Η αναπηρία στη νεανική λογοτεχνία

2. ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ
ΤΟΥ ΆΛΛΟΥ
ΣΕ ΝΕΑΝΙΚΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

3. Σύνοψη θεμάτων
• Λογοτεχνία και
πραγματικότητα
• πΛογοτεχνία και Στερεότυ α
• πΗ ανα ηρία στη νεανική
λογοτεχνία
• Ανάλυση κειμένων
• πΣυμ εράσματα

4. Λογοτεχνία και
πραγματικότηταΡεαλιστική αναπαράσταση:
•Ασχολείται με θέματα καθημερινής ζωής
Προσφέρει πληροφόρηση κοινωνικού χαρακτήρα χωρίς να είναι
καθρέφτης της πραγματικότητας
•Αγγίζει θέματα κοινωνικά ευαίσθητα
Αποφεύγει την άκριτη αναπαραγωγή προκατασκευασμένων αντιλήψεων
Σκοποί:
- Να θίξει κοινωνικές αντιλήψεις και στάσεις
- Να καλλιεργήσει αισθητικά το αναγνωστικό κοινό
- Να μεταβιβάσει πρότυπα συμπεριφοράς
- Να δημιουργήσει συγκινησιακό νόημα
- Να διερευνήσει επώδυνες εμπειρίες
- Να συμβάλει σε μια εκ νέου διαχείριση των στερεοτύπων

5. Λογοτεχνία και πΣτερεότυ α
Πώς διαμορφώνονται τα στερεότυπα: -εμπειρίες κατά την παιδική ηλικία και
προσωπική επαφή με το περιβάλλον
-πληροφορίες από το κοινωνικό πλαίσιο
μίμηση και υιοθέτηση συμπεριφορών
-έμμεσες πληροφορίες από ΜΜΕ, θέατρο,
κινηματογράφο, εμπειρίες τρίτων, βιβλία,
λογοτεχνία.
Η λογοτεχνία επηρεάζει δευτερογενώς το σχηματισμό στερεοτύπων
συμβάλλει στον επαναπροσδιορισμό τους

6. Πώς το πετυχαίνει αυτό:
-με την ανάδειξη νέων τάσεων και στάσεων
-με την ευαισθητοποίηση σε θέματα κοινωνικού
αποκλεισμού
-με την ανάπτυξη του σεβασμού στη διαφορετικότητα
-με την επισήμανση κοινωνικών δυσλειτουργιών και
ελλείψεων
-με την εξοικείωση του αναγνώστη με μια ιδιαίτερη
κοινωνική ομάδα (άτομα με αναπηρία)
-με την προβολή ηθικών στάσεων και αλληλεγγύης
-με την ενσωμάτωση στη συνείδηση του αναγνώστη
στοιχείων που απωθούνται (κατάσταση αναπηρίας)

7. πΗ ανα ηρία στη νεανική
λογοτεχνία•Νεανικά πεζογραφήματα με θέμα την αναπηρία στην Ελλάδα: 1986
•Όρος «αναπηρία» για άτομα με λιγότερες ευκαιρίες λόγω των
φυσικών/σωματικών και διανοητικών τους
προσόντων.
Είναι μια κατάσταση που είτε υπάρχει εκ γενετής,
είτε είναι επίκτητη,
Είναι μια λειτουργική βλάβη,
που δυσκολεύει ουσιαστικά τη ζωή του
αναπήρου
•Ποια είδη αναπηρίας παρουσιάζονται: κινητικά προβλήματα, τυφλότητα,
αυτισμός, κώφωση
•Συσχέτιση με Bildungsroman (μυθιστόρημα μύησης-ωρίμανσης)
- η αναπηρία ως δοκιμασία για τον κεντρικό ήρωα
- μετάβαση στην ωρίμανση μετά την αποδοχή της αναπηρίας
•Κανένα από αυτά δεν είναι ενσωματωμένο σε σχολικό εγχειρίδιο

