ยินดีต้อนรับ
กิตติกรรมประกาศ

 โครงงานผลของอุณหภูมิและเวลาของน้้าในการแช่ข้าว
 ต่อคุณภาพการหุงข้าวสุก ในครั้งนี้
 ขอขอบคุณ
 ท่านผู้อ้านวยการเบญจวรรษ เชิงสะอาด
 ผู้อ้านวยการโรงเรียนโคกล่ามพิทยาคม
คุณครูรัตนา ปะระทัง
 คุณครูยงจิตร ศิลาพิมพ์ และคุณครูกลุ่มสาระวิทยาศาสตร์ทุกท่าน
 ที่ให้ค้าปรึกษา ค้าชี้แนะ ขอขอบคุณนักเรียนโรงเรียนโคกล่ามพิทยาคม
 ที่ให้ความร่วมมือท้าให้การศึกษาโครงงานนี้ส้าเร็จลุล่วงไปด้วยดี
คุณครูที่ปรึกษา
คุณครูรัตนา ปะระทัง
 คุณครูยงจิตร ศิลาพิมพ์
บทคัดย่อ
      ข้าวแต่ละสายพันธุ์มีลักษณะเนื้อสัมผัสด้านความแข็งแตกต่างกัน การน้าข้าวที่มีความแข็งมาแช่น้า
ก่อนหุงเป็นวิธีการหนึ่งในการเตรียมข้าวเพื่อท้าให้ได้ข้าวสุกมีความนุ่มขึ้น ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงสนใจศึกษา
สภาวะที่เหมาะสมในการแช่ข้าวในน้้าก่อนหุง เพื่อให้ได้ข้าวสุกที่มีความนุ่ม โดยการใช้ข้าว 3 ชนิด คือ
ข้าวกล้องหอมนิล ข้าวปทุมธานี และข้าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมนิลและข้าวปทุมธานี (อัตรา
ส่วนผสมข้าวกล้อง : ข้าวขาวปทุมธานี 3:7) แช่น้าที่อุณหภูมิห้องและอุณหภูมิ 60 และ 120 นาที
เปรียบเทียบคุณภาพข้าวสุกที่ได้จากข้าวแต่ละชนิดที่ผ่านการแช่น้าและไม่ผ่านการแช่น้า ผลการทดลอง
พบว่า ข้าวกล้องหอมนิล แช่น้าเป็นเวลา 60 นาที (ทั้งสองอุณหภูมิ ได้ข้าวสุกมีค่าความแข็งประมาณ 18
Kgf ซึ่งน้อยกว่าความแข็งของข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้า (ค่าความแข็งประมาณ 25 Kgf) ผลคะแนนเฉลี่ย
ความชอบด้านความนุ่มและด้านการยอมรับรวมของข้าวสุกจากข้าวที่ผ่านการแช่น้ามีค่ามากกว่า 5 ซึ่งสูง
กว่าคะแนนของข้าวสุกที่มาจากข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้า (คะแนนน้อยกว่า 5) ส่วนข้าวขาวปทุมธานีข้าวที่
ผ่านการแช่และไม่แช่ ได้ข้าวสุกที่มีความแข็งไม่แตกต่างกันคือมีค่าประมาณ 10-12 Kgf และมีค่าคะแนน
เฉลี่ยการทดสอบทางประสาทสัมผัสด้านความนุ่ม และการยอมรับรวมไม่แตกต่างกันด้วย คือมี
คะแนนมากกว่า 3 ข้าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมนิลและข้าวขาวปทุมธานี มีค่าความแข็ง ของเมล็ดข้าว
สุกของข้าวผสม มีค่าประมาณ 7-9 Kgf ดังนั้นการแช่น้าก่อนหุงเป็นวิธีการที่เหมาะสมกับข้าวกล้อง
หรือข้าวที่มีความแข็งและข้าวกล้องที่ศึกษาครั้งนี้ ควรแช่น้าเป็นเวลาอย่างน้อย 60 นาที
ข้าวเป็นอาหารหลักของประชากรมากกว่าครึ่งโลก โดยเฉพาะในทวีปเอเชีย บริเวณ
ตะวันออกตะวันออกเฉียงใต้ และเอเชียใต้ มีการปลูกข้าวและบริโภคข้าวมากถึงร้อยละ 90 ของ
ข้าวที่ผลิตได้ (อรอนงค์ นัยวิกุล, 2547 ) ข้าวที่ปลูกในประเทศไทยมีหลากหลายสายพันธุ์
แต่ละสายพันธุ์มีปริมาณอะไมเลสที่แตกต่างกัน ซึ่งมีผลให้เนื้อสัมผัสและลักษณะปรากฏของ
ข้าวหุงสุกแตกต่างกัน นอกจากนี้กรรมวิธการหุงข้าวและการเตรียมข้าวก่อนหุงก็เป็นปัจจัย
                                             ี
สาคัญที่มีผลต่อคุณภาพของการหุงสุกของข้าวด้วย ทั้งนี้มีผู้รายงานว่าการเพิ่มปริมาณความชื้น
ในข้าว โดยการแช่น้าหรือพ่นน้าให้เมล็ดข้าวมีปริมาณความชื้นในระดับที่ต้องการ จากนั้นจะ
ให้ความร้อนแก่เมล็ดข้าว เพื่อให้เม็ดแป้งเกิดการเจลาทิไนเซชันอย่างสมบูรณ์ จะเพิ่มความนุ่ม
ของข้าวสุก (สุธยา พิมพ์พิไล,2549) วราพร ลักษณลม้าย,(2552) กล่าวว่า การหุง
ข้าวกล้องต้องใช้เวลาถึง 30 นาที และหากต้องการให้นุ่มก็ตองแช่น้าไว้ 1 คืน เนื่องจากข้าง
                                                              ้
กล้อง มีเยื่อสีน้าตาลที่ห่อหุ้มเมล็ดข้าว ซึ่งขัดขวางการดูดซึมน้าเข้าไปในเมล็ด ดังนั้นผู้วจัยจึง
                                                                                         ิ
สนใจศึกษาสภาวะที่เหมาะสมในการแช่ข้าวก่อนหุงและระยะเวลาที่ใช้ในการหุงข้าวต่อคุณภาพ
ของข้าวสุก
วัตถุประสงค์

