‫تربوية‬ ‫تعليمية‬ ‫برامج‬
‫التوحد‬ ‫الطفال‬
‫للموهوبين‬ ‫برامج‬
‫ئـــــــؤتــيـــزم‬
(
Autism
: ‫)ئوتيزم‬
‫لة‬ ‫ن‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫سةر‬ ‫كاردةكاتة‬ ‫كة‬ ‫ثةككةوتوويي‬ ‫لة‬ ‫كة‬َ‫ي‬‫جؤر‬ ‫ئؤتيزم‬
‫لةماوةي‬ ‫و‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫طةشةيي‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ةذان‬َ‫بةشل‬ ،‫زوودا‬ ‫تةمةني‬
‫كار‬ ‫و‬ ، ‫ت‬َ‫ي‬‫دةردةكةو‬ َ‫مندال‬ ‫تةمةني‬ ‫يةكةمي‬ ‫ي‬َ‫سال‬ َ‫سي‬
َ‫لةطةل‬ ‫خؤي‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫و‬ ‫زمانةواني‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬
‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫يةك‬ ‫بة‬ ‫ةذانة‬َ‫شل‬ ‫ئةم‬ ‫نيشانكردني‬ ‫دةست‬ .‫دةوروبةريدا‬
‫بواري‬ ‫لة‬ ‫ذةران‬َ‫ي‬‫تو‬ ‫بةردةم‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫طرفتةكان‬ ‫ترين‬ ‫طةورة‬
‫ي‬َ‫كةل‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫جار‬ ‫زؤر‬ ‫ةذانة‬َ‫شل‬ ‫ئةم‬ ‫ئةوةي‬ ‫لةبةر‬ ‫ئةمةش‬ ،‫دا‬َ‫مندال‬
‫زانياري‬ ‫دةستكةوتني‬ ‫بؤية‬ .‫ترة‬ ‫ةذانةكاني‬َ‫شل‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫هاوش‬ ‫يان‬
‫بؤ‬ ،‫بةوردي‬ ‫نيشانةكان‬ ‫كردني‬ ‫نيشان‬ ‫دةست‬ ‫بؤ‬ ‫ويستة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ورد‬
‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫لةو‬ ‫تةوة‬َ‫ي‬‫بكر‬ ‫جيا‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بتوانر‬ ‫ئةوةي‬
‫ةذاني‬َ‫شل‬ ‫بة‬ ‫ئؤتيزميش‬ .‫دةبن‬ ‫ديكة‬ ‫ةذاني‬َ‫شل‬ ‫تووشي‬ ‫كة‬
‫كة‬ ‫زانستيانةي‬ ‫ذينةوه‬َ‫ي‬‫تو‬ ‫ئةو‬ ‫ضونكة‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫وةسف‬ ‫ناديار‬
‫كةم‬ ‫بؤ‬ ‫بةرنامةكان‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫وازةكاني‬َ‫ي‬‫ش‬
‫ئؤتيزم‬ ‫نيشانةكاني‬ ‫كردنةوةي‬:
•
‫ئؤتيزم‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫طاكاني‬َ‫ي‬ِ‫*ر‬
Treatment of Autism
‫بة‬ ‫كردووة‬ ‫زياديان‬
.‫ةذانة‬َ‫شل‬ ‫ئةم‬ ‫هؤكارةكاني‬ ‫و‬ ‫تيؤرةكان‬ ‫بووني‬ ‫زياد‬
•
‫طةشة‬ ‫لةسةر‬ ‫ني‬َ‫ي‬‫ئةر‬ ‫كاريطةري‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةتوان‬ ‫دروست‬ ‫ضارةسةري‬ ‫بذاردني‬َ‫هةل‬
‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫الي‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫نيشانةكاني‬ ‫و‬ ‫ةمةكي‬ِ‫هةر‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫هةب‬ َ‫مندال‬ ‫كردني‬
.‫بكاتةوة‬ ‫كةم‬
•
‫ةذانانةي‬َ‫شل‬ ‫ئةو‬ ‫بؤ‬ ‫نيية‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫ضارةسةر‬ ‫هيض‬ ‫ستا‬َ‫ي‬‫ئ‬ ‫تاوةكو‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بوتر‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫*دةكر‬
‫كردنيان‬ ‫ضارةسةر‬ ‫بؤ‬ ‫طا‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫باشترين‬ ‫و‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫دةب‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫تووشي‬ ‫كة‬
‫نيشانةكاني‬ َ‫لةطةل‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بكر‬ ‫ضةند‬ ‫تا‬ ‫كة‬ ‫نة‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةو‬ ‫داني‬ ‫يارمةتي‬ ‫بة‬ ‫ثةيوةستة‬
‫بةردةوام‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫زؤربةي‬ ‫ديكةوة‬ ‫لةاليةكي‬ ،‫ن‬َ‫ي‬‫بطونج‬ ‫ةذانة‬َ‫شل‬ ‫ئةم‬
