1. Ριγασ φεραίοσ
Ο Ρήγας Βελεστινλής ι Ρήγας Φεραίος κεωρείται εκνομάρτυρασ και πρόδρομοσ τθσ Ελλθνικισ
Επανάςταςθσ του 1821. Ο ίδιοσ υπζγραφε ωσ «Ριγασ Βελεςτινλισ» ι «Ριγασ ο Θεςςαλόσ» και
ουδζποτε «Φεραίοσ», κάτι που ίςωσ να είναι δθμιοφργθμα μεταγενζςτερων λογίων [1]. Γεννικθκε
ςτο Βελεςτίνο, τισ αρχαίεσ Φερζσ, το 1757, από εφπορθ οικογζνεια. Από τθ νεανικι του ηωι τα
μόνα γνωςτά είναι ότι ο πατζρασ του ονομαηόταν Γεϊργιοσ Κυριαηισ (μια πλθροφορία που
αμφιςβθτείται[1]), ενϊ θ μθτζρα του ονομαηόταν Μαρία και φζρεται πωσ είχε μία αδελφι, τθν
Αςιμω. Ο Pouqeville αναφζρει πωσ είχε και ζνα αδελφό, τον Κωςτι, ο οποίοσ μάλιςτα ςυμμετείχε
ςτθν επανάςταςθ του 1821. Η οικογζνεια του υπιρξε από τα κφματα τθσ τουρκικισ μανίασ. Από
αυτοφσ διαςϊκθκαν μόνο θ μθτζρα του με τον αδερφό του και μεταφζρκθκαν ςτθ Βλαχία, όπου
ςυντθροφνταν από τον Ριγα.

2. Βίοσ και επανάςταςθ
Σα λεαληθά ρξόληα ηνπ Ρήγα Φεξαίνπ είλαη
βπζηζκέλα ζηελ αριύ ηνπ ζξύινπ θαη είλαη
δύζθνιν λα αληρλεπζνύλ ηα πξαγκαηηθά γεγνλόηα,
όπσο θαη έλα κεγάιν κέξνο από ηηο
δξαζηεξηόηεηέο ηνπ αξγόηεξα. Απηό νθείιεηαη
θπξίσο ζην γεγνλόο όηη ηα άηνκα κε ηα νπνία
ζπλεξγαδόηαλ ζπλειήθζεζαλ θαη εθηειέζηεθαλ,
αιιά θαη νη πεξηζζόηεξεο από ηηο πξνθεξύμεηο
ηνπ θαηαζηξάθεθαλ. Αξγόηεξα ε αλάγθε
δεκηνπξγίαο εζληθώλ εξώσλ ηνπ ππόδνπινπ
έζλνπο, ζε ζπλδπαζκό κε ηελ έιιεηςε ζρεηηθήο
ηζηνξηνγξαθίαο αλήγαγε πνιινύο ζξύινπο πεξί
ηνπ πξνζώπνπ ηνπ. Οη βαζηθόηεξεο πιεξνθνξίεο
γηα ηνλ ίδην θαη ηελ νηθνγέλεηά ηνπ παξέρεη
ν Χξηζηόθνξνο Πεξξαηβόο πνπ ππήξμε
ζπλεξγάηεο ηνπ θαη ζπλαγσληζηήο.
΢ύκθσλα κε ηνλ Χξηζηόθνξν Πεξξαηβό ηα πξώηα
ηνπ γξάκκαηα ιέγεηαη όηη ηα δηδάρζεθε από ηεξέα
ηνπ Βειεζηίλνπ θαη θαηόπηλ ζηε Ζαγνξά. Καζώο
δηςνύζε γηα κάζεζε, ν παηέξαο ηνπ ηνλ έζηεηιε
ζηα Ακπειάθηα γηα πεξαηηέξσ κόξθσζε. Όηαλ
επέζηξεςε, έγηλε δάζθαινο ζηελ θνηλόηεηα
Κηζζνύ Πειίνπ. ΢ηελ ειηθία ησλ είθνζη εηώλ
ζθόησζε ζην Βειεζηίλν έλαλ Σνύξθνπξόθξηην,
επεηδή ηνπ είρε ζπκπεξηθεξζεί δεζπνηηθά, θαη
θαηέθπγε ζην Ληηόρσξν ηνπ Οιύκπνπ, όπνπ
θαηαηάρζεθε ζην ζώκα ησλ αξκαηνινύ ζείνπ ηνπ
΢πύξνπ Ζήξα. Αξγόηεξα βξίζθεηαη ζην Άγην
Όξνο, θηινμελνύκελνο ηνπ εγνπκέλνπ ηεο κνλήο
Βαηνπεδίνπ, Κνζκά κε ηνλ νπνίν θαη αλέπηπμε
ζηελή θηιία. ΢ηελ ίδηα κνλή ζπλδέζεθε θηιηθά κε
ηνλ ζπκπαηξηώηε ηνπ ηνλ κνλαρό Νηθόδεκν, ν
νπνίνο ηνπ είρε παξαρσξήζεη ηα θιεηδηά ηεο
βηβιηνζήθεο ηεο θεκηζκέλεο Αζσληάδαο
΢ρνιήο γηα λα εκπινπηίζεη ηηο γλώζεηο ηνπ.

3. ΢το Άγιο Όροσ ζμεινε πολφ λίγο. Σαξίδεψε ςτθν Κωνςταντινοφπολθ, μετά από πρόςκλθςθ του Πρζςβθ τθσ
Ρωςίασ για ςπουδζσ, ςτθν οικία του οποίου γνϊριςε τον Πρίγκιπα Αλζξανδρο Τψθλάντθ (1726-1806) μζγα
διερμθνζα του ΢ουλτάνου τθσ Οκωμανικισ Αυτοκρατορίασ, τον παπποφ του αρχθγοφ τθσ Φιλικισ Εταιρίασ,
επίςθσ Αλζξανδροσ Τψθλάντθσ (1792-1828). ΢τθν Πόλθ διεφρυνε τισ ςπουδζσ του ςτθ Γαλλικι,
ςτθν Ιταλικι και τθ Γερμανικι γλϊςςα. Όταν ο Τψθλάντθσ ζφυγε για το Ιάςιο, προκειμζνου να γίνει
θγεμόνασ τθσ Μολδαβίασ, ο Ριγασ τον ακολοφκθςε. Διαφωνϊντασ με τον Τψθλάντθ ζγινε γραμματζασ του
θγεμόνα τθσ Βλαχίασ Νικόλαου Μαυρογζνθ, αδερφό του παπποφ τθσ Μαντϊσ Μαυρογζνουσ και ταξίδεψε
για το Βουκουρζςτι ζδρα τθσ θγεμονίασ, όντασ πλζον ςτθν θλικία των 30 χρόνων. Μετά τον Ρωςοτουρκικό
πόλεμο και τθν ιττα τθσ Σουρκίασ (1790) ο Μαυρογζνθσ αποκεφαλίςτθκε ωσ υπαίτιοσ τθσ ιττασ και ο Ριγασ
κατζφυγε ςτθ Βιζννθ, τθν οποία ζκανε ζδρα τθσ επαναςτατικισ δράςθσ του. ΢τθ Βιζννθ ταξίδεψε μαηί με
τον Αυςτριακό βαρϊνο Ελλθνικισ καταγωγισ Χριςτόδουλο Λάνγκενφελτ-Κιρλιανό, ο οποίοσ τον ζφερε ςε
επαφι με άλλουσ ομογενείσ.
΢τθ Βιζννθ ςυνεργάτεσ του ιςαν κυρίωσ Ζλλθνεσ ζμποροι ι ςπουδαςτζσ, αλλά οι ςθμαντικότεροι από
αυτοφσ ιταν οι αδελφοί Ποφλιου, από τθ ΢ιάτιςτα τθσ Μακεδονίασ, τυπογράφοι. ΢το τυπογραφείο τουσ
τφπωςε τον Θοφριο και τθν Χάρτα που φιλοτεχνικθκε από τον Αυςτριακό λικογράφο Φρανςουά Μίλερ,
τθν επαναςτατικι του προκιρυξθ ςε χιλιάδεσ αντίτυπα, προκειμζνου να μοιραςτοφν ςτουσ Ζλλθνεσ των
υπόλοιπων φιλελεφκερων περιοχϊν των Βαλκανίων, το Σχολείον των ντελικάτων Εραςτών, το Φυςικήσ
απάνθιςμα, το Ηθικόσ Τρίπουσ, Το Σφνταγμα τησ Ελληνικήσ Δημοκρατίασ,Τα Δίκαια του ανθρώπου, κακϊσ
και το Νζοσ Ανάχαρςισ. Ο Ριγασ απζβλεπε ςτθν απελευκζρωςθ και ενοποίθςθ όλων των Βαλκανικϊν λαϊν
και φυςικά όλου του ελλθνικοφ ςτοιχείου που ιταν διαςκορπιςμζνο ςτθν Ανατολι και τα ευρωπαϊκά
κζντρα. Επθρεαςμζνοσ από τον ευρωπαϊκό Διαφωτιςμό, πίςτεψε βακιά ςτθν ανάγκθ τθσ επαφισ των
Ελλινων με τισ νζεσ ιδζεσ που ςάρωναν τθν Ευρϊπθ και αυτό τον ϊκθςε ςτθ ςυγγραφι ι μετάφραςθ
βιβλίων ςε δθμϊδθ γλϊςςα και τθ ςφνταξθ τθσ «Χάρτασ», ενόσ μνθμειϊδουσ για τθν εποχι του χάρτθ,
διαςτάςεων 2,07 x 2,07 μ, που αποτελείτο από επί μζρουσ τμιματα. Δφο ζτθ αργότερα, ο Άνκιμοσ
Γαηισ επιμελικθκε μιασ νζασ ζκδοςθσ τθσ Χάρτασ, μικροτζρων διαςτάςεων (1,04 x 1,02 μ), με τον
τίτλο Πίνασ Γεωγραφικόσ τησ Ελλάδοσ, χωρίσ όμωσ να αναφζρει το όνομα του Ριγα για να αποφφγει τθν
αυςτροουγγρικι λογοκριςία.

4. Παράλλθλα με τισ εκδοτικζσ του δραςτθριότθτεσ, ο Ριγασ προετοίμαηε και τθν αναχϊρθςι του
από τθν Αυςτρία, κυρίωσ εξαιτίασ του επαναςτατικοφ κλίματοσ που είχε καλλιεργιςει
θ Γαλλικι Επανάςταςθ και τθσ διάκεςισ του να ενιςχφςει τισ προςπάκειεσ του Ναπολζοντα. Σο
1792 θ υπογραφι τθσ Ρωςοτουρκικισ ςυνκικθσ ειρινθσ ςτο Ιάςιο οδθγεί τισ ελπίδεσ του Ριγα
για απελευκζρωςθ των Ελλινων από τθ Γαλλία και τον Βοναπάρτθ. Οι πλθροφορίεσ για τθ
μυςτικι επαναςτατικι δράςθ του Ριγα είναι αςαφείσ και προζρχονται κυρίωσ από μαρτυρίεσ
βιογράφων και πλθροφορίεσ τισ οποίεσ απζςπαςε θ ανάκριςθ των Αυςτριακϊν αρχϊν μετά τθ
ςφλλθψθ του Ριγα και των ςυντρόφων του. Σο ςυμπζραςμα οφτωσ ι άλλωσ είναι ότι δεν
υπιρχε οργανωμζνοσ επαναςτατικόσ ςυνωμοτικόσ πυρινασ αλλά διάςπαρτεσ επαφζσ με
ομοεκνείσ, τουσ οποίουσ διζγειρε ο επαναςτατικόσ ενκουςιαςμόσ του Ριγα. Σο πικανότερο και
επικρατζςτερο ςενάριο που επικρατεί μζχρι ςιμερα για τθ ςφλλθψθ του Ριγα ζχει να κάνει
ςχζςθ με τθ τελευταία φάςθ προετοιμαςίασ του που ςυνδζεται με δφο επαναςτατικζσ
προκθρφξεισ, το Επαναςτατικό Μανιφζςτο και τθν Προκήρυξη, που τυπϊκθκε ςε μεγάλο
αρικμό αντιτφπων και είναι το εξισ. Οι δφο προκθρφξεισ ςτάλκθκαν ςτον Αντϊνθ Νιϊτθ
ςτθν Σεργζςτθ, για να τα παραλάβει ο Ριγασ μαηί με τον αφοςιωμζνο του φίλο Χριςτόφορο
Περραιβό και να τα προωκιςει ςτθν Ελλάδα. Η επιςτολι, όμωσ, με τθν οποία ενθμζρωνε ο
Ριγασ για τθν αποςτολι των εντφπων του, ζπεςε ςτα χζρια του Δθμθτρίου Οικονόμου,
εμπορικοφ ςυνεργάτθ του Αντωνίου Κορωνιοφ, προσ τον οποίο απευκυνόταν θ επιςτολι. Ο
Οικονόμου κατζδωςε και τουσ δφο ςτθν αυςτριακι αςτυνομία και ςυγκεκριμζνα ςτον βαρόνο
Πιττόνι, διοικθτι τθσ αςτυνομίασ ςτθ Σεργζςτθ. Ο οποίοσ με τθ ςειρά του ενθμζρωςε το
κυβερνιτθ τθσ πόλθσ Κόντε Πομπιιο Μπριγκίντο κι αυτόσ τον διζταξε να τον ςυλλάβει.

5. Ο Ριγασ ςυνελιφκθ ςτθν Σεργζςτθ τθν 1θ Δεκεμβρίου του 1797 μαηί με τον Περραιβό. Κατόπιν
οδθγικθκε ςτθ Βιζννθ, όπου ανακρίκθκε μαηί με τουσ υπόλοιπουσ ςυντρόφουσ του. Κατάλθξθ
των ανακρίςεων, ςε ςυνδυαςμό με τισ ςυνεννοιςεισ με τον ΢ουλτάνο, ιταν να εκτοπιςκοφν
από τουσ ςυλλθφκζντεσ οι Αυςτριακοί και άλλων εκνοτιτων υπικοοι για να δικαςτοφν από τισ
Αυςτριακζσ αρχζσ, εκτόσ από τουσ Οκωμανοφσ, που απελάκθκαν και οδθγικθκαν ςτθν
Οκωμανικι επικράτεια για να υποςτοφν τισ κυρϊςεισ του ΢ουλτάνου. Ο Ριγασ (40 χρονϊν) και
οι επτά ςφντροφοί του που ανικαν ςτθν ίδια κατθγορία, ο Ευςτράτιοσ Αργζντθσ (31 χρονϊν,
ζμποροσ από τθ Χίο), ο Δθμιτριοσ Νικολίδθσ (32 χρονϊν , γιατρόσ από τα Ιωάννινα), ο
Αντϊνιοσ Κορωνιόσ (27 χρονϊν, ζμποροσ και λόγιοσ από τθ Χίο), ο Ιωάννθσ Καρατηάσ (31
χρονϊν, λόγιοσ από τθ Λευκωςία τθσ Κφπρου), ο Θεοχάρθσ Γεωργίου Σουροφντηιασ (22 χρονϊν,
ζμποροσ από τθν ΢ιάτιςτα), ο Ιωάννθσ Εμμανουιλ (24 χρονϊν, φοιτθτισ τθσ ιατρικισ από
τθ Καςτοριά) και ο Παναγιϊτθσ Εμμανουιλ (22 χρονϊν, αδερφόσ του προθγοφμενου και
υπάλλθλοσ του Αργζντθ), με ςυνοδεία των αυςτριακϊν αρχϊν παραδόκθκαν ςτισ 10
Μαΐου 1798 ςτουσ Σοφρκουσ του Βελιγραδίου και φυλακίςτθκαν ςτον πφργο Nebojša
(Небојша), παραποτάμιο φροφριο του Βελιγραδίου. Εκεί, φςτερα από ςυνεχι βαςανιςτιρια,
ςτισ 24 Ιουνίου του 1798, ςτραγγαλίςτθκαν και τα ςϊματά τουσ ρίχτθκαν ςτον Δοφναβθ. Εδϊ
πρζπει να ςθμειωκεί ότι μόλισ μακεφτθκε θ ςφλλθψθ του Ριγα πολλοί ζκανα ζκκλθςθ, ςτο
ςουλτάνο ΢ελίμ Γϋ, για τθν απελευκζρωςθ του. Ανάμεςα ςε αυτοφσ ο φίλοσ του Ριγα, Οςμάν
Παςβανόγλου, θγεμόνασ του Βιδινίου και ο Αλι Παςάσ αλλά μάταια.