8. Νίτσα Τζώρτζογλου.
Αργυρώ
Α' έκδοση: Κέδρος, Αθήνα, 1986
8η έκδ. - Αθήνα : Κέδρος, 2003. - 142σ. ·
(Παράθυρο στον Κόσμο)
Η Αργυρώ, μια κοπέλα που ζει σ' ένα
χωριό της Ηπείρου μαζί με τους γονείς
της και τη γιαγιά της, χάνει και τα δυο
της χέρια σε κάποιο ατύχημα –θύμα
χειροβομβίδας, απομεινάρι του Β΄
Παγκόσμιου Πολέμου-.
Η τεχνική αντικατάστασή του στην
Αμερική, δεν στέκεται εμπόδιο .
Έχοντας την αγάπη των φίλων της, τη
βοήθεια των γιατρών, μα πάνω απ'
όλα το δικό της κουράγιο και τη
θέληση για ζωή, θα τα καταφέρει με
τον καλύτερο τρόπο.
Θα κερδίσει μάλιστα και το Α’ βραβείο
στη ζωγραφική.
Η Αργυρώ, μια κοπέλα που ζει σ' ένα
χωριό της Ηπείρου μαζί με τους γονείς
της και τη γιαγιά της, χάνει και τα δυο
της χέρια σε κάποιο ατύχημα –θύμα
χειροβομβίδας, απομεινάρι του Β΄
Παγκόσμιου Πολέμου-.
Η τεχνική αντικατάστασή του στην
Αμερική, δεν στέκεται εμπόδιο .
Έχοντας την αγάπη των φίλων της, τη
βοήθεια των γιατρών, μα πάνω απ'
όλα το δικό της κουράγιο και τη
θέληση για ζωή, θα τα καταφέρει με
τον καλύτερο τρόπο.
Θα κερδίσει μάλιστα και το Α’ βραβείο
στη ζωγραφική.
Μυθιστόρημα

9. Ιουλία Ζαννάκη – Λιάλιου
Για μια σούζα
Κέδρος, 2006
228 σελ.
Ηλικίες: από 14 ετών
Την ήρεμη ζωή εφτά παιδικών φίλων αναστατώνει η
απόφαση του συλλόγου καθηγητών να αναθέσει σε
τρεις από αυτούς να δίνουν τα μαθήματα σε ένα
συμμαθητή τους που έχει μείνει καθηλωμένος σε
αναπηρική πολυθρόνα ύστερα από ατύχημα με το
μηχανάκι που οδηγούσε.
Ο συμμαθητής τους, πρώην μηχανόβιος, μέλος μιας
συμμοριούλας που τρόμαζε και εξόργιζε τους
περίοικους και τα παιδιά, βάζει σε δοκιμασία την
υπομονή τους.
Δύσκολη η αποστολή των παιδιών. Η αντιπάθεια και
από τις δυο πλευρές.
Όλα όμως αλλάζουν όταν ο δύστροπος "μαθητής"
τους γίνεται μάρτυρας μιας πιθανής δολοφονίας στην
πολυκατοικία όπου μένει και αναγκάζεται να ζητήσει
τη βοήθειά τους.
Την ήρεμη ζωή εφτά παιδικών φίλων αναστατώνει η
απόφαση του συλλόγου καθηγητών να αναθέσει σε
τρεις από αυτούς να δίνουν τα μαθήματα σε ένα
συμμαθητή τους που έχει μείνει καθηλωμένος σε
αναπηρική πολυθρόνα ύστερα από ατύχημα με το
μηχανάκι που οδηγούσε.
Ο συμμαθητής τους, πρώην μηχανόβιος, μέλος μιας
συμμοριούλας που τρόμαζε και εξόργιζε τους
περίοικους και τα παιδιά, βάζει σε δοκιμασία την
υπομονή τους.
Δύσκολη η αποστολή των παιδιών. Η αντιπάθεια και
από τις δυο πλευρές.
Όλα όμως αλλάζουν όταν ο δύστροπος "μαθητής"
τους γίνεται μάρτυρας μιας πιθανής δολοφονίας στην
πολυκατοικία όπου μένει και αναγκάζεται να ζητήσει
τη βοήθειά τους.
Μυθιστόρημα

10. Cercenà, Vanna.
Βάνα Τσερτσενά ·
Φρίντα Κάλο
μετάφραση
Μελίνα Καρακώστα.
Αθήνα : Πατάκη, 2008. - 130σ.
(Σύγχρονη Λογοτεχνία για Παιδιά και για Νέους ·
Συλλογή Κύκνοι · 75)
Ηλικίες: από 12 ετών.
Γλώσσα πρωτοτύπου: ισπανικά
Τίτλος πρωτοτύπου: Frida Kahlo
Η Φρίντα Κάλο, γεννημένη μαζί με τη
μεξικανική επανάσταση, ανασύρει μέσα από
την ακινησία που της προκάλεσε ένα φοβερό
ατύχημα, μέσα από τις γεμάτες πάθος αγάπες
της και τα μεγάλα ιδανικά, τη δύναμη για να
εκφράσει με τα πινέλα της τη σαρωτική της
ζωντάνια.
Η ζωγραφική της, γεμάτη συμβολισμούς,
φαντασία και μυστήριο, μοιάζει με φύσημα
δροσερού ανέμου που από το Μεξικό φτάνει
στον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό το βιβλίο
διηγείται την ιστορία της.
Μυθιστορηματική
βιογραφία

11. Η πάλη της Φρίντας Κάλο με τον πόνο
και τη ματαιωμένη μητρότητα

12. Keller, Helen.
Έλεν Κέλερ,
Η ιστορία της ζωής μου
μετάφραση
Μάρω Λοΐζου.
Αθήνα : Μίνωας, 1992. - 186σ.
(Γαλάζια Βιβλιοθήκη 35)
Γλώσσα πρωτοτύπου: αγγλικά
Τίτλος πρωτοτύπου: My life
To μεγαλύτερο θαύμα θέλησης του
προηγούμενου αιώνα ήταν δίχως την
παραμικρή αμφιβολία μια γυναίκα.
Ο λόγος για την τυφλοκωφή
Αμερικανίδα Έλεν Κέλερ, η ζωή της
οποίας, τα επιτεύγματα και η
προσφορά της, υπερέβησαν κατά πολύ
το οτιδήποτε στις μέρες της θεωρείτο
δυνατόν, για έναν άνθρωπο που
συνδύαζε απώλεια όρασης και ακοής
συνάμα.
To μεγαλύτερο θαύμα θέλησης του
προηγούμενου αιώνα ήταν δίχως την
παραμικρή αμφιβολία μια γυναίκα.
Ο λόγος για την τυφλοκωφή
Αμερικανίδα Έλεν Κέλερ, η ζωή της
οποίας, τα επιτεύγματα και η
προσφορά της, υπερέβησαν κατά πολύ
το οτιδήποτε στις μέρες της θεωρείτο
δυνατόν, για έναν άνθρωπο που
συνδύαζε απώλεια όρασης και ακοής
συνάμα.
Επί της ουσίας, τα επιτεύγματα ζωής
της Κέλερ αγγίζουν την έννοια του
θαύματος, μιας και η απώλεια
όρασης και ακοής λόγω οστρακιάς
πριν καν τα 2 της χρόνια το 1882,
καθιστούσαν και, πιθανώς,
εξακολουθούν να καθιστούν
εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση την
προσαρμογή στις ανάγκες της
εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Επί της ουσίας, τα επιτεύγματα ζωής
της Κέλερ αγγίζουν την έννοια του
θαύματος, μιας και η απώλεια
όρασης και ακοής λόγω οστρακιάς
πριν καν τα 2 της χρόνια το 1882,
καθιστούσαν και, πιθανώς,
εξακολουθούν να καθιστούν
εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση την
προσαρμογή στις ανάγκες της
εκπαιδευτικής διαδικασίας. Αυτοβιογραφία

13. Κανείς δεν είναι τέλειος
εικονογράφηση:
Ντανιέλα Σταματιάδη
Μίνωας, 2010
40 σελ.
Ηλικίες: από 7 ετών
Ο Μπεν είναι ο καινούριος μαθητής και η
Άννα-Μαρία είναι αυτή που συνήθως
κοροϊδεύουν, γιατί διαφέρει λιγάκι από τα
άλλα παιδιά.
Θα την κοροϊδεύει και ο Μπεν ή μήπως
έχει κι εκείνος κάτι διαφορετικό;
Κάτι τρέχει με τον Μπεν, λένε τα παιδιά,
και όλοι θα ήθελαν να γνώριζαν το
μυστικό του.
Αλλά κάθε μυστικό, μόλις το μαθαίνουμε,
είναι πλέον κάτι συνηθισμένο. Ή όχι;
Άραγε είμαστε όλοι ξεχωριστοί; Ή όλοι
συνηθισμένοι;
Ένα βιβλίο για τη διαφορετικότητα πολύ…
διαφορετικό από τα άλλα!!
Χριστίνα Ντανιέλα Ρίμερ
Πεζογράφημα- νουβέλα

14. Βούλα Μάστορη
Το ποτάμι ζήλεψε
Αθήνα : Πατάκη, 2003. - 193σ.
(Σύγχρονη Λογοτεχνία για Παιδιά και για Νέους
Συλλογή Κύκνοι · 54)
Ηλικίες: από 13 ετών.
Mια έφηβη μας μιλάει απλά και
αφοπλιστικά για τη ζωή της δίπλα σ' ένα
μικρότερο ανάπηρο αδερφό που γίνεται
"Mαραθωνοδρόμος", καταρρίπτοντας όλα
τα μέχρι τότε ιατρικά δεδομένα. Έναν
αδερφό που σχεδόν μονοπωλεί την
προσοχή των γονιών τους και την κάνει να
μεγαλώνει μοιραία στη σκιά του. Έναν
αδερφό που της μαθαίνει όμως ν' αγαπάει
τη ζωή και να τη διεκδικεί δυναμικά. TO
ΠOTAMI ZHΛEΨE είναι ένα μυθιστόρημα
που προβάλλει την αγάπη για τη ζωή μέσα
από τα λεγόμενα μιας έφηβης που είναι
δροσερή, αισιόδοξη, ρομαντική και πάνω
απ' όλα μαχητική κι ανατρεπτική.
Mια έφηβη μας μιλάει απλά και
αφοπλιστικά για τη ζωή της δίπλα σ' ένα
μικρότερο ανάπηρο αδερφό που γίνεται
"Mαραθωνοδρόμος", καταρρίπτοντας όλα
τα μέχρι τότε ιατρικά δεδομένα. Έναν
αδερφό που σχεδόν μονοπωλεί την
προσοχή των γονιών τους και την κάνει να
μεγαλώνει μοιραία στη σκιά του. Έναν
αδερφό που της μαθαίνει όμως ν' αγαπάει
τη ζωή και να τη διεκδικεί δυναμικά. TO
ΠOTAMI ZHΛEΨE είναι ένα μυθιστόρημα
που προβάλλει την αγάπη για τη ζωή μέσα
από τα λεγόμενα μιας έφηβης που είναι
δροσερή, αισιόδοξη, ρομαντική και πάνω
απ' όλα μαχητική κι ανατρεπτική.
Μυθιστόρημα

15. Bery, James
Τζέιμς Μπέρυ
Ένας κλέφτης στο χωριό
μετάφραση Μαίρη Κιτσικοπούλου.
Αθήνα : Καστανιώτη, 1992. - 150σ.
(Νεανική Βιβλιοθήκη · 152)
Ο Ηλίας είναι ένα ανάπηρο παιδί.
Το ένα του πόδι είναι ασθενικό και
μοιάζει σαν από λάστιχο.
Ο Κρεμανταλάς και τ’ άλλα παιδιά τού
έχουν βγάλει το παρατσούκλι
«Χορευτής» από τον αστείο τρόπο που
περπατάει.
Τον κοροϊδεύουν, τον τρομοκρατούν και
τον βασανίζουν με κάθε ευκαιρία.
Όμως, την ημέρα που η παρέα των
παιδιών δοκιμάζει να κλέψει το μικρό
ζωάκι του Ηλία, μπαίνει ξαφνικά στο
σπίτι η γιαγιά και η συνέχεια είναι πολύ
δυσάρεστη για τη μικρή συμμορία.
Ο Ηλίας είναι ένα ανάπηρο παιδί.
Το ένα του πόδι είναι ασθενικό και
μοιάζει σαν από λάστιχο.
Ο Κρεμανταλάς και τ’ άλλα παιδιά τού
έχουν βγάλει το παρατσούκλι
«Χορευτής» από τον αστείο τρόπο που
περπατάει.
Τον κοροϊδεύουν, τον τρομοκρατούν και
τον βασανίζουν με κάθε ευκαιρία.
Όμως, την ημέρα που η παρέα των
παιδιών δοκιμάζει να κλέψει το μικρό
ζωάκι του Ηλία, μπαίνει ξαφνικά στο
σπίτι η γιαγιά και η συνέχεια είναι πολύ
δυσάρεστη για τη μικρή συμμορία.Συλλογή διηγημάτων

16. Welsh, Renate.
Ρενάτε Βελς
Τα φτερά του δράκου
μετάφραση Κίρα Σίνου.
Αθήνα : Ψυχογιός, 1991. -
142σ.
Κατηγορία ΚΙΤΡΙΝΟ ΚΑΡΑΒΙ
(Παγκόσμια Νεανική
Βιβλιοθήκη)
Ηλικίες: από 10 έως 14 ετών.
Γλώσσα πρωτοτύπου:
γερμανικά
Τίτλος πρωτοτύπου:
Drachenflugel
Lihanov, Albert.
Αλμπέρτ Λιχάνοφ
Η έκλειψη του ήλιου
μετάφραση Κίρα Σίνου
εικονογράφηση
Ιωάννα Βούλγαρη
Αθήνα : Καστανιώτη,
1986. - 155σ.
(Νεανική Βιβλιοθήκη ·
58 ·
Ζωή και Κοινωνία)
Ηλικίες: από 12 ετών.
Γλώσσα πρωτοτύπου:
ρωσικά
Lihanov, Albert.
Αλμπέρτ Λιχάνοφ
Η έκλειψη του ήλιου
μετάφραση Κίρα Σίνου
εικονογράφηση
Ιωάννα Βούλγαρη
Αθήνα : Καστανιώτη,
1986. - 155σ.
(Νεανική Βιβλιοθήκη ·
58 ·
Ζωή και Κοινωνία)
Ηλικίες: από 12 ετών.
Γλώσσα πρωτοτύπου:
ρωσικά
Κανάβα, Ζωή Β.
Ελπίδα ή Λουίζα
Νεανικό μυθιστόρημα
Αθήνα
Βιβλιοπωλείον της Εστίας,
2000. - 227σ
Κανάβα, Ζωή Β.
Ελπίδα ή Λουίζα
Νεανικό μυθιστόρημα
Αθήνα
Βιβλιοπωλείον της Εστίας,
2000. - 227σ
Δικαίου, Ελένη
Θα σε ξαναδώ, φιλαράκι μου
Μυθιστόρημα
5η έκδ. - Αθήνα :
Πατάκη, 2004. -
187σ.
(Σύγχρονη
Λογοτεχνία για
Παιδιά και για Νέους
· Συλλογοί Κύκνοι ·
56)
1η έκδοση: 1997.
Ηλικίες: από 12 ετών.
Δικαίου, Ελένη
Θα σε ξαναδώ, φιλαράκι μου
Μυθιστόρημα
5η έκδ. - Αθήνα :
Πατάκη, 2004. -
187σ.
(Σύγχρονη
Λογοτεχνία για
Παιδιά και για Νέους
· Συλλογοί Κύκνοι ·
56)
1η έκδοση: 1997.
Ηλικίες: από 12 ετών.
Teisson, Janine.
Ζανίν Τεσόν
Όταν σβήνουν τα φώτα
μετάφραση Μαρίζα Ντεκάστρο
Αθήνα : Κάστωρ, 2001. - 62σ.
(Γκράφιτι)
Γλώσσα πρωτοτύπου: γαλλικά
Τίτλος πρωτοτύπου: Au cinéma Lux
Prix Sorcière 1999
Teisson, Janine.
Ζανίν Τεσόν
Όταν σβήνουν τα φώτα
μετάφραση Μαρίζα Ντεκάστρο
Αθήνα : Κάστωρ, 2001. - 62σ.
(Γκράφιτι)
Γλώσσα πρωτοτύπου: γαλλικά
Τίτλος πρωτοτύπου: Au cinéma Lux
Prix Sorcière 1999
ΜΕΡΙΚΑ ΑΚΟΜΑ ΒΙΒΛΙΑ

17. Στοιχεία που διερευνήθηκαν :
οι αλλαγές στην καθημερινή ζωή και
στον ψυχισμό του ανάπηρου παιδιού
α) στην κοινωνική σφαίρα
β) σε προσωπικό επίπεδο
πΗ ανα ηρία στη νεανική λογοτεχνία

18. Αλλαγές στο κοινωνικό πεδίο
Αρνητικές
-Απόρριψη και απομόνωση του ανάπηρου παιδιού στο χώρο
του σχολείου
-Σκληρότητα και αντιπάθεια, εκδήλωση επιθετικότητας και
λεκτικής υποτίμησης
-Ελλείψεις στην ιατρική αντιμετώπιση και αποκατάσταση της
αναπηρίας-μεταβάσεις στο εξωτερικό
-Ζητήματα κοινωνικής αποδοχής στην Ελλάδα και στο
εξωτερικό
Θετικές
-Υποστηρικτικό περιβάλλον (γονείς, καθηγητές, συμμαθητές,
φίλοι)
-Ενεργοποίηση συνομηλίκων για τα δικαιώματα του ανάπηρου
παιδιού
-Θετική αποτίμηση της συναναστροφής με τα άλλα παιδιά

19. Αλλαγές στο προσωπικό επίπεδο
-Δόμηση της αίσθησης του εαυτού πριν και μετά την αναπηρία,
μεταπτώσεις ψυχολογικές και σταδιακή αποδοχή της κατάστασης
-Αργή και επίπονη διαδρομή προς την αποκατάσταση ή βελτίωση
με επεμβάσεις και θεραπείες
-Προσπάθεια του παιδιού με αναπηρία να ενταχθεί στο ευρύτερο
κοινωνικό σύνολο
-Διάσταση συναισθηματικής ολοκλήρωσης μέσα από την
ανεύρεση συντρόφου
-Διαφορές στις αντιδράσεις με βάση το φύλο

20. πΣυμ εράσματα
Τα νεανικά λογοτεχνικά που εξετάστηκαν :
-συμβάλλουν στη μείωση στερεοτύπων σχετικά με την αναπηρία
-παρουσιάζουν το άτομο με αναπηρία ως πλήρη χαρακτήρα
-αναδεικνύουν θετικές όψεις του: τις ικανότητες , το δημιουργικό
πείσμα, την υπομονή, εξαιρετικές επιδόσεις (ζωγραφική, αθλητισμός)
-παρουσιάζουν ρεαλιστικά τα στάδια θεραπείας και αποκατάστασης
-αποδίδουν με ευαισθησία τις ψυχολογικές διακυμάνσεις του ατόμου με
αναπηρία (απογοήτευση, θυμός, παραίτηση, απομάκρυνση, αποδοχή,
δραστηριοποίηση)
-η σχέση με το άλλο φύλο, όταν αναφέρεται, παρουσιάζεται
εξωραϊσμένη
-φέρουν αέρα αισιοδοξίας με βάση τις εξελίξεις στην ιατρική και τις
παρεμβάσεις αποκατάστασης
-προβάλλουν την ιδέα ότι με την κατάλληλη εκπαίδευση και
υποστήριξη μπορούν τα ΑμεΑ να συμμετέχουν ισότιμα σε
ποικίλες δράσεις

21. π πΗ ραγματικότητα της ανα ηρίας
Η αισιόδοξη πλευρά
Κίνημα για την Αναπηρία www.esaea.gr
www.disabled.gr
Παραολυμπιακοί Αγώνες www.athens2011.org
Το 2ο Διεθνές Φεστιβάλ «EMOTION PICTURES –
Ντοκιμαντέρ και Αναπηρία»,
θα πραγματοποιηθεί 21-23 Ιουνίου 2008
στο Μουσείο Μπενάκη στην οδό Πειραιώς.