        เพื่อศึกษาอุณหภูมของน้าแช่ข้าวและเวลาแช่ที่มผลต่อคุณภาพการหุงข้าว
                         ิ                          ี




                                ขอบเขตการวิจัย

   ตรวจสอบคุณภาพทางกายภาพของเมล็ดข้าวก่อนและหลังการแช่น้า (ก่อนหุง)
หุงสุกข้าวที่ผ่านการแช่น้าที่อุณหภูมิและเวลาต่างๆ กัน ทดสอบความนุ่มของข้าวสุกด้วยวิธี
ทางการกายภาพและประสาทสัมผัส
ตัวแปรในการศึกษา

  ตัวแปรต้น     อุณหภูมิของน้า และเวลาในการแช่ข้าว

  ตัวแปรตาม    คุณภาพข้าวสุก

ตัวแปรควบคุม    ข้าวกล้องหอมนิล       ข้าวขาวปทุมธานี
                ข้าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมนิลและข้าวขาวปทุมธานี


                           สมมติฐาน

   อุณหภูมิและเวลาในการแช่ข้าว มีผลต่อคุณภาพของข้าวสุก
วัสดุอุปกรณ์และวิธีการ
วัสดุ

          ข้าวกล้องหอมนิล   และข้าวปทุมธานี (ข้าวสารขาว)

อุปกรณ์
           หม้อหุงข้าวไฟฟ้า
           เครื่องชั่งน้าหนัก
           เทอร์โมมิเตอร์
          เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์
          เครื่องวัดลักษณะเนื้อสัมผัส (Texture Analyzer)
วิธีการ

    นาข้าวสาร 3 ชนิด คือ ข้าวกล้องหอมนิล ข้าวปทุมธานี และข้าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมนิลและ
ข้าวขาวปทุมธานี (ข้าวกล้องหอมนิล 30%) มาแช่น้าที่อุณหภูมิของน้าสองระดับ เวลาต่างๆ กัน ดังนี้
    ข้าวกล้องหอมนิล แช่น้าที่อุณหภูมิห้องและอุณหภูมิ 60oC เป็นเวลา 30 นาที 60 นาที และ 120 นาที
แล้วนามาหุงด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า อัตราส่วนข้าวต่อน้า 1:2 และ 1:2.5
    ข้าวปทุมธานี แช่น้าที่อุณหภูมิห้องและอุณหภูมิ 60oC เป็นเวลา 15 นาที และ 30 นาที
แล้วนามาหุงด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า อัตราส่วนข้าวต่อน้า 1:5
    ข้าวผสม แช่น้าที่อุณหภูมิห้อง เป็นเวลา 60 นาที และ 120 นาที แล้วนามาหุงด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า
อัตราส่วนข้าวต่อน้า 1:2 และ 1:2.5
    จากนั้นนาข้าวสุกแต่ละตัวอย่างมาวัดลักษณะเนื้อสัมผัสด้วยเครื่อง Texture Analyzer และทดสอบคุณภาพ
ทางประสาทสัมผัส ด้านความนุ่ม กลิ่น สี การเกาะตัวกันของเมล็ดข้าว และการยอมรับรวม
ด้วยวิธีการให้คะแนนแบบ 9 ระดับ ( 9 – point hedonit scale คะแนน 1 = ไม่ชอบมากที่สุด
และ 9 = ชอบมากที่สุด) ใช้ผู้ทดสอบชิม 25 คน คัดเลือกชุดการทดสองที่มีคะแนนเฉลี่ยความชอบด้านความนุ่ม
และชุดการทดลองที่เหมาะสม
ข้าวกล้องหอมนิล              วิธีการทดลอง                        ข้าวขาวปทุมธานี

                                           ข้าวผสม 3:7
    - ไม่แช่                        - ไม่แช่                           - ไม่แช่
-แช่ที่อุณหภูมิห้อง 30 นาที     -แช่ที่อุณหภูมิห้อง 60 นาที        -แช่ที่อุณหภูมิห้อง 15 นาที
- แช่ที่อุณหภูมิห้อง 60 นาที    - แช่ที่อุณหภูมิห้อง 120 นาที      - แช่ที่อุณหภูมิห้อง 30 นาที
-แช่ที่อุณหภูมิ 60oC 30 นาที    -แช่ที่อุณหภูมิห้อง 60 นาที        -แช่ที่อุณหภูมิ 60oC 15 นาที
- แช่ที่อุณหภูมิ60oC 60 นาที    - แช่ที่อุณหภูมิห้อง 120 นาที      - แช่ที่อุณหภูมิ60oC 30 นาที


        หุงข้าวให้สุก                    หุงข้าวให้สุก                       หุงข้าวให้สุก
    ด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า             ด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า                ด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า
    อัตราส่วน ข้าว : น้้า 1:2       อัตราส่วน ข้าว : น้้า 1:2          อัตราส่วน ข้าว : น้้า 1:1.5
                                   อัตราส่วน ข้าว : น้้า 1:2.5


                                               ข้าวสุก



                     ทดสอบชิม                                    วัดค่าความแข็ง
ผลการทดลอง

ตารางที่ 1 ค่าความแข็งของข้าวกล้องหอมนิล ที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่
แตกต่างกัน

ชนิดของข้าว            อุณหภูมิ (oC)       เวลาแช่   ค่าความแข็ง (Kg)

                                        ไม่แช่       25.13±1.29

หอมนิล                 อุณหภูมิห้อง     30 นาที      25.10±2.21
                                        60 นาที      18.04±2.25

                            60          30 นาที      23.32±2.54
                                        60 นาที      22.52±1.57
*ค่าเฉลี่ย   ± ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการทดลอง

  ตารางที่ 2 ผลการทดสอบทางประสาทสัมผัสของข้าวกล้องหอมนิล
              ทีแช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน
                ่
                                             ทดสอบประสาทสัมผัส
อุณหภูมิ (oC) เวลาแช่
                          ความนุ่ม สี           กลิ่น   การเกาะกัน การยอมรับ
               (นาที)                                   ของเมล็ด
อุณหภูมห้อง ไม่แช่
       ิ                     2.05±0.94 2.95±0.76 2.95±0.76 2.25±1.02   2.80±0.62
            30               3.05±1.00 3.60±0.68 4.45±0.94 3.70±0.80   3.45±0.51
            60
                             3.90±0.79 3.25±0.91 4.55±0.79 3.70±0.66   3.35±0.81
60                30         2.75±1.29 3.45±0.51 4.45±0.51 3.7±1.30    3.55±0.89
                  60         3.40±1.14 3.80±0.41 4.50±0.51 4.25±0.91   4.15±0.67

     *ค่าเฉลี่ย
            ± ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน
     คะแนน 1 = ไม่ชอบมากที่สุด และ 9 = ชอบมากที่สุด
ผลการทดลอง

ตารางที่ 3 ค่าความแข็งของข้าวปทุมธานี ที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน

ชนิดของข้าว             อุณหภูมิ ( oC)       เวลาแช่       ค่าความแข็ง (Kg)
                                             ไม่แช่        12.32±0.48

ปทุมธานี                อุณหภูมิห้อง         15 นาที       10.99±0.72
                                             30 นาที       9.98±0.55
                             60              15 นาที       10.80±0.64
                                             30 นาที       10.57±0.14
*ค่าเฉลี่ย   ± ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการทดลอง

 ตารางที่ 4 ผลการทดสอบทางประสาทสัมผัสของข้าวปทุมธานี ที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน

                                                    คุณลักษณะประสาทสัมผัส
อุณหภูมิ          เวลาแช่ (นาที) ความนุ่ม         กลิ่น       การเกาะกัน การยอมรับ
(oC)                                                          ของเมล็ด

อุณหภูมิห้อง ไม่แช่                6.33±0.97      5.6±1.31    6.4±1.31        5.9±1.2
                  15               8.07±1.03      5.3±1.77    5.8±1.88        5.7±1.86
                  30               7.67±1.95      4.2±1.75    7.0±1.29        6.7±1.34
60                15               6.73±0.70      7.0±1.71    7.6±1.46        6.9±0.44
                  30               7.26±0.70      6.1±1.88    7.4±1.23        7.1±1.02
  *ค่าเฉลี่ย±ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน

     คะแนน 1 = ไม่ชอบมากที่สุด และ 9 = ชอบมากที่สุด
ผลการทดลอง

 ตารางที่ 5 ค่าความแข็งของข้าวผสมที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน

  ชนิดของข้าว      เวลาแช่ (นาที)   อัตราส่วน(ข้าว:น้า) ค่าความแข็ง(Kgf)    ปริมาณ
                                                                           ผลผลิต (%)
ข้าวผสม                ไม่แช่              1:2         9.06±1.03            246.8
                        60                 1:2         8.89±0.68            258.3
                        120                1:2         8.45±0.82            249.5
                       ไม่แช่             1:2.5        9.01±1.33            285.82
                        60                1:2.5        7.25±0.67            293.6
                        120               1:2.5        7.78±0.82            289.4

*ค่าเฉลี่ย±ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการทดลอง


ตารางที่ 6 ผลการทดสอบทางประสาทสัมผัสของข้าวผสม ที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน

  เวลาแช่      อัตราส่วน                         คุณลักษณะประสาทสัมผัส
   (นาที)      (ข้าว:น้้า) ความนุ่ม       สี           กลิ่น    การเกาะกัน การยอมรับ
                                                                ของเมล็ด
ไม่แช่             1:2       4.6±1.19     4.65±0.87   5.9±0.85    5.75±0.85   4.75±0.96
60                 1:2       5.40±0.88    5.20±0.62   5.40±0.60   5.75±0.44   5.65±0.49
60                1:2.5      5.45±0.76    5.35±0.93   5.30±0.73   5.50±0.76   5.60±0.75
120                1:2       5.56±0.69    5.14±0.71   5.67±0.62   5.34±0.89   5.93±0.98
120               1:2.5      5.70±0.83    5.81±0.69   5.74±0.54   5.82±0.73   5.95±0.97
    *ค่าเฉลี่ย±ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน

    คะแนน 1 = ไม่ชอบมากที่สุด และ 9 = ชอบมากที่สุด
าวกล้องหอมนิล

   ข้าวกล้องหอมนิลแช่น้าที่อุณหภูมิห้องเป็นเวลา 60 นาที ท้าให้ได้ข้าวสุกที่มีค่าความแข็งของเมล็ดข้าวประมาณ
18 Kgf ซึ่งน้อยกว่าค่าความแข็งของข้าวที่ไม่ผ่านการแช่ และที่ผ่านการแช่ 30 นาที ( ค่าความแข็งประมาณ 25 Kgf )
ส่วนปริมาณผลผลิตของข้าวสุกที่ผ่านการแช่ 60 นาที ประมาณ 235 % ซึ่งสูงกว่า ข้าวที่ไม่ผ่านการแช่ และที่
ผ่านการแช่ 30 นาที ขณะที่การแช่ข้าวด้วยน้้าที่มีอุณหภูมิ 600Cพบว่าเวลาการแช่ไม่มีผลต่อค่าความแข็งของเมล็ด
ข้าวสุก ผลการทดสอบทางประสาทสัมผัสของข้าวสุกที่ผ่านและไม่ผ่านการแช่พบว่า คะแนนเฉลี่ยของความชอบ
ด้านความนุ่มของข้าวสุกที่ได้มาจากข้าวที่ผ่านการแช่ 60 นาที ทีค่าสูงกว่าการแช่ที่เวลา 30 นาที และที่ไม่ผ่านการ
ไม่แช่ทั้งสองอุณหภูมิน้าโดยที่การแช่ 60 นาที มีคะแนนประมาณ 7 (ชอบปานกลาง)
                      ส่วนคะแนนเฉลี่ยการยอมรับรวมของชุดการทดลองที่มีการแช่ด้วยอุณหภูมิ 600C
                     เป็นเวลา 60 นาที มีคะแนนสูงกว่าทุกชุดการทดลอง (7.3 ±1.34) ดังนั้นเห็นได้ว่า
                     การแช่ข้าวกล้องหอมนิลเป็นเวลา 60 นาที ทั้งอุณหภูมิน้าปกติและอุณหภูมิ 600C
                     ช่วยให้ข้าวสุกมีความนุ่มมากกว่าการไม่แช่ข้าวก่อนหุง ซึ่งสอดคล้องกับรายงานของ
                     วราพร ลักษณลม้าย,(2552) ที่รายงานว่าการแช่ข้าวในน้้าท้าให้ข้าวกล้องสุกมีความ
                     นุ่ม เนื่องจากเมล็ดข้าวกล้องมีเยื่อหุ้มเมล็ดซึ่งขัดขวางการซึมของน้้า ดังนั้นการแช่น้า
                     จึงท้าให้สามารถซึมผ่านไปในเมล็ดได้
าวขาวปทุมธานี

           ผลการวัดค่าความแข็งของเมล็ดข้าวสุก จากข้าวขาวปทุมธานี
พบว่า ข้าวสุกทุกชุดการทดลองมีค่าความแข็งใกล้เคียงกัน
 โดยมีค่าความแข็งประมาณ 10-12 Kgf ส่วนปริมาณผลผลิตของข้าวสุก
ทุกชุดการทดลองใกล้เคียงกันเช่นกัน
นอกจากนี้ผลการทดลองทางประสาทสัมผัส ทั้งด้านความนุ่ม การเกาะ
กันของเมล็ด และการยอมรับรวมของข้าวสุกที่ได้มาจากข้าวที่ผ่านการ
แช่เวลาต่างๆ และที่ไม่ผ่านการแช่ไม่แตกต่างกัน (ตารางที่ 4) ทั้งนี้อาจ
เนื่องมาจากข้าวขาวปทุมธานีมีลักษณะเนื้อสัมผัสของเมล็ดที่สามารถ
ซึมซับน้้าได้ดี จึงไม่จ้าเป็นต้องแช่ก่อนหุง
าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมมะลิและข้าวขาวปทุมธานี
จากตารางที่ 5 เห็นได้ว่าข้าวผสมอัตราส่วนข้าวกล้องหอมนิล : ข้าวขาวปทุมธานี 3:7 ที่ผ่านการ
แช่น้า และทั้งที่อัตราส่วนน้้าที่ใช้หุง : ข้าวสาร 1:2 และ 1:2.5 มีคาความแข็งประมาณ 7- 9 Kgf
                                                                   ่
ปริมาณผลผลิต (290%) และค่าคะแนนเฉลี่ยความชอบทุกคุณลักษณะไม่แตกต่างกัน ยกเว้น
คะแนนความชอบด้านสี ความนุมและความชอบรวมของชุดการทดลองที่ผ่านการแช่ทุก
                                    ่
ช่วงเวลามีคะแนนสูงกว่าชุดการทดลองที่ไม่ผ่านการแช่ (ตารางที่ 6) โดยมีคาความแข็งประมาณ
                                                                             ่
290 Kgf มีปริมาณผลผลิตประมาณ 290% และคะแนนความชอบ ซึ่งอยู่ในระดับชอบเล็กน้อย
ถึงชอบมาก ทั้งนี้อาจเนื่องจากข้าวกล้องหอมนิลช่วยส่งเสริมด้านสีและกลิ่นให้กับข้าวขาว
ปทุมธานีและข้าวขาวปทุมธานีช่วยกลบเกลื่อนความแข็งของข้าวกล้องหอมนิล
การแช่ขาวก่อนหุงส้าหรับข้าวกล้องหอมนิล มีผลให้
                             ้
             ข้าวสุกมีความนุ่มมากกว่าข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้า โดยข้าวสุก
 สรุปและ    ที่ได้จากข้าวที่ผ่านการแช่น้ามีความแข็งประมาณ 18 Kgf
อภิปรายผล   ส่วนข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้ามีค่าความแข็งของข้าวสุกประมาณ
            25 Kgf และคะแนนความชอบด้านความนุ่ม และการยอมรับรวม
            ของข้าวสุกที่มาจากข้าวแช่น้ามีค่ามากกว่า 5 (เฉยๆ จนถึงชอบ
            เล็กน้อย) ส่วนข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้ามีค่าคะแนนน้อยกว่า 5
             (เฉยๆถึงไม่ชอบเล็กน้อย)
วัสดีค่ะ

นำเสนอโครงงานวิทยาศาสตร์ ม.ต้น

  • 1.
  • 2.
    กิตติกรรมประกาศ โครงงานผลของอุณหภูมิและเวลาของน้้าในการแช่ข้าว ต่อคุณภาพการหุงข้าวสุกในครั้งนี้ ขอขอบคุณ ท่านผู้อ้านวยการเบญจวรรษ เชิงสะอาด ผู้อ้านวยการโรงเรียนโคกล่ามพิทยาคม คุณครูรัตนา ปะระทัง คุณครูยงจิตร ศิลาพิมพ์ และคุณครูกลุ่มสาระวิทยาศาสตร์ทุกท่าน ที่ให้ค้าปรึกษา ค้าชี้แนะ ขอขอบคุณนักเรียนโรงเรียนโคกล่ามพิทยาคม ที่ให้ความร่วมมือท้าให้การศึกษาโครงงานนี้ส้าเร็จลุล่วงไปด้วยดี
  • 3.
  • 4.
    บทคัดย่อ ข้าวแต่ละสายพันธุ์มีลักษณะเนื้อสัมผัสด้านความแข็งแตกต่างกัน การน้าข้าวที่มีความแข็งมาแช่น้า ก่อนหุงเป็นวิธีการหนึ่งในการเตรียมข้าวเพื่อท้าให้ได้ข้าวสุกมีความนุ่มขึ้น ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงสนใจศึกษา สภาวะที่เหมาะสมในการแช่ข้าวในน้้าก่อนหุง เพื่อให้ได้ข้าวสุกที่มีความนุ่ม โดยการใช้ข้าว 3 ชนิด คือ ข้าวกล้องหอมนิล ข้าวปทุมธานี และข้าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมนิลและข้าวปทุมธานี (อัตรา ส่วนผสมข้าวกล้อง : ข้าวขาวปทุมธานี 3:7) แช่น้าที่อุณหภูมิห้องและอุณหภูมิ 60 และ 120 นาที เปรียบเทียบคุณภาพข้าวสุกที่ได้จากข้าวแต่ละชนิดที่ผ่านการแช่น้าและไม่ผ่านการแช่น้า ผลการทดลอง พบว่า ข้าวกล้องหอมนิล แช่น้าเป็นเวลา 60 นาที (ทั้งสองอุณหภูมิ ได้ข้าวสุกมีค่าความแข็งประมาณ 18 Kgf ซึ่งน้อยกว่าความแข็งของข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้า (ค่าความแข็งประมาณ 25 Kgf) ผลคะแนนเฉลี่ย ความชอบด้านความนุ่มและด้านการยอมรับรวมของข้าวสุกจากข้าวที่ผ่านการแช่น้ามีค่ามากกว่า 5 ซึ่งสูง กว่าคะแนนของข้าวสุกที่มาจากข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้า (คะแนนน้อยกว่า 5) ส่วนข้าวขาวปทุมธานีข้าวที่ ผ่านการแช่และไม่แช่ ได้ข้าวสุกที่มีความแข็งไม่แตกต่างกันคือมีค่าประมาณ 10-12 Kgf และมีค่าคะแนน เฉลี่ยการทดสอบทางประสาทสัมผัสด้านความนุ่ม และการยอมรับรวมไม่แตกต่างกันด้วย คือมี คะแนนมากกว่า 3 ข้าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมนิลและข้าวขาวปทุมธานี มีค่าความแข็ง ของเมล็ดข้าว สุกของข้าวผสม มีค่าประมาณ 7-9 Kgf ดังนั้นการแช่น้าก่อนหุงเป็นวิธีการที่เหมาะสมกับข้าวกล้อง หรือข้าวที่มีความแข็งและข้าวกล้องที่ศึกษาครั้งนี้ ควรแช่น้าเป็นเวลาอย่างน้อย 60 นาที
  • 5.
    ข้าวเป็นอาหารหลักของประชากรมากกว่าครึ่งโลก โดยเฉพาะในทวีปเอเชีย บริเวณ ตะวันออกตะวันออกเฉียงใต้และเอเชียใต้ มีการปลูกข้าวและบริโภคข้าวมากถึงร้อยละ 90 ของ ข้าวที่ผลิตได้ (อรอนงค์ นัยวิกุล, 2547 ) ข้าวที่ปลูกในประเทศไทยมีหลากหลายสายพันธุ์ แต่ละสายพันธุ์มีปริมาณอะไมเลสที่แตกต่างกัน ซึ่งมีผลให้เนื้อสัมผัสและลักษณะปรากฏของ ข้าวหุงสุกแตกต่างกัน นอกจากนี้กรรมวิธการหุงข้าวและการเตรียมข้าวก่อนหุงก็เป็นปัจจัย ี สาคัญที่มีผลต่อคุณภาพของการหุงสุกของข้าวด้วย ทั้งนี้มีผู้รายงานว่าการเพิ่มปริมาณความชื้น ในข้าว โดยการแช่น้าหรือพ่นน้าให้เมล็ดข้าวมีปริมาณความชื้นในระดับที่ต้องการ จากนั้นจะ ให้ความร้อนแก่เมล็ดข้าว เพื่อให้เม็ดแป้งเกิดการเจลาทิไนเซชันอย่างสมบูรณ์ จะเพิ่มความนุ่ม ของข้าวสุก (สุธยา พิมพ์พิไล,2549) วราพร ลักษณลม้าย,(2552) กล่าวว่า การหุง ข้าวกล้องต้องใช้เวลาถึง 30 นาที และหากต้องการให้นุ่มก็ตองแช่น้าไว้ 1 คืน เนื่องจากข้าง ้ กล้อง มีเยื่อสีน้าตาลที่ห่อหุ้มเมล็ดข้าว ซึ่งขัดขวางการดูดซึมน้าเข้าไปในเมล็ด ดังนั้นผู้วจัยจึง ิ สนใจศึกษาสภาวะที่เหมาะสมในการแช่ข้าวก่อนหุงและระยะเวลาที่ใช้ในการหุงข้าวต่อคุณภาพ ของข้าวสุก
  • 6.
    วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาอุณหภูมของน้าแช่ข้าวและเวลาแช่ที่มผลต่อคุณภาพการหุงข้าว ิ ี ขอบเขตการวิจัย ตรวจสอบคุณภาพทางกายภาพของเมล็ดข้าวก่อนและหลังการแช่น้า (ก่อนหุง) หุงสุกข้าวที่ผ่านการแช่น้าที่อุณหภูมิและเวลาต่างๆ กัน ทดสอบความนุ่มของข้าวสุกด้วยวิธี ทางการกายภาพและประสาทสัมผัส
  • 7.
    ตัวแปรในการศึกษา ตัวแปรต้น อุณหภูมิของน้า และเวลาในการแช่ข้าว ตัวแปรตาม คุณภาพข้าวสุก ตัวแปรควบคุม ข้าวกล้องหอมนิล ข้าวขาวปทุมธานี ข้าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมนิลและข้าวขาวปทุมธานี สมมติฐาน อุณหภูมิและเวลาในการแช่ข้าว มีผลต่อคุณภาพของข้าวสุก
  • 8.
    วัสดุอุปกรณ์และวิธีการ วัสดุ ข้าวกล้องหอมนิล และข้าวปทุมธานี (ข้าวสารขาว) อุปกรณ์ หม้อหุงข้าวไฟฟ้า เครื่องชั่งน้าหนัก เทอร์โมมิเตอร์ เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์ เครื่องวัดลักษณะเนื้อสัมผัส (Texture Analyzer)
  • 9.
    วิธีการ นาข้าวสาร 3 ชนิด คือ ข้าวกล้องหอมนิล ข้าวปทุมธานี และข้าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมนิลและ ข้าวขาวปทุมธานี (ข้าวกล้องหอมนิล 30%) มาแช่น้าที่อุณหภูมิของน้าสองระดับ เวลาต่างๆ กัน ดังนี้ ข้าวกล้องหอมนิล แช่น้าที่อุณหภูมิห้องและอุณหภูมิ 60oC เป็นเวลา 30 นาที 60 นาที และ 120 นาที แล้วนามาหุงด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า อัตราส่วนข้าวต่อน้า 1:2 และ 1:2.5 ข้าวปทุมธานี แช่น้าที่อุณหภูมิห้องและอุณหภูมิ 60oC เป็นเวลา 15 นาที และ 30 นาที แล้วนามาหุงด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า อัตราส่วนข้าวต่อน้า 1:5 ข้าวผสม แช่น้าที่อุณหภูมิห้อง เป็นเวลา 60 นาที และ 120 นาที แล้วนามาหุงด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า อัตราส่วนข้าวต่อน้า 1:2 และ 1:2.5 จากนั้นนาข้าวสุกแต่ละตัวอย่างมาวัดลักษณะเนื้อสัมผัสด้วยเครื่อง Texture Analyzer และทดสอบคุณภาพ ทางประสาทสัมผัส ด้านความนุ่ม กลิ่น สี การเกาะตัวกันของเมล็ดข้าว และการยอมรับรวม ด้วยวิธีการให้คะแนนแบบ 9 ระดับ ( 9 – point hedonit scale คะแนน 1 = ไม่ชอบมากที่สุด และ 9 = ชอบมากที่สุด) ใช้ผู้ทดสอบชิม 25 คน คัดเลือกชุดการทดสองที่มีคะแนนเฉลี่ยความชอบด้านความนุ่ม และชุดการทดลองที่เหมาะสม
  • 10.
    ข้าวกล้องหอมนิล วิธีการทดลอง ข้าวขาวปทุมธานี ข้าวผสม 3:7 - ไม่แช่ - ไม่แช่ - ไม่แช่ -แช่ที่อุณหภูมิห้อง 30 นาที -แช่ที่อุณหภูมิห้อง 60 นาที -แช่ที่อุณหภูมิห้อง 15 นาที - แช่ที่อุณหภูมิห้อง 60 นาที - แช่ที่อุณหภูมิห้อง 120 นาที - แช่ที่อุณหภูมิห้อง 30 นาที -แช่ที่อุณหภูมิ 60oC 30 นาที -แช่ที่อุณหภูมิห้อง 60 นาที -แช่ที่อุณหภูมิ 60oC 15 นาที - แช่ที่อุณหภูมิ60oC 60 นาที - แช่ที่อุณหภูมิห้อง 120 นาที - แช่ที่อุณหภูมิ60oC 30 นาที หุงข้าวให้สุก หุงข้าวให้สุก หุงข้าวให้สุก ด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า ด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า ด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้า อัตราส่วน ข้าว : น้้า 1:2 อัตราส่วน ข้าว : น้้า 1:2 อัตราส่วน ข้าว : น้้า 1:1.5 อัตราส่วน ข้าว : น้้า 1:2.5 ข้าวสุก ทดสอบชิม วัดค่าความแข็ง
  • 11.
