชื่อ ทางศาสนาพราหมณฮินดูอยูเปนระยะ ซึ่งเปนชวงที่อิทธิพลทั้งทางการเมืองและวัฒนธรรมเขมรได แพรเขาสูอิสานตอนลางอยางมากมาย ในชวงเวลานี้ไดมีการกอสรางศาสนสถานไวเปนจํานวนมาก และนาจะเป น ชว งสําคั ญช ว งหนึ่งที่มีการอพยพของชาวเขมรจากประเทศกัมพู ชา โดยเฉพาะ ชางฝมือและแรงงานเขมรเขาสูประเทศไทย ซึ่งในเขตของตําบลเชื้อเพลิงนั้นนาจะเปนที่อยูเกาของ ชาวเขมรโบราณ โดยทราบจากหลักฐานที่มีการสรางปราสาทบานไพล ซึ่งเปนสถาปตยกรรมแบบ เขมร ชาวเขมรเหลานี้คงไดตั้งบานเรือนอยูบริเวณเดียวกันกับชาวกูยในเขตปาดงทั่วไปในสมัยนั้น ชาวเขมรที่เขามานี้ไดนําเอาวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมตางๆ เขามาใชและเขาไปมี อิ ท ธิ พ ลต อ กลุ ม อื่ น ก อ ให เ กิ ด การผสมกลมกลื น ทางเชื้ อ ชาติ ภาษาและวั ฒ นธรรม จนเกิ ด เอกลักษณเฉพาะถิ่น โดยไดมีการกําหนดชื่อเรียกของภาษาเขมรและคนที่พูดภาษาเขมรในประเทศ ไทยวา “เขมรถิ่นไทย” โดยทั่วๆ ไปแลวชาวเขมรถิ่นไทยจะเรียกตัวเองวา “คแมร” และเรียกภาษาของตัวเองวา “คแมร-ลือ” ซึ่งมีความหมายวา “เขมรสูง” เรียกภาษาเขมรและชาวเขมรที่อาศัยอยูในประเทศ กัมพูชาวา “คแมร-กรอม” แปลวา “เขมรต่ํา” และเรียกคนไทยหรือคนที่พูดไทยวา “ซีม” ซึ่งตรงกับ คําวา สยาม ในภาษาไทย กลาวโดยทั่วไปเขมรและไทยคลายกันมาก ผิดแตคนไทยเขมรมักจะมีผิวสีคล้ํากวาไทย และมักนิยมไวหนวดเครา สวนความเปนอยู การนับถือศาสนา ขนบธรรมเนียม ประเพณีและ วัฒนธรรมจะมีสวนคลายคลึงกับวัฒนธรรมของไทยหรือของไทยลาวมาก เพราะวาตางก็อยูใน
  • 12.
    วัฒ นธรรมแบบพระพุท ธศาสนาและสัง คมชาวนาเหมื อนกั น แตค วามเชื่อ บางอย า งที่มี ค วาม แตกตางกันออกไปเขมรยังรักษาของตนไวอยางดี 2. ภาษาเขมร ได มี ก ารขุ ด พบศิ ล าจารึ ก อั ก ษรขอม ภาษาเขมรโบราณ ที่ มี อ ายุ เ ก า แก ตั้ ง แต ร าว พุทธศตวรรษที่ 12 ที่วัดจุมพลสุทธาวาส นอกจากนี้ยังไดมีการขุดพบอีกหลายที่ในจังหวัดสุรินทร ซึ่งเปนหลักฐานที่แสดงวามีกลุมชนที่ใชภาษาเขมรเปนภาษาพูดและภาษาเขียนมาตั้งแตโบราณแลว ในบริเวณจังหวัดสุรินทร โดยในบริเวณพื้นที่ตําบลเชื้อเพลิงนั้นมีหลักฐานที่บงบอกวามีการใช ภาษาเขมรตั้งแตโบราณจนถึงในปจจุบัน โดยพบวามีการจารึกคัมภีรพระไตรปฎกเปนภาษาเขมร โดยมีหลักฐานที่ วัดมุนีนิรมิต และชาวบานในตําบลสวนมากจะพูดภาษาเขมร คนที่พูดภาษาอื่น มักจะเปนคนที่มาจากตางถิ่น ภาษาที่นอกเหนือจากภาษาเขมร เชน ไทยลาว สวย ภาษาเขมรเปนภาษากลุมยอยของกลุม ภาษามอญเขมร นักภาษาศาสตรไดแบงภาษาออกเปน 3 กลุม ตามเขตการปกครอง คือ 1. ภาษาเขมรเหนือ หรือเขมรสูง หรือเขมรถิ่นไทย เปนภาษาของคนไทยเชื้อสายเขมรที่ อาศัยอยูในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย 2. ภาษาเขมรกลาง เปนภาษาของผูที่พดภาษาเขมรในประเทศกัมพูชา ( ชาวกัมพูชาจะเรียก ู คนที่พูดภาษาเขมรในตอนใตของเวียดนามวา เขมรต่ํา และเรียกตนเองวา เขมรกลาง ) 3.ภาษาเขมรใต เป น ภาษาของคนเวี ย ดนามเชื้ อ สายเขมรที่ อ าศั ย อยู ท างตอนใต ข อง เวียดนาม สําหรับกลุมชนในจังหวัดสุรินทรและในเขตตําบลเชื้อเพลิงที่พูดภาษาเขมรนั้น ภาษาที่พูด มีความแตกตางจากภาษาเขมรในประเทศกัมพูชา จนบางครั้งพูดและฟงแตกตางกัน ปจจุบันภาษา เขมรที่ประชาชนในจังหวัดสุรินทรใชพูดกันมีลีลาของเสียงเรียบเสมอ นุมนวล ออนโยน ไม กระโชกโฮกฮาก ไมกระแทกกระทั้น ไมมีอักษรสูง คําที่ออกมาจะเปนอักษรกลางถึงอักษรต่ํา ทั้งสิ้น เปนภาษาที่ใชเขียนดวยอักษรขอมหรือเขมรโบราณ ซึ่งปรากฎเปนตัวอักษรในคัมภีรใบ ลานและบทสวดตางๆที่จารึกเปนตัวหนังสือไทยโบราณและอักษรขอม ภาษาเขมรนับเปนภาษา เขียนภาษาหนึ่งที่ผูบวชเรียนในสมัยกอน จําเปนตองเรียนควบคูกับภาษาไทย ทั้งนี้เพราะคัมภีรใบ ลานตามวัดเกาแกจะมีบทสวดหรือคําสอนเปนภาษาเมรเสียสวนใหญ ภาษาเขมรหรือเขมรถิ่นไทย เปนภาษาที่ไมมีระบบเสียงวรรณยุกต และไมมีระบบเสียง หนัก - เบาของสระ มีการแบงแยกความหมายของคําแตมีระบบทํานองเสียง คลายกับภาษาอังกฤษ เชน ซี บาย (ทํานองเสียงกลาง) แปลวา “กินขาว” ซี บาย(ทํานองเสียงสูง) แปลวา “กินขาวไหม”
  • 13.
    ภาษาเขมรถิ่นไทยมีสระทั้งหมด 24 เสียงแบงเปนสระเดี่ยว 28 เสียง สระผสม 6 เสียง และมีพยัญชนะ 21 เสียง ซึ่งเกิดเปนพยัญชนะตนได 21 เสียง พยัญชนะทาย 14 เสียง ภาษาเขมรจํานวนมากมีรากศัพทมาจากภาษาบาลีสันสกฤต เชน การนับเดือนทั้งสิบสอง เดือน โดยการเริ่มนับตั้งแตเดือนหาเปนตนไป ดังนี้ ภาษาไทย ภาษาเขมร ภาษาสันสกฤต เดือนหา แคแจด แจตรมาศ เดือนหก แคประสะ ไพศาขมาศ เดือนเจ็ด แคเจษ เชษฐมาศ เดือนแปด แคอาสาต อาสาฒามาศ เดือนเกา แคสราบ ศราวณะมาศ เดือนสิบ แคพ็อดระบ็อด พัทธรปทมาศ เดือนสิบเอ็ด แคอาโสจน อาศวยธมาศ เดือนสิบสอง แคกระเดอะ กรรติกมาศ เดือนอาย(หนึ่ง) แคเมียะตูจ(เอียะเสียงยาว) มามตศิรมาศ เดือนยี(สอง) ่ แคเบาะฮ(เสียงกระแทก) ยุศยมาศ(เขมรเรียกวาเมียะตูจ) เดือนสาม แคเมียะทม(เอียะเสียงยาว) มาฆมาศ(เขมรเรียกวาเมียะทม) เดือนสี่ แคปะกุน ยวลคุณมาศ ภาษาเขมรเปนภาษาที่มีความคลายคลึงกับภาษาไทยมากกวาความแตกตาง เพราะภาษา เขมรมี ลั ก ษณะคํ า โดด เช น เดี ย วกั บ ภาษาไทย แต ใ นขณะเดี ย วกั น ก็ มี ลั ก ษณะของภาษาคํ า ที่ ติดตอกันซึ่งมีลักษณะดังนี้ 1. ความคลายคลึงกับภาษาไทย 1.1 คําในภาษาเขมรสวนมากเปนคําพยางคเดียว ไมมีการเปลี่ยนแปลงรูปเพื่อแสดง หนาที่ในประโยค เชนเดียวกับภาษาไทย เชน คํานาม ไมมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อแสดงเพศ พจน แตใชคําอื่นประกอบเพื่อแสดง เพศ พจน ตัวอยางเชน สรีสวยเนียะ(แสร็ย) ผูหญิง 1 คน โกนสรี - ลูกสาว คํากริยาไมมีการเปลี่ยนรูปเพื่อบอกกาล มาลา วาจก แตใชคําอื่นๆ ประกอบเชน ขฒกพุงซีบาย - ฉันกําลังกินขาว กนปรุสนึงโตวรีน - ลูกชายจะไปเรียน เนียงแดงเโตวตลาด - นางสาวแดงไปตลาด 1.2 คําในภาษาเขมรคําเดียวมีความหมายและหนาที่ในประโยคไดหลายอยางเชน นึง – จะ,กับ เนา – อยู,ยัง ผดัจ(เผด็จ) – ตัด
  • 14.
    1.3 ภาษาเขมรมีลกษณะนามใชเชนเดียวกับภาษาไทย เชนผกาปรโตง - ดอกไม 2 ั ชอ เปราะฮปรําเนียะ – ผูชาย 5 คน ปรํามูยดม 6 บาท 1.4 คําขยายไวหลังคําถูกขยาย เชน ผกาลออ - ดอกไมสวย บายจะเอิน - ขาวสุก อังกัวรธม - เมืองใหญ ลออจณัป – งามเดน 1.5 ภาษาเขมรใชในการสรางคําแบบคําประสม เชน ผกายพรึก-ดาวรุงดาวประจําเมือง ตาราเหาะ - ดาวเทียม 1.6 ภาษาเขมรเปนภาษาซอนคําแบบคําซอนภาษาไทย เชน เลมียดไลม - (พูก) ชา ๆ ผดวจเผดิม - แรกเริ่ม โรยเรียบ - เรียบรอย ราบเรียบ 1.7 การเรียงคําเขาประโยคในภาษาเขมรเปนภาษาไทย เชน อัปรีร สี กบาล - อัปรีย กินหัว โลก กรู ฟนเรียน ขญมดมปะเตียะ ยูรเฮย - คุณครูสอนฉันมานานแลว จะแก ขเมา เนา กรอม ปะเตียะ - หมาดําอยูใตถุนบาน 1.8 เขมรยืมคําภาษาตางประเทศ เชน คําบาลี สันสกฤต เขาไปในภาษาของตนมาก พอๆ กับภาษาไทย ทั้งนี้เพราะวาเปนภาษาเกี่ยวกับศาสนาและพิธีกรรม 2. ความแตกตางกับภาษาไทย 2.1 การสรางคําในภาษาเขมร มีการสรางคําที่แตกตางจากภาษาไทยตรงที่ภาษาไทยใช วิธีการสรางคําแบบประสมคําเปนหลัก แตเขมรโบราณใชวิธีในการสรางคําโดยการเติมหนาคําและ กลางคํา แตไมมีการเติมทายคํา ลักษณะเชนนี้คลายกับการสรางคําในภาษาคําติดตอ 2.2 เขมรไมใช ว รรณยุกต ขอนี้เปนความแตกต างที่เห็นไดชัดมาก คือ ถอยคํา ใน ภาษาไทยของเราใชวรรณยุกตกําหนดความหมายของคํา จึงตองคิดเครื่องหมายวรรณยุกตข้ึนใช สวนในภาษาเขมร การบงบอกความหมายของคําขึ้นอยูกับการเนนคํา ฉะนั้นการเขียนภาษาเขมร จึงไมมีเครื่องหมายวรรณยุกต 2.3 วิธีการหยิบยืมคําในภาษาตางประเทศไปใชในภาษาของตนทั้งภาษาไทยและเขมร ไดหยิบยืมภาษาตางประเทศใชในภาษาของตนมากพอๆ กัน ตางกันเพียงแตวา ไทยมักยืมคํามาใช มากกวาจะยืมระบบเสียง และระบบไวยกรณมาปรับปรุงในภาษาของตน สวนเขมรนั้นรับภาษา บาลี สันสกฤตเขาไปใชโดยการหยิบยืมคํา ระบบเสียงไวยกรณที่สําคัญ กล า วถึ ง ลั ก ษณะคํ า กริ ย าประการหนึ่ ง ซึ่ ง เกิ ด ขึ้ น ในประโยคแล ว ลั ก ษณะ โครงสรางของประโยคจะแตกตางไปจากโครงสรางของประโยคปกติ กลาวคือ ลักษณะเปนกริยา ตามดวยประธาน ลักษณะของประโยคโครงสรางแบบนี้จะพบมากกับคํากริยาที่ใชแสดงลักษณะ รางกาย ตัวอยางเชน - ภาษาไทยใช ขาหัก ภาษาเขมรใช หักขา(บักเจิง) - ภาษาไทยใช หัวแตก ภาษาเขมรใช แตก หัว (แบก- กบาล)
  • 15.
    โครงสรางทางสังคม วิถีชีวต วัฒนธรรมความเปนอยู ิ ชาวเขมรถิ่นไทยในจังหวัดสุรินทรและชาวตําบลเชื้อเพลิงมีวิถีชีวิตเรียบงาย รักความสงบ ใหความเคารพผูท่อาวุโสกวา สวนมากประกอบอาชีพเกษตรกรรม เชน ทํานา ทําไร หนุมสาวรุน ี ใหมที่วางจากการทํานาทําไร จะเดินทางไปทํางานรับจางในตัวเมืองหรือในเมืองหลวง และเมื่อถึง ฤดูทําการเพาะปลูกก็เดินทางกลับสูภูมิลําเนาเพื่อประกอบอาชีพหลักของตน เด็กชายจะไดรับการ ฝกใหทํางานนอกบาน เชน งานในทองไรทองนา สวนเด็กหญิงจะไดรับการสั่งสอนอบรมให ทํางานภายในบาน เชน การทําอาหาร การเย็บปกถักรอย และงานทอผา โดยทั่วไปลักษณะของครอบครัวของชาวบานในตําบลเชื้อเพลิง จะเปนครอบครัวใหญ และมีบางครอบครัวที่มีการแยกออกมาอยู เปนครอบครัวยอยๆ ครอบครัวหนึ่งอาจจะประกอบดวย ตา ยาย (หรือ ปู ยา) ลุง ปา นา อา พี่ นอง ลูกหลานเปนจํานวนมาก ลักษณะครอบครัว เหมือนกับชาวไทยโดยทั่วไป คือ มีพอบานเปนหัวหนาครอบครัว พอครัวเปนผูทํางานเพื่อหาเลี้ยง สมาชิกในครอบครัว แตวาในสภาพปจจุบันนั้น ทั้งพอบานและแมบานตองชวยกันทํางานหาเลี้ยง ครอบครัว โดยทั่วไปชาวเขมรถิ่นไทยจะใหความสําคัญหรือใหเกียรติแกเพศชายในการดําเนิน กิจกรรมหรือตัดสินใจในเรื่องตางๆ แมวาวิถีชีวิตของชาวเขมรถิ่นไทยในสุรินทรและในเขตตําบลเชื้อเพลิงมีลักษณะคลายกับ คนไทยในทองถิ่นทั่วไป ถาเปรียบเทียบกับชาวเขมรในประเทศกัมพูชาแลว ความเปนอยู ประเพณี และความเชื่อตางๆ ของชาวเขมรถิ่นไทยจะมีสวนคลายกับชาวเขมรในประเทศกัมพูชามาก เชน ลักษณะของบานชั้นเดียวใตถุนสูง พิธีกรรมเกี่ยวกับการเกิด การตาย การแตงงาน การนับเวลา วัน เดือน ป การเชื่อเรื่องโชคลางของขลัง ฤกษยาม การรักษาโรคแบบพื้นบาน การประกอบ อาชีพ การละเลนตางๆ ตลอดจนอุปนิสัยสวนบุคคล เปนตน 1. อาหาร อาหารหลักของชาวบานในตําบลเชื้อเพลิง และชาวเขมรถิ่นไทย คือ ขาวเจา(ซึ่งไม เหมือนกับชาวอิสานทั่วไปทีกินขาวเหนียว) สวนอาหารพื้นบานที่เปนที่รูจกคือ “ปราเฮาะคแม” ่ ั (ปลาราเขมร) ปลาจอม ปลาแหง ปลายาง ปลาตม น้ําพริกจิ้มผัก เนื้อสัตว ผัก อาหารดังกลาว จัดเปนอาหารที่นิยมบริโภคในชีวิตประจําวัน นอกจากนี้ยังมีการนําวัตถุดบที่หาไดตามธรรมชาติ ิ มาประกอบอาหารที่จัดเปนเอกลักษณของตัวเอง เชน แกงปูใสเผือก(ละแวกะดาม) แกงกลวย (ซันลอรเจก) แกงหอย(ซันลอรกะเจา) แกงมะละกอ(ซันลอรละฮอง) ยําปลาจอม (เยือมแตร็ยป- รัย) ยําไขมดแดง(เยือมปวงอันกรอง) ยําดักแด เปนตน อาหารที่นยมบริโภคควบคูไปกับอาหาร ิ คาวไดแกอาหารหวานตางๆ หรือที่เรียกวา ปงแอม เชน ขาวตมใบมะพราว(อันซอมซาเลาะโดง)
  • 16.
    ขนมกนตาราง(นมกันตางราง) ขนมมุก(นมมุ) ขนมกันเตรือมขนมสะบันงา ขนมนางเล็ด ขนม ไสมะพราว(นมโกร็จ) เปนตน สําหรับอาหารที่ใชในประเพณี พิธกรรมตางๆ ของชาวบานในตําบลเชื้อเพลิงและชาว ี เขมรถิ่นไทยในจังหวัดสุรินทร จัดวาเปนอาหารที่ตองใชฝมอในการปรุงเปนพิเศษ อาหารที่เปน ื เอกลักษณในพิธีแตงงาน ประกอบดวย เนื้อหมู เสนหมี่ วุนเสน ฟกเขียว ฟกทอง วัตถุดบ ิ เหลานี้สามารถนําไปประกอบอาหารไดหลายอยาง เชน แกงหนอไม ตมจืดกระดูกหมู เนื้อหมู ทอดหรือยาง แกงหมูฟกทอง แกงจืดวุนเสน ผัดหมี่ แกงเผ็ดฟกเขียว อาหารเหลานี้ลวนเปน   อาหารมงคลสําหรับเลี้ยงแขกเหรื่อที่มารวมงาน สาเหตุที่เลือกอาหารเหลานี้ในพิธีแตงงานมาจาก ความเชื่อที่วาหมูเปนอาหารในโอกาสพิเศษ  เพราะในสมัยกอนนั้นเนื้อหมูหายากไมอาจ รับประทานไดทุกวัน ดังนัน การประกอบอาหารเนื้อหมูจึงเปนการแสดงถึงฐานะของผูจัดงานดวย ้ และเชื่อวาเสนหมี่ วุนเสนเปนสายใยเชื่อมโยงไมตรีของผูครองเรือนใหรักกันยิ่งยืนนาน และมีอายุ  ยืน ฟกเขียวคือความร่ํารวย เพราะฟกเขียวหมายถึงเงิน ฟกทองหมายถึงทอง ฟกเขียวและฟกทอง จึงแทนความเชื่อของชาวเขมรวาจะร่ํารวยเงินทอง สวนในงานศพนั้นนิยมแกงกลวย ซึ่งเปน เอกลักษณเฉพาะ โดยเมื่อมีคนตายเจาภาพจะนํากลวยดิบ ซึ่งใชไดทกชนิด ยกเวนกลวยตานี ใส ุ เนื้อไก เนื้อหมู หรือเนื้อวัว ชนิดใดชนิดหนึ่งแตนิยมใชเนื้อไกเพราะเปนสัตวเลี้ยงประจําบานทีหา ่ ไดงาย แกงกลวยนี้ถือวาเปนอาหารสําหรับเลี้ยงแขกในงานศพโดยเฉพาะ เพราะมีความเชื่อวาเปน  การตัดสายสัมพันธระหวางผูตายกับญาติมตรที่ยังมีชวิตอยู สําหรับอาหารในประเพณีวนสารท(วัน ิ ี ั แซนโดน-ตา) นิยมใชปลายาง หมูยาง ไกยาง หมูตม และขาวตมใบมะพราว เปนตน  สวนเครื่องดื่มนั้น คนผูชายสวนมากนิยมดื่มสุรา (เหลาโรง)มาก และในพิธีการตางๆใน วัฒนธรรมของชาวเขมรถิ่นไทยจะตองใชสุราเปนเครื่องประกอบพิธีดวย คือใชสุราเพื่อการสื่อสาร ระหวางลูกหลานที่ยังมีชีวิตอยูกับบรรพบุรุษที่ลวงลับไปแลว 2. การแตงกาย การแตงกาย จะคอนขางเรียบงาย ถามีงานออกนอกบานผูชายจะสวมเสื้อคอกลม แขนสั้น ยาวแลวแตโอกาส นุงโสรงไหม มีผาขาวมาคาดเอว สําหรับหญิงสาวจะสวมเสื้อคอยะวา นุงผาถุง ไหมซึ่งทําไวใชในครอบครัว ถาอยูบานจะนุงผางายๆสบายๆ ถาไปในงานตางๆจึงจะใชผาที่ สวยงาม เชน ผาโฮล ปะกาปะกุน ปะกาจันทน ผูทสูงอายุนิยมหมผาสไบ โดยเฉพาะเวลาไป ี่ ทําบุญที่วัด ผาไหมของชาวตําบลเชื้อเพลิงเปนผาที่มีลวดลายและสีสันที่เปนเอกลักษณประจํากลุม  ซึ่งสวยงามมาก ผาไหมพืนเมืองที่มีชื่อคือ ผาโฮล ผาอําปรุม ผาซิ่น ้ เครื่องประดับสวนมากจะเปนเครื่องเงิน ซึ่งเรียกในภาษาพื้นเมืองวา ปะเกือม(ประคํา) โดยมีการนําเม็ดประเกือมมาทําเปนสรอยคอ สรอยแขนเปนเครื่องประดับ สวนที่หูนั้นใสตุมหูที่ เรียกวา “กระจอน” หรือเรียกอีกอยางหนึงวา “ตะเกา” มีกานงอนหอยลงมา ่
  • 17.
    ปจจุบันนีการแตงกายดวยผาไหม และเครื่องประดับเงิน กําลังเปนทีนิยมซึ่งเราจะเห็นได ้ ่ จากการที่สตรีสวมใสไปรวมงานตางๆ
  • 18.
    บทที่ 3 ผลการดําเนินงาน ความเชื่อ 1. โบล-หมอโบล โบล-หมอโบล (ทํานายโรค-เขมร) มีพิธีกรรมทํานายโรคภัยไขเจ็บแบบหนึ่งเรียกวา “โบล” ซึ่งแปลวา หาจุดที่ตรงดิ่ง เชน การดิ่งเสาเรือนตอนสรางบานเรือน การทํานายโรคภัยไขเจ็บ มีอุปกรณเสี่ยงทาย 4 ชนิด 1. ใชฝาเตาปูนที่มีหวงบนยอดฝาปด ใชเชือกผูกหวงบนยอดฝาปด มือหนึ่งจับเชือกใหเตา ปูนหอยหมอโบลจะบริกรรม หรือตั้งจิตเสี่ยงทาย หาสมมุติฐานไปเรื่อยๆหากวาคําใด เชน ผิดผีปูยา เตาปูนเริ่มกวัดแกวง ก็วาซ้ําๆ ถาเตาปูนกวัดแกวงเร็วขึ้น ก็ทํานายวาปวยเพราะผิดผีปูยา 2. ใชมีดยับ หรือมีดสะนากหรือตะไกรหนีบหมาก ใชเชือกดายผูกดานดามและดานหัว ตะไกรหนีบหมาก มือหนึ่งถือเชือก หมอโบลจะบริกรรมหรือตั้งจิตเสี่ยงทาย หาสมมุติฐานของ การเจ็บไขไดปวยโดยเรียกชื่อคํานั้นซ้ําๆกัน เชน ถูกคุณไสย หากตะไกรหนีบหมากกวัดแกวง และ คอยๆกวัดแกวงเร็วขึ้นๆก็เชื่อวา คนปวยนั้นถูกคุณไสย 3. ใชมีดจักตอกปกบนถวยคือใชถวยกระเบื้องเปลาๆแลวนํามีดจักรตอกปกในถวยใชไมไผ คีบมีด ใหไมไผวางบนจานพอดี ปากหมอโบลก็บริกรรมเสี่ยงทายหาสมมติฐานการอาเพศของคน ใชกลาวคําซ้ําๆไปเรื่อยๆหากกลาวคําใด เชน ผีตายโหงๆ ๆ มีดปกตั้งอยูบนถวยเปลาได เชื่อวา ปวยเพราะผีตายโหงกระทํา 4. ตั้งไขในจาน ใชไขไก 1 ฟองตั้งในจาน ขณะที่ตั้งหมอโบลก็บริกรรม เสี่ยงทายไป เรื่อยๆ เพื่อหาวาปวยสาเหตุใดหากกลาวคําวา “ผิดคําบนบาน” ๆๆ ไขไกตั้งได ก็ทํานายวาปวย เพราะผิดคําสาบาน ใหคนปวยไปแกบนตามที่เคยบนบานไว หลังจากนั้นผลของการวินิจฉัยสาเหตุ ของโรคภัยไขเจ็บก็ประจักษ ซึ่งสวนใหญจะเปนการวินิจฉัยโรคภัยที่เกี่ยวเนื่องดวยไสยศาสตร คือ เกิดอาเพศของบานเรือน สัตวเลี้ยง หรือถูกผีกระทําตางๆ เชน ผิดครูผิดผี ผีทัก พรายอะกาแสทํา ผีตายโหงทํา ผีบรรพบุรุษฝายพอหรือฝายแมทํา มีตอไมอยูใตถุนบาน(ปลูกบานครอมตอ) แนวรั้ว พุงเขาหาเรือนอาศัย ผีปาทํา เทวดาขออยูดวย (บ็องบ็อด) ผิดมะมวด ผิดคําบนบานไว ผีปูตา โกรธ ถูกคุณไสยของผี หรือของคน เสาเรือนมีไมคาบเปลือก ก็มีอยูในความเชื่อรวมกันเหลานี้ ถาบริกรรมไปหมดคําเหลานี้แลวโบลไมสําเร็จก็มาทายวาเปนโรคที่ตองไปหาหมอ แนะใหไป โรงพยาบาลเทานั้น
  • 19.
    หมอโบลนี้ไมบริการรักษาโรค ทําหนาที่เพียงวินิจฉัยโรคเทานั้น การไปทําพีธีเซนสรวง หรือพิธีกรรมอื่นใดญาติคนปวยตองไปจัดการเองและที่พบมาโดยมากเปนสตรีเพศเทานั้นที่เปน หมอโบล รูปที่ 1 การโบล 2. จวม จวมเปนความเชื่อในแงของการนับถือครูของการรักษาโรค การทําจวมนี้เพื่อใหผที่มารับ ู การรักษาใชในการกราบไหวบูชาประกอบกับการรักษาเพื่อใหผลการรักษาดีขึ้นกวาเดิม และ ชาวบานยังมีความเชื่อวาในบางคนแคเพียงทําจวมไวบูชาโดยไมตองใชยาแผนโบราณของหมอยาก็ สามารถหายจากโรคได ซึ่งการทําจวมนั้นของแตละคนจะทําไมเหมือนกัน ขึ้นกับ วัน เดือน ป เกิด และธาตุของแตละคน จวมนั้นทํามาจากใบตาลเปนหลัก และจวมของผูชายกับผูหญิงจะแตกตาง กัน โดยของผูชายจะทําเปน 4 แฉก สวนผูหญิงจะเปน 3 แฉก โดยการทําจวมนั้นเปนหนาที่ของ หมอยาผูใหการรักษา รูปที่ 2 จวมของผูชายและผูหญิง 
  • 20.
    3. การเขาทรง(โจลมะม็วด) มะม็วด เปนพีธีกรรมพื้นบานที่ทําเพื่อหาสาเหตุของการเจ็บปวย ครูเขาทรง (กรู มะม็วด) สวนมากจะเปนผูหญิง การเขาทรงนั้นผูเขาทรงจะเตรียมขันใสขาวสาร และปกเทียนซึ่งจุดไฟแลว เมื่อทําพิธีเขาทรงผูจะใชมือสองขางหนา แลวนั่งทําสมาธิเพื่อใหวิญญาณหรือสิ่งศักดิ์สทธิ์เขาทรง ิ ราง เมื่อวิญญาณเขารางทรงแลวจะมีผูคอยซักถามวา เหตุใดคนไข ถึงไดปวย ผูเขาทรงก็แจงให ทราบ และบอกวิธแกดวย ภายใตเงื่อนไขการเสี่ยงทายที่ไดจากการโบล ซึ่งหมายถึงวิธการหา ี  ี สาเหตุความเจ็บปวยของผูปวย หากการโบลบอกวาตองประกอบพิธีกรรมการโจลมะม็วด จึงจะ  ทราบสาเหตุการเจ็บปวยที่แทจริงและโดยละเอียด ผูปวยหรือญาตินองของผูปวยก็จะประกอบพิธี  ตามวันและเวลาที่ผูเสี่ยงทายระบุ แตตองไมตรงกับวันพระ ระยะเวลาการประกอบพิธีการโจลมะม็วด อยูในชวงเดือนกุมภาพันธ(แคเมียกทม) เดือน มีนาคม (แคประกุล) และเดือนเมษายน (แคแจด) กรูมะม็วด หรือ รางทรงจะทําหนาที่ตดตอหรือเปนสื่อกลางระหวางมนุษยกับวิญญาณ ิ บรรพบุรุษ รวมกันแสวงหาวิธการรักษาผูปวย ซึ่งอาจไดรับคําตอบใหรักษาดวยสมุนไพร การเสก ี เปาดวยลมปาก น้ําหมาก น้ามนต การบีบนวดตามรางกาย หรือการทิมแทงรางกายดวยรากไม การ ํ ่ ฟอนรําหรือการเซนไหวผีบรรพบุรุษ เปนตน ในบางครั้งวิญญาณที่เขาทรงตองการจะรํา ในกรณีนี้ผูเขาทรงซึ่งอยูในรางจะตองแตงกาย ใหม ผูจัดจะนําเครื่องแตงกายมาใหเลือกจนพอใจ และเมื่อรางทรงแตงกายแตงกายเสร็จแลววงป พาทยกจะบรรเลงเพลงสับเปลี่ยนจังหวะและทํานองเพลงไปเรื่อยๆจนกวารางทรงจะพอใจ หาก ็ วิญญาณในรางทรงพอใจเพลงอะไรก็จะรายรําไปตามจังหวะเพลงไปเรือยๆ และเมื่อรางทรงรายรํา ่ จนพอใจแลววิญญาณจะออกจากรางผูเขาทรงจะกัดเทียนที่จุดอยูใหดับ  ในกรณีที่วิญญาณภูติผีเขารางทรง ผูเขาทรงจะรําและมีการ “กาบเป”(ฟนเป)ดวย คือเครื่อง ประกอบการเขาทรงทําจากตนกลวย และมีเครื่องเคียเป ซึ่งประกอบดวยขนม ขาวตมกลวย ขาวตอก ดอกไม การรําเชนนี้เปนการรําเพือขับไลเสนียดจัญไรไมใหเขามาขัดขวางการประกอบ ่ พิธกรรม หากเจาภาพใดหรือเครือญาติไมสามารถเขาทรงไดดวยตนเอง ครูมะม็วดจะตองเขาทรง ี  ในพิธกรรมโจลมะม็วดครั้งนั้นดวย นอกเหนือจากการทําหนาที่เขาทรงครั้งสุดทายเพื่อยุติพิธีการ ี โจลมะม็วด ซึงเรียกวา ซาปาดาน ่ หากคนปวยมีอาการออนเพลีย ยกแขนขาไมขึ้น กินไมได นอนไมหลับ ฯลฯ แมครู มะม็วดจะแนะนําใหทําพิธี “เฮาปลึง” หรือเรียกขวัญ เพราะเชื่อวาขวัญของคนปวยไมอยูในรูป ตองทําพิธีเรียกขวัญใหกลับมา ชาวไทยเขมรเชื่อวา ขวัญมีลักษณะคลายดวงแกว มีสีรุง 7 สี ลักษณะกลมและโตเทากํามือคน
  • 21.
    ในกระบวนการเรียกขวัญ (เฮาปลึง)นั้นแมครูมะม็วดจะเชิญเทพมาเขาราง ซึ่งมักจะอางอิง พระโพธิสัตว(เทพแหงการแพทยและพยาบาลในพุทธศตวรรษ 17-18 ) ชวงระยะเวลาของการเขา ประทับรางทรง( 2-3 ชั่วโมง) โดยครูมะม็วดจะรองเพลงเชิญชวนใหดวงแกว(ขวัญ)ที่หายไปกลับมา ตอจากการพรรณนาหาแกว(ขวัญ) เรียกขวัญมาแลว แมครูมะม็วดก็รายรําดาบเพื่อไลภูติผี ปศาจ หรือสิที่ไมดีตางๆออกจากผูปวย สุดทายก็ใชดาบไปฟนเป(อุปกรณใสเครื่องเซนผีสางระดับ ่  ต่ําที่ไลออกจากรางของคนปวย รวมทังเปนอุปกรณรองรับสิ่งไมดีหรือโรครายทั้งหลาบจากราง ้ ของผูปวย ทําจากกานกลวย) เปนอันเสร็จพิธี 4. การเฮาปลึง ปลึง เปนภาษาเขมรแปลวา ขวัญ อาศัยอยูกับจิตของคน ชาวเขมร เชื่อวาจิตใจของคนจะ มีปลึงอยูทั้งหมด 19 ดวง ทําใหจิตใจปกติ มีความสุขสดใส หากเกิดเหตุการณที่ทําใหคนนันตกใจ ้ หวาดกลัว หรือหวาดผวา ก็จะทําให “ละลัวะปลึง” (ขวัญขาดพรองจํานวนไป) หรือ “บัดปลึง” (ขวัญหายหรือขวัญไมอยูกับเนื้อกับตัว) จําตองทําพิธี “เฮาปลึง”(เรียกขวัญ) หรือหากวาปลึงนั้นถูก ผูที่มีเวทมนตสวดสูบเอาปลึงไปทําคุณไสย หรือภูติผีมาจับเอาปลึงไปทําราย กักขัง ก็ตองทําพิธี “ยัวปลึง” (เอาขวัญคืนมา) ปลึงนอกจากจะมีในมนุษยแลวในสิ่งอื่นๆก็อาจจะมีเชน ในขาวเปลือก จึงเกิดพิธี “เฮาปลึง สะเริว”(เรียกขวัญขาว) เปนตน คนที่ “ละลัวะปลึง” หรือ “บัดปลึง” มักจะมีอาการอิดโรย ซูบซีด ไมมีแรง กินไมอรอย นอนไมหลับ ไมมีชีวิตชีวา แมวากายมิไดแตกดับ แตวาจิตใจกลับสลายแลว เพราะวาปลึงไดออก จากรางไปแลว เสมือนยามหลับที่เราฝนไป ชาวเขมรก็เรียกวา ปลึงไดไปเที่ยว โดยออกจากรางไป แตวาปลึงก็กลับมาเมื่อตื่น แตคนที่ละลัวะปลึงหรือวาบัดปลึง จะตองทําพิธีเฮาปลึง(เรียกขวัญหรือ สูขวัญ) ในพิธีเฮาปลึง ก็จะมีสํารับประกอบพิธี เรียกวา “บายปลึง”(ขาวขวัญ) ประกอบดวยขาว สวย ไขไกตม น้ําตาลปก(น้ําออย) น้ํามะพราวออน และเนื้อมะพราวออน และมีดายสําหรับผูก  ขอมือเจาของปลึง ดายนี้ชุบน้ําขมิ้นใหเหลือง เปรียบเสมือนเปนเสนลวดทองคํา จากนั้นก็จะนําดายทั้ง 19 เสน รวบเขาดวยกัน แลวคลึงเรียกขวัญ(เฮาปลึง) ที่ขอมือของ คนไข ครั้งที่ 1 ก็นับหนึ่ง ครั้งที่ 2 ก็นับสอง จนกระทั่งถึงครั้งที่ 19 แลวรองวา “ปรําบูน ตะนอบ สอบ กรบ โมเวย ปลึง ปเลียะ โมเวย ปลึง เปลียะ ๆ” ( 19 ครั้งครบถวน มาเถิดขวัญเอยๆ) แลวผูก แขนดวยดายเหลานี้ เปนเสร็จพิธี
  • 22.
    5. พิธีมงก็วลจองได คําวา มงก็วลจองได เปนคําในภาษาเขมร แปลวา ดายมงคลผูกขอมือ นิยมจัดขึ้นในงาน มงคลทั่วไป อาทิ งานมงคลสมรส งานเรียก ขวัญนาค งานเรียกขวัญโกนจุก งานเรียกขวัญวันแรก เกิด งานขึ้นบานใหม งานยกเสาเอก งานครบรอบวันเกิด งานวันเกษียณอายุราชการ งานตอนรับ แขกบานแขกเมือง ฯลฯ นอกจากนียังมีพิธเี รียกขวัญในโอกาสอื่นๆ เชน เรียกขวัญเมือหายปวยแลว ้ ่ เปนตน ลําดับพิธมงก็วลจองได เริมจากการเตรียมอุปกรณเพื่อประกอบพิธีใหครบถวน และเมื่อ ี ่ ไดฤกษดแลวจะมีผูใหญทําพิธีกลาวเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์และบรรพบุรุษใหมารวมทําขวัญใหตามดวย ี อัญเชิญเทวดา และการสูขวัญของพอครูเชิญขวัญ (อาจมีการรําเชิญขวัญดวยถาหากเปนพิธีในงาน สําคัญ) ลําดับสุดทายผูใหญจะนําดายมงคลมาผูกขอมือสูขวัญใหผูเขาพิธี การผูกขอมือดวยดายมงคลมี 2 ขั้นตอน คือ ขั้นแรกขับไลสิ่งที่เปนอวมงคลออกจากรางกาย โดยผูทาพิธีจะเอาดายมากวาดสิ่งที่ไมดีออกจากมือพรอมกับนับ 1 ถึง 7 เปนภาษาเขมร และกลาวคํา ํ ขับไล ขั้นที่สองเปนการอันเชิญสิ่งที่เปนมงคลเขาสูรางกาย จะนับ 1 ถึง 19 ตามดวยการอัญเชิญ ขวัญ เมื่อขับไลสิ่งไมดีและอันเชิญสิ่งดีเสร็จแลว จึงมีการผูกขอมือพรอมกับกลาวคําอวยพร ในพิธีการขับไลสิ่งที่เปนอวมงคลผูรับการสูขวัญตองคว่ํามือใหผูใหญนําดายมากวาดสิ่งไม ดีออกจากรางกายผานทางมือ ซึ่งดายที่ใชกวาดสิ่งชัวรายนี้เมื่อใชเสร็จแลวจะโยนทิ้ง แลวผูใหญจะ ่ นําดายมงคลเสนใหมมาทําพิธีเรียกสิ่งมงคลเขาสูรางกาย ซึ่งผูรับการสูขวัญจะตองแบฝามือทั้งสอง ขาง เมื่อเสรจการเรียกขวัญแลวผูใหญจะใหศีลใหพรและผูกขอมือใหดวยดายทีใชทาพิธีเรียกสิ่งที่ ่ ํ เปนมงคลนั้น 6. พิธีจัดงานศพ การตายเป น วาระสุ ด ทายของชีวิ ต การจั ด งานศพใหแ กผูต ายนับ เป น ประเพณีสุด ทา ย เกี่ยวกับชีวิต จัดขึ้นตามพิธีกรรมที่เกิดจากความเชื่อในศาสนาที่ตนนับถือ กลุมคนไทยเขมรที่นับ ถือศาสนาพุทธก็จะจัดพิธีศพตามหลักการของศาสนาพุทธซึ่งผสมผสานอยูระหวางคตินิยมเชิงพุทธ กับพราหมณ การทําโลงศพหรือหีบศพ ตามชนบทไมนิยมซื้อโลงสําเร็จรูป แตจะชวยกันตอโลงเองโดย นําไมประการฝาบานและกระดานพื้นบานของผูตายมาตอเปนโลงแลวประดับดวยกระดาษแกว หลากสี นํามาตัดเปนลวดลายตางๆ การตั้งศพนิยมตั้งที่บานผูตาย ถาเปนศพของญาติผูใหญจะตั้ง ไวหลายวันตั้งแต 3 –7 วัน ศพเด็กหรือศพคนที่มีฐานะยากจนจะตั้งไว 1-3 วัน ก็จะทําพิธีฌาปนกิจ ในชวงที่ตั้งศพสวดอภิธรรมที่บานจะมีประเพณีการเลนอยางหนึ่งเรียกวา “ลึงกาฮ” หมายถึงการ เลนทายเหรียญวาจะออกหัวหรือกอย โดยใชเงินเหรียญหมุนแลวครอบดวยขัน สวนการแทงหรือ การทายจะใชเสื้อผา สิ่งของ ตลอดจนเครื่องประดับเทาที่มีอยูขณะนั้น ไมไดเลนไดเสียกันอยาง
  • 23.
    จริงจัง เมื่อเสร็จงานศพแลวก็จะสงคืน สวนใหญผูเลนมักจะเปนหนุมสาวซึ่งเปนโอกาสที่จะได เกี้ยวพาราสีกัน การเผาศพนิยมนําไปเผาที่ปาชาประจําหมูบานหรือไมก็หัวไรปลายนาของผูตาย ผูมีหนาที่ จัดพิธีศพซึ่งจะเปนคนเดียวตั้งแตแรกเริ่มเรียกวา “อาจารย” เปนผูที่มีความรูทางดานพิธีและไสย เวทยที่เกี่ยวของกันเปนอยางดี พรอมกับผูชวยอีก 2- 3 คน ผูชวยเหลานี้มีหนาที่ตรงกับที่เรียกวา “สัปเหรอ” ภาษาถิ่นเรียกวา “กีร” หรือ “เกียร” ชาวไทยเขมรมีการถือฤกษยามการเผาศพ เชนเดียวกับชาวไทยในชนบททั่วไป คือ วันที่หามเผาศพ คือ วันขึ้น 1 ค่ําเดือน 11 และวันแรม 6 ค่ําของทุกเดือน เนื่องจากวันดังกลาวตําราของไทยเขมรเรียก “วันผีกิน” ถานําศพไปเผาในวัน ดังกลาวอาจทําใหญาติพี่นองตายตามกันทันที นอกจากนี้ยังมีขอหามตามวันทั้ง 7 ตามความเชื่อแต ละทองถิ่นดวย ความเชื่อเกี่ยวกับเครื่องราง ของขลัง และฤกษยาม ความเชื่อของชาวเขมรถิ่นไทยอีกอยางหนึ่งที่สัมพันธกับศาสนา คือ ความเชื่อเรื่องโชคลาง ของขลัง และการถือในเรื่องฤกษยาม ชาวบานในตําบลเชื้อเพลิงก็มีความเชื่อในเรื่องของขลังโดย จะเห็นไดจากการที่ผชายในตําบลจะใสตะกรุดกันคอนขางมาก และยังไดบอกวาของขลังที่เปนที่ร่ํา ู ลือเปนที่นาเกรงขามจะเปนของผูที่อาศัยอยูแถบอําเภอสังขะและอําเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร มี เครื่องรางของขลังสามารถที่จะใชของขลังหรือเวทมนตในการรักษาโรค หรือปองกันภัยบางอยาง ได ความเชื่อนี้จะเปนจริงหรือไมจําเปนตองอาศัยการศึกษา เพื่อเปนการพิสูจนหรือยืนยันใหแนชัด ตอไป ประเพณีที่เกี่ยวกับความเชื่อ 1. ประเพณีแซนโดนตา แซนโดนตา หมายถึง การเซนไหวผีบรรพบุรุษ คําวา “แซน” แปลวา “เซนไหว” สวนคํา วา “โดนตา” มาจากคําวา “จะโดน” หมายถึง โคตรตระกูล “ตา” หมายถึง บรรพบุรุษทุกชั้นที่ สิ้นชีพไปแลว โดยเชื่อวาบรรพบุรุษพอแม ปูยา ตายาย ที่ลวงลับไปแลวนั้น แมวารางกายจะ แตกดับ แตวาวิญญาณจะยังคงอยู เพื่อคอวนเวียนดูแลใหความคุมครองลูกหลาน จึงตองมีการ สรางที่ใหอยูเชน การสรางหิ้งไวกราบไหวเพื่อบูชาบนบาน ในขณะเดียวกันความเชื่อที่วามนุษยมี บาปกรรมที่สรางสมไวตั้งแตยังมีชีวิตอยู เมื่อเสียชีวิตไปวิญญาณอาจตองรับใชกรรมที่ทํามาใน ยมโลก ซึ่งไดรับความทุกขทรมานจากการถูกกักขัง ถูกทําโทษและหิวโหย เปนผีเปรตตางซึ่งใน รอบปหนึ่งๆพญายมราชจะปลอยใหวิญญาณเหลานี้เดินทางมายังโลกมนุษยเพื่อเยี่ยมลูกหลานตั้งแต วันแรม 1 ค่ําถึงแรม 15 ค่ําเดือนสิบ จํานวน 15 วัน จากนั้นวิญญาณจะกลับสูยมโลกตามเดิม
  • 24.
    ลูกหลานตองทําพิธีเซนไหว มักจัดกันในเดือนสิบหรือเดือนกันยายน ของไทยจะเปนวันสารทวัน สารทไทยจะมี 2 ชวงคือ สารทเล็กตรงกับวันขึ้น 14 ค่ําเดือนสิบและวันสารทใหญจะตรงกับวันแรม 15 ค่ําเดือนสิบ ในวันสารทของไทยชาวบานที่นับถือศาสนาพุทธจะจัดขาวปลาอาหาร ขนม ขาวตม และขาวกระยาสารทไปถวายที่วัด พรอมกับอุทิศสวนกุศลใหกบผูที่ลวงลับไปแลว ั ประเพณีแซนโดนตาจะเรียกสารทเล็กวา “เบ็นตูจ” และเรียกวันสารทใหญวา “เบ็นทม” คําวา “เบ็น” มาจากภาษาบาลีวา “บิณฑะ” “ตูจ” แปลวา เล็ก “ทม” แปลวา ใหญ พิธเี บ็นตูจหรือบิณฑะเล็ก จะเริ่มในเย็นวันขึ้น 15 ค่ําทุกบานจะทําขนมขาวตม ขาวกระยา สารท ขาวปลาอาหาร พรอมกับเหลาใสถาดนํามารวมกัน เพื่อประกอบพิธีแซนโดนตา พิธีที่ จัดทําในเบ็นตูจขาวของที่จัดทํามีนอยกวาเบ็นทม บางบานจะไมจัดพิธีในวันเบ็นตูจ จะรอทําคราว เดียวในวันเบ็นทมเลยก็มี เมื่อเตรียมทุกอยางไวพรอมแลวในเย็นวันนั้น ชาวบานจะนําขาวของดังกลาวมารวมกัน มี ผูสูงอายุมารวมในพิธีสิ่งของที่ชาวบานนํามาจะถูกวางบนเสื่อ และในบางที่จะมีการนิมนตพระมา สวดมนตเย็นพรอมบังสุกุลแลวถวายจตุปจจัยไทยทาน เมื่อพระสงฆกลับก็จะทําพิธีแซนโดนตา ตอไป ถาไมนิมนตพระสงฆมารวมก็จะใชคนเฒาคนแกที่ที่ชํานาญในเรื่องของพิธี พิธีจะเริ่มที่การจุดธูปเทียนหนาของที่วางกองไว ผูอาวุโสที่ชํานาญจะนําในการกลาวไหวผี บรรพบุรุษ มีการรินสุราหรือน้ําพรอมกับเรียกชื่อผูตายหรือผูที่ลวงลับไปแลวมากินมาดื่มการเรียก ขานนี้ชาวบานที่น่ังลอมรอบจะทําการเรียกพรอมกันดวยหรือเรียกชื่อคนที่รูจักมักคุนสมัยที่ยังมี ชีวิตอยูมารับของเซนไหวที่ลูกหลานบรรจงแตงสํารับใสถาด กระเชอหรือภาชนะอื่นใดมาเซน การดื่มกินของผีนี้จะกินเวลาพอประมาณ ซึ่งในขณะนี้ผูอาวุโสจะทําการรินน้ําหรือเหลาเปนรอบที่ สองหรือวาที่สาม กะวาอิ่มหมีพีมันแลวก็จะจุดบุหรี่ที่มวนดวยใบตองแหงให เมื่อเสร็จแลวก็ทําการหอขาวปลาอาหาร หมากพลูใหแลวนําไป “ปะจี” คลายกับเมื่ออิ่ม หนําสําราญแลวก็นําอาหารเปนของฝากใหกินระหวางทาง หรือฝากไปใหผูที่ไมไดมารับเครื่อง สังเวย หลังจากเสร็จแลวคนเฒาคนแกและลูกหลานก็พูดคุยเลาสูกันฟงถึงสารทุกขสุกดิบ การทํา มาหากิน พอวันรุงขึ้นตั้งแตเชาตรู ก็จะพากันนําขาวของที่เตรียมไวตั้งแตตอนเย็นไปทําบุญที่วด ั พอแรม 15 ค่ําเดือนสิบก็เปนวันเบ็นทม ซึ่งพิธีการทําก็เหมือนกับเบ็นตูจ แตจะมีขาวของ มากกวา โดยในวันนี้จะมีญาติพี่นองที่ไปทํางานในตางจังหวัดกลับมาดวย โดยในวันเบ็นทมนี้จะมี การจัดเตรียมสํารับ กับขาว กลวย ขาวตม ขาวกระยาสารท ขาว “บายเบ็น” และขาวของที่รวมไว ตั้งแตเมื่อคืน นําไปถวายพระพรอมกับอุทิศสวนกุศล ใหกับผูที่ลวงลับไปแลวเมื่อเสร็จก็จะนํามา รวมกันและแจกกันกิน สวนที่เหลือเชนขาวตมที่หอดวยใบมะพราว(ขาวตมลูกโยน) พระสงฆจะ นําไปปงในวันรุงขึ้นหรือปงในคืนนั้นเลย แลวก็แบงไปใหญาติโยมรับประทาน
  • 25.
    จะเห็นวาพิธีกรรมมีหลายขั้นตอนแสดงใหเห็นถึงความผูกพัน ความกตัญูตอบรรพบุรุษ อยางแนบแนน ทั้งยังเปนการแสดงถึงความศรัทธายึดมั่นตอพระพุทธศาสนาอยางแนบแนนควบคู กันไปดวยประเพณีแซนโดนตาจึงเปนประเพณีของความเชื่อเรื่องวิญญาณบรรพบุรษผสมผสาน กับความศรัทธาในพระพุทธศาสนาโดยเชื่อวา การบูชา การเซนไหว 2. ประเพณีการแตงงาน(การแซน) การแตงงาน(การแซน) เปนประเพณีคอนขางแตกตางประเพณีของชาวไทยในภูมิภาคอื่นๆ ตั้งแตการสูขอ การหมั้น และการแตงงาน คือเปนประเพณีที่มีพิธีคอนขางมาก เชน การสูขอ ฝายชายตองเสียเงินและเครื่องบรรณการใหฝายหญิง เพื่อเปนการทาบทามหรือภาษาทองถิ่นเรียกวา การเปดปาก (เบิกเมือด) ฝายหญิง ในวันหมั้นและวันแตงงานฝายชายจะตองจัดขันหมากไปใหฝาย หญิงตามที่ฝายหญิงกําหนด ซึ่งขันหมากนี้ประกอบดวย หมู เหลา ขนม ขาวตม ผลไม เงินทอง กอนทําพิธีการแตงงานเจาสาวจะลงมาเกี่ยวกอยเจาบาวขึ้นบานเพื่อประกอบพิธีแตงงาน โดยกอนขึ้นบานฝายหญิงตองลางเทาใหฝายชาย เปนตน ซึ่งแตละขั้นตอนจะตองมีอุปกรณและพิธี การมาก การละเลนพื้นบาน 1. เรือมอันเร เรือม แปลวา “รํา” อันเร แปลวา “สาก” ดังนั้น เรือมอันเรจึง แปลวา การรําสาก การ เรือมอันเรนั้นจะเลนกันในชวงของวันหยุดสงกรานตโดยชาวบานจะเลนเรือมอันเรที่ลานบานหรือ วาลานวัด เครื่องดนตรี การเรือมอันเรมีการใชเครื่องดนตรีประกอบคือ กลองโทน 1 คู ปใน 1 เลา ซออูเสียงกลาง 1 คัน ฉิ่ง กรับ ฉาบ อยางละ 1 คู และมีอุปกรณประกอบการเลนเรือมอันเรคือ สาก 2 อัน ยาวประมาณ 2-3 เมตร ทําจากไมเนื้อแข็ง มีหมอนวางรองหัว- ทายสาก มีความยาว 1.50 เมตร สูงประมาณ 3-4 นิ้ว การแตงกาย แตเดิมไมพิถีพิถัน แตงกายตามสบาย แตหากแตงใหสวยงามตามประเพณี แตโบราณ คือ ชายโจงกระเบน สวมเสื้อคอกลมแขนสั้น ผาขาวมาคาดเอวและพาดไหล หญิงนุง ผาไหมพื้นเมือง เรียกวา "ซัมปวตโฮล" สวมเสื้อแขนกระบอกมีสไบพาดไหลมามัดรวบไวที่ ดานขาง สวมเครื่องประดับ และมีดอกไมทัดหู ทํานองและจังหวะในการรํา ในการรําในสมัยกอนมีเพียง 3 จังหวะ คือ จังหวะจืงมูย (ขาเดียว) จังหวะมลปโดง (รมมะพราว) จังหวะจืงปร(สองขา) ตอมามีการพัฒนาทารําเพิ่มขึ้นรวม เปน 5 จังหวะ ดังนี้ จังหวะไหวครู จังหวะกัจปกา จังหวะจืงมูย จังหวะมลปโดง จังหวะจืงปร
  • 26.