.‫ذيانيان‬ ‫ذايي‬َ‫ي‬‫در‬ ‫بة‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫نيشانةي‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫هةند‬ ‫ثيشانداني‬ ‫لة‬ ‫دةبن‬
•
‫كة‬ ‫كردن‬ ‫ئاراستة‬ ‫ؤطرامةكاني‬ِ‫ثر‬ ‫و‬ ‫ضارةسةر‬ ‫طاكاني‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫باوترين‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫*يةك‬
‫زانةكانيان‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ثشتطيري‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫بة‬ ‫دةدات‬ ‫طرنطي‬
•
*
‫بةدواي‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫كردني‬ ‫ئاراستة‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫طاكاني‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫هةموو‬
:‫ن‬َ‫ي‬ِ‫دةطةر‬ ‫سةرةكيدا‬ ‫ئامانجي‬ ‫دوو‬ ‫بة‬ ‫طةيشتن‬
•
-
‫داني‬َ‫هةول‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫ض‬ ‫ضوار‬ ‫لة‬ ‫بكات‬ ‫طةشة‬ ‫زياتر‬ ‫ئةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫ةوة‬َ‫مندال‬ ‫بة‬ ‫نان‬َ‫ثال‬
.‫ةفتارةكاني‬ِ‫ر‬ ‫ضاككردنةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫بةردةوام‬
•
‫وازةكاني‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫و‬ ‫طا‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫بووني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بؤ‬ ‫باوكان‬ ‫و‬ ‫دايكان‬ ‫داني‬ ‫يارمةتي‬-
‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫لة‬ ‫بةشداريكردن‬ ‫و‬ َ‫مندال‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬ ‫و‬ ‫ثةيوةندي‬
.‫دةرةوة‬ ‫و‬ ‫ةوة‬َ‫مال‬ ‫لة‬ ‫ةكانيان‬َ‫هةول‬ ‫طةي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬
•
‫لةسةري‬ ‫بةرنامةكة‬ ‫كة‬ ‫تيؤرانةي‬ ‫ئةو‬ ‫ووي‬ِ‫لةر‬ ‫وةردان‬َ‫ي‬‫دةست‬ ‫بةرنامةي‬ ‫جؤرةكاني‬
:‫ت‬َ‫ي‬‫دةست‬َ‫هةل‬
•
‫زمانةواني‬ ‫طةشةي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫بةدةست‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫ئامانج‬ ‫و‬ ‫ئاخاوتن‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫*بةرنامةي‬
.‫ثةيوةندي‬ ‫تواناي‬ ‫و‬
•
‫الوازي‬ ‫كة‬ ‫ئةوةية‬ ‫ئامانجي‬ ‫و‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫و‬ ‫دةرووني‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫*بةرنامةي‬
‫السايي‬ ‫و‬ ‫كردن‬ َ‫خةيال‬ ‫و‬ ‫كردن‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫درك‬ ‫لة‬ ‫ي‬ِ‫كور‬ L
‫و‬‫كةم‬ ،‫يادةوةري‬ ‫لة‬ ‫ي‬ِ‫كور‬ ‫كةمو‬ ،‫ئاطايي‬
.‫بكات‬ ‫ضارةسةر‬ ‫كردنةوة‬
•
‫كردني‬ ‫سةر‬L
‫ة‬‫ضار‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫ئامانج‬ ‫و‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫رووني‬L
‫ة‬‫د‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫*بةرنامةي‬
•
َ‫لةطةل‬ ‫سةلماندووة‬ ‫كاريطةريان‬ ‫كة‬ ‫جيهاني‬ ‫وةرداني‬َ‫ي‬‫دةست‬ ‫بةرنامةكاني‬
:‫زانةكانيان‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬
•
1
‫تيتش‬ ‫بةرنامةي‬-
TEACCH
:
‫شؤثلةر‬ ‫لةاليةن‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬
schopler
‫كة‬ ‫ذراو‬َ‫ي‬ِ‫دار‬
‫خزمةت‬ ‫طةشةسةندني‬ ‫بةرنامةيةكي‬ ‫بة‬ ‫تيتش‬ ‫بةرنامةي‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزمة‬ ‫كي‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫باوكي‬
‫بة‬ )‫تيتش‬ ( ‫وشةي‬ .‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫كراوةكان‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫طوزاريية‬
‫ةذانةكاني‬َ‫شل‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫بة‬ ‫تووشبوو‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫واتاي‬
‫ي‬َ‫لةسال‬ ‫تيتش‬ L
.‫ئةو‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫هاوش‬ ‫ثةيوةندي‬
1972
‫ؤطرامي‬ِ‫ثر‬ ‫يةكةم‬ ‫و‬ ‫سةند‬ ‫ثةرةي‬
‫يةكةم‬ ‫بة‬ ‫بوو‬ ‫هةروةها‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بؤ‬ ‫بوو‬ ‫تايبةت‬ ‫ثةروةردةيي‬
( ‫ئؤتيزم‬ ‫بؤ‬ ‫ئةمريكي‬ ‫ةي‬َ‫كؤمةل‬ ‫لة‬ ‫كراو‬َ‫ي‬‫ث‬ ِ‫باوةر‬ ‫خولي‬ ‫ؤطرامي‬ِ‫ثر‬
ASA
‫و‬ )
َ‫مندال‬ ‫ويستييةكاني‬َ‫ي‬‫لةث‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫زؤر‬ ‫لة‬ ‫وو‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫طشتطيرة‬ ‫و‬ ‫تايبةت‬ ‫ركاري‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بةرنامةيةكي‬
‫لة‬ ‫جطة‬ .‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫هةر‬ ‫تواناي‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫بةث‬ ‫كةسي‬ ‫تاكة‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫بةش‬ ‫دةكات‬
‫ة‬َ‫مامةل‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫لةسةر‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫زاني‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫بؤ‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫ضةند‬ ‫كردني‬ ‫دابين‬
‫ان‬ِ‫ثسثؤر‬ ‫بة‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫طوزاري‬ ‫خزمةت‬ ‫هةروةها‬ ،‫ةكانيان‬َ‫مندال‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬
‫ضؤنيةتي‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫نيشان‬ ‫دةست‬ ‫لةسةر‬ ‫كردنيان‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫لة‬ ‫بريتين‬ ‫كة‬ ‫دةكات‬
L
.‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫كةسي‬ ‫تاكة‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫ثالني‬ ‫كردني‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬
•
( ‫لؤظاس‬ ‫بةرنامةي‬-
LOVAAS
:)
( ‫لؤظاسةوة‬ ‫لةاليةن‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬
lovaas
‫ديزاين‬ )
‫يان‬ ، ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫بةرنامةكاني‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫يةك‬ ‫بة‬ ،‫كراوة‬
‫تيؤري‬ ‫سةر‬ ‫دةخاتة‬ ‫تةركيز‬ ‫كة‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫بةشيكردنةوةي‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬
‫تيايدا‬ ‫و‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫دةبةست‬ ‫مةرجي‬ ‫دانةوةي‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫وة‬ ‫بة‬ ‫ثشت‬ ‫و‬ ‫ةفتار‬ِ‫ر‬ ‫ضاككردنةوةي‬
‫ة‬َ‫هةل‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫نةداني‬ ‫ئةنجام‬ ‫بؤ‬ ‫يان‬ ‫باش‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةدر‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫ثاداشتي‬
.‫نةخوازراو‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ةفتار‬ِ‫ر‬ ‫هةر‬ ‫بؤ‬ ‫سزاداني‬ َ‫لةطةل‬
•
‫تيايدا‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ِ‫ضر‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫بةرنامةيةكي‬ ‫بة‬ ‫لؤظاس‬ ‫*بةرنامةي‬
