Η ιστορία τους

1. H αληθινή ιστορία του Ζορμπά και ο Καζαντζάκης

3. Ποιος ήταν ο πραγματικός άνθρωπος που ο συγγραφέας
μετονόμασε από Γιώργο σε Αλέξη και τον έπλασε στο χαρτί ως
μυθιστορηματικό πρόσωπο χαρίζοντάς του τις μνημειώδεις
διαστάσεις ενός ήρωα - Ο τάφος του βρίσκεται στα Σκόπια! -
Δισέγγονός του ο πρόωρα χαμένος ο Παύλος Σιδηρόπουλος

4. Περισσότερο αμήχανος παρά ανίδεος, επηρεασμένος από το
ομώνυμο βιβλίο και την ομότιτλη ταινία του Μιχάλη
Κακογιάννη, έμαθα ξαφνικά και εγώ πριν από καμιά 25αριά
χρόνια ότι ο αυθεντικός Ζορμπάς δεν πάτησε ποτέ το πόδι
του στην Κρήτη. Τι σημασία, όμως, είχε ο τόπος; Ο μύθος του
ήρωα αφού κρυσταλλώθηκε πρώτα μέσα στον συγγραφέα
μετά ταξίδεψε μέσα από τις σελίδες του έργου του στα
πέρατα του κόσμου. Για την ιστορία και μόνο, στις αρχές του
’90 φιλοξενήθηκα για καλοκαιρινές διακοπές στο μικρό
σπιτάκι δίπλα στο κύμα της οικογένειας του Ανδρέα
Εξαρχουλέα που βρίσκεται πλάι στην πηγή με το τρεχούμενο
νερό του Πρίντζιπα, στο ακρογιάλι της Καλογριάς, κοντά στη
Στούπα.

5. Αν και είχα δει, χωρίς να της δώσω ιδιαίτερη σημασία, μια
μικρή μπρούντζινη προτομή του Καζαντζάκη στην αρχή του
κατηφορικού παραθαλάσσιου μονοπατιού, δεν είχα ιδέα ότι
έμενα μεσοτοιχία με ένα κλειδωμένο δωμάτιο που νοίκιαζε ο
συγγραφέας πριν από 75 και βάλε χρόνια. Εναν στενό χώρο,
επιπλωμένο λιτά, με ένα ράντζο εκστρατείας, μια καρέκλα και
ένα τραπέζι πάνω στο οποίο βρισκόταν ένα λυχνάρι για να
γράφει και να διαβάζει ο τότε νοικάρης. Η έκπληξή μου έγινε
ακόμη μεγαλύτερη όταν πληροφορήθηκα ότι στον
πετρόκτιστο χώρο με την κεραμιδοσκεπή όπου κοιμόμουν
είχε ζήσει για δύο χρόνια, από το φθινόπωρο του 1916 έως
το καλοκαίρι του 1918, ο πραγματικός Ζορμπάς. Οι απόγονοι
του βαφτισιμιού του Γιώργου Εξαρχουλέα, γιου του τότε
σπιτονοικοκύρη του, μου το επιβεβαίωσαν. Φανταζόμουν τότε
τον Γιώργο Ζορμπά με την όψη και τη μορφή, αξύριστη,
μονοκόμματη και πελώρια, που του είχε χαρίσει ο Αντονι
Κουίν ο οποίος τον είχε υποδυθεί στην ταινία.

6. Η εικόνα του δεν απείχε πολύ από την παλιά φωτογραφία του ίδιου
του πανύψηλου μουστακαλή, ελαφρά μαυριδερού Ζορμπά, την
οποία και είδα, αφού κατά τα χρόνια της παραμονής του εκεί έκανε
φιλίες και κουμπαριές με τους Μανιάτες της περιοχής. Κάποιοι
απόγονοί τους μου διηγήθηκαν ότι ο γκριζομάλλης μεσήλικας και
χήρος Γιώργος Ζορμπάς έφτασε στη Στούπα μαζί με τα 5 από τα 8
ορφανά από μάνα παιδιά του, για να μπει ως αρχιεργάτης στη
δούλεψη του Καζαντζάκη, ο οποίος είχε αναμειχθεί σε μια
επιχείρηση εκμετάλλευσης λιγνιτωρυχείου στην Πραστοβά, που
ανήκε στα κτήματα Πατριαρχέα, λίγο πιο πάνω από την Καλογριά.
Εμπειρος με πολύτιμες γνώσεις και ακούραστος δουλευταράς που
είχε διανύσει στοές και λαγούμια σε διάφορα μεταλλεία κάνοντας
όλες τις δουλειές ως εξορύκτης, ξυλοδέτης, ανιχνευτής μετάλλων, ο
Ζορμπάς ήταν ο ιδανικός άνθρωπος στην κατάλληλη θέση. Γι’ αυτό
και ο Καζαντζάκης που είχε μπλέξει προηγουμένως σε μια
επιχείρηση εκμετάλλευσης ξυλείας στο Αγιον Ορος, όταν το 1915
γνώρισε εκεί τον μεταλλωρύχο τον προσέλαβε για τις καινούριες του
μπίζνες στη μεσσηνιακή Μάνη. Η εξόρυξη κάρβουνου, ακόμη και
χαμηλής ποιότητας, ήταν αναγκαία κατά τη διάρκεια του Α’
Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ η ενασχόληση μαζί του παρείχε τότε
απαλλαγή από τη στράτευση.

7. Ο Νίκος Καζαντζάκης
Το δικό μου ερώτημα, πάντως, ήταν τι ήταν αυτό που έδεσε
άρρηκτα τη φιλία ανάμεσα σε έναν 33χρονο διανοούμενο
που έχει γράψει διατριβή για τον Nίτσε, έχει παρακολουθήσει
τις διαλέξεις του Μπεργκσόν και θα εξελισσόταν σε
λογοτέχνη και στοχαστή παγκόσμιου βεληνεκούς και σε έναν
απλό 50χρονο εργάτη που γνώριζε με το ζόρι
κολλυβογράμματα. Πόσο μάλλον όταν αυτή η σχέση τους
αρθρώθηκε μακροχρόνια, στενά και ακατάλυτα. Το σίγουρο
είναι ότι οι δυο τους έμειναν στο ίδιο σπίτι σε ένα γαλήνιο
απομονωμένο τοπίο την εποχή του αιματηρού μακελειού του
Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, μακριά από την πείνα του
αποκλεισμού της χώρας. Επίσης, οι δυο τους έκαναν
ατέλειωτες κουβέντες επί παντός, μετά τη δουλειά, πλάι στο
κύμα της μαγευτικής πλατιάς παραλίας της Καλογριάς.

8. Η παραλία της Καλογριάς στη Στούπα Μεσσηνίας
όπου Γιώργος Ζορμπάς και Νίκος Καζαντζάκης
έκαναν ατελείωτες κουβέντες κατά την περίοδο του
Α’ Παγκοσμίου Πολέμου

9. Ο χορός του Ζορμπά
Το καλοκαίρι του 1917 πήγε στη Μάνη για να συναντήσει τον
Κρητικό συγγραφέα ο μεγάλος ποιητής και φίλος του Αγγελος
Σικελιανός μαζί με την Αμερικανίδα σύζυγό του Εύα Πάλμερ.
Από κοντά μαζεύτηκαν στον ίδιο τόπο η ηθοποιός Μαρίκα
Κοτοπούλη και η καθιερωμένη αντίπαλός της επί σκηνής
Κυβέλη, ο δικηγόρος και συνέταιρος στα μεταλλεία
Φαραντάτος και φυσικά η πρώτη του σύζυγος Γαλάτεια
Kαζαντζάκη, κόρη του λόγιου εκδότη Στυλιανού Αλεξίου. Η
παρουσία της παρέας τάραξε την κλειστή τοπική κοινωνία,
που για πρώτη φορά αντίκριζαν γυναίκες να καπνίζουν, να
κολυμπούν στη ρηχή θάλασσα με μαγιό, ενώ πλάι τους ο
απολλώνιος Σικελιανός να βουτάει πλαταγίζοντας στα
κρυστάλλινα και παγωμένα από τον Πρίντζιπα νερά.

10. Εκανε λεφτά και τα κατασπατάλησε σε φαγοπότια, γλέντια,
κρασοκατανύξεις και μοιραία θηλυκά, γιατί τα πλούτη ήταν
ξαφνικά και δεν τα είχε ποτέ προηγουμένως, αλλά κυρίως
επειδή ήξερε ότι δεν θα τα έπαιρνε μαζί του στον τάφο. Είχε
πάρει κοντά του την κόρη του Κατίνα, η οποία παντρεύτηκε
εκεί τον Σέρβο Γιοβάν Γιάντα. Τα άλλα του παιδιά, με τη
βοήθεια κυρίως της Γαλάτειας, είχαν αποκατασταθεί. Πάνω
όμως που ένιωθε να έχει λυτρωθεί από την πίεση της
ανάγκης, με την είσοδο της Σερβίας στον Β’ Παγκόσμιο
Πόλεμο, την κατάσχεση των ορυχείων από τους Γερμανούς
κατακτητές, την πείνα και τη ναζιστική σκλαβιά ο Ζορμπάς δεν
άντεξε. Πέθανε εκεί το 1941 και θάφτηκε αρχικά στα παλιά
νεκροταφεία, νότια της πόλης.

11. Αγωνιστής της ζωής
Την άνοιξη του 1957, λίγους μήνες προτού πεθάνει, ο Καζαντζάκης έλαβε στην
Αντίμπ της Νότιας Γαλλίας όπου διέμενε μια επιστολή από τον πρωτότοκο γιο
του Ζορμπά, τον αντισυνταγματάρχη τότε Αντρέα, ο οποίος διαμαρτυρόταν
έντονα γιατί το βιβλίο είχε δήθεν ρεζιλέψει τον πατέρα του και είχε τάχα
προσβάλει όλη του την οικογένεια. Ο γέρος και ασθενής αλλά πάντα
πνευματικά αειθαλής Καζαντζάκης τού απάντησε άμεσα με ένα λιγόλογο
γράμμα όπου σημείωνε: «Σπάνια αγάπησα και τίμησα άνθρωπο όπως τον
Ζορμπά. Τον παράστησα στα γραφτά μου ως έναν ανώτερο ελέφτερον
άνθρωπο κι είναι τώρα ένδοξος για χιλιάδες ανθρώπους στην Ευρώπη, στην
Αμερική». Δεν χρειάζονταν περισσότερα στον παραπονούμενο γιο και
προφανώς παρακινούμενο από τους μύριους όσους μνησίκακους εχθρούς του
συγγραφέα. Ετσι κι αλλιώς, αν δεν υπήρχε ο ασυμβίβαστος δημιουργός
Καζαντζάκης που χάρισε θριαμβικά αθάνατο στη μνήμη των αναγνωστών και
παρέδωσε με μια νέα αυτόνομη υπόσταση αιώνιο τον Ζορμπά στην τέχνη,
ποιος θα θυμόταν σήμερα τον αληθινό, καθημερινό, βασανισμένο Γιώργη
Ζορμπά; Εναν εγκάρδιο αγωνιστή της ζωής που ποτέ του δεν θεώρησε τις
πραγματικές δοκιμασίες του ως μυθικό άθλο; Κι ας μην πάτησε ποτέ το πόδι
του στη λεβεντογέννα Κρήτη.

13. Εργασία του Κοντογιάννη Αποστόλη του Γ4
Δικτυογραφία:https://www.protothema.gr/culture/article/75
8895/h-alithini-istoria-tou-zorba-kai-o-kazadzakis-/