Ελληνική Επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου (εργασίες μαθητών)

1. Γρηγόριος Δικαίος

2. Η βιογραφία του
• Γεννήθηκε το 1788 στην Πολιανή της Μεσσηνίας, ένα χωριό 30 χιλιόμετρα
έξω από την Καλαμάτα. Τον πατέρα του τον έλεγαν Δημήτριο Δικαίο και τη
μητέρα του Κωνσταντίνα, η οποία καταγόταν από την οικογένεια των
Ανδροινωαίων. Ο Γρηγόριος, του οποίου το βαπτιστικό όνομα ήταν
Γεώργιος, ήταν το τελευταίο από τα 28 παιδιά του Δημητρίου Δικαίου και το
δέκατο της Κωνσταντίνας που ήταν δεύτερη γυναίκα του. Στους δικαίους
δόθηκε στους το προσώνυμο <<Φλεσαίοι>> . Το κοσμικό όνομά του ήταν
Γεώργιος Δικαίος του Δημητρίου. Φοίτησε στη Σχολή Δημητσάνας, την
οποία δεν την τελείωσε και μόνασε το 1816 στο μοναστήρι της Παναγιάς της
Βελανιδιάς στην Καλαμάτα, όπου πήρε το όνομα Γρηγόριος (παπάς
Φλέσσας εξ ού και το Παπαφλέσσας). Εξαιτίας του επαναστατικού
χαρακτήρα του, ήλθε σε σύγκρουση με τον επίσκοπο Μονεμβασιάς, έφυγε
από τη μονή του και πήγε σε άλλο μοναστήρι, της Ρεκίτσας. Νέα σύγκρουσή
του με Τούρκο αξιωματούχο για τα περιουσιακά της μονής τον παρώθησε
να αφήσει την Πελοπόννησο και να περάσει στη Ζάκυνθο, όπου γνώρισε
τον Κολοκοτρώνη[9] και αργότερα πήγε στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί
χειροτονήθηκε αρχιμανδρίτης από τον πατριάρχη Γρηγόριο Ε'.

3. Η σχέση του με την Φιλική Εταιρία
Στην Κωνσταντινούπολη γνωρίστηκε με τον Αναγνωσταρά ο οποίος τον μύησε
στη Φιλική Εταιρεία στις 21 Ιουνίου 1818. Στα έγγραφα της Εταιρείας υπέγραφε
με το όνομα Αρμόδιος και ως διακριτικά έβαζε τα αρχικά Α.Μ. Η μύησή του
έγινε στον οικία των Αινιάνων στα Θεραπειά και η παρουσία του στους κόλπους
της θα προσέδιδε «ένα νέο δυναμικό τόνο» σε αυτήν. Στο Βουκουρέστι όμως
επειδή ο Αναγνωστόπουλος δεν αποκάλυψε την δομή της Φιλικής Εταιρείας, ο
Αρχιμανδρίτης «μ΄ένα μαχαίρι στο χέρι επιτέθηκε του Παν. Αναγνωστόπουλου
φοβερίζοντάς τον, ότι θα τον σφάξει και θα προδώσει στη Σουλτανική εξουσία
όλα τα Εταιρικά». Τον Μάιο του 1820 συντάσσει μαζί με τον Γεώργιο Λεβέντη
στο Βουκουρέστι το Σχέδιον Γενικόν. Στο Ισμήλιο της Βεσσαραβίας συγκαλείται
σύσκεψη των στελεχών της Φιλικής Εταιρείας από τον Υψηλάντη. Συμμετείχε
και ο Δικαίος, ο οποίος τόσο πριν τη σύγκληση της σύσκεψης με επιστολές που
έστειλε προς τον Υψηλάντη από την Κωνσταντινούπολη, όσο και στις εργασίες
της σύσκεψης υποστήριξε την άποψη για επίσπευση της έναρξης της
Επαναστάσεως, παρουσιάζοντας πλαστά έγγραφα που εμφάνιζαν την
Πελοπόννησο πανέτοιμη για επανάσταση.

4. Η συνέλευση της Βοστίτσας
• Στις εργασίες της Συνέλευσης της Βοστίτσας συμμετείχε
και ο Παπαφλέσσας, ο οποίος παρουσίασε τις εντολές
του Αλέξανδρου Υψηλάντη σχετικά με την έναρξη της
Επανάστασης στο Μοριά. Αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη,
δισταγμό και ανοιχτή εχθρότητα: κυρίως συγκρούστηκαν
μαζί του οι Παλαιών Πατρών Γερμανός και ο Ανδρέας
Ζαΐμης. Προτάθηκε η απόσυρσή του στο μοναστήρι της
Σιδηρόπορτας προκειμένου να μην θέσει σε κίνδυνο την
Επανάσταση. Ο Δικαίος απείλησε όμως τους προκρίτους
πως θα ξεκινούσε μόνος του την επανάσταση
μισθώνοντας 1000 Πελοποννήσιους χωρικούς και άλλους
τόσους Μανιάτες, λέγοντας «κι όποιον πιάσουν χωρίς
όπλα οι Τούρκοι ας τον θανατώσουν».

5. Η δράση του
• Στη συνέχεια κινήθηκε στην Γορτυνία και σε άλλες περιοχές της
Πελοποννήσου προκειμένου να έλθει σε επαφή με σημαίνοντα
πρόσωπα (προύχοντες και οπλαρχηγούς) έτσι στα Λαγκάδια στις 2 έως
14 Φεβρουαρίου συναντήθηκε με τους Δεληγιανναίους οι οποίοι ήταν
δύσπιστοι για όσα έλεγε και τον φυγαδεύουν στο μικρό μοναστήρι
Γαρδίκι της Πολιανής. Ο Κανέλλος Δεληγιάννης τον αποκαλεί αγύρτη
παλιοκαλόγερο στα απομνημονεύματά του. Η αντίδραση των
προκρίτων απέναντι του δεν ερμηνεύεται μόνο ως αποτέλεσμα της
αρνητικής στάσης τους απέναντι στην επανάσταση. Ο καθηγητής της
Νεώτερης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Στέφανος Παπαγεωργίου, λέει
χαρακτηριστικά, «Οι έμπειροι προύχοντες έβλεπαν στο πρόσωπο του
Δικαίου τον εκπρόσωπο μιας κατώτερης κοινωνικής τάξης, ο οποίος
επιδίωκε εκτός από την εκδίωξη των Τούρκων και την απελευθέρωση
των Ελλήνων, την ανατροπή της προεπαναστατικής κοινωνικής και
πολιτικής πυραμίδας...» Από τη μονή Γαρδικίου όπου βρίσκεται στέλνει
επιστολή στον Υψηλάντη και του ζητά να επισπεύσει τον ερχομό του.
Έπειτα συναντά τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη στις Κυτριές και
προκειμένου να κάμψει του δυσταγμούς του, του υπόσχεται
μεταπελευθερωτικά την ηγεμονία της Πελοποννήσου. Η παρακίνησή
του σε κάποια πρόσωπα βρίσκει ανταπόκριση στις 14 Μαρτίου ο
Νικόλαος Χριστοδούλου ή Σολιώτης ταχυδρόμος σκοτώνει μαζί με
άλλους τρεις Τούρκους εισπράκτορες.

6. • Ο Παπαφλέσσας έρχεται σε επαφή με τους Κολοκοτρώνη και Νικηταρά,
μοιράζει μικρούς και μεγάλους στρατιωτικούς βαθμούς σε σημαντικούς
οπλοφόρους με εντολή να μαζέψουν και να εξοπλίσουν χωρικούς.
Επίσης μετά την άφιξη των πολεμοφοδίων που οι Φιλικοί της Σμύρνης
είχαν στείλει, αναθέτει την μεταφορά στους Νικηταρά και
Αναγνωσταρά, ενώ με «τέχνασμα» εξασφαλίζει άδεια εκτελωνισμού
αυτού του φορτίου από τον Πετρόμπεη. Η εμφάνισή του με κράνος
προκάλεσε ιδιαίτερη εντύπωση. Στις 23 Μαρτίου εισέρχεται με το σώμα
του και με άλλους οπλαρχηγούς υπό τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη
στην Καλαμάτα . Ωστόσο, σύμφωνα με το Σπηλιάδη δυο μέρες
νωρίτερα (21 Μαρτίου 1821), ο ίδιος ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης
έστειλε 20 άνδρες του υπό την αρχηγία του ανηψιού του (Κωνσταντής
Πιερράκος) στη Μονή της Σιδερόπορτας, όπου βρισκόταν ο
Παπαφλέσσας, με εντολή να τον σκοτώσουν και ο τελευταίος σώθηκε,
μόνο χάρις σε προειδοποίηση που έλαβε, από τον Ηλία Μαυρομιχάλη.
Μετά κινήθηκε στην Ανδρίτσαινα , στην Καρύταινα, στα Βέρβαινα, στο
Άργος, όπου πήγε προς ενίσχυση των πολιορκημένων Ελλήνων του
κάστρου με 15 άνδρες και τέλος στην Κόρινθο για να ανακόψει τις
τουρκικές δυνάμεις που κινούνταν προς τα εκεί επειδή ο Μουσταφά
μπέης έκαιγε τα χωριά απ' όπου περνούσε, ο Δικαίος διέταξε «για
αντίποινα να πυρπολήσουν αρχές Μαΐου τα ονομαστά σεράγια του
Κιαμήλ μπέη καθώς και τα τουρκικά σπίτια της Κορίνθου»

7. • Τον Ιούλιο του 1821 βρέθηκε στα Μεγάλα Δερβένια της
Μεγαρίδος προκειμένου να ανακόψει την πορεία του Ομέρ
Βρυώνη και τον Δεκέμβριο στην Κορινθία όταν
παραδόθηκε το κάστρο της Ακροκορίνθου στους Έλληνες.
Όταν εκδηλώθηκε η ρήξη ανάμεσα στον Υψηλάντη και τους
προκρίτους –τον καλοκαίρι του 1821– ως αποτέλεσμα της
πρότασης που έκανε ο πρώτος στους δεύτερους σχετικά με
την κατάργηση κάθε πολιτικής αρχής που δεν είχε
διοριστεί από τον ίδιο, και μετά την άρνηση των δεύτερων
να αποδεχθούν τις προτάσεις αυτές και αφού αποχώρησε
από τα Βέρβενα ο Υψηλάντης, μαζί με τον Δικαίο, ο οποίος
ήταν ένας από αυτούς που διαφώνησαν με τους
προκρίτους και που –φαίνεται– να υποκίνησε και τη στάση
των στρατιωτών απέναντί των συγκεντρωμένων προκρίτων
στα Βέρβενα. Στη Συνέλευση της Επιδαύρου (Δεκέμβριος
του 1821) συμμετέχει ως πληρεξούσιος και ονομάζεται
γερουσιαστής.

8. Η μάχη στο Μανιάκι και ο θάνατος του
• Όταν το 1825 ο Ιμπραήμ πασάς εισέβαλε στην Πελοπόννησο, πρώτος ο
Παπαφλέσσας ζήτησε να ελευθερωθούν οι φυλακισμένοι πολεμιστές, αλλά
δεν εισακούστηκε. Έτσι αναγκάστηκε να εκστρατεύσει ο ίδιος: αφού
διορίστηκε από το Εκτελεστικό Σώμα στις 27 Απριλίου 1825, περιέρχεται από
την επόμενη μέρα την κεντρική και νοτιοδυτική Πελοπόννησο με σκοπό τη
στρατολόγηση ανδρών. Το δρομολόγιό του ήταν αναχώρηση από Ναύπλιο,
και μετάβαση διαδοχικά σε Τρίπολη, Λεοντάρι. Ο Παπαφλέσσας με συνεχείς
του εκκλήσεις ζητά την απελευθέρωση του Κολοκοτρώνη και των άλλων
αγωνιστών που κρατούνταν στην Ύδρα. Στις 19 Μαΐου όταν φάνηκαν τα
αιγυπτιακά στρατεύματα, πολλοί από τους άνδρες του Παπαφλέσσα
διασκορπίστηκαν και έμεινε με 300 περίπου πολεμιστές. Στη Μάχη στο
Μανιάκι στις 20 Μαΐου, βρήκε τον θάνατο προβάλλοντας ηρωική αντίσταση
μαζί με τους λίγους άνδρες που του είχαν μείνει. Σύμφωνα με την ιστορία,
που αναφέρουν και ορισμένοι ιστορικοί της επανάστασης, μετά το τέλος της
μάχης ο Ιμπραήμ ζήτησε από τους στρατιώτες του να αναζητήσουν και να
βρουν το νεκρό σώμα του Παπαφλέσσα. Όταν εκείνοι το βρήκαν, τους
διέταξε να τοποθετήσουν πάνω στο ακέφαλο πτώμα το κεφάλι και να τον
στήσουν σε μια βελανιδιά που βρισκόταν εκεί. Τότε ο Ιμπραήμ πλησίασε τον
νεκρό Παπαφλέσσα και τον φίλησε στο μέτωπο σε ένδειξη αναγνώρισης της
γενναιότητας και του ανιδιοτελούς θάρρους του.

9. Η ζωή του Παπαφλέσσα και η
επαναστατική του δράση κατά τη
περίοδο του 1821 μεταφέρθηκε στη
μεγάλη οθόνη με αρκετά μεγάλη
επιτυχία, με τη παραγωγή της Φίνος
Φιλμ και του Τζέιμς Πάρις του 1971.
Πρωταγωνιστούν οι Δημήτρης
Παπαμιχαήλ και Κάτια Δανδουλάκη.

11. Από το μαθητή:
Αποστόλη Νιδέλκο