‫كارامةيي‬ ‫ري‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫ئةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫دياري‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫هةر‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫مامؤستايةكي‬
‫لة‬ ‫بكات‬ ‫ثةيدا‬ ‫شارةزايي‬ ‫مامؤستاية‬ ‫ئةو‬ ‫ئةوةي‬ ‫دواي‬ ‫ئةمةش‬ ،‫بكات‬ ‫جياوازي‬
‫نيشان‬ ‫دةست‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫شيكردنةوةي‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬
‫لة‬ َ‫ي‬‫دةمانةو‬ ‫كة‬ ‫ةفتارةي‬ِ‫ر‬ ‫ئةو‬ ‫شيكردنةوةي‬ ‫و‬ ‫داواكراوةكان‬ ‫ئامانجة‬ ‫كردني‬
‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ .‫ئامانج‬ ‫دةستكةوتني‬ ‫بؤ‬ ‫رين‬َ‫ي‬‫بذ‬َ‫هةل‬ ‫نراو‬َ‫ي‬‫بةديه‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫ناوببر‬
‫ضارةسةر‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫و‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫ثةرةث‬ ‫سةر‬ ‫دةخاتة‬ ‫تيشك‬
.‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫لة‬ ‫نةخوازراو‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ثةرة‬ ‫و‬ ‫ةفتارييةكان‬ِ‫ر‬ ‫شة‬َ‫ي‬‫ك‬ ‫كردني‬
•
:‫ؤذانة‬ِ‫ر‬ ‫ذياني‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫بؤ‬ ‫هيجاشي‬ ‫بةرنامةي‬-
‫ثةرةي‬ ‫كيؤكتاهار‬ ‫لةاليةن‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬
‫بة‬ ‫دان‬ ‫طرنطي‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةتة‬ ‫قوتابخانةيةكي‬ ‫لة‬ ‫كة‬ ،‫يابان‬ /‫تؤكيؤ‬ ‫لة‬ ‫هيجاشي‬ ‫قوتابخانةي‬ ‫لة‬ ‫سةنددوة‬
‫بووة‬ ‫كة‬ ‫بوو‬ ‫ناسراو‬ ‫بةباشي‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ .‫هةية‬ ‫طةشةيان‬ ‫ةذاني‬َ‫شل‬ ‫ئةوانةي‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬
‫ي‬َ‫سال‬ ‫لة‬ ‫ئةمريكا‬ ‫يةكطرتووةكاني‬ ‫وياليةتة‬ ‫لة‬ ‫قوتابخانةكة‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫لق‬ ‫كردنةوةي‬ ‫هؤي‬
1987
‫ز‬َ‫ي‬‫بةه‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫ثةرةث‬ ‫ي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫ئؤتيزمة‬ ‫نيشانةكاني‬ ‫كردنةوةي‬ ‫كةم‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ‫ئامانجي‬
‫خشتةيةكي‬ ‫داناني‬ ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫جةخت‬ ‫هةروةها‬ ،‫مامؤستاكاني‬ ‫و‬ ‫زانةكةي‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ َ‫مندال‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫لةن‬
.‫ذيان‬ ‫جياوازةكاني‬ ‫كارامةيية‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ‫لة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫د‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫كة‬ ،‫ن‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بؤ‬ َ‫كؤمةل‬ ‫بة‬ ‫ؤذانةي‬ِ‫ر‬
•
4
:‫نة‬َ‫ي‬‫و‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بةرنامةي‬-
‫فرؤست‬ ‫و‬ ‫*بؤندي‬
Bondy & Frost
‫سيستةمي‬ ‫بة‬ ‫ثةرةيان‬
‫ثةيوةندي‬ ‫ري‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫ن‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫تيايدا‬ ‫كة‬ )‫(بكس‬ ‫نةكان‬َ‫ي‬‫و‬ ‫كردني‬ ِ‫طؤر‬ ‫و‬َ‫ئال‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫دا‬ ‫طرةوة‬َ‫ي‬‫ج‬ ‫ثةيوةندي‬
‫ئةم‬ .‫دةدات‬ ‫نيشان‬ ‫ئارةزووةكانيان‬ ‫كة‬ ‫وةكان‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫و‬ ‫نة‬َ‫ي‬‫و‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫ديكة‬ ‫كةساني‬ َ‫لةطةل‬ ‫دةبن‬ ‫كردن‬
‫شةي‬َ‫ي‬‫ك‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ةو‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بةكارد‬ ‫ضارةسةر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫واز‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫وةكو‬ ‫بةرنامةية‬
.‫هةية‬ ‫ثةيوةنديان‬
•
‫لةاليةن‬ ‫سيستةمة‬ ‫*ئةم‬
Lori Forst and Andrew Bondy
‫ئةمريكا‬ ‫يةكطرتووةكاني‬ ‫وياليةتة‬ ‫لة‬ ‫درا‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ثةرةي‬
‫ي‬َ‫لةسال‬ ‫ديليور‬ ‫وياليةتي‬ ‫لة‬
1994
‫و‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫و‬ ‫شارةزايي‬ ‫دةستكةوتني‬ ‫بة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةبةست‬ ‫ثشت‬
.‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بؤ‬ ‫هاندان‬ ‫و‬ ‫بينين‬ ‫بة‬ ‫تايبةت‬ ‫ثشتطيريةكاني‬
•
:‫ئاسانكراو‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بةرنامةي‬-
‫و‬ ‫زارةكي‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ‫يارمةتي‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ *
‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ‫بة‬ ‫ثةرة‬ ‫و‬ ،‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫لةاليةن‬ ‫دةدات‬ ‫نازارةكي‬
‫ضؤنيةتي‬ ‫بؤ‬ َ‫مندال‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫تةركيز‬ ‫بةرنامةكة‬ ،‫دةدات‬ ‫ذيانيان‬ ‫و‬ ‫سةربةخؤيي‬ ‫و‬
‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫تةختةي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬
Communication Board
‫يان‬ ‫ما‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫يان‬ ‫نة‬َ‫ي‬‫لةو‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫د‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫كة‬
‫بةكاري‬ ‫و‬ ‫دةدات‬ ‫خؤي‬ ‫خواستي‬ ‫ةنطدانةوةي‬ِ‫ر‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ر‬َ‫ي‬‫دةبذ‬َ‫هةل‬ ‫وةية‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫ئةو‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ،‫وشةكان‬
‫ئةو‬ ‫شكةشي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫يارمةتي‬ ‫خؤي‬ ‫دةوري‬ ‫بة‬ ‫ئةويش‬ ‫كة‬ ،‫بةرامبةر‬ ‫كةسي‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ئاماذة‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ن‬َ‫ي‬‫د‬
‫كة‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةو‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫لةثةيوةندي‬ ‫سةلماندووة‬ ‫كاريطةري‬ ‫وازةش‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫ئةم‬ ،‫دةكات‬
.‫هةية‬ ‫طةشةيان‬ ‫ةذاني‬َ‫شل‬
•
6
:‫ةوة‬َ‫مال‬ ‫بة‬ ‫تايبةت‬ ‫وتنةوةي‬ ‫وانة‬ ‫بةرنامةي‬-
‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫طونجاوةكاني‬ ‫بةرنامة‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫يةك‬ *
:‫لة‬ ‫بريتين‬ ‫كة‬ ‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫ن‬َ‫ي‬‫ثؤل‬ ‫سةرةكي‬ ‫بواري‬ َ‫سي‬ ‫بؤ‬ ‫كة‬ ،َ‫مندال‬ ‫تاكةكاني‬ ‫داويستيية‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بؤ‬
‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫و‬ ، ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ،‫زمان‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ثةروةردة‬
‫بؤ‬ ‫باوكان‬ ‫و‬ ‫دايكان‬ ‫كردني‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫جةخت‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ .‫ةفتارييةكان‬ِ‫ر‬ ‫شة‬َ‫ي‬‫ك‬
‫دةركةوتةي‬ ‫ضةندين‬ ‫يني‬ِ‫طؤر‬ ‫لة‬ ‫سةلماندوة‬ ‫كاريطةريان‬ ‫كة‬ ‫ستراتيجيةت‬ ‫ضةندين‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬
‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كردني‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫وةكاني‬َ‫ي‬‫لةش‬ ‫ثشتطيري‬ ‫كة‬ ،‫ئؤتيزمدا‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫لة‬ ‫نةخوازراو‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬
.‫زانةكانيان‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫نة‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةم‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫لةن‬ ‫دةكات‬
•
:‫هاوتةمةنةكان‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫ركردن‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بةرنامةي‬-
‫أودم‬ ‫و‬ ‫ستيرن‬ ‫لة‬ ‫يةك‬ ‫هةر‬ *
Strain and odem 1984
‫بة‬ ‫هةستان‬
‫لةبرايان‬ ( ‫هاوتةمةنةكان‬ ‫كردني‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫ي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫بةر‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةبةست‬ ‫ثشت‬ ‫كة‬ ‫بةرنامةيةك‬ ‫شتني‬ِ‫دار‬
‫كاريطةري‬ ‫ؤطرامة‬ِ‫ثر‬ ‫ئةم‬ ،‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬ ‫بؤ‬ ‫طا‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫باشترين‬ ‫لةسةر‬ )‫يان‬َ‫ي‬ِ‫هاور‬ ‫يان‬
‫ئةويش‬ ‫كة‬ ‫داوة‬ ‫نيشان‬ ‫سةرةكيان‬ ‫ئامانجي‬ ‫دةستكةوتني‬ ‫كة‬ ‫ئامانجانةي‬ ‫ئةو‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةدةسته‬ ‫لة‬ ‫سةلماندووة‬
.‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كردني‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫كارامةيي‬ ‫بووني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫و‬ ‫ةفتار‬ِ‫ر‬ ‫استكردنةوةي‬ِ‫ر‬
•
‫كردني‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫ثةرةث‬ ‫بة‬ ‫داوة‬ ‫طرنطيان‬ ‫شوو‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بةرنامةكاني‬ ‫زؤربةي‬ ‫ديارة‬ ‫*هةروةكو‬
‫و‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫ذياني‬ ‫بؤ‬ ‫زؤرةكةي‬ ‫طرنطيية‬ ‫بؤ‬ ‫تةوة‬َ‫ي‬ِ‫بطةر‬ ‫لةوانةية‬ ‫ئةمةش‬ ‫كة‬ ،‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫الي‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬
.‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ‫كردني‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ئامادة‬ ‫لة‬ ‫وةرطيراوة‬ ‫شوو‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بةرنامةكاني‬ ‫لة‬ ‫سوود‬ ‫هةروةها‬
•
8
‫وؤرد‬ِ‫فؤر‬ ‫فاست‬ ‫بةرنامةي‬-
Fast Forward
‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫كار‬ ‫كة‬ ‫ئةليكترؤني‬ ‫كؤمثيوتةر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ؤطرام‬ِ‫ثر‬ ‫لة‬ ‫*بريتية‬ :
‫ئةو‬ ‫بنةماي‬ ‫لةسةر‬ ‫كرا‬ ‫ديزاين‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫و‬ ‫سؤفت‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ؤطرام‬ِ‫ثر‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫الي‬ ‫زمانةواني‬ ‫ئاستي‬ ‫كردني‬ ‫باشتر‬
‫ماوةي‬ ‫يؤ‬ ‫كة‬ ‫زانستيانةي‬ ‫ذينةوة‬َ‫ي‬‫تو‬
30
‫زمان‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫زاناي‬ ‫لةاليةن‬ ‫دراون‬ ‫ئةنجام‬ َ‫سال‬
Paultallal
.
•
‫زمانيان‬ ‫كارامةيي‬ ‫ي‬َ‫سال‬ ‫دوو‬ ‫هاوتاي‬ ‫ناوة‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ ‫بةرنامةيةيان‬ ‫ئةو‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةو‬ ‫كة‬ ‫كرد‬ ‫دياري‬ ‫*ئةوةي‬
.‫كورت‬ ‫ماوةيةكي‬ ‫لة‬ ‫ناوة‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫بةدةست‬
•
‫شاشةي‬ ‫بةردةم‬ ‫لة‬ ‫دانيشتني‬ ‫لةكاتي‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫طو‬ ‫لةسةر‬ ‫دفؤن‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫داناني‬ ‫لة‬ ‫بريتية‬ ‫بةرنامةكة‬ ‫*بيرؤكةي‬
‫دةخاتة‬ ‫تةركيز‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ، ‫دةردةضن‬ ‫ياريانة‬ ‫لةم‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةطر‬ ‫دةنطانة‬ ‫لةو‬ َ‫ي‬‫طو‬ ‫و‬ ‫دةكات‬ ‫ياري‬ ‫و‬ ‫كؤمثيوتةر‬
.‫دان‬ ‫سةرنج‬ ‫و‬ ‫طرتن‬ َ‫ي‬‫طو‬ ‫بة‬ ‫زمان‬ ‫اليةني‬ ‫ئةويش‬ ‫اليةن‬ ‫يةك‬ ‫سةر‬
•
‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫بةربةست‬ ‫هيض‬ ‫بووني‬ َ‫بةبي‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دابنيش‬ ‫كؤمثيوتةرةكة‬ ‫بةرامبةر‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بتوان‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫كة‬ ‫دانراوة‬ ‫وا‬ *
‫بؤ‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ‫سةركةوتني‬ ‫ئاستي‬ ‫كردني‬ ‫وانة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بؤ‬ ‫نةدراوة‬ ‫ئةنجام‬ ‫زانستي‬ ‫ذينةوةيةكي‬َ‫ي‬‫تو‬ ‫هيض‬ ‫ستا‬َ‫ي‬‫ئ‬ ‫تاكو‬
.‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬
•
9
‫ايز‬ِ‫ر‬ ‫سةن‬ ‫بةرنامةي‬-
Son- Rise program
‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫بة‬ ‫ثةيوةستة‬ ‫و‬ ‫مةندانةية‬ ‫ئارةزوو‬ ‫طايةكي‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ * :
‫ي‬َ‫لةسال‬ ‫ةكانيان‬َ‫مندال‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫لةسةر‬ ‫باوكان‬ ‫و‬ ‫دايك‬ ‫كردني‬
1970
‫باري‬ ،
‫ي‬ِ‫كور‬ ‫ي‬ )‫(دؤرن‬ ‫بؤ‬ ‫كة‬ ‫دروستكرا‬ ‫ثةروةردةييانة‬ ‫بنةما‬ ‫ئةو‬ ‫لةسةر‬ ، ‫شت‬ِ‫دار‬ ‫رايسي‬ ‫بةرنامةي‬ ‫كاظمان‬
‫كة‬ ‫قوتابخانةية‬ ‫يان‬ ‫ثةيمانطا‬ ‫نةك‬ ،‫زان‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫بؤ‬ ‫نانة‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ؤطرام‬ِ‫ثر‬ ‫ئةويش‬ ،‫كرد‬ ‫يان‬َ‫ي‬‫بةج‬ َ‫جي‬ ‫خؤيان‬
.‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ َ‫مندال‬ َ‫لةطةل‬ ‫تاك‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫بةش‬ ‫كردن‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫وةردةطرن‬ ‫ي‬َ‫مندال‬
•
10
‫مؤسيقا‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫بةرنامةي‬-
Musical Interaction
:
‫م‬ ‫اَل‬‫وة‬ ‫بة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةبةست‬ ‫ثشت‬ ‫ئةمةش‬ *
‫طؤراني‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫مةبةستدار‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بة‬ ‫ثةيوةستة‬ ‫كة‬ ‫ةكان‬َ‫جوول‬ ‫و‬ ‫دةنطةكان‬ ‫بؤ‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫دانةوةي‬
‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫كرداري‬ ‫ضارةسةري‬ ‫وةكاني‬َ‫ي‬‫لةش‬ ‫وةيةك‬َ‫ي‬‫بةش‬ ‫مؤسيقا‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫و‬ ‫ئاوازدا‬ ‫و‬
‫تايبةتي‬ ‫بة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ش‬َ‫ي‬‫ادةك‬ِ‫ر‬ ‫سةرنجيان‬ ‫مؤسيقا‬ ‫نة‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةم‬ ‫دةكةين‬ ‫بيني‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫تيايدا‬ ‫كة‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬
‫وةردان‬َ‫ي‬‫دةست‬ ‫جياوازةكاني‬ ‫وازة‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫بةيةك‬ ‫مؤسيقا‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ،‫ئارام‬ ‫مؤسيقاي‬
.‫نةوة‬َ‫ي‬‫بكر‬ ‫كةم‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ذاني‬َ‫شل‬ ‫نيةكاني‬َ‫ي‬‫نةر‬ ‫كاريطةريية‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةتوانر‬ ‫بةهؤيةوة‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬
•
‫ترةوة‬ ‫لةاليةكي‬ ‫هةروةها‬ ، ‫بكات‬ ‫ئاسان‬ ‫خؤيان‬ ‫لةاليةن‬ ‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫ؤسةي‬ِ‫ثر‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةتوان‬ ‫*هةروةها‬
.‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بؤ‬ ‫دةكات‬ ‫ئةوان‬ ‫لةخواستي‬ ‫ثشتطيري‬
•
‫و‬ ‫دةكات‬ ‫سنووردار‬ ‫لةاليان‬ ‫طؤشةطيري‬ ‫و‬ ‫يةكبوون‬ ‫وازةكاني‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫طةورة‬ ‫وةيةكي‬َ‫ي‬‫بةش‬ ‫زؤربة‬ ‫*بؤية‬
‫بن‬ َ‫كةل‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫دةرةكيدا‬ ‫ئةزمووني‬ َ‫لةطةل‬ ‫كة‬ ‫دةدات‬ ‫يارمةتيان‬
•
‫بةهرةداران‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫في‬ ‫بؤ‬ ‫ثةروةردةييةكان‬ ‫بةرنامة‬
•
‫لة‬ ‫طوازرشت‬ ‫كة‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫هةية‬ ‫زؤر‬ ‫ضةمكي‬
‫ضةتري‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ذ‬ ‫تة‬َ‫ي‬‫دةكةو‬ ‫كة‬ ،‫دةكات‬ ‫نائاسايي‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫كؤمةل‬
‫هةن‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫هؤكار‬ ‫ضةند‬ ‫ووةشةوة‬ِ‫ر‬ ‫لةم‬ ‫و‬ ‫تايبةتةوة‬ ‫ثةروةردةي‬
‫نة‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫جؤرة‬ ‫ئةم‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫لة‬ ‫كردنةوة‬ ‫بير‬ ‫بؤ‬
:‫جياواز‬ ‫وةيةكي‬َ‫ي‬‫بةش‬
•
1
‫دةطاتة‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ذةي‬َ‫ي‬ِ‫ر‬-
3
.%
•
2
‫و‬ ‫بةرنامة‬ ‫بووني‬ ‫بؤ‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ويستي‬َ‫ي‬‫ث‬-
.‫تايبةت‬ ‫ثةروةردةي‬ ‫ؤطرامي‬ِ‫ثر‬
•
:‫ت‬َ‫ي‬‫دةكةو‬ ‫بةديار‬ ‫دا‬َ‫خال‬ ‫دوو‬ ‫لة‬ ‫ئاسايي‬ ‫كةساني‬ ‫و‬ ‫تايبةت‬ ‫داويستي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫خاوةن‬ ