Download to read offline
Uploaded byKarafoti Eleni
Νίκος Καζαντζάκης_Η ζωή και το έργο του.pptx
Η ζωή και το έργο του Καζαντζάκη
Νίκος Καζαντζάκης_Η ζωή και το έργο του.pptx
- 1.
- 2. Ευτυχία θα πεινα κάνεις το χρέος σου. Και όσο πιο δύσκολο το χρέος, τόσο πιο μεγάλη η ευτυχία. Αναφορά στον Γκρέκο
- 3. Ο Καζαντζάκης μέσααπό τα λόγια του ■ Ποια στράτα από τις δύο αιώνιες να διαλέξω; Διαλέγω τον ανήφορο, τον πιο κακοτράχαλο. ■ Ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο. Τελειώνουμε με μια σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε ζωή. ■ Ό,τι απάνω απ’ όλα με γοήτευε και μου ’δινε κουράγιο ήταν πως ο άνθρωπος που βρίσκονταν μέσα στον Χριστό ξεκίνησε να φτάσει στον Θεό, να σμίξει μαζί του. Άλλος δρόμος να φτάσεις στον Θεό δεν υπάρχει, ετούτος μονάχα: να μάχεσαι ακολουθώντας τα αιματωμένα χνάρια του Χριστού. Δεν είναι ο Χριστός το τέλος, είναι η αρχή. Δεν είναι το «καλώς όρισες», είναι το «καλό ταξίδι». Δεν κάθεται αναπαμένος σε μαλακά σύννεφα, θαλασσοδέρνεται κι αυτός μαζί μας. Γι’ αυτό μου αρέσει, γι’ αυτό θα πάω μαζί του. ■ Να αγαπάς την ευθύνη. Να λες εγώ, μονάχος μου εγώ, έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω. Να ’σαι ανήσυχος, αφχαρίστητος, απροσάρμοστος πάντα. Όταν μια συνήθεια καταντήσει βολική, να τη συντρίβεις. Η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ευχαρίστηση.
- 4. Βιογραφικά ■ Γεννήθηκε στοΗράκλειο (Μεγάλο Κάστρο) το 1883. Το νησί είναι τουρκοκρατούμενο από το 1669. ■ «Ο πατέρας μου σπάνια μιλούσε, δε γελούσε, δε μάλωνε. Ήταν βαρύσκιωτος και αβάσταχτος, η καρδιά του δεν αλάφρωνε. Η μάνα μου ήταν αγία γυναίκα. Είχε την υπομονή, την αντοχή και τη γλύκα της γης. Πώς να συνταιριάξω μέσα μου το χώμα με τη φωτιά; Πώς να φιλιώσω τα αφίλιωτα; Πώς να κάνω το προγονικό σκοτάδι φως;»
- 5. Βιογραφικά ■ Παιδί διαβάζειτα συναξάρια με τους βίους των αγίων. Τον συνεπαίρνουν η ασκητική ζωή, η περιφρόνηση του θανάτου, ο δρόμος προς τη θέωση. Τον γοητεύουν όμως κι οι ηρωικές ιστορίες για άντρες δυνατούς. Ένας ήρωας και άγιος μαζί είναι το πρότυπό του. ■ 1897: μαζικές σφαγές Κρητικών από τους Τούρκους. Η οικογένεια γλιτώνει και διαφεύγει στη Νάξο. Εκεί ο Καζαντζάκης φοιτά στην Γαλλική Εμπορική Σχολή του Τίμιου Σταυρού. Τελικά, δυο χρόνια αργότερα η οικογένεια επιστρέφει στην πατρική γη. ■ 1902-1905: Σπουδάζει στη Νομική Σχολή κι αποφοιτά με άριστα. Αρχίζει τις πρώτες λογοτεχνικές του απόπειρες. ■ Έναν χρόνο ταξιδεύει στην Ελλάδα, η οποία συνδυάζει για τον ίδιο τη δύναμη με τη χάρη. Ανακαλύπτει έναν τόπο γεμάτο αντιθέσεις που παλεύουν μεταξύ τους για να δέσουν αρμονικά.
- 6. Βιογραφικά ■ Το 1907φεύγει για μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι. Παρακολουθεί τις διαλέξεις του Ανρί Μπερξόν και έρχεται σε επαφή με τη φιλοσοφία του Φρίντριχ Νίτσε. Ολοκληρώνει τη διατριβή του στον Νίτσε. ■ Το 1910 επιστρέφει στην Αθήνα και αρχίζει να παίρνει μέρος στην πνευματική ζωή του τόπου. ■ Συνδέεται με τη Γαλάτεια Αλεξίου, μια γυναίκα εξαιρετικά μορφωμένη και ελεύθερη για τα δεδομένα της εποχής. ■ Στους βαλκανικούς πολέμους του ’12-13 κατατάσσεται εθελοντής και υπηρετεί στο ιδιαίτερο γραφείο του Βενιζέλου. Η Κρήτη ενώνεται με την υπόλοιπη χώρα. ■ Το 1914 με τον Σικελιανό κάνουν πολύμηνη επίσκεψη στο Άγιον Όρος και ονειρεύονται τη δημιουργία μιας νέας θρησκείας.
- 7. Βιογραφικά ■ Στο ΆγιονΌρος γνωρίζει τον Γιώργη Ζορμπά. Ο Ζορμπάς ήταν μια τυχοδιωκτική μορφή, δούλευε σε διάφορα ορυχεία, είχε αλλάξει πολλές δουλειές και μέρη και ζούσε πάντα για το «τώρα». Τη ζωτική ενέργεια και την αποθέωση του ενστίκτου τη βρίσκει στον Ζορμπά. Για πολλούς, ο Ζορμπάς είναι το αντι-εγώ του Καζαντζάκη, ενσαρκώνοντας αυτά που ο διανοούμενος Καζαντζάκης δεν είχε, αλλά λαχταρούσε και θαύμαζε η κρητική ψυχή του. ■ To 1919 διορίζεται Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Περιθάλψεως και πηγαίνει στον Καύκασο για να οργανώσει τον επαναπατρισμό των Ελλήνων προσφύγων που είχαν εγκλωβιστεί εκεί λόγω της Οκτωβριανής επανάστασης. ■ Έτσι γνωρίζεται με έναν καινούργιο κόσμο, την επαναστατημένη Ρωσία του Λένιν, που θα αποτελέσει τον καινούργιο του έρωτα. Αρχικά γίνεται ένθερμος υποστηρικτής της ρωσικής επανάστασης, αλλά στη συνέχεια αντιλαμβάνεται τα βαθύτερα προβλήματα του σοβιετικού καθεστώτος και μιλάει για τις αντιφάσεις της κομμουνιστικής ιδεολογίας. ■ Το 1923 ολοκληρώνει την Ασκητική, τη βάση για όλο το μετέπειτα έργο του. Όλες οι επιρροές του --ο Βούδας, ο Χριστός, ο Μπερξόν, ο Νίτσε, ο Λένιν-- συνδυάζονται σε μια ενιαία κοσμοθεωρία. Στην Ασκητική περιγράφει τη ζωή σαν έναν ανήφορο, έναν αγώνα για λύτρωση και ελευθερία. Σε αυτή την πάλη ο άνθρωπος ακολουθεί το ένστικτό του, δεν αρνιέται την ύλη, δεν αρνιέται την αμαρτία, παλεύει μαζί τους και τελικά τα μετουσιώνει όλα σε πνεύμα. ■ Κατά την ποιήτρια Αγγελάκη-Ρουκ, η Ασκητική έχει αυτό το νόημα: ασκείσαι να κάνεις έναν αγώνα, χωρίς να υπάρχει κανένας που σε διατάσσει και χωρίς να ξέρεις πού θα σε βγάλει. Τον κάνεις για τη διατήρηση της ανθρωπιάς σου και την αξιοποίηση του θείου δώρου που λέγεται νους και ψυχή.
- 9. ■ Γνωρίζει τηνΕλένη Σαμίου, που γίνεται συνοδοιπόρος του σε όλη του τη ζωή. ■ Από το 1925 ξεκινά μια μεγάλη περίοδος ταξιδιών σε όλο τον κόσμο. Αποτυπώνει τις εντυπώσεις του σε ταξιδιωτικά κείμενα που αρχικά δημοσιεύονται σε εφημερίδες της εποχής και μετά εκδίδονται σε βιβλία. ■ Ήδη από το 1924 έχει ξεκινήσει να γράφει τη δική του Οδύσσεια, τη συνέχεια της ομηρικής, κι η Ιθάκη γίνεται πάλι μια αφετηρία. Η αρχή ενός νέου επικού ταξιδιού. Το έργο θα ολοκληρωθεί ύστερα από 14 χρόνια.
- 10. Βιογραφικά ■ Το 1937εγκαθίσταται στην Αίγινα, την πρώτη μόνιμη κατοικία του, με την Ελένη. ■ Το 1941 ενημερώνεται για τον θάνατο του Γιώργη Ζορμπά μέσω τηλεγραφήματος. Ο θάνατός του τον συνταράσσει. Ξεκινά τη συγγραφή του έργου του Ο Βίος κι η Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά που θα γίνει το διασημότερο από όλα. ■ Μετά την απελευθέρωση το 1944 επιστρέφει στην Αθήνα και γίνεται μάρτυρας των Δεκεμβριανών. Αποφασίζει να εμπλακεί ενεργά στην πολιτική ζωή. Το 1945 γίνεται υπουργός στην κυβέρνηση Σοφούλη, αλλά παραιτείται λίγους μήνες αργότερα λόγω διαφωνιών. ■ Για τα ελληνικά γράμματα υπήρξε μια αμφιλεγόμενη φιγούρα. Το ελληνικό κράτος, οι ακαδημαϊκοί και θρησκευτικοί κύκλοι τον πολεμούν και υπονομεύουν τις υποψηφιότητές του για το Βραβείο Νόμπελ. ■ Έρχεται σε σύγκρουση με την επίσημη εκκλησία και παραπέμπεται σε δίκη για αθεϊα. ■ Το 1946 επισκέπτεται την Αγγλία και τελικά δεν επιστρέφει ποτέ. Δύο χρόνια μετά εγκαθίσταται στην Αντίμπ της Ν. Γαλλίας, που αποτελεί και τον τελευταίο του σταθμό. ■ Εστιάζει στη φόρμα του μυθιστορήματος: Καπετάν Μιχάλης, Ο Φτωχούλης του Θεού, ο Χριστός ξανασταυρώνεται, Ο τελευταίος πειρασμός.
- 11. Βιογραφικά ■ Η ηγεσίατης εκκλησίας της Ελλάδος ζητά επιτακτικά την απαγόρευση των βιβλίων του Καζαντζάκη ως αντεθνικών και αντιχριστιανικών. Η Ιερά Σύνοδος επιχειρεί να τον αφορίσει, αλλά ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν επικυρώνει τον αφορισμό. ■ Κι ο Πάπας απαγορεύει τον Τελευταίο Πειρασμό. Πολλοί διανοούμενοι και φορείς υπερασπίζονται τον συγγραφέα, που τηλεγραφεί στο Βατικανό τη φράση του Τερτυλλιανού «Στο δικαστήριό σου, Κύριε, κάνω έφεση».
- 12. Βιογραφικά ■ Η ηγεσίατης εκκλησίας της Ελλάδος ζητά επιτακτικά την απαγόρευση των βιβλίων του Καζαντζάκη ως αντεθνικών και αντιχριστιανικών. Η Ιερά Σύνοδος επιχειρεί να τον αφορίσει, αλλά ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν επικυρώνει τον αφορισμό. ■ Κι ο Πάπας απαγορεύει τον Τελευταίο Πειρασμό. Πολλοί διανοούμενοι και φορείς υπερασπίζονται τον συγγραφέα, που τηλεγραφεί στο Βατικανό τη φράση του Τερτυλλιανού «Στο δικαστήριό σου, Κύριε, κάνω έφεση».
- 13. Βιογραφικά ■ Σε ηλικία73 ετών αρχίζει να γράφει την Αναφορά στον Γκρέκο, δηλαδή τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, που ήταν ζυμωμένος με το ίδιο κρητικό χώμα με τον Καζαντζάκη. Κάνει την αναφορά του, όπως ένας στρατιώτης μπροστά στον στρατηγό του. Ιδιότυπη αυτοβιογραφία, βιβλίο εξομολόγηση. ■ Τον είχε γοητεύσει ο πίνακας του Γκρέκο «Το Τολέδο πριν από την καταιγίδα»: ένας ουρανός που εγκυμονούσε αστραπές, με φωτεινές λάμψεις μέσα σε βαριά, μαύρα σύννεφα. Σε αυτό τον πίνακα αναγνωρίζει την ψυχή του.
- 15. Βιογραφικά ■ Η υγείατου όμως είναι ήδη επιβαρυμένη (πάσχει από λευχαιμία). Τελικά προσβάλλεται από ασιατική γρίπη και πεθαίνει το 1957. ■ Η σορός του μεταφέρεται στην Αθήνα. Η Ιερά Σύνοδος απειλεί με αφορισμό κάθε ορθόδοξο παπά που θα θελήσει να τον θάψει. Ο αρχιεπίσκοπος του Ηρακλείου, αψηφώντας την Ιερά Σύνοδο, ψάλλει τη νεκρική δέηση στον Άγιο Μηνά. Μεγάλο πλήθος Κρητικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων και πολιτικών, θα τον συνοδεύσει στην τελευταία του κατοικία σε ένα πρόχειρο τάφο στο βενετικό οχυρό Μαρτινέγκκο
- 16. Απολογισμός ■ Το έργοτου ταξιδεύει σήμερα στα πέρατα της γης. Κι έτσι ταξίδεψε κι ο ίδιος, από τόπο σε τόπο κι από ιδέα σε ιδέα, χωρίς να σταθεί, να ησυχάσει πουθενά. ■ Δε βρήκε μόνιμη στέγη σε κανέναν τόπο, μολονότι στην καρδιά του ήταν πάντα η Κρήτη (είχε πάντα μαζί του ένα σβώλο κρητικού χώματος). Δε βρήκε στέγη σε καμιά ιδεολογία, παρόλο που πάλευε με όλες και τις χώνευε όλες στη δική του κοσμοθεωρία. Ένας σύγχρονος Οδυσσέας. Ανικανοποίητος, βασανισμένος, φλεγόμενος αλλά λέφτερος. ■ Κυρίαρχο στη ζωή του ήταν το αίτημα για ελευθερία, για την υπέρβαση κάθε είδους περιορισμού: «να λεφτερωθείς πρώτα από τον Τούρκο. Το πρώτο σκαλοπάτι. Έπειτα να λεφτερωθείς από τον μέσα Τούρκο, από την αμάθεια, από τις φανταχτερές ψεύτικες ιδέες, και τέλος από τα είδωλα, όλα τα είδωλα, ακόμα και τα πιο σεβαστά κι αγαπημένα.» ■ Σε όλο το έργο του υπάρχει η δυϊστική αντίληψη ύλης και πνεύματος.
- 17. Βίος και Πολιτείατου Αλέξη Ζορμπά
- 18. Υπόθεση ■ Το χρονικότης φιλίας του Καζαντζάκη και του Ζορμπά και της επιχείρησης λιγνίτη που οργάνωσαν στην Πραστοβά της Μάνης. ■ Στο μυθιστόρημα, ο Γιώργης Ζορμπάς μετονομάζεται σε Αλέξη Ζορμπά και η δράση μεταφέρεται στην Κρήτη. Οι δυο τους συναντιούνται στον Πειραιά· εντυπωσιασμένος από το πάθος και τον αντισυμβατικό χαρακτήρα του Ζορμπά, ο αφηγητής τον προσλαμβάνει ως επιστάτη. ■ Στην Κρήτη, εγκαθίστανται στο ξενοδοχείο της Μαντάμ Ορτάνς, μιας ξεπεσμένης σαντέζας, που δεν αργεί να γίνει ερωμένη του Ζορμπά. ■ Σύντομα αποδεικνύεται ότι το λιγνιτωρυχείο ήταν ένα πρόσχημα· ο αφηγητής δεν ενδιαφέρεται για κέρδη και επιχειρήσεις, αλλά αναζητεί απαντήσεις στα φιλοσοφικά ερωτήματα που τον τυραννούν. Με την απλή λογική του και την πείρα του πολυτάραχου βίου του, ο Ζορμπάς του δείχνει ότι οι απαντήσεις, αν υπάρχουν, δεν βρίσκονται στα βιβλία, αλλά μέσα στην ίδια τη ζωή, αρκεί να τη ζει κανείς με πάθος, λυτρωμένος από ελπίδες και προσδοκίες.