1. การเรยนรู ดยการสังเกตหรือเลียนแบบ
การเรียนรโดยการสงเกตหรอเลยนแบบ
ศาสตราจารยบันดูรา
ู

2. ประวตโดยสงเขป
ประวัติโดยสังเขป
• ของอัลเบิรต บันดูรา (Albert Bandura)
» นักจิตวิทยาชาวอเมริกันที่ใหความสนใจงานที่เกี่ยวของกับทฤษฎีการเรียนรู
ทางสังคม
» อัลเบิรต แบนดูราเกิดที่เมืองอัลเบอรตา ประเทศแคนาดา
» ไดรับปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยบริติช โคลัมเบีย และ
ไดรับปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิตและปรัชญาดุษฎีบณฑิตทางจิตวิทยา
ั
คลิินิก จากมหาวิิทยาลััยไ โ
ไอโอวา
» ทํางานภาควิชาจิตวิทยา ที่มหาวิทยาลัยสแตนฟอรด

3. การทดลอง
• การทดลองอันแรกโดย บันดูรา ร็็อส และร็็อส (Bandural, Ross&Roos,
1961) เปนการแสดงพฤติกรรมกาวราวโดยการสังเกต บันดูราและ
ผูรวมงานไดแบงเด็กออกเปน 3 กลุม กลุมหนึ่งใหเห็นตัวอยางจากตัว

แบบทมชวต แสดงพฤติกรรมกาวราว เด็กกล ทสองมตวแบบทไมแสดง
แบบที่มีชีวิต แสดงพฤตกรรมกาวราว เดกกลุมที่สองมีตัวแบบที่ไมแสดง
พฤติกรรมกาวราว และเด็กกลุมทีสามไมมีตัวแบบแสดงพฤติกรรมใหดู
่
เปนตวอยาง
เปนตัวอยาง

4. • ในกลุมมีตัวแบบแสดงพฤติกรรมกาวราว การทดลองเริ่มดวยเด็็กและตัว

แบบเลนตุกตา (Tinker Toys) สักครูหนึ่งประมาณ 1 – 10 นาที ตัวแบบ
ลุกขึ้นตอย เตะ ทุบ ตุกตาที่ทําดวยยางแลวเปาลม ฉะนั้นตุกตาจึงทนการ
เตะตอยหรอแมวาจะนงทบหรอยนกไมแตก สําหรับเด็กกล ทสอง เด็ก
เตะตอยหรือแมวาจะนั่งทับหรือยืนก็ไมแตก สาหรบเดกกลุมที่สอง เดก
เลนตุกตาใกล ๆ กับตัวแบบ แตตัวแบบไมแสดงพฤติกรรมกาวราวใหดู
เปนตวอยาง เด็กกล ทสามเลนตุ ตาโดยไมมตวแบบ
เปนตัวอยาง เดกกลุมที่สามเลนตกตาโดยไมมีตัวแบบ

5. • หลังจากเลนตุกตาแลวแมผูทดลองพาเด็็กไ หองที่มีตกตาทีนาเลน
ไปดู ุ ่
มากกวา แตบอกวาหามจับตุกตา เพื่อจะใหเด็กรูสึกคับของใจ เสร็จแลว
นําเด็กไปอีกหองหนึ่งทีละคน ซึ่งมีตุกตาหลายชนิดวางอยูและมีตกตาุ
ยางทเหมอนกบตุ ตาทตวแบบเตะตอยและทุบรวมอยู วย
ยางที่เหมือนกับตกตาที่ตัวแบบเตะตอยและทบรวมอยดวย

6. ผลการทดลอง
• พบวา เด็็กที่อยูในกลุมที่มีตัวแบบแสดงพฤติกรรมกาวราวจะแสดง

พฤติกรรมกาวราว เตะตอยทุบ รวมทั้งนั่งทับตุกตายางเหมือนกับที่
สังเกตจากตัวแบบแสดงและคาเฉลี่ย (Mean) ของพฤติกรรมกาวราวที่
แสดงโดยเดกกลุ นทงหมดสูงกวาคาเฉลยของพฤตกรรมกาวราวของ
แสดงโดยเด็กกลมนี้ทั้งหมดสงกวาคาเฉลี่ยของพฤติกรรมกาวราวของ
เด็กกลุมที่สองและกลุมที่สาม


7. การทดลองที่สอง
• วิธการทดลองเหมืือนกับการทดลองที่หนึึ่งแตใชภาพยนตรแทนของจริง
ี
โดยกลุมหนึ่งดูภาพยนตรที่ตัวแบบ แสดงพฤติกรรมกาวราว อีกกลุม

หนึ่งดูภาพยนตรที่ตัวแบบไมแสดงพฤติกรรมกาวราว ผลของการ
ทดลองทไดเหมอนกบการทดลองทหนง คือ เด็กทีดภาพยนตรที่มีตัว
ทดลองที่ไดเหมือนกับการทดลองที่หนึ่ง คอ เดกทดูภาพยนตรทมตว
่
แบบแสดงพฤติกรรมกาวราว จะแสดงพฤติกรรมกาวราวมากกวาเด็กที่
อยู นกลุ ทดูภาพยนตรที่ตัวแบบไมแสดงพฤติกรรมที่กาวราว
อยในกลมที่ดภาพยนตรทตวแบบไมแสดงพฤตกรรมทกาวราว

8. การทดลอง
• บันดูรา และเม็็นลอฟไดศึกษาเกียวกับเด็็ก ซึึ่งมีความกลัวสัตวเลียง เชน
ไ  ่ ้
สุนัข จนกระทั่งพยายามหลีกเลี่ยงหรือไมมีปฏิสัมพันธกับสัตวเลี้ยง บัน
ดูราและเม็นลอฟไดใหเด็กกลุมหนึ่งที่มีความกลัวสุนัขไดสังเกตตัวแบบ
ทไมกลวสุน และสามารถจะเลนกบสุนขไดอยางสนุก โดยเริ่มจากการ
ที่ไมกลัวสนัข และสามารถจะเลนกับสนัขไดอยางสนก โดยเรมจากการ
คอย ๆ ใหตัวแบบเลน แตะ และพูดกับสุนัขที่อยูในกรงจนกระทั่งใน
ทสุดตวแบบเขาไปอยู นกรงสุน
ที่สดตัวแบบเขาไปอยในกรงสนัข

9. ผลของการทดลอง
• ปรากฏวาหลังจากสังเกตตัวแบบที่ไมกลัวสุนัข เด็กจะกลาเลนกับสุนัข
็ 
โดยไมกลัว หรือพฤติกรรมของเด็กทีกลาที่จะเลนกับสุนัขเพิ่มขึ้นและ
่
พฤติกรรมที่แสดงวากลัวสุนัขจะลดนอยไป

10. สาระสาคญ
สาระสําคัญ
• แนวคดพืื้นฐาน
ิ
• 1. บันดูรามีทัศนะวา พฤติกรรม (behavior หรือ B) ของมนุษยมีปฏิสัมพันธกับ
ปจจยหลกอก ปจจย คอ
ปจจัยหลักอีก 2 ปจจัย คือ
1) ปจจัยทางปญญาและปจจัยสวนบุคคลอื่น ๆ ( Personal Factor )
2) อิทธิพลของสภาพ แวดลอม ( Environmental Influences )
• 2. บันดูราไดใหความแตกตางระหวางการเรียนรู (Learning) กับการกระทํา
(Performance)ซึ่งสําคัญมาก เพราะคนเราอาจจะเรียนรูอะไรหลายอยางแตไม
ํ ป  ส
จาเปนตองแสดงออกทุกอยาง เชนเราอาจจะเรยนรูวิธการ ทุจรตในการสอบวาตอง
  ี  ี ิ ใ ส  
ทําอยางไรบาง แตถึงเวลาสอบจริงเราอาจจะไมทุจริตก็ได หรือเราเรียนรูวาการ
พูดจาและแสดงกริยาออนหวาน กับพอ แมเปนสิ่งดีแตเราอาจจะไมเคยทํากริยา
ู
ดังกลาวเลยก็ได

11. • 3. บันดูราเชืื่อวาการเรียนรูของมนุษยสวนมากเปนการเรียนรูโดยการ
สังเกต (Observational Learning) หรือการเลียนแบบจากตัวแบบ
(Modeling) สําหรับตัวแบบไมจําเปนตองเปนตัวแบบที่มีชีวิตเทานั้น แต
อาจจะ เปนตัวแบบสัญลักษณ เชน ตัวแบบที่เห็นในโทรทัศน ภาพยนตร
เปนตวแบบสญลกษณ เชน ตวแบบทเหนในโทรทศน ภาพยนตร
เกมสคอมพิวเตอร หรืออาจจะเปนรูปภาพ การตูน หนังสือ นอกจากนี้
คาบอกเลาดวยคาพูดหรอขอมูลทเขยนเปนลายลกษณ-อกษรกเปนตว
คําบอกเลาดวยคําพดหรือขอมลที่เขียนเปนลายลักษณ อักษรก็เปนตัว
แบบได

12. • บนดูรา (
ั (Bandura, 1977) ไ อธบายกระบวนการทีี่สําคญในการเรีียนรูโดยการ
) ได ิ ั ใ
สังเกตหรือการเรียนรูโดยตัวแบบวามีทั้งหมด 4 อยางคือ
1. ผเรียนจะตองมีความใสใจ (Attention) ที่จะสังเกตตัวแบบ ไมวาเปนการแสดง
ผู รยนจะตองมความใสใจ ทจะสงเกตตวแบบ ไมวาเปนการแสดง
โดยตัวแบบจริงหรือตัวแบบสัญลักษณ ถาเปนการอธิบายดวยคําพูดผูเรียนก็ตอง
ตั้งใจฟงและถาจะตองอานคําอธิบายก็จะตองมีความตั้งใจที่จะอาน
• 2. ผูเรียนจะตองเขารหัสหรือบันทึกสิ่งที่สังเกตหรือสิ่งที่รับรูไวในความจําระยะ
ยาว
• 3. ผูเรีียนจะตองมีโอกาสแสดงพฤตกรรมเหมืือนตวแบบ และควรจะทํําซํ้ําเพืื่อจะ
 ี ิ ั
ใหจําได
• 4 ผเรียนจะตองรจกประเมนพฤตกรรมของตนเองโดยใชเกณฑ (Criteria) ที่ตั้งขึ้น
4. ผู รยนจะตองรู ักประเมินพฤติกรรมของตนเองโดยใชเกณฑ ทตงขน
ดวยตนเองหรือโดยบุคคลอื่น

13. สรุป
สรป
• การเรียนรูพฤติกรรมสําคัญตาง ๆ ทั้งที่เสริมสรางสังคม (Prosocial Behavior) และ
พฤติกรรมที่เปนภัยตอสังคม (Antisocial Behavior) ไดเนนความสําคัญของการ
เรีียนรูแบบการสังเกตหรืือเลียนแบบจากตัวแบบ ซึ่ึงอาจจะเปนไดท้ังตัวบุคคลจริิง
ี ป ไ 
ๆ เชน ครู เพื่อน หรือจากภาพยนตรโทรทัศน การตูน หรือจากการอานจากหนังสือ
ได
ไ  การเรียนรูโดยการสังเกตประกอบดวย 2 ขัน คือ ขันการรับมาซึึ่งการเรียนรูเปน
 ้ ื ้
กระบวนการทางพุทธิปญญา และขั้นการกระทํา ตัวแบบที่มีอิทธิพลตอพฤติกรรม
ของบุคคลมีีท้ังตััวแบบในชีีวิตจริิงและตััวแบบทีี่เปนสััญญลักษณ เพราะฉะนัน
ใ ั ้ั
พฤติกรรมของผูใหญในครอบครัว โรงเรียน สถาบันการศึกษา และผูนําในสังคม
ประเทศชาติและศิลปน ดารา บุคคลสาธารณะ ยิ่งตองตระหนักในการแสดง
ป ิ ิ ิ ัใ
พฤติกรรมตางๆ เพราะยอมมีผลตอพฤติกรรมของเยาวชนในสังคมนั้น ๆ

14. การประยุกตใช
การประยกตใช
• 1 ตัั้งวััตถุประสงคท่ีจะทํําใหนักเรีียนแสดงพฤติิกรรม หรืือเขีียนวััตถุประสงค
1.  ใ
เปนเชิงพฤติกรรม
2. ผสอนแสดงตัวอยางของการกระทําหลายๆตัวอยาง ซงอาจจะเปน คน การตูน
ผู อนแสดงตวอยางของการกระทาหลายๆตวอยาง ซึ่งอาจจะเปน การต
ภาพยนตร วิดีโอ โทรทัศนและสื่อสิ่งพิมพตางๆ
3. ผูสอนใหคําอธิบายควบคูไปกับการใหตวอยางแตละครั้ง
 ั
4 ชีี้แนะขันตอนการเรีียนรูโดยการสัังเกตแกนัักเรีียน เชน แนะใหนักเรีียนสนใจ
4. ั้   ใ ใ
สิ่งเราที่ควรจะใสใจหรือเลือกใสใจ
5.จัดใหนักเรียนมีโอกาสที่จะแสดงพฤติกรรมเหมือนตัวแบบ เพื่อจะไดดวา
ฤ ู
นักเรียนสามารถที่จะกระทําโดยการเลียนแบบหรือไม ถานักเรียนทําไดไมถูกตอง
อาจจะตองแกไขวิธีการสอนหรืออาจจะแกไขที่ตัวผูเรียนเอง
6 ใ แรงเสรมแกนกเรยนทสามารถเลยนแบบไดถูกตอง เพื่อจะใหนกเรยนมี
6.ให ิ  ั ี ี่ ี ไ   ื ใ  ั ี
แรงจูงใจที่จะเรียนรูและเปนตัวอยางแกนักเรียน

15. ตวอยาง
ตัวอยาง
• การเรียนรูโดยการดูตัวแบบก็็แสดงใหเห็็นวา การลงโทษหรืือการ
เสริมแรงสามารถสงผลตอสถานการณของการเลียนแบบ เด็กจะพรอม
เลียนแบบผูทไดรับรางวัลมากกวาผูที่ถูกลงโทษ ดังนั้น เด็กเรียนรูไดโดย
ี่
ทตนเองไมตองไดรบรางวลหรอการลงโทษ
ที่ตนเองไมตองไดรับรางวัลหรือการลงโทษ