    ผลการทดลอง ตารางที่ 1 ค่าความแข็งของข้าวกล้องหอมนิลที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่ แตกต่างกัน ชนิดของข้าว อุณหภูมิ (oC) เวลาแช่ ค่าความแข็ง (Kg) ไม่แช่ 25.13±1.29 หอมนิล อุณหภูมิห้อง 30 นาที 25.10±2.21 60 นาที 18.04±2.25 60 30 นาที 23.32±2.54 60 นาที 22.52±1.57 *ค่าเฉลี่ย ± ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน
  • 12.
    ผลการทดลอง ตารางที่2 ผลการทดสอบทางประสาทสัมผัสของข้าวกล้องหอมนิล ทีแช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน ่ ทดสอบประสาทสัมผัส อุณหภูมิ (oC) เวลาแช่ ความนุ่ม สี กลิ่น การเกาะกัน การยอมรับ (นาที) ของเมล็ด อุณหภูมห้อง ไม่แช่ ิ 2.05±0.94 2.95±0.76 2.95±0.76 2.25±1.02 2.80±0.62 30 3.05±1.00 3.60±0.68 4.45±0.94 3.70±0.80 3.45±0.51 60 3.90±0.79 3.25±0.91 4.55±0.79 3.70±0.66 3.35±0.81 60 30 2.75±1.29 3.45±0.51 4.45±0.51 3.7±1.30 3.55±0.89 60 3.40±1.14 3.80±0.41 4.50±0.51 4.25±0.91 4.15±0.67 *ค่าเฉลี่ย ± ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน คะแนน 1 = ไม่ชอบมากที่สุด และ 9 = ชอบมากที่สุด
  • 13.
    ผลการทดลอง ตารางที่ 3 ค่าความแข็งของข้าวปทุมธานีที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน ชนิดของข้าว อุณหภูมิ ( oC) เวลาแช่ ค่าความแข็ง (Kg) ไม่แช่ 12.32±0.48 ปทุมธานี อุณหภูมิห้อง 15 นาที 10.99±0.72 30 นาที 9.98±0.55 60 15 นาที 10.80±0.64 30 นาที 10.57±0.14 *ค่าเฉลี่ย ± ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน
  • 14.
    ผลการทดลอง ตารางที่ 4ผลการทดสอบทางประสาทสัมผัสของข้าวปทุมธานี ที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน คุณลักษณะประสาทสัมผัส อุณหภูมิ เวลาแช่ (นาที) ความนุ่ม กลิ่น การเกาะกัน การยอมรับ (oC) ของเมล็ด อุณหภูมิห้อง ไม่แช่ 6.33±0.97 5.6±1.31 6.4±1.31 5.9±1.2 15 8.07±1.03 5.3±1.77 5.8±1.88 5.7±1.86 30 7.67±1.95 4.2±1.75 7.0±1.29 6.7±1.34 60 15 6.73±0.70 7.0±1.71 7.6±1.46 6.9±0.44 30 7.26±0.70 6.1±1.88 7.4±1.23 7.1±1.02 *ค่าเฉลี่ย±ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน คะแนน 1 = ไม่ชอบมากที่สุด และ 9 = ชอบมากที่สุด
  • 15.
    ผลการทดลอง ตารางที่ 5ค่าความแข็งของข้าวผสมที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน ชนิดของข้าว เวลาแช่ (นาที) อัตราส่วน(ข้าว:น้า) ค่าความแข็ง(Kgf) ปริมาณ ผลผลิต (%) ข้าวผสม ไม่แช่ 1:2 9.06±1.03 246.8 60 1:2 8.89±0.68 258.3 120 1:2 8.45±0.82 249.5 ไม่แช่ 1:2.5 9.01±1.33 285.82 60 1:2.5 7.25±0.67 293.6 120 1:2.5 7.78±0.82 289.4 *ค่าเฉลี่ย±ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน
  • 16.
    ผลการทดลอง ตารางที่ 6 ผลการทดสอบทางประสาทสัมผัสของข้าวผสมที่แช่ด้วยอุณหภูมิและเวลาที่แตกต่างกัน เวลาแช่ อัตราส่วน คุณลักษณะประสาทสัมผัส (นาที) (ข้าว:น้้า) ความนุ่ม สี กลิ่น การเกาะกัน การยอมรับ ของเมล็ด ไม่แช่ 1:2 4.6±1.19 4.65±0.87 5.9±0.85 5.75±0.85 4.75±0.96 60 1:2 5.40±0.88 5.20±0.62 5.40±0.60 5.75±0.44 5.65±0.49 60 1:2.5 5.45±0.76 5.35±0.93 5.30±0.73 5.50±0.76 5.60±0.75 120 1:2 5.56±0.69 5.14±0.71 5.67±0.62 5.34±0.89 5.93±0.98 120 1:2.5 5.70±0.83 5.81±0.69 5.74±0.54 5.82±0.73 5.95±0.97 *ค่าเฉลี่ย±ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน คะแนน 1 = ไม่ชอบมากที่สุด และ 9 = ชอบมากที่สุด
  • 17.
    าวกล้องหอมนิล ข้าวกล้องหอมนิลแช่น้าที่อุณหภูมิห้องเป็นเวลา 60 นาที ท้าให้ได้ข้าวสุกที่มีค่าความแข็งของเมล็ดข้าวประมาณ 18 Kgf ซึ่งน้อยกว่าค่าความแข็งของข้าวที่ไม่ผ่านการแช่ และที่ผ่านการแช่ 30 นาที ( ค่าความแข็งประมาณ 25 Kgf ) ส่วนปริมาณผลผลิตของข้าวสุกที่ผ่านการแช่ 60 นาที ประมาณ 235 % ซึ่งสูงกว่า ข้าวที่ไม่ผ่านการแช่ และที่ ผ่านการแช่ 30 นาที ขณะที่การแช่ข้าวด้วยน้้าที่มีอุณหภูมิ 600Cพบว่าเวลาการแช่ไม่มีผลต่อค่าความแข็งของเมล็ด ข้าวสุก ผลการทดสอบทางประสาทสัมผัสของข้าวสุกที่ผ่านและไม่ผ่านการแช่พบว่า คะแนนเฉลี่ยของความชอบ ด้านความนุ่มของข้าวสุกที่ได้มาจากข้าวที่ผ่านการแช่ 60 นาที ทีค่าสูงกว่าการแช่ที่เวลา 30 นาที และที่ไม่ผ่านการ ไม่แช่ทั้งสองอุณหภูมิน้าโดยที่การแช่ 60 นาที มีคะแนนประมาณ 7 (ชอบปานกลาง) ส่วนคะแนนเฉลี่ยการยอมรับรวมของชุดการทดลองที่มีการแช่ด้วยอุณหภูมิ 600C เป็นเวลา 60 นาที มีคะแนนสูงกว่าทุกชุดการทดลอง (7.3 ±1.34) ดังนั้นเห็นได้ว่า การแช่ข้าวกล้องหอมนิลเป็นเวลา 60 นาที ทั้งอุณหภูมิน้าปกติและอุณหภูมิ 600C ช่วยให้ข้าวสุกมีความนุ่มมากกว่าการไม่แช่ข้าวก่อนหุง ซึ่งสอดคล้องกับรายงานของ วราพร ลักษณลม้าย,(2552) ที่รายงานว่าการแช่ข้าวในน้้าท้าให้ข้าวกล้องสุกมีความ นุ่ม เนื่องจากเมล็ดข้าวกล้องมีเยื่อหุ้มเมล็ดซึ่งขัดขวางการซึมของน้้า ดังนั้นการแช่น้า จึงท้าให้สามารถซึมผ่านไปในเมล็ดได้
  • 18.
    าวขาวปทุมธานี ผลการวัดค่าความแข็งของเมล็ดข้าวสุก จากข้าวขาวปทุมธานี พบว่า ข้าวสุกทุกชุดการทดลองมีค่าความแข็งใกล้เคียงกัน โดยมีค่าความแข็งประมาณ 10-12 Kgf ส่วนปริมาณผลผลิตของข้าวสุก ทุกชุดการทดลองใกล้เคียงกันเช่นกัน นอกจากนี้ผลการทดลองทางประสาทสัมผัส ทั้งด้านความนุ่ม การเกาะ กันของเมล็ด และการยอมรับรวมของข้าวสุกที่ได้มาจากข้าวที่ผ่านการ แช่เวลาต่างๆ และที่ไม่ผ่านการแช่ไม่แตกต่างกัน (ตารางที่ 4) ทั้งนี้อาจ เนื่องมาจากข้าวขาวปทุมธานีมีลักษณะเนื้อสัมผัสของเมล็ดที่สามารถ ซึมซับน้้าได้ดี จึงไม่จ้าเป็นต้องแช่ก่อนหุง
  • 19.
    าวผสมระหว่างข้าวกล้องหอมมะลิและข้าวขาวปทุมธานี จากตารางที่ 5 เห็นได้ว่าข้าวผสมอัตราส่วนข้าวกล้องหอมนิล: ข้าวขาวปทุมธานี 3:7 ที่ผ่านการ แช่น้า และทั้งที่อัตราส่วนน้้าที่ใช้หุง : ข้าวสาร 1:2 และ 1:2.5 มีคาความแข็งประมาณ 7- 9 Kgf ่ ปริมาณผลผลิต (290%) และค่าคะแนนเฉลี่ยความชอบทุกคุณลักษณะไม่แตกต่างกัน ยกเว้น คะแนนความชอบด้านสี ความนุมและความชอบรวมของชุดการทดลองที่ผ่านการแช่ทุก ่ ช่วงเวลามีคะแนนสูงกว่าชุดการทดลองที่ไม่ผ่านการแช่ (ตารางที่ 6) โดยมีคาความแข็งประมาณ ่ 290 Kgf มีปริมาณผลผลิตประมาณ 290% และคะแนนความชอบ ซึ่งอยู่ในระดับชอบเล็กน้อย ถึงชอบมาก ทั้งนี้อาจเนื่องจากข้าวกล้องหอมนิลช่วยส่งเสริมด้านสีและกลิ่นให้กับข้าวขาว ปทุมธานีและข้าวขาวปทุมธานีช่วยกลบเกลื่อนความแข็งของข้าวกล้องหอมนิล
  • 20.
    การแช่ขาวก่อนหุงส้าหรับข้าวกล้องหอมนิล มีผลให้ ้ ข้าวสุกมีความนุ่มมากกว่าข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้า โดยข้าวสุก สรุปและ ที่ได้จากข้าวที่ผ่านการแช่น้ามีความแข็งประมาณ 18 Kgf อภิปรายผล ส่วนข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้ามีค่าความแข็งของข้าวสุกประมาณ 25 Kgf และคะแนนความชอบด้านความนุ่ม และการยอมรับรวม ของข้าวสุกที่มาจากข้าวแช่น้ามีค่ามากกว่า 5 (เฉยๆ จนถึงชอบ เล็กน้อย) ส่วนข้าวที่ไม่ผ่านการแช่น้ามีค่าคะแนนน้อยกว่า 5 (เฉยๆถึงไม่ชอบเล็กน้อย)
  • 21.