    ท า รํา ในสมั ย ก อ นไม มี ท า รํ า ที่ เ ป น แบบแผนแน น อน เพราะว า เป น การรํ า เพื่ อ ความ สนุกสนานในยามพักผอน สวนมากผูที่อยูในวงรําสากจะเปนหญิงลวน สวนหนุมๆจะมาเปนกลุม ยืนชมสาวที่กําลังรําอยู หากชอบคนไหนก็เขาไปรําดวย แตในปจจุบันการเรือมอันเรไดมีการ พัฒนาไปสูแบบแผน และเนื่องจากมีการสงเสริมและฟนฟูประเพณีคลองชางประจําป(งานแสดง ชาง) การเลนเรือมอันเรจึงกลายเปนสวน ประกอบสําคัญของงาน เพราะมีการนําเอาเรือมอันเรมา แสดงในงานชางทุกป และยังใชแสดงเพื่อตอนรับแขกบานแขกเมืองที่มาเยือนอีกดวย รูปที่ 3 เรือมอันเร 2. กันตรึม กันตรึม เปนวงดนตรีพื้นบานที่นําเอาจังหวะตีโทน โจะ คะ ครึม – ครึม มาเปนชื่อดนตรี เรียกวา "กันตรึม" ซึ่งหมายถึงเสียงของโทนนั่นเอง บทรองกันตรึมจะใชบทรองเปนภาษาเขมร การเลนกันตรึมนิยมเลนในงานมงคลตางๆเชน งานแตงงาน งานโกนจุก บวชนาคหรืองานเทศกาล ตางๆ ผูเลนคนตรี ในวงกันตรึมจะมีประมาณ 6 – 8 คนผูรองอาจมี 1 -2 คู หรือชายหนึ่งคนหญิง สองคน แตโดยทั่วไปนิยมชายสองหญิงสอง การแตงกาย ทั้งนักดนตรีและนักรองชายหญิงไมมีแบบแผนหรือกฏเกณฑตายตัว จะแตง กายตามความสะดวกสบาย ทันสมัยและถูกใจผูชม เชนผูหญิงนุงผาถุงไหมพื้นเมือง สวมเสื้อแขน กระบอก หมสไบเฉียงบามามัดรวมไวดานขางระดับเอว ชายนุงโสรงหรือโจงกระเบน สวมเสื้อสี ขาวแขนยาวหรือเสื้อคอกลมแขนสั้น มีผาไหมคาดเอวและคลองไหลทิ้งชายลงดานหลัง บทเพลง ที่ใชประกอบวงกันตรึม มักไมนิยมรองเปนเรื่องเปนราว มักจะคิดคํากลอนให เหมาะสมกับงานที่จะเลน หรือใชบทรองเกาๆที่จําตอๆกันมา บทเพลงกันตรึมมีหลายทํานองหลาย จังหวะ ซึ่งมีมากจนบางบทเพลงสูญหายไปเพราะไมมีการจดบันทึกเอาไว บทเพลงกันตรึมแบง ออกเปน 4 ประเภท ดังนี้ คือ
  • 27.
    บทเพลงชั้นสูง หรือเพลงครู เปนบทที่ถือวามีความไพเราะสูงศักดิ์ทํานองเพลงโหยหวน แสดงใหเห็นถึงความศักสิทธิ์ เชน เพลงสวายจุมเวื๊อด , รําเปอยจองได , เพลงซแร็ยสะเดิง บทเพลงสําหรับขบวนแห มีทํานองสงา ครึกครื้น สนุกสนาน มีการฟอนรําประกอบการ ขับรอง มีหลายทํานอง เชน รําพาย , ซัมโปงคร็อบคุม บทเพลงเบ็ดเตล็ดตางๆ เปนบทเพลงที่ทํานองรวดเร็ว เรงเราใหไดรับความสนุกสนาน ใช เปนบทขับรองในโอกาสทั่วไป เชน เกี้ยวพาราสี สั่งสอน สูขวัญ รําพึงรําพัน มีหลายทํานอง เชน อมตูก, กันเตรย, โมเวยงูดตึก,กะโนบติงตอง บทเพลงประยุกต เปนบทเพลงที่ใชทํานองเพลงลูกทุงประยุกตมาเปนเพลงกันตรึม เชน ดิสโกกันตรึม ,สัญญาประยุกต วิธีการเลนกันตรึม กอนการเลนกันตรึมตองมีพิธีไหวครูเพื่อความเปนศิริมงคลทั้งผูเลน และผูดู เมื่อไหวครูเสร็จก็จเริ่มบรรเลงเพลงเปนการโหมโรงเพื่อเปนการปลุกใจใหผูดูรูสึกตื่นเตน และผูแสดงไดเตรียมตัว จากนั้นจะเริ่มแสดงโดเริ่มบทไหวครูกอน วิ ธีการรองจะโตตอบกั น ระหวาง ชาย-หญิง มีการรําประกอบการขับรองแตไมมีลูกคูรับ รูปที่ 4 การเลนกันตรึม 3. กะโนปติงต็อง กะโนปติงต็อง เปนภาษาเมรแปลวา ตั๊กแตนตําขาว เปนการละเลนที่เลียนแบบลีลาทาทาง การเคลื่อนไหวของตั๊กแตนตําขาว มีจังหวะลีลาที่สนุกสนานเราใจ จึงทําใหการเลนกะโนบติงต็อง เปนที่นิยมทั่วไปทั้งในแถบอิสานใตและแถบจังหวัดใกลเคียง ประวัติความเปนมา เมื่อประมาณป พ.ศ. 2490 นายเต็น ตระกาลดี ไดเดินทางเขาไปใน ประเทศกัมพูชาและในขณะที่หยุดพักเหนื่อนายเต็น ไดมองเห็นตั๊กแตนตําขาวกําลังเกี้ยวกันและ ผสมพันธุกันอยูเฝาดูลีลาของตักแตนคูนั้นดวยความประทับใจ เมื่อนายเต็นเดินทางมาถึงบาน จึง เกิดความคิดวาถานําเอาลีลาการเตนของตักแตนตําขาวมาดัดแปลงและเตนใหคนดูก็ดี จึงนําแนวคิด
  • 28.
    นี้มาเลาให นายเหือน ตรงศูนยดีซึ่งเปนหัวหนาคณะกันตรึมที่เลนอยูในหมูบานรําเบอะ และ หมูบานใกลเคียงนั้น ในแถบตําบลไพล อําเภอประสาท เมื่อไปเลนที่ไหนเวลาตองการใหเกิด ความสนุกสนานนั้น นายเหือนก็จะบรรเลงเพลงกะโนบติงต็องและเตนเลียนแบบทาทางของ ตั๊กแตนอยางสนุกสนาน จนการเตนตั๊กแตนตําขาวเปนที่รูจักและไดรับควานนิยมอยางแพรหลาย ในเวลาตอมา การแตงกาย แตงกายเลียนแบบลักษณะสีตั๊นแตนตําขาว โดยใชผาสีเขียวตัดเปนชุดการ แตงการใหคลายตั๊กแตนตัวผูและตัวเมีย ตั๊กแตนตัวเมียสวมกระโปรงสั้นๆ ทับมีหัวกระโนปและ ปกกระโนปประกอบเพื่อใหเกิดความสมบูรณยิ่งขึ้น ดนตรี ประกอบดวยเครื่องดนตรี ดังนี้ กลองโทน 1 ใบ(สก็วล) ปใน 1 เลา(ปสลัย) ซอดวง 1 ตัว ซออู 1 ตัว ฉิ่ง 1 ตัว รูปที่ 5 การละเลนกะโนปติงต็อง 4. เรือนอายัย เรือมอายัย เปนการละเลนพื้นบานของจังหวัดสุรินทรอีกอยางหนึ่งซึ่งมีมานานแลว มี ลักษณะเปนการรองโตกลอน เกี้ยวพาราสีระหวางหนุมสาว ซึ่งนิยมเลนในเทศกาลตางๆ การแตงกาย เรือมอายัยในสมัยกอนจะแตงตัวตามสบายไมมีแบบแผนแนนอน แตตาม ประเพณีพื้นเมืองเรือมอันเร คือนุงผาถุงไหมแบบพื้นเมือง สวมเสื้อแขนกระบอกมีผาสไบคลอง คอทิ้งชายผามาดานหนาสานผูชายจะนุงโจงกระเบน สวมเสื้อคอกลมแขนสั้นมีผาไหมคาดเอว
  • 29.
    ทารําเรือมอายัย ไมมีแบบแผนตายตัว เปนการฟอนรําใหเขากับจังหวะดนตรีและขึ้นอยู กับความถนัดของผูรําทารําของฝายหญิงจะเปนทาที่คอยปดปองระวังไมใหฝายชายมาถูกเนื้อตอง ตัวได ในการตีบทรําจะตีบทตามเนื้อหาของเพลง ซึ่งจะสามารถสื่อความหมายใหผูชมทราบวา ทา รําเหลานั้นหมายถึงอะไร วิธีการแสดง ผูรําจะไหวครูพรอมกัน หลังจากนั้นจึงเปนการออกมาโต กลอนระหวางชาย - หญิง เปนคู ๆ และมีลูกคูรองรับ ผูแสดงทั้งหญิงชายจะรําเกียวกัน ลูกคูทั้งหลายจะคอย ้ สนับสนุน ใหกาลังใจฝายของตน เมื่อดนตรีจบจะเปลียนคูใหมออกมารอง โตกลอนกันใหมในบท ํ ่ และทารําที่ตนเองถนัด รูปแบบการแสดงจะปฏิบัติเชนนี้เรื่อยไปจนครบทุกคู เมื่อจบคูสุดทายจะมี บทลาแลวผูรําจะรํากลับเขาไป รูปที่ 6 การรองรําอายัย 5. เจรียง เจรียงหรือจําเรียง หมายถึง การขับรองหรือการออกเสียงทํานองเสนาะ โดยใชกลอนสด เปนสวนใหญขับรองเปนเรื่องราว การเจรียงถาประกอบดวยเสียงป จะเรียกเจรียงจรวง ถาเจรียง ประกอบเสียงซอเรียก เจรียงตรัว ถาเจรียงประกอบเสียงแคน เรียกวา เจรียงเบริน ถาเจรียงมีการ รองรับวา "แกวเอย เอย นอร แกว" ประกอบเสียงตบมือ เรียกวา เจรียงนอรแกว เปนตน เจรียงนอรแกว เปนการเลนกลอนโตตอบ กันระหวางชาย – หญิง แตละฝายจะมีพอเพลง แมเพลงรองนํา มีลูกคูรองตามตอจากนั้นชาย – หญิงแตฝาจึงรองโตตอบกันเปนคูๆ คํารองสวน ใหญเปนคําสุภาพ เจรียงเบริน เปนการรองโตตอบระหวาง ชาย-หญิง เปนทํานอง "ลํา" โดยมีแคนเปน เครื่องดนตรีประกอบ ลักษณะการเลนเจรียงเบรินคลายๆ กับหมอลํากลอนของชาวไทยลาว การ
  • 30.
    เลนจะมีบทรองแบงออกเปน 2 ลักษณะคือ บทรองสั้นที่รองโตตอบกัน ระหวางชายหญิงในแต ละครั้ง ซึ่งมีความยาวไมเกิน 6 วรรค แลวเปลี่ยนใหอีกฝายหนึ่งรองโตตอบเพื่อแกกลอนกัน สวน บทรองยาวจะเปนบทรองที่มีความหมายยาวหลายบท ในการรองโตตอบแตละครั้งไมจํากัดความ ยาว ผูเลนประกอบดวยนักเจรียงฝายชายหนึ่งคน ฝาหญิงหนึ่งคน และหมอแคนหนึ่งคน เนื้อรอง ทุกบทจะนํามาจากคัมภีรในทางพุทธศาสนา ซึ่งเปนเรื่องยาวเกี่ยวกับคําสอน,กําเนิดมนุษย,ประเพณี โกนจุก,บวชนาค ,กฐิน,งานแตงงาน,งานศพ ตลอดจนงานเทศกาลตางๆ ฉะนั้นเจรียงเบรินจึงเลน ไดในทุกโอกาส ทั้งงานมงคลและงานอวมงคล 6. วงมโหรีพนบาน ื้ วงมโหรีพื้นบาน คือ การนําเอาเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายและเครื่องดนตรีประเภทป พาทย บางชิ้นมาประสมกัน โดมีซอเปนเครื่องดนตรีหลักใชบรรเลงในงานมงคลตางๆ เชน งาน แตงงาน งานขึ้นบานใหมเปนตน เครื่ อ งดนตรี ที่ ใ ช ป ระกอบในวงมโหรี พื้ น บ า นสุ ริ น ทร ประกอบด ว ย ซอกลาง ซึ่ ง มี ลักษณะเหมือนซออู แตจะมีเสียงสูงกวา ซออูเล็กนอย หรือเรียกวา ซออูเสียงกลาง, ปไน,ซออู,ซอ ดวง,กลองสองหนา,ฉิ่ง ,ฉาบ เพลงที่ใชประกอบในวงมโหรีจะมีเพลงขับรองและเพลงบรรเลง ประเภทของเพลงขับรอง จะมีบทรองโดยไมมีทารําประกอบเชน บทเพลงกันตบ เนื้อรองจะเปนบทสอนหญิง บทเพลงเขมร เปาใบไม เปนเพลงก็อทกรูฯลฯ สวนบทเพลงที่มีทารําประกอบเชน เพลงอมตูก(พายเรือ),เพลง มลปโดง(รมมะพราว),เพลงอายัยโบราณ,เพลงซองซาร(หมายถึงที่รัก) บทเพลงดังกลาวจะมีการ ฟอนรําประกอบโดยเฉพาะ อายัยโบราณ เปนเพลง ซองซาร ในการรองจะเปนการโตตอบระหวาง ชายหญิง เปนการเกี้ยวพาราสีกัน เนื้อรองจะเปนภาษาเขมร ซึ่งสะทอนใหเห็นถึงวิถีชีวิตชาวบาน และวงมโหรีพื้นบานยังมีบทบาทตอชาวบานในดานตางๆเชน เปนเครื่องนันทนาการของสังคม ชาวบานเปนสื่อประสานสัมพันธทางสังคม ใหชาวบานไดมีโอกาสมาพบปะกัน เกิดความใกลชิด สามัคคีกลมเกลียวขึ้นในชุมชน การเลนสะบา 1. ศิลปะดานการละเลน 2. ประวัติความเปนมาโดยสังเขป ในเดือนหาหรือแคแจดเปนเดือนที่วางจากการทําอาชีพหลัก (ทํานา) เยาวชนและเด็กๆก็จะ มาเล น สะบ า เพื่ อ ความสนุ ก สนาน เป น การออกกํ า ลั ง กาย ใช เ วลาว า งให เ กิ ด ประโยชน
  • 31.
    นอกเหนือจากการตําขาวในสมัยอดีต การเลนสะบานี้เปนการเลนมาจากบรรพบุรุษสืบทอดตอกัน มาจนถึงปจจุบันและยังเปนการเกี้ยวพาราศีกันของหนุมสาวสมัยกอนดวย 3. วิธีการเลน 1. แบงทีมผูเลนออกเปน 2 ฝาย ฝายละ 1 คนขึ้นไป (แตสวนมากเลนกันหลายคน) 2. เตรียมอุปกรณ (เมล็ดสะบา) แบงออกให 2 ฝายเทากัน 3. นําเมล็ดสะบามาเรียงในสนามเลนสะบา (ในอดีตสนามเลนสะบาจะเรียบและมีความ สม่ําเสมอกันมากสวนปจจุบันจะเลนในบริเวณบาน) โดยตั้งไวบนดินทั้ง 2 ขางใหหางกัน พอสมควร เรียงขางละ 20,30,40,50 เปนตน ตามขอตกลงกัน 4. ในแตละฝายจะมีเมล็ดสะบาเอาไวโยนใหเมล็ดสะบาที่ตั้งไวลม ฝายละ 10 เม็ด 5. ทําการตกลงวาฝายไหนจะเปนฝายโยนกอน ถาฝายไหนเปนฝายโยนใหเมล็ดสะบาลม หมดกอนก็จะเปนฝายชนะ กลาวคือ สมมติใหมีฝาย ก และฝาย ข ถาฝาย ก เปนฝาย โยนกอน ตองโยนใหครบ 10 เม็ด ถาลมไมหมด ฝาย ข จะไดโยนกลับมารวมเปน 20 เม็ด แขงขันไปเรื่อยๆ จนกวาจะมีฝายชนะ (อดีตจะมีขอตกลงกันวา ฝายชนะจะไดเคาะเขา ฝายแพจากจํานวนสะบา ที่ฝายตนเหลืออยู) 4. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - มีการใชเวลาวางใหเกิดประโยชน หาไกลจากยาเสพติด - สรางความสนุกสนานและความเพลิดเพลินใหกับเด็กๆ รวมถึงความสัมพันธดวย - สรางความสามัคคีในหมูคณะ 5. ขอเสนอแนะ การเลนสะบาจะมีการเปลี่ยนแปลงไปจากอดีต ดั้งนั้นควรจะมีการละเลนเปลี่ยนแปลงไป จากเดิมไดแตควรจะยึดเอาหลักเกณเดิมเพื่อเปนการอนุรักษวัฒนธรรมไว และปญหาที่พบคือ เมล็ด สะบาหายากมากจะตองไปซื้อมาที่ประเทศเขมร ถาเปนไปไดควรจะมีการปลูกตนสะบาไวเพื่องาย ตอการอนุรักษและการละเลน รูปที่ 7 การเลนสะบา
  • 32.
    โบราณสถาน โบราณวัตถุ 1. ปราสาทบานไพล ตั้งอยูที่บานปราสาท หมูที่ 6 ต. เชื้อเพลิง อ. ปราสาท จ. สุรินทร ที่ตั้งของปราสาทบานไพล หางจากตัวอําเภอปราสาทไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ประมาณ 10 กิโลเมตร และผานถนนสายสุรินทร-ชองจอม มีทางแยกทางดานทิศตะวันตกของถนน ตรงกิโลเมตรที่ 18 และ 20 ระยะทางเขาไปถึงปราสาทประมาณ 2 กิโลเมตร อาณาเขต ทิศเหนือ ติดกับ พื้นที่วัดบานปราสาทและหนองน้ําสาธารณะ ทิศใต ติดกับ ถนนสาธารณะกลางหมูบาน ทิศตะวันออก ติดกับ วัดบานปราสาท ทิศตะวันตก ติดกับ พื้นที่ของชาวบาน สภาพพื้นที่ เปนเนินดิน ตั้งอยูบนเนินดินที่สูงกวาพื้นที่โดยรอบเล็กนอย ตัวโบราณสถาน ติดกับเขตของวัดสิ่งกอสรางรอบนอกมีสระน้ํา ซึ่งอยูทางทิศเหนือของตัวโบราณสถาน มีขนาด ประมาณ 20 * 50 เมตร และทางดานทิศตะวันตกเปนสวนไมยูคาลิปตัสของชาวบาน สวนทางเขา ปราสาทจะอยูทางทิศตะวันออกเปนบริเวณวัด พื้นที่การถือครอง ขอบเขตโบราณสถาน สภาพปจจุบัน มีสภาพพังทลายเสียหายเล็กนอย ติดวัดบานโคกปราสาท เปนปรางค 3 องค ตั้ง เรียงกันในแนวทิศเหนือไปทางทิศใต กอดวยอิฐขัดเรียบอยูบนฐานเดียวกัน แผนผังของปรางคทั้ง 3 องคเปนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสยอมุมไมยี่สิบ มีขนาดฐานกวาง 4 เมตร ยาว 4 เมตร สูงประมาณ 6.5 เมตร มีประตูเขาออกอยูทางทิศตะวันออก อีก 3 ดาน เปนประตูหลอกโดยมีเสากรอบประตูและทับหลัง ทําดวยหินทราย ปรางคดานทิศใตอยูในสภาพพังทลายเหลือเปนโคกสูงเพียงทับหลัง กรอบและ ทับหลังทําดวยหินทราย ยังคงสภาพดีเพียง 2 องคคือ ปรางคองคกลางและปรางคดานทิศเหนือ ทับหลังขององคปรางคทางดานทิศเหนือยังติดอยูที่ตําแหนงเดิม จําหลักเปนภาพเทวดานั่ง ชันเขาอยูในซุมเหนือหนากาลที่กําลังคายทอนพวงมาลัย โดยมือทั้ง 2 ขางยึดทอนพวงมาลัยไว สวน ทับหลังของปรางคองคกลางและปรางคองคดานทิศใตหลนอยูกับพื้น ที่ขอบบนจําหลักภาพโยคีนั่ง ชันเขาประนมมือ ทับหลังอีกชิ้นหนึ่งจําหลักภาพพระอินทรทรงชางเอราวัณ คูน้ําและสระน้ําเปน รูปตัวแอลมีอยูทางดานทิศเหนือและทิศใตของปรางค โดยเฉพาะคูนํ้าทางดานทิศเหนือยังคงมีแนว
  • 33.
    คันดินปรากฏอยู สวนสระน้ําเปนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสมุมมนตั้งอยูทางดานทิศตะวันออกเฉียงเหนือ นอกแนวคูน้ํา อายุสมัย พิจารณาจากภาพจําหลักบนทับหลังแลวอยูในศิลปะเขมรแบบบาปวนในราว พุทธศตวรรษที่ 16-17 สรางในสมัยขอม การประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถาน ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเลม 52 ตอนที่ 75 วันที่ 8 มีนาคม 2478 การประกาศกําหนดขอบเขตโบราณสถาน ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเลม 99 ตอนที่ 155 วันที่ 21 ตุลาคม 2525 ปราสาทบานไพล ตั้งอยูในบริเวณเนื้อที่ 6 ไร 1 งาน 65 ตารางวา ประวัติความเปนมา / ความสําคัญทางประวัติศาสตรโดยสังเขป วัสดุในการกอสราง ปราสาทหินบานไพล เปนปราสาทขนาดเล็กคือมีปรางค 3 องคเรียงกันไมมีแผนผังที่ สลั บ ซั บ ซ อ นแต อ ย า งใด เท า ที่ สํ า รวจพบในป จ จุ บั น ทราบเพี ย งว า วั ส ดุ ที่ ใ ช ใ นการก อ สร า ง สถาปตยกรรมแหงนี้มีเพียงอิฐ หินทราย และศิลาแลงเทานั้น กลาวคือองคปรางคทั้ง 3 องคกอดวย อิฐ สวนประดับอาคารจําพวกทับหลัง กรอบประตู ฐานประติมากรรมและกลีบบัว ทําดวยหิน ทรายสวนฐานนั้นเปนฐานศิลาแลง รูปแบบทางศิลปกรรม 1. กลุมขององคปรางค ปรางคทั้งสามองคมีลักษณะที่เหมือนกัน คือ เปนปรางคที่กอดวย อิฐ ปรางคทั้งสามองคมีแผนผังเปนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีขนาด 4*4 เมตร (ภายนอก) เฉพาะสวนสูง ของปรางคองคกลาง 6.5 เมตร ปรางคมีการยอมุมไมสิบสองมีประตูทางเขาทางทิศตะวันออก สวน ทางดานอื่นๆ มีลักษณะเปนประตูปลอมทั้งสิ้น ซึ่งจะเหมือนกับประตูจริงคือมีผนังที่เปนบานประตู และอกเลา ปจจุบันเหลือเพียงแนวอิฐและพบสวนของหลังคาอยูบางคือ ศิลาจําหลักเปนรูปบัวตูม 2 ชิ้น และแทงศิลารูปสี่เหลี่ยมจัตรัส ุ 2. ทับหลัง ปจจุบันทับหลังมไมีหลงเหลืออยูเนื่องจากถูกเคลื่อนยายไปมีการสํารวจในราว พ.ศ. 2503-04 โดยอาจารยมานิต วัลลีโภดม ทับหลังประตูปรางคองคกลาง ทับหลังแผนนี้จําหลักดวยหินทราย จําหลักเปนรูปเทวดา หนาตรงนั่งชันเขาอยูภายในซุม ลักษณะเปนรูปทรงสามเหลี่ยมอยูเหนือหนากาล ซึ่งหนากาลจะคาย ทอนพวงมาลั ยออกมา ตรงกึ่ งกลางสว นลางของทับหลังและวกขึ้น ขางบน ตรงเสี้ยวของท อน พวงมาลัยจะแอนลงเล็กนอย ปลายทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมเหนือทอนพวงมาลัยเปนลายใบไม
  • 34.
    ตั้งขึ้นและชี้ออกจากจุดศูนยกลาง ใตทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมมวนหอยตกลงมา หนากาลมี ลักษณะตาโปนจมูกใหญนูนออกมาเห็นรูชัดเจน2 รูมีฟนเปนซี่เล็ก มือทั้งสองจับยึดทอนพวงมาลัย ไว ทับหลังประตูปรางคองคเหนือ ทับหลังทําดวยหินทราย จําหลักเปนรูปเทวดานั่งชันเขา อยู ภายในซุมเหนือหนากาล หนากาลคายทอนพวงมาลัยออกมาจากดั้านลางของทับหลังแลววกขึ้นมา ขางบน ปลายทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมหอยตกลงมามวนออก เหนือปลายทอนพวงมาลัยสลัก เปนรูปลิงชูลายกานตอดอกอยู เหนือทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมตั้งขึ้น ใตทอนพวงมาลัยเปนลาย ใบไมมวนหอยตกลงมา ไมมีอุบะมาแบงที่เสี้ยวของทอนพวงมาลัย  ลักษณะหนากาลตากลมเล็ก ระหวางนัยนตาสลักเปนลายใบไม จมูกใหญและสูง เหนือ ขอบริมฝปากขึ้นมามองเห็นรูจมูก 2 รูชัดเจน หนากาลมีแตริมฝปากบน และกวาง ฟนเปนซี่ สามเหลี่ยมไมแหลมนัก แลบลิ้นออกมาเปนรูปสามเหลี่ยม กระบังหนาเปนเสนหยักโคง เหนือ เสนหยักโคงเปนลายใบไม 1 ชั้น มีหู 2 ขาง หนากาลมีแขนและมือจับยึดทอนพวงมาลัยที่คาย ออกมา ทับหลังประตูปรางคองคใต ทับหลังแผนนี้จําหลักดวยหินทราย ทับหลังจําหลัก เปนรูป พระอินทรทรงชางเอราวัณอยูเหนือหนากาล ซึ่งหนากาลคายทอนพวงมาลัยออกมาจากสวนลาง ของทับหลังและวกขึ้นขางบน ปลายทอนพวงมาลัยสลักเปนลายใบไม ที่เสี้ยวของทอนพวงมาลัยทั้ง 2 ดานจะแอนลงมาก และตรงสวนนี้จะมีเทวดานั่งชันเขาอยูดานละ 1 องค เหนือทอนพวงมาลัยเปน ลายใบไมตั้งขึ้น ใตทอนพวงมาลัยเปนลายใบไมมวนหอยตกลงมา แตที่เสี้ยวไมมีอุบะมาแบง ลักษณะของหนากาล 3. เสาประดับกรอบประตู ปจจุบันเหลือเพียงชิ้นเดียว คือเสาเสาประดับกรอบประตูของ ปรางคองคดานซายมือ ลักษณะเปนเสาแปดเหลี่ยมเกลี้ยง ไมมีลายสลักใดๆ ทั้งสิ้น 4. ศิลาจําหลักเปนบัวกลุม มีศิลาจําหลักที่หลุดพังลงมาจากปรางค มีลักษณะเปนบัวกลุม ยอดปรางค 2 ชิ้นสันนิษฐานวาปรางคแหงนี้มีบัวกลุมเปนยอดประดับของยอดปรางค
  • 35.
    รูปที่ 8 ปราสาทบานไพล 2. วัดมุณีเนรมิตร ชื่อทางราชการ วัดมุณีเนรมิตร ชื่อเดิม วัดกําโปล ที่ตั้ง บานโสนกพัฒนา หมูที่ 11 ต. เชื้อเพลิง อ. ปราสาท จ. สุรินทร อาณาเขต ทิศเหนือ ติดกับ พื้นที่ของชาวบาน ทิศใต ติดกับ ถนนสาธารณะ ทิศตะวันออก ติดกับ ถนนใหญ (สุรินทร - ชองจอม ) ทิศตะวันตก ติดกับ พื้นที่ของชาวบาน สภาพพื้นที่ เปนที่ดอน พื้นที่การถือครอง เปนธรณีสงฆ และ น.ส. 3 สภาพปจจุบัน ยังคงสภาพดีอยู ปจจุบันมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 87 ไรซึ่งแบงเปน ธรณีสงฆประมาณ 50 ไร และเปน น.ส. 3 อีกประมาณ 37 ไร มีพระภิกษุอยู 9 รูป และปจจุบันมี ศาลา 1 หลัง โบสถ 1หลัง กุฏิ 7 หลัง เมรุ 1 หลัง โรงครัว 1 หลังและหองน้ํา 3 หลัง ประวัติความเปนมา (โดยสังเขป) การกอตั้งวัดประมาณเดือน 4 ปพุทธศักราช 2473 มีช่ือเดิมคือ วัดบานกําโปล ที่เรียกกํา- โปล เพราะเดิมนั้นที่ตั้งวัดอยูติดปาที่เปนโคกนูนลักษณะเอียงไปทุกดาน อยูหางวัดประมาณ 1 กิโลเมตรเมื่อมีการสรางถนนสุรินทร-ปราสาท จึงใหมีการสรางทางดานทิศตะวันออกของวัด เจาของที่ดิน นายขาว ประมูลศรี บานโสนก มีพื้นที่ใน น.ส.3 ก 27 ไร 3 งาน สาเหตุที่ สรางวัดเนื่องจากตอนที่ขึ้นกับตําบลไพล มีวัดแจงสงางาม (บานไพล)เพียงวัดเดียว ทําใหชาวบานที่ อาศัยอยูทางดานบานรําเบอะ และในแถบนั้นตองเดินทางไปทําบุญอยางยากลําบากจึงทําใหได กอตั้งวัดขึ้นมา และมีชื่อปจจุบันคือ วัดมุณีเนรมิตร เมื่อป พ.ศ. 2485 มีพระราชบัญญัติคณะสงค ให วัดที่สรางลงทะเบียน และตั้งชื่อเปนทางการใหเหมาะสม จึงไดเปน มุณีเนรมิต ซึ่ง มุนี แปลวา ผูรู นิรมิต แปลวา สราง รวมจึงแปลวา ที่อยูของผูรู ผูรูเปนผูสราง โดยมีเจาอาวาสทั้งหมด 2 รูปจากอดีต จนถึงปจจุบัน เจาอาวาสรูปที่ 1 คือ พระครูไพศาลมุนีธรรม และรูปที่ 2 คือ พระครูธํารงสีลคุณ โบราณคดีท่พบ คัมภีรใบลาน ี
  • 36.
    ภูมิปญญาทองถิ่น 1) การทํากรงนกเขา 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา คือ นาย เชิด ชัยยิ่ง อายุ 61 ป เพศ ชาย ที่อยู : 83/2 หมู 6 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาขอภูมิปญญา รูปที่ 9 นาย เชิด ชัยยิ่ง 4. ผลงานที่ประดิษฐคิดคน - กรงนกเขา รูปที่ 10 กรงนกเขา 5. เหตุและแรงจูงใจ เนื่องจากมีคนมาถามหาซื้อกรงนกเขาอยูบอยๆ จึงทําให นาย เชิด ชัยยิ่ง มีความสนใจที่จะ ทํากรงนก จึงไดหัดทําโดยการสังเกตจากของบุคคลอื่นที่ทํามากอนและคิดขึ้นเอง พอทําไดก็มีคน
  • 37.
    มาติดตอซื้อไปขาย และหลังจากเกษียณจาก อ.ส.แลวก็มาใชเวลาวางในการทํากรงนกมากขึ้น เพื่อที่จะมีรายไดเสริมจากการทําการทําอาชีพหลัก 6. ขั้นตอน - จัดเตรียมวัสดุที่เปนองคประกอบและอุปกรณชวยในการทํากรงนก ซึ่งมีดังนี้ ครู (อุปกรณ สําหรับยึดโครงไมใหเปนรูปทรงที่ตองการ) หัวกรงนก (ทําจากไมเนื้อออน) สิ่วกรงนก ไม ขอบ ไมสาน (ไมไผที่เหลาเปนเสนเล็กๆ) เชือกไนลอน ขี้ผึ้ง ลิ่ม (ไมไผที่ใชเปนโครงของ กรงนก) แลอุปกรณวัดขนาด (ทําจากไมไผ) - นําวัสดุที่เตรียมไวมาจักรสาน โดยใชลิ่มมาเสียบเขากับครู - นําหัวกรงนกมาเสียบเขา และมัดเขากับครูใหไดรูปทรง - นําไมขอบมาสานเขากับลิ่มแลวใชเชือกไนลอนมัดระหวางขอบกับลิ่มโดยใชไมวัดขนาดที่จะ ทํา มีขอบบนและขอบกลาง - นําไมสานมาสานเปนฐาน ขอบฐานและทําการถอดครูออก - ทําประตูโดยตัดลิ่มออกประมาณ 2 อัน - นําสวานมาเจาะรูที่หวกรงและนําเชือกมาสานตกแตงที่ขอบหัวกรง ั 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - ไดซื้อกรงนกในราคาที่ต่ํากวาทองตลาด - ทําใหไมไผเกิดมูลคาเพิ่ม - ทําใหเกิดรายไดในชุมชน และผูที่สนใจสามารถหัดทําได 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : การทําหัวกรงนกตองใชเครื่องกรึงจึงจะไดความรวดเร็วและไดขนาด ตามตองการ ดานการหาวัสดุ : ตองใชเงินในการซื้อไมไผ และเปนคาจางสําหรับคนขึ้นตัด วัสดุหายาก เชน ขี้ผึ้ง ดานความตองการ : ความตองการของตลาดมีมาก ทําใหการผลิตไมเพียงพอตอความ ตองการของตลาด ดานการสืบสาน : มีผูสนใจในการทํากรงนกและฝกหัดทํา 9. ขอเสนอแนะ ควรที่จะมีอุปกรณ อยางเชน สวาน เครื่องกรึงหัวกรงนก
  • 38.
    2) การทําน้ําตาลสด 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา คือ นาย ละเอียด เชื้อเหิม อายุ 50 ป เพศ ชาย ที่อยู :18 หมู 6 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา รูปที่ 11 นาย ละเอียด เชื้อเหิม 4. ผลงานที่ประดิษฐ - น้ําตาลสดจากตนตาลโตนด รูปที่ 12 น้ําตาลสดจากตนตาลโตนด 5. เหตุและแรงจูงใจ เนื่องจากอยูวางๆ ไมไดทําอะไร มีสวนของตนเองซึ่งมีตนตาลอยูพอประมาณและเมื่อเห็น ญาติทํา ไดชิมดูแลวชอบจึงคิดที่จะทําโดยหัดทําเองซึ่งไดขอมูลจากคนที่เขาทํามากอน พอทําได แลวก็นําไปขายเพื่อเลี้ยงชีพ 6. ขั้นตอน
  • 39.
    - เตรียมอุปกรณใหครบ -ตัดไมไผมาทําเปนบันไดขึ้นตนตาล เรียกวา ปะโอง โดยนําบันไดไปมัดกับตนตาลใหถึงยอด - นําไมนวด (มีลักษณะคลายไมตะเกียบ)ไปนวดจั่นตาล นวดประมาณ 10 นาที ใหจ่ันตาลนุม หรือซ้ํานิดๆ ขณะที่บีบไมตองบีบแรงมาก - ตัดใบตาลมาเปนฝอย ประมาณ 1 กํา แลวนําไปถูกับจั่นตาลใหเปลี่ยนสีหรือลอกออกนิดๆ - นวดจั่นตาลอยูประมาณ 3 วัน - หลังจากนั้นทําการกรีดจั่นตาลได โดยเริ่มแรกกรีดที่ปลายจนใหมียางออกแลวนํากระบอกที่ เตรียมไวไปรอง หรืออาจจะทิ้งไวสัก 2 วัน กอนแลวคอยเก็บก็ได ตอจากนั้นก็เก็บน้ําตาลสด และกรีดตอทุกครั้ง (มีดที่กรีดตองคมมาก) หมายเหตุ อุปกรณที่ใช คือ มีด ที่ลับปด กระบอก ไมนวดหรือไมหนีบ ถังใสน้ําตาลสด กระบอกรองน้ําตาลสด 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - นําน้ําตาลสดไปตมเปนน้ําตาลใชผสมอาหารได - ใชน้ําตาลสดในการเลิกดื่มสุราไดโดยดื่มน้ําตาลสดแทน - กระจายรายไดและสรางรายไดใหกับชุมชน - เปนการสืบสานภูมิปญญาชาวบาน 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : การออกแบบกระบอกรองน้ําตาลสดตองใหมีความสะอาด และบรรจุ- ภัณฑน้ําตาลสดยังไมไดมาตรฐาน ซึ่งจะทําใหนําตาลสดบูดงาย ้ ดานการหาวัสดุ : ปจจุบันตนตาลมีจํานวนลดลงและมีความเสี่ยงในการขึ้นเก็บน้ําตาลสด ดานเศรษฐกิจ : การซื้อ-ขาย มีอยูเฉพาะชุมชนแถบนั้น เนื่องจากทําน้ําตาลสดในปริมาณ ที่นอย ดานความตอการของชุมชน : มีความตองการมาก บางครั้งอาจจะทําไมทันตามความ ตองการของชุมชน ดานการสืบสาน : มีผูที่ทําน้ําตาลสดมากพอสมควรแตชนรุนหลังยังไมมีใครสนใจทํา 9. ขอเสนอแนะ - ในตอนที่ขึ้นไปเก็บน้ําตาลสด จะตองจับตนไผ เพื่อความปลอดภัย - ตองนํากระบอกไมไผไปรนควันไฟกอนที่จะนําไปรองน้ําตาลสด - บันไดไมไผที่ตัดตองมีแขนงมากๆ - ตองตัดจั่นตาลติดตอกันทุกวัน - การเก็บน้ําตาลสด ถาเก็บไว 2 วันจะทําใหเกิดรสเปรี้ยวและเมา หลังจาก 2 วันไปแลวจะทําให เนาเสียและบูด
  • 40.
    - ถาตองการเก็บใหนานทําไดโดย การแชเย็นหรือหมักใสเปลือกมะเกลือเผา -ไมควรดื่มน้ําตาลสดในปริมาณที่มากเกินไป เพราะจะทําใหมีอาการมึนเมา 3) ไมกวาดทางมะพราว 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา คือนาย เดื่อ ศรีตัมภวา อายู 67 ป เพศ ชาย ที่อยู : 1 หมู 2 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา รูปที่ 13 นาย ละเอียด เชื้อเหิม 4. ผลงานที่ประดิษฐ - ไมกวาดทางมะพราว รูปที่ 14 ไมกวาดทางมะพราว 5. เหตุและแรงจูงใจ ครอบครัวมีฐานะที่ขัดสน จึงไดคิดทําไมกวาดเพื่อเปนอาชีพเสริมหลังจากการทําไรทํานา และอุปกรณนั้นหาไดงาย 6. ขั้นตอน
  • 41.
    - เหลาทางมะพราว - นําเชือกมามัดทางมะพราวเพื่อใหทางมะพราวกระจาย - นําลวดมามัดทางมะพราวโดยมัดทางมะพราวกับดาม - นํายางมะตอยมาทาบริเวณที่มดลวดเพื่อกันหลุด ั - นํามีดมาตัดปลายใหเหมาะสม หรือไมตัดก็ได 7. ประโยชนที่ชมชนไดรบ ุ ั - ซื้อไมกวาดไดในราคาถูก ชวยกระตุนเศษฐกิจชุมชนและไมไกลตอการเดินทาง - เพิ่มมูลคาใหแกทางมะพราว 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : มีการออกแบบรูปแบบเดียวยังไมหลากหลาย ดานการหาวัสดุ : ทางมะพราวหาไดทั่วไปตามสถานที่ที่มีตนมะพราว ดานเศษฐกิจ : การขายมีเฉพาะในชุมชนเทานั้น ยังไมมีการขยายตลาดออกสูภายนอก ดานการสืบสาน : ยังไมมีผูสืบสาน 9. ขอเสนอแนะ - ควรจะมีการจับกลุมขึ้น ทําไมกวาดทางมะพราวโดยใชเวลาวางจากอาชีพหลัก - ควรจะมีการขยายตลาดออกสูภายนอกชุมชน โดยอาจจะจัดทํารานคาของกลุม ทําทั้งขายปลีก และขายสง 4) น้ําดางจากทลายมะพราว 1. ดานเทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา คือ นายหอมจันทร ชุมสูงเนิน อายุ 55 ป เพศ ชาย ที่อยู : 4/2 หมู 2 ตําบล เชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 1. ภาพเจาของภูมิปญญา รูปที่ 15 นายหอมจันทร ชุมสูงเนิน 
  • 42.
    4. ผลงานที่ประดิษฐ -น้ําดางจากทลายมะพราว รูปที่ 16 น้ําดางจากทลายมะพราว 5. เหตุและแรงจูงใจ การทําน้ําดางเปนการสืบสานภูมิปญญาชาวบาน ทําเพื่อใชในครัวเรือน เชน ใชในการทํา ขาวตม และน้ําดางยังใชในการยอมเสนไหมสําหรับทอผา ใชในการยอมแห ซึ่งเปนการประหยัด ไมตองไปซื้อที่ตลาด และวิธการทํานั้นไมยาก ี 6. ขั้นตอน - นําทลายมะพราวมาเผาใหเปนถาน - พอเปนถานใหนาน้ํามารดดับไฟเพื่อไมใหไฟไหมทลายมะพราวหมด ํ - นําเถาและถานมาใสผาดิบหรือผาเนื้อละเอียด - กรองเอาน้ําดางดวยน้ําสะอาด - แลวนําน้ําดางที่ไดมากรองซ้ําไปเรื่อยๆ จนกวาจะไดน้ําดางที่มีสีเหลืองออนๆหรือทดสอบน้ํา ดางดวยการชิม 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรบั - ใชในการทําขาวตม (โดยใชผสมกับขาวสาร) ใชในการซักเสนไหมเพื่อใหยอมสีติดงาย ใชใน การซักยอมแห เพื่อไมใหขาด รวมถึงใชเปนน้ํายาซักผาได - สามารถเก็บไวใชไดนาน - ใชวัสดุในชุมชนใหเกิดประโยชน - ใชแทนดางจากทองตลาดได ทําใหไมตองไปซื้อที่ตลาด 8. ปญหาและอุปสรรค
  • 43.
    ดานการหาวัสดุ : ตอหาวัสดุที่เปนทลายมะพราวและเปลือกนุนถาตองการในปริมาณมาก จะหาวัสดุยาก ดานความตองการ/ความนิยมของตลาด/ชุมชน : สวนมากแลวชุมชนมีความตองการดาง จากทองตลาดมากกวาเนื่องจากงายและสะดวก ดานเศษฐกิจ : ไมมีการซื้อ-ขายกันภายในหมูบาน ชุมชน ทําใชเฉพาะในครัวเรือนเทานั้น ดานการสืบสาน : ไมมีการสืบสานจากคนรุนหลัง 9. ขอเสนอแนะ ควรจะมีการทําใชภายในครัวเรือนเพื่อเปนการประหยัดรายจายภายในครัวเรือน และถามี วัสดุมากๆ ก็จะสามารถจับกลุมกันทําเปนผลิตภัณฑได 5) ไพหญาคา 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา ชื่อ นายเภา แววงาม อายุ 75 ป เพศ ชาย ที่อยู : 50 หมูที่ 2 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา  รูปที่ 17 นายเภา แววงาม 4. ผลงานที่ประดิษฐ - ไพหญาคา
  • 44.
    รูปที่ 18 ไพหญาคา 5. เหตุและแรงจูงใจ เนื่องจากครอบครัวมีความยากจนจึงไดประดิษฐขึ้นมาใชในการมุงหลังคาบาน เถียงนา คอกสัตวตางๆ เปนตน ไพหญาคาสามารถใชแทนสังกะสีจากทองตลาดได นอกจากทําใชเองแลว สวนที่เหลือก็จะขายเปนรายไดเสริม 6. ขั้นตอน - หาหญาคาแลวตัดตามขนาดที่ตองการ - นําหญาคาไปตากแดดใหแหง ประมาณ 2-3 วัน - หาไมมาทําเปนแกนของหญาคา แลวตัดใหเหมาะสม - ทําฐานเพื่อใชในการสาน แลวนําหญาคามาสานเขากับไมแกนโดยใชเชือกมัด - หลังจากสานเสร็จ นําไพหญาไปตากซ้ําอีกครั้ง 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - ใชวัสดุในทองถิ่นใหเกิดประโยชน และมูลคาเพิ่ม 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการหาวัสดุ : วัสดุมีอยูทั่วไป แตมีความลําบากในการเก็บวัสดุ ดานความตองการ : มีความนิยมในการใชไพหญาคาในการมุงคอกสัตว เนื่องจากไพหญา คามีราคาถูก ดานเศษฐกิจ : ทําใชเอง ขายในชุมชนและคนที่มาติดตอซื้อ ดานการสืบสาน : ไมมีผูสืบสาน 9. ขอเสนอแนะ - ควรมีการสืบทอดการไพหญาคาไวเนื่องจากมีประโยชนหลายดาน 6) เตาอบเผาถาน 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา ชื่อ นายสมาน จันทรเนียม อายุ 46 ป เพศ ชาย ที่อยู : 20 หมู 8 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร
  • 45.
    รูปที่ 19 นายสมานจันทรเนียม ภาพเจาของภูมิปญญา 4. ผลงานที่ประดิษฐ - เตาอบเผาถาน รูปที่ 20 เตาอบเผาถาน 5. เหตุและแรงจูงใจ การทําเตาอบเผาถานจะทําใหไดวัสดุใชในการหุงตม ขายเปนรายไดเสริมได และเปนการ ใชไมที่ตายแลวใหเกิดประโยชน และการทําเตาอบเผาถานจะใชในการเผาไดหลายครั้ง 6. ขั้นตอน - ขุดดินใหลึกลงไปประมาณ 20 เซนติเมตร - เจาะปลองควัน 3 ดาน และทําหนาเตาเผาเพื่อที่จะใชในการจุดไฟ - นําไมที่เปนวัตถุดบ ไปวางเรียงกันใหไดสัดสวนเพื่อที่จะไดปดเปนเตาเผา ิ - นําดินเหนียวมาผสมกับน้ําและฟาง แลวนวดใหเขากัน - นําดินที่ผสมแลวมาแปะเขากับไมใหหมดเพื่อทําเปนโพรงเตา
  • 46.
    - จุดไฟเผาและปดปากเตา หลังจากฟนไหมหมดใหปดปลองควันประมาณ 3 วัน และเก็บ ถานไปใชได 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - เปนวัสดุในการกอไฟเพื่อประกอบอาหารในครัวเรือน และใชประโยชนทางดานอื่นๆ - ใชเปนพื้นของถังสวมได 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : การทําเตาอบเผาถานจะตองใชดินเหนียวจากจอมปลวก ดานการหาวัสดุ : ไมที่ใชในการเผาหายาก ดานความตองการ : ความตองการของชุมชนมีไมมาก สวนมากจะทําใชในครัวเรือน ดานการสืบสาน : มีการสอนใหแกบุตรหลานและผูที่สนใจ 9. ขอเสนอแนะ ควรนําตนไมที่ตายเองตามธรรมชาติมาเผาเปนถาน 7) การทําสุม 1. ดานหัตถกรรม/เทคโนโลยีพื้นบาน 2. เจาของภูมิปญญา ชื่อ นางเขมา นามประโคน อายุ 63 ป เพศ หญิง ที่อยู : 73/1 หมูที่ 6 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา ปที่ 22 รูปที่ 21 นางเขมา นามประโคน
  • 47.
    4. ผลงานที่ประดิษฐ -สุมไก รูปที่ 22 สุมไก 5. เหตุและแรงจูงใจ ไดหดทําสุมไก สุมปลา มาจากคุณปู เนื่องจากฐานะทางดานครอบครัวนั้นยากจนจึงไดทํา ั เพื่อตองการรายไดมาจุนเจือครอบครัว ซึ่งก็มีคนมาติดตอซื้ออยูเรื่อยๆ จึงไดทํามาจนถึงปจจุบันนี้ 6. ขั้นตอน - นําไมไผมาตัดและเหลาใหไดตามขนาดของสุม เชน สุมไกตี สุมไกบาน - นําไมไผที่ไดขนาดมาสานโดยเริ่มจากการสานปากสุมกอน - เมื่อไดโครงของสุมแลว นําไมไผอีกสวนหนึ่งมาสานในแนวขวาง 7. ประโยชนที่ชุมชนไดรับ - มีการซื้อขายที่ถูกกวาทองตลาด และไมเสียคาเดินทาง - ชวยกระตุนเศษฐกิจชุมชน และไมไผเกิดมูลคาเพิ่ม - เปนอาชีพเสริมที่ดี หาเลี้ยงชีพไดโดยใชเวลาวาง 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : การสานตามขวาง สานปากสุม ตองสานใหสมดุล ดานการหาวัสดุ : ไมไผท่ใชตองซื้อ ี ดานความตองการ : มีความตองการมาก เมื่อมีการสั่งทําสุมจํานวนมากจะทําไมทัน ดานการสืบสาน : ไมมีผูที่จะสืบสานตอในการทําสุมไก 9. ขอเสนอแนะ - ไมไผที่เหลาเสร็จแลวควรนํามารนควันไฟเพื่อกันมอด - ควรจะมีการขยายตลาดใหกวากวานี้
  • 48.
    8) ยาตมและยาทา 1. ดานสมุนไพร 2.เจาของภูมิปญญาทองถิ่น ชื่อ นายจัด แรงเริง อายุ 71 ป เพศ ชาย ที่อยู : 66 หมู 2 ตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร 3. ภาพเจาของภูมิปญญา รูปที่ 23 นายจัด แรงเริง 4. ผลงานที่ประดิษฐ - ยาสมุนไพร 5. เหตุแลแรงจูงใจ มีความสนใจในการทํายาสมุนไพรและไดรับการถายทอดมาจากพระที่วัดบานกําโปล คือ พระไพศาล ตั้งแตสมัยที่เปนเด็กวัด และเพื่อเก็บยาไวรักษาโรคภายในครอบครัว คนในชุมชนที่ ตองการใหชวยเหลือ  6. ขั้นตอน ยาทา - หาตนสมุนไพรในปาแลวกรีดตนยาเพื่อใหยางไหลออกมา ทิ้งไวประมาณ 1 คืน โดยกรีดตนยา ประมาณรอยกวาชนิด - เก็บน้ํายางของตนยาโดยใชสําลีซับน้ํายางหรือเช็ดน้ํายางแลวนําไปผสมกัน ใสขวดเก็บไว - ใสน้ํามันตัวนิ่มลงไปผสมกับน้ํายาที่เก็บมาได ยาตม - หาตนสมุนไพรแลวขุดเอารากของตนยามา - นํารากยามาผา แลวนําไปตากใหแหง
  • 49.
    - นํารากยาที่ตากแหงแลวมาแบงออกตามชนิดของโรค และในปริมาณที่เหมาะสม - นํายามาตมใชดื่มรักษาโรคได 7. ประโยชนที่ชมชนไดรบ ุ ั - เปนการอนุรกษยาสมุนไพร และภูมิปญญาทองถิ่นไว ั - เปนยารักษาโรค ยาทา ใชทาเพื่อแกน้ํารอนลวก แกการปวดขอ ปวดกลามเนื้อ ปวดตามบริเวณตางๆ และ ใชไดกับโรคเปอยเนา ยาตม ใชเปนยาแกปวดหลัง ปวดเอว 8. ปญหาและอุปสรรค ดานการออกแบบ : ยังไมมการออกแบบบรรจุภัณฑสําหรับยาตมและยาทา ี ดานการหาวัสดุ : หาตนสมุนไพรยากมาก เนื่องจากปจจุบันมีการนําสมุนไพรมาใชมากขึ้น จึงทําใหตนสมุนไพรลดลงมากจากอดีต ดานเศษฐกิจ : เมื่อมีผูปวยมาก็จะรักษาใหและขายยาสมุนไพรใหกับคนที่สนใจ ดานการสืบสาน : ไมมีผูสืบสาน 9. ขอเสนอแนะ ควรที่จะมีการอนุรักษยาสมุนไพรเหลานี้ไวโดยการปลูกและขยายพันธเปนสวนสมุนไพร
  • 50.
    บทที่ 4 วิเคราะห สังเคราะหผลการปฏิบติงาน กิจกรรมตางๆในภาพรวม ั จากผลการวิ เ คราะห ข อ มู ล ในการสํ า รวจเก็ บ ข อ มู ล ที่ ตํ า บลเชื้ อ เพลิ ง อํ า เภอปราสาท จังหวัดสุรินทร พบวา ขอมูลทางดานศิลปะวัฒนธรรมและภูมปญญาชาวบาน มีศิลปะวัฒนธรรมที่ ิ หลากหลาย ซึ่งเกิดขึ้นจากความเชื่อที่ไดตกทอดสืบสานมาจากบรรพบุรุษ ที่หลอหลอมกอใหเกิด ประเพณี ซึ่งประเพณีที่เกี่ยวกับความเชื่อที่สําคัญของตําบลและของจังหวัด คือ ประเพณีการแซน โดนตา หรือ การเซ น ไหว ผีบรรพบุรษ จัด เปน ประจํ าทุ ก ปใ นชว งเดื อ นสิ บ หรื อ ประมาณเดื อ น กั น ยายน และการละเล น ที่ สํ า คั ญ ประจํ า ตํ า บล โดยมี ก ารรวมกลุ ม และส ง เสริ ม อนุ รั ก ษ ศิ ล ปะ วัฒนธรรม จนมีชื่อเสียงเลื่องลือทั้งตําบล จึงทําใหชุมชนในตําบลไดเล็งเห็นความสําคัญ มีการ อนุรักษเพื่อมิใหสูญหายไป โดยเฉพาะการละเลนพื้นบานที่สําคัญและมีความโดดเดนในตําบล เชื้อเพลิง มีอยูหลายหมูบาน เชน หมู 3 บานโพธิ์กอง เปนหมูที่มีการรวบรวมและอนุรักษ การละเลนพื้นบานไวมากที่สุด ยกตัวอยางเชน กะโนปติงต็อง เรือมอันเร รําอายัย เปนตน หมู 1 บานเชื้อเพลิง มีการเลนลิเกพื้นบาน หมู 10 บานปรือ-รูง มีการเลนกันตรึม นอกจากนี้ ยังมีศิลปะ วัฒนธรรมที่ สําคั ญอย า งหนึ่ ง คือ มี โบราณสถานและโบราณวั ตถุที่มีอยูแ หงเดีย วในตําบล คือ ปราสาทบานไพล อยูที่บานปราสาท หมูที่ 6 ซึ่งเปนอารยธรรมสมัยโบราณที่สรางขึ้นจากความเชื่อ ในเรื่องการบูชาและประกอบพิธีกรรมทางศาสนา จากที่กลาวมาเบื้องตนทําใหทราบวา ตําบล เชื้อเพลิง เปนแหลงอารยธรรมโบราณและเปนตนกําเนิดของการละเลนที่มีชื่อเสียงของจังหวัด สุรินทร ภู มิ ป ญ ญาชาวบ า น ชาวบ า นในตํ า บลเชื้ อ เพลิ ง ประกอบอาชี พ หลั ก คื อ เกษตรกรรม ซึ่งโดยสวนมากแลวทํานาป ซึ่งมีชวงเวลาวางหลังจากการเก็บเกี่ยว มีการทําอาชีพเสริมเพื่อเพิ่ม รายได ใ ห กั บ ครอบครั ว โดยมี ด ว ยกั น หลายอย า ง เช น การทอผ า การทํ า ขนม การประดิ ษ ฐ เครื่องจักรสานที่ใชในชีวิตประจําวัน ซึ่งเกิดมาจากภูมิปญญาที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษ นอกจาก จะใชในครัวเรือนแลวยังสามารถทําเพื่อจําหนายเพื่อเพิ่มรายไดไดดวย เกิดการเห็นคุณคาของภูมิ ปญญา จากการที่ไดสํารวจเก็บขอมูลของกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นทําใหทราบ ถึง ภูมิปญญาของชาวบานในตําบล โดยสามารถจําแนกไดเปนภูมิปญญาการรักษาโรค ภูมิ ปญญาทางดานหัตถกรรม และภูมิปญญาดานเทคโนโลยีพื้นบาน จากขอมูลที่วิเคราะห ทําใหสมาชิกภายในกลุมตระหนักถึงการสงเสริมและการอนุรักษ ขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรม การละเลนพื้นบานและภูมิปญญาทองถิ่น ซึ่งทางกลุม มีขอเสนอแนวทางการจัดทําโครงการดังตอไปนี้
  • 51.
    แนวทางการจัดทําโครงการ 1. แนวทางการจัดทําโครงการ “เปดตํานานปราสาทบานไพล” เปนโครงการที่เกี่ยวของกับการสืบสานและการอนุรักษขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรม การละเลนพื้นบานและภูมิปญญาทองถิ่น โดยเปนโครงการนํารองใหแกชุมชนตําบล เชื้อเพลิงไดจัดขึ้นทุกๆ ป ลักษณะของการจัดงานมีรูปแบบในการเผยแพรศิลปะ วัฒนธรรม และการละเลนพื้นบาน ซึ่งมีการดําเนินงานเปนขั้นตอนคราวๆ คือ มีการจัดการแสดงแสงสีเสียง การแสดงมีลักษณะการ อนุรักษและเห็นความสําคัญของปราสาทบานไพลและการละเลนพื้นบานในดานตางๆ เชน การรํา กะโนปติงต็อง เรือมอันเร เรือมอายัย เปนตน บริเวณที่จัดงานคือ บริเวณปราสาทบานไพล สิ่งที่สรางความภาคภูมิใจใหแกนสิตนักศึกษาโครงการเรีนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน คือ ิ การได ช ว ยเหลื อ ซึ่ ง กั น และกั น และที่ สํ า คั ญ คื อ นิ สิ ต นั ก ศึ ก ษาได แ สดงร ว มกั บ นั ก เรี ย นและ ประชาชนในชุมชน ที่ไดเชิญมาทําการแสดงในกิจกรรมนี้ (ดูรปแบบโครงการที่ภาคผนวก) ู 2. แนวทางการจัดทําโครงการ “มหาสงกรานตวันผูสูงอายุ” เปนโครงการที่เกี่ยวของกับการสืบสานและการอนุรักษขนบธรรมเนียมประเพณี เปน โครงการที่จัดขึ้นในวันสงกรานต โดยจัดงานที่บริเวณประสาทบานไพล มีรูปแบบการจัดคือ ให หมูบานแตละหมูบานเชิญผูสูงอายุมารวมงานเพื่อใหลูกหลานรดน้ําดําหัวหมูบานละ 5 คน ทั้งนี้มี การประชาสัมพันธและเชิญชวนใหประชาชในตําบลเชื้อเพลิงหรือบุคคลภายนอกมารวมงาน เพื่อ เปนการตระหนักและเห็นคุณคาตอผูที่มีบุญคุณตอเราและตอบแทนบุญคุณของทานดวยการกราบ ไหวใหความหวงและใหกาลังใจตอทาน (ดูรูปแบบโครงการที่ภาคผนวก) ํ 3. แนวทางการจัดทําโครงการ “ศูนยรวมภูมิปญญา” เปนโครงการสงเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑที่เกิดจากการประดิษฐคิดคนโดยภูมิปญญา ทองถิ่นของคนในชุมชนสรางขึ้น รูปแบบในการจัดทําโครงการก็คือ มีการจัดหาสถานที่ใดสถานที่ หนึ่งที่เหมาะสมในการจัดแสดงผลงานที่เกิดจากภูมิปญญาของชาวบาน โดยใหผูที่สนใจที่จะนํา ผลงานของตนเองมาแสดงและเผยแพรใหผูอื่นไดเห็น และในงานนี้พรอมที่จะใหชาวบานจําหนวย สินคาของตนเอง เพื่อเปนรายไดเสริมดวย
  • 52.
    โครงการที่เสนอมา 2 โครงการเบื้องตนเปนโครงการที่ไดจัดขึ้นแลวในชวงระหวางการ ปฏิบัติภาคสนามสามารถดูรูปแบบการดําเนินโครงการไดที่ภาคผนวก สวนโครงการที่ 3 เปน โครงการเสนอแนะของกลุมที่เสนอตดชุมชน บทที่ 5 ปญหาและอุปสรรค ปญหาและอุปสรรคในการดําเนินกิจกรรมของกลุม การสํารวจเก็บขอมูล จากการออกปฏิบัติการในพื้นที่เปนเวลา 1 เดือน ปญหาและอุปสรรค ในการเก็บขอมูลการดําเนินกิจกรรมของกลุมมีดังนี้ 1. การใชภาษาเพื่อการสื่อสาร สอบถาม และเรียบเรียงบันทึกเปนขอมูลในแบบสอบถาม ซึ่งประชากรในชุมชนใชภาษาเขมรในการสื่อสาร (ชนกลมเขมรสูง) ประมาณรอยละ 98 โดยเฉพาะผูสูงอายุท่เี ปนคนที่รูพธกรรม ประวัติความเปนมาของประเพณีตางๆ ิี 2. การไดขอมูลที่แตกตาง การสํารวจเก็บขอมูลในแตละหมูบานใหขอมูลที่แตกตางกันใน เรื่องเดียวกันและขาดความสมบูรณของขอมูลนั้น และในดานขอมูลพืนฐานของ 8 กลุมกิจกรรม ้ สํารวจเก็บขอมูลที่ไมตรงกัน จึงทําใหตองสํารวจเก็บขอมูลใหมและนํามาวิเคราะหรวมกันใหม 3. ความไมคนเคยตอพืนที่ จากพื้นที่ของการสํารวจเก็บขอมูล ซึ่งสมาชิกกลุมไมมใครอยู ุ ้ ี ในพื้นที่ จึงขาดความสะดวกตอการเก็บขอมูลและอาจไดขอมูลไมครบถวนเพราะบางพื้นที่สํารวจ ไมถึง 4. การติดภารกิจของสมาชิกกลุม สมาชิกกลุมบางคนตองรับผิดชอบในการออกฝกสอน ในชวงการปฏิบัติงานการวิเคราะหขอมูลและการรวบรวมเปนรูปเลมและการรับผิดชอบตองาน กิจกรรมดานอืน ๆ ทําใหการปฏิบัติงานรวมกันมีควายากลําบากมาก เนื่องจากระยะทางหางไกลกัน ่ การติดตอประสานจึงเปนไปไดยากเชนกัน 5. ขาดอุปกรณในการจัดทํารายงาน จากการทํารูปเลมรายงานนั้นจําเปนตองมีอุปกรณที่ ครบถวน การจัดทําจึงจะสะดวกและรวดเร็วขึ้น แตทั้งนี้ทางกลุมยังขาดอุปกรณ คือ คอมพิวเตอร เครื่องสแกนภาพ ทั้งสองอยางนี้เปนปญหาหลักที่ทางกลุมตองจัดหามาทํารายงานเอง เนื่องจาก  เครื่องอาจารยที่ปรึกษาโครงการเตรียมมาใหใช เกิดการชํารุดและเสียหาย 6. การวางแผนวิเคราะหงานรวมกันระหวางกลุมอื่นมีนอย เปนผลกระทบมาจากการพัก อยูเปนอิสระมากเกินไปทําใหการประชุมแตละครั้งเปนไปไดยาก เมือขาดการประชุมที่ตอเนื่องทํา ่ ใหสงผลกระทบตอกลุม
  • 53.
    ปญหาและอุปสรรคในการดําเนินกิจกรรมของตําบล/ชุมชน 1. การสืบสาน ศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี การละเลนและภูมิปญญาทองถิ่น ปจจุบัน สังคมไทยไดเปลี่ยนแปลงไปไมวาจะเปนดานสังคม ดานเศษฐกิจ สภาพสังคม ในตําบลเชื้อเพลิงก็ ไดรับผลกระทบดานการสืบสาน การอนุรักษ สําหรับขนบธรรมเนียม ประเพณีตางๆ ก็จะมี เพียงแตผูสูงอายุเทานั้นที่ยังปฏิบัติ และรูถึงพิธีกรรมตางๆ รวมไปถึงดานภูมิปญญาชาวบานดวยซึ่ง จํานวนผูรูก็ลดลง เริ่มที่จะหายไป เชน การรําตรุษในวันสงกรานต ปจจุบันไมมีผูที่จะมานําการ รําตรุษหรือนําในการเจรียง ซึ่งหาผูที่เจรียงไดนั้นหายาก ดังนั้นเยาวชนจึงเปนสวนที่สําคัญมากๆที่ จะเปนผูสืบสาน เยาวชนสวนมากจะไปทํางานในเมืองหรือในตางจังหวัด จึงยากตอการสานตอใน อนาคต สวนทางดานภูมิปญาทองถิ่นก็เริ่มหายไปเนื่องจากไมมีผูที่จะสานตอเชนกันและ ภูมิปญญา บางอยางคนในชุมชนจะใชผลิตภัณฑจากตลาดมากกวาผลิตภัณฑในชุมชน เนื่องจากมีความสะดวก กวา มีความรวดเร็วกวา รวมถึงคุณภาพดวย ดังนั้นควรจะมีการพัฒนาผลิตภัณฑใหมีคุณภาพยิ่งขึ้น ใหแขงขันกับตลาดได 2. ความตองการของตําบล/ชุมชน สําหรับปญหาดานโบราณสถานก็คือ มีการดูแลและ บํารุงรักษาสถานที่นอยเกินไป ทําใหคนที่แวะมาเยี่ยมชมเกิดความชื่นชมนอยตอโบราณสถาน ใน สวนของการสื บสานคนในชุม ชนจะใหความร วมมื อ ในการจั ด ประเพณีตางๆนอย แม จ ะเป น การละเลนจะพบวาเยาวชนขาดความสนใจในการละเลนซึ่งจะเห็นไดจาก การละเลนกะโนปติง ตอง เรือมอายัยจะไมพบเยาวชนในการละเลนแตสวนมากจะเปนเด็ก ดังนั้นจะทําใหเยาวชนมี ความห า งเหิ น จากวั ฒ นธรรมของท อ งถิ่ น และด า นภู มิ ป ญ ญาท อ งถิ่ น บางอย า งจะทํ า ใช ใ น ครอบครัวเทานั้น 3. วัสดุและอุปกรณ ในการบํารุงรักษา ทําความสะอาดในบริเวณปราสาทนั้นพบวาขาดวัสดุ และอุปกรณซ่ึงควรที่จะมีเครื่องมือในการตัดหญา ประมาณใหเหมาะสม ถามีอุปกรณแลวก็มอบ ใหกับชาวบานทําหนาที่ในสวนนี้ วัสดุและอุปกรณในการทําพิธีกรรมตางๆ ก็สามารถหาไดใน ทองถิ่น ดานภูมิปญญาทองถิ่น จะเห็นวาวัสดุหาไดในทองถิ่น แตในบางผลิตภัณฑมีในปริมาณที่ นอยเกินไปไมเพียงพอตอการทํา ถาทําใชเฉพาะครัวเรือนจะมีเพียงพอดังนั้นควรมีการอนุรักษวัสดุ ไว อยางเชน มีสวนสมุนไพรในการขยายพันธุพืชสมุนไพร และมีการปลูกพืชที่เปนวัสดุของการ ทําสินคานั้นและนอกจากนี้คือยังขาดอุปกรณที่ทันสมัย ในการทําผลิตภัณฑ
  • 54.
    4. การบอกประวัติความเปนมา สําหรับประวัติความเปนมาของปราสาทไมมีการบอกเลา จากชาวบานและไมมีการจารึกไวเปนลายลักษณอักษรจากอดีต ดังนั้นจึงไมสามารถบอกถึงประวัติ ความเปนมาของปราสาทบานไพลในชวงกอสรางได สําหรับดานการละเลนการบอกประวัติของ ชาวบานเปนการบอกเลามาจากอดีตซึ่งจะทําใหขอมูลคลาดเคลื่อนและมีการบอกเลาที่ไมตรงกัน ทํา ใหยากตอการตัดสินใจ และพิมพเปนเอกสารออกมา เชน ที่มาของกะโนปติงต็อง มีการบอกที่มาที่ แตกตางกัน 5. ปญหาการถูกแทนที่ดวยวัฒนธรรมใหม การถูกแทนที่ดวยวัฒนธรรมใหมของคนใน ตําบลเชื้อเพลิงที่เห็นไดชัดเจน คือ การแตงกายที่มีลักษณะออกไปทางตะวันตกและตะวันออกบาง ประเทศ เชน ประเทศญี่ปุน ความเปนอยูเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางครอบครัวเดี่ยว มีการ สนิทชิดเชื้อ การมีมิตรไมตรีฉันญาติพี่นองมีนอยลงกวาสมัยแตกอน ซึ่งเปนขอมูลที่คนในชุมชน ใหขอมูลมา จึงทําใหขนบธรรมเนียมประเพณีบางอยางเสื่อมและสูญหายไปยากตอการฟนฟู
  • 55.
    โครงการ “ เปดตํานานปราสาทบานไพล” หลักการและเหตุผล จากที่มีการเก็บขอมูลในชุมชนของตําบลเชื้อเพลิง นักศึกษาโครงการเรีนรูรวมกันสรรค สรางชุมชน ไดคิดวางแผนรวมกันในการจัดทําโครงการรวมและเปนโครงการใหญ โดยทุกกลุม กิจกรรมทั้ง 8 กิจกรรมไดดําเนินการรวมกันซึ่งมีการประสานความรวมมือกับชาวบาน ชุมชน และหนวยงานตาง ๆในตําบลเชื้อเพลิง โครงการที่จัดทําขึ้นนี้เปนโครงการนํารอง เพื่อเผยแพรและ อนุรักษศิลปะวัฒนธรรมและอารยธรรมที่สําคัญของตําบล ทั้งนี้ตองการใหชุมชนไดตระหนักถึง คุณคาของวัฒนธรรมที่มีอยูในทองถิ่น โดยโครงการนี้เราใชชื่อวา “ เปดตํานาน ปราสาทบาน ไพล ” วัตถุประสงค 1.เพื่ อ ส ง เสริ ม การอนุ รั ก ษ แ ละสื บ ทอดศิ ล ปะ วั ฒ นธรรม ขนบธรรมเนี ย มประเพณี การละเลนพื้นบานที่สําคัญไวใหอนุชนรุนหลังไดศึกษาและมีการสานตอใหคงอยูตลอดไป 2. เพื่อเปนการประชาสัมพันธแหลงโบราณสถาน (ปราสาทบานไพล) ใหเปนที่รูจัก 3.เพื่อทํานุบํารุงดูแลรักษาใหปราสาทบานไพลมีความสะอาด สวยงามและใหคงสภาพ สมบูรณเหมาะแกการมาเยี่ยมชมและพักผอนหยอนใจ 4. เพื่อเปนการสงเสริมการทองเที่ยวในตําบลเชื้อเพลิง 5.เพื่อเปนการรณรงคใหคนในชุมชนเห็นคุณคาของโบราณสถาน โบราณวัตถุซึ่งควรคา แกการอนุรักษไวเปนมรดกของชาติ เปาหมาย 1.ประชาชนเขามารวมงานเปนจํานวนมาก 2.มีการสืบสานโครงการตอเนื่องทุกๆ ป 3.การสืบทอดขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรมและการละเลนพื้นบานที่สําคัญ ใหคงอยูสบตอไป ื ระยะเวลาในการดําเนินงาน 27 – 28 เมษายน 2546 ขั้นตอนในการดําเนินงาน 1. วางแผนงานรวมกันของนักศึกษาโครงการ เรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน 2. แบงหนาที่รับผิดชอบในแตละกลุมกิจกรรม 3. ปฏิบัติหนาที่ที่ไดรับมอบหมาย 4. เตรียมสถานที่รวมกันในบริเวณสถานที่จัดงาน ( ปราสาทบานไพล ) 5. ดําเนินงานตามขั้นตอนที่วางแผนไว 6. สรุปและประเมินผล
  • 56.
    ผลที่คาดวาจะไดรับ 1.สงเสริมการอนุรักษและสืบทอดศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีการละเลน พื้นบานที่สําคัญไวใหอนุชนรุนหลังไดศึกษาและมีการสานตอใหคงอยูตลอดไป 2. มีการประชาสัมพันธแหลงโบราณสถาน (ปราสาทบานไพล) ใหเปนที่รูจก ั 3.ธํ า นุ บํ า รุ ง ดู แ ลรั ก ษาให ป ราสาทบ า นไพลมี ค วามสะอาด สวยงามและให ค งสภาพ สมบูรณเหมาะแกการมาเยี่ยมชมและพักผอนหยอนใจ 4. มีการสงเสริมการทองเที่ยวในตําบลเชื้อเพลิง 5. มีการรณรงคใหคนในชุมชนเห็นคุณคาของโบราณสถาน โบราณวัตถุซึ่งควรคาแกการ อนุรกษไวเปนมรดกของชาติ ั ปญหาและอุปสรรค 1.ฝนตกขณะทําการดําเนินงานจึงทําใหบริเวณสถานที่เปยกแฉะเต็มไปดวยน้ําฝน 2.สถานที่ในการนําเสนอขอมูล ปายภาพ ทั้ง 8 กลุมกิจกรรมไดจัดทําขึ้น รวมพรอมกับ การจัดการแสดงไมเหมาะสม 3.ระยะเวลาในการซักซอมการแสดงนอยเกินไปจึงสงผลใหการแสดงขาดความสมบูรณ 4.เนื่องจากเปนโครงการนํารองการสนับสนุนของหนวยงานบางหนวยงานยังมีนอย ขอเสนอแนะ 1.ควรมีการจัดทําโครงการในลักษณะเชนนี้ทุกๆ ป เพื่อเปนการสืบสานศิลปะ วัฒนธรรม ใหมช่อเสียงและเปนสถานที่เยี่ยมชมในบรรดาผูสนใจ ี ื 2.หนวยงานที่เกี่ยวของควรใหความสนใจและดูแลใหมากกวานี้
  • 57.
    โครงการ “ มหาสงกรานตวนผูสงอายุ” ั ู หลักการและเหตุผล สังคมไทยมีขนบประเพณีที่หลากหลาย ซึ่งปจจุบันนี้สังคมไดเปลี่ยนแปลงไปรวมทั้ง ระบบเศรษฐกิ จ ทํ า ให ชี วิ ต ความเป น อยู ข องคนในชุ ม ชนเปลี่ ย นไปและมี ผ ลกระทบต อ ขนบธรรมเนียมประเพณี ประเพณีรดน้ําดําหัวผูสูงอายุในวันสงกรานตซึ่งเปนประเพณีที่สําคัญของ คนไทยควรแกการอนุรักษการสืบสานตอไปรวมถึงการปรับเขากับชีวิตความเปนอยูในปจจุบันและ ยังคงสภาพความเปนประเพณีแบบดั่งเดิมไว ในวันสงกรานตถือวาเปนวันขึ้นปใหมของไทย เปน วันครอบครัวและเปนวันผูสูงอายุของสังคมไทย ทําใหเกิดความอบอุน สรางความสามัคคีใน ชุมชน ซึ่งเปนวัฒนธรรมที่ดีงามอยางยิ่ง ผูสูงอายุมีความสําคัญกับคนไทยเปนที่เคารพนับถือของคนในชุมชน บุคคลในกลุม เยาวชนรวมถึงลูกหลานของชุมชนมีความสําคัญตอผูสูงอายุที่จะคอยใหกําลังใจและเปนพลังที่จะ รักษาไวซึ่งขนบธรรมเนียมประเพณีใหสืบทอดตอไปในอนาคต ดังนั้น การกระตุนและปลูก ฝงความคิดใหกับคนในชุมชน เยาวชน ได ตระหนัก ถึง ความสําคัญของประเพณีรดน้ําดําหัวในวันสงกรานตรวมทั้งประเพณีอื่น ๆ โดยมีการสืบสานตอไป วัตถุประสงค 1.เพื่อเปนการอนุรักษและสืบสานขนบธรรมเนียมประเพณี 2.เพื่อใหคนในชุมชนตระหนักและเห็นคุณคาถึงความสําคัญของประเพณีในวันสงกรานต 3.เพื่อสรางความสามัคคีความสัมพันธที่ดีใหเกิดขึ้นในชุมชน 4.เพื่อรณรงคใหชุมชนไดอนุรักษประเพณีการรดน้ําดําหัวผูใหญ เปาหมาย จํานวนผูสูงอายุจาก 12 หมูบานในตําบลเชื้อเพลิงหมูบานละ 5 คน มาประกอบพิธีรดน้ํา ดําหัวผูใหญที่หมู 6 บานปราสาท รวมทั้งบุคคลที่สําคัญในหนวยงานตางๆ ผูนําหมูบาน ชาวบาน และบุคคลทั่วไปที่สนใจ ระยะเวลาการดําเนินงาน 10-12 เมษายน 2546 ขั้นตอนการดําเนินงาน 1.ประชุมวางแผนงานระหวางกลุมกิจกรรม 2.ศึกษาขอมูลพื้นฐานในแตละหมูบาน 3.ประสานงานระหวางหมูบานในตําบล 4.จัดเตรียมสถานที่ในการดําเนินกิจกรรม 5.ดําเนินงานตามขั้นตอนที่วางแผนไว 6.สรุปและประเมินผล
  • 58.
    ผลที่คาดวาจะไดรับ 1.เปนการอนุรกษและสืบสานขนบธรรมเนียมประเพณี ั 2.คนในชุมชนตระหนักและเห็นคุณคาถึงความสําคัญของประเพณีในวันสงกรานต 3.เกิดความสามัคคีความสัมพันธที่ดีใหเกิดขึ้นในชุมชน 4.ชุมชนไดอนุรักษประเพณีการรดน้ําดําหัวผูใหญ 5.เปนแบบอยางที่ดีใหกับเยาวชนไดเรียนรูถึงขนบธรรมเนียมประเพณีและไดปฏิบัติจริง ซึ่งเปนการปลูกฝงใหเห็นคุณคาและเกิดการสืบสานตอไป ปญหาและอุปสรรค 1.การประชาสัมพันธไมทั่วถึง 2.การใหความรวมมือของชุมชนยังมีนอย 3.การจัดสถานที่ยังไมเหมาะสมเทาที่ควร ขอเสนอแนะ 1.ควรมีการประชุมกอนการดําเนินงานและเตรียมความพรอมใหมากกวานี้ 2.มีการติดปายประชาสัมพันธและใหผูนําหมูบานประชาสัมพันธใหทวถึง ั่
  • 59.
    ประมวลภาพกิจกรรม ภาพสมาชิกกลุมศิลปะวัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น ภาพนิสตนักศึกษาโครงการและชาวบานมารดน้ําดําหัวผูสูงอายุ ิ 
  • 60.
  • 61.
    ภาคผนวก ข สมาชิกกลุมศิลปะ วัฒณธรรมและภูมิปญาทองถิ่น 1. นายทองอุน มั่นหมาย ที่อยู 61 หมู 8 ตําบลจอมพระ อําเภอจอมพระ จังหวัดสุรินทร 32180 นักศึกษาปที่ 2 สาขาคณิตศาสตร คณะวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี สถาบันราชภัฏสุรินทร 2. นายพิชย ชูเสนผม ั ที่อยู 86 หมู 6 ตําบลทาสวาง อําเภอเมือง จังหวัดสุรินทร 32000 นักศึกษาปที่ 2 สาขาวิทยาการคอมพิวเตอร คณะวิทยาศาสตร มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 3. นายธงชัย บุญพัก ที่อยู 57 หมู 2 ตําบลผักไหม อําเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรนทร 32110 ิ นักศึกษาปที่ 2 สาขาฟสิกส คณะวิทยาศาสตร มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 4. นายสุรชัย ที่อยู หมู ตําบล อําเภอ จังหวัดสุรินทร 32180 นักศึกษาปที่ 3 สาขาวิทยาศาสตรท่วไป คณะวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ั สถาบันราชภัฏสุรินทร 5. นายวีระศักดิ์ ฉั่วศิริพร ที่อยู หมู ตําบลระแงง อําเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร 32180 นักศึกษาปที่ 3 สาขาดนตรี คณะ สถาบันราชภัฏสุรินทร
  • 62.
    บทที่ 6 ขอเสนอแนะ จากการสํารวจเก็บขอมูลของกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น ในพื้นที่ตําบล เชื้อเพลิง ทําใหทราบถึงปญหาและอุปสรรคมากมายที่ไดขอมูลจากหนวยงานราชการ ประชาชน ในตําบล และการปฏิบัติภาคสนามของพื้นที่ในดานตางๆ ซึ่งสามารถประมวลไดดังบทที่แลวมา แตในบทนี้เปนการวิเคราะห สังเคราะห และสรุปผลของปญหาและอุปสรรคมาเสนอแนะหรือหา แนวทางการแกไขเพื่อทําการพัฒนาและนําเสนอสิ่งใหมมาบูรณาการรวม โดยสมาชิกภายในกลุม ไดรวมกันคิดคนขึ้น ซึ่งสรุปแลวไดขอมูลดังตอไปนี้ ขอเสนอแนะตอชุมชน 1.สานตอโครงการ เปนขอเสนอตอชุมชนเพื่อใหชุมชนสานตอโครงการ “เปดตํานาน ปราสาทบานไพล” ที่นิสิตนักศึกษาโครงการเรียนรูรวมกัน สรรคสรางชุมชน ไดจัดเพื่อสืบสาน และอนุรักษไวซึ่งขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปะ วัฒนธรรม และการละเลนพื้นบานใหคงอยู ตอไป โดยมีการจัดโครงการปละครั้งหรือเห็นแตชุมชนจะตองการจัด ซึ่งใหหนวยงานที่เกี่ยวของ ทุกๆหนวยงานประสานความรวมมือกันในการจัดโครงการนี้ 2.ชุมชนรวมพัฒนา ทางกลุมศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่น เห็นพองกันวา ควรใหทางชุมชนมีการพัฒนาและทํานุบํารุงสถานที่สําคัญของชุมชนเพื่อไวใหคนรุนหลังไดดูได ศึกษาหาความรู ทําใหสมาชิกกลุมคิดขึ้นไดวาควรมีการพัฒนาและปลูกตนไม (ไมดอกไมประดับ) บริเวณปราสาทบานไพลใหสวยงามเหมาะแกการทองเที่ยวและพักผอนหยอนใจ เสนอวาเดือนละ ครั้งหรือสามเดือนครั้ง 3.การละเลนพื้นบาน จากการที่ไดเห็นการละเลนพื้นบานจริงในชุมชนตําบลเชื้อเพลิงซึ่งมี การอนุรักษไวเปนอยางดี แตการแสดงในแตละสถานที่นั้นมีแตเด็กทําการแสดงเทานั้น จึงขอ เสนอวาควรรณรงคใหวัยรุนหรือวัยหนุมสาวมีบทบาทในดานนี้ใหมาก เนื่องจากวาวัยรุนเปนวัย แหงการเรียนรู และเรียนรูไดรวดเร็วกวาเด็ก ความออนชอยงดงามมีมากกวา เมื่อมีการแสดง อรรถรสในการชมของผูชมมักมีมากกวา อันเนื่องมาจากปจจัยหลายๆ อยางประกอบกัน เชน เปน ทางการมากขึ้น ความสวยงามดานสรีระทางรางกายและลีลาการแสดงออกที่นาชวนชม และที่ สําคัญสามารถจัดการแสดงในสถานที่ตางๆ หรืออาจมีผูมาติดตอใหไปแสดงในงานตางๆ ซึ่งอาจ กอเกิดรายไดเสริมใหแกวัยรุนในชุมชนได 4.สงเสริมภูมิปญญาทองถิ่น จากการสํารวจเก็บขอมูลพบวา ปญหาที่พบเกี่ยวกับภูมิปญญา ทองถิ่น คือ สวนใหญขาดผูสานตอการประดิษฐคิดคนที่เกิดจากภูมิปญญทองถิ่น อันเนื่องมาจาก
  • 63.
    ผูที่สนใจในดานนี้มีนอย จึงควรมีผูมาเหลียวแลในดานนี้อยางจริงจังเพื่อไมใหภูมิปญญาทองถิ่น บางอยางตองจางหายไป ขอเสนอแนะตอรัฐบาล 1.จากการสํารวจเก็บขอมูลในพื้นที่ตําบลเชื้อเพลิงพบวามีโบราณสถานตั้งอยูที่หมู 6 บาน ปราสาท สภาพปจจุบันพังทลายเสียหายเล็กนอยโดยองคปรางคทางทิศใตมีความทรุดโทรมมาก ที่สุดและในบริเวณของพื้นที่ปราสาทเต็มไปดวยหญาที่รกและขาดไมดอกไมประดับที่ใหความ สวยงามและรมรื่นดังนั้นจึงเรียนเสนอรัฐบาลวาควรที่จะมีการจัดงบประมาณมาเพื่อเปนการดูแล รักษาทํานุบํารุงองคปราสาท และมีการจัดทําผังของปราสาทใหสมบูรณโดยมีไมดอกไมประดับ ดว ยเพื่ อ ทํ า ใหเ ป น ที่ ส นใจของคนในชุ ม ชนและบุ ค คลทั่ ว ไป นอกจากนี้ ค วรมีก ารจั ด ซื้ อ วั ส ดุ อุปกรณมาทําความสะอาด เชน ตัดหญาที่สูงรก และที่สําคัญควรมีงบประมาณสนับสนุนการ จัดทําโครงการเปดตํานานปราสาทบานไพล 2.จากการสํารวจเก็บขอมูลเกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี จึงเรียน รัฐบาลวาควรมีการสงเสริมการอนุรักษและสืบสานประเพณีของชุมชนใหมากๆ โดยทําการรณรงค ปลูกฝงใหกับคนในชุมชน ซึ่งควรที่จะมีการจัดการเรียนการสอนเสริมหรือจัดกิจกรรมเกี่ยวกับ วัฒนธรรมเพื่อเปนการสืบสานและใหความรูแกนักเรียนในระดับประถมศึกษา มัธยมตอนตน มัธยมตอนปลาย เปนตน และควรสงเสริมใหมีศูนยวัฒนธรรมเกิดขึ้นในตําบลเพื่อเปนการถาทอด ความรูทางดานศิลปะ วัฒนธรรม รวมถึงใหความเขาใจเกี่ยวกับประเพณีวามีพิธีกรรมการปฏิบัติ อยางไรและควรมีการปฏิบัติจริงในวันสําคัญของประเพณีและชวยตอบปญหาเกี่ยวกับประเพณี ใหกับคนชุมชนที่มีความสงสัยรวมทั้งนักทองเที่ยว 3.สําหรับการละเลนพื้นบาน เรียนเสนอรัฐบาลวาควรใหการสนับสนุนแกชุมชนที่มีการ อนุรักษศิลปะการละเลนอยางแทจริง เชน หมูบานโพธิ์กอง การละเลนถือเปนเอกลักษณประจํา ตําบล ประจําจังหวัด ดังนั้นถามีการสนับสนุนใหเปนแหลงทองเที่ยวผลบที่ไดก็คือ มีชื่อเสียง สามารถที่จะสืบทอดและอนุรักษไวไดเปอยางดีและควรสงเสริมสถานที่ในการฝกซอมการละเลน ชุ ด ในการแสดงการละเล น อุ ป กรณ ห รื อ เครื่ อ งดนตรี ใ ช ใ นการละเล น และจะดี ยิ่ ง ขึ้ น ถ า มี งบประมาณใหกับชุมชนไดใชความคิดสรางสรรคในการประดิษฐชุดในการแสดงการละเลน 4.
  • 64.
    สารบัญ เรื่อง หนา คํานํา ............................................................................................................................................ ก สารบัญ ........................................................................................................................................ ข บทที่ 1 บทนํา ............................................................................................................................ 1 - ความเปนมาและความสําคัญของโครงการ.................................................................. 1 - วัตถุประสงคของโครงการ.......................................................................................... 1 - พื้นที่เปาหมาย............................................................................................................. 1 - การดําเนินงาน............................................................................................................. 2 - นิยามศัพทเฉพาะ......................................................................................................... 2 - ระยะเวลาการดําเนินโครงการ.................................................................................... 3 - ประโยชนที่คาดวาจะไดรบ........................................................................................ 3 ั บทที่ 2 สภาพทั่วไปของชุมชน.................................................................................................. 4 - ประวัติชุมชน............................................................................................................... 4 - สภาพชุมชน................................................................................................................ 4 - สภาพทางเศรษฐกิจ..................................................................................................... 6 - สภาพทางสังคม........................................................................................................... 7 - การบริการขั้นพื้นฐาน.................................................................................................. 8 - สภาพทางสังคมและวัฒนธรรม.................................................................................. 10 - โครงสรางทางสังคม วิถีชีวิต วัฒนธรรมความเปนอยู. .............................................. 14 บทที่ 3 ผลการดําเนินงาน............................................................................................................ 17 - ความเชื่อ.................................................................................................................... 17 - ประเพณีที่เกี่ยวกับความเชื่อ....................................................................................... 22 - การละเลนพื้นบาน...................................................................................................... 24 - โบราณสถาน โบราณวัตถุ......................................................................................... 31 - ภูมิปญญาทองถิ่น....................................................................................................... 35 บทที่ 4 วิเคราะห สังเคราะหผลการปฏิบติงาน กิจกรรมตางๆ ในภาพรวม............................. ั 49 - แนวทางการจัดทําโครงการ ........................................................................................ 50 บทที่ 5 ปญหาและอุปสรรค....................................................................................................... 51 - ปญหาและอุปสรรคในการดําเนินกิจกรรมของกลุม................................................... 51 - ปญหาและอุปสรรคในการดําเนินกิจกรรมของตําบล/ชุมชน...................................... 52
  • 65.
    สารบัญ(ตอ) หนา บทที่ 6 ขอเสนอแนะ................................................................................................................... 54 - ขอเสนอแนะตอชุมชน................................................................................................. 54 - ขอเสนอแนะตอรัฐบาล............................................................................................... 55 บรรณานุกรม ภาคผนวก
  • 66.
  • 67.
    บรรณานุกรม พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ สุรินทร.เมืองสุรินทร.สุรินทร :ม.ป.ท.,ม.ป.ป. พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ สุรินทร.โบราณสถานจังหวัดสุรินทร. สุรินทร : ม.ป.ท.,ม.ป.ป. พุฒ บุตรรัตน.การศึกษารูปแบบปราสาทอิฐแบบเขมรแบบบาปวนในจังหวัดสุรินทร. มหาวิทาลัยศิลปากร,2528. ศูนยวฒนธรรมจังหวัดสุรินทร.เพลงพื้นบานและการละเลนพื้นบานจังหวัดสุรินทร. ั สุรินทร : วิทาลัยครูสุรินทร,2526. เอกสารบรรยายสรุปองคการบริหารสวนตําบลเชื้อเพลิง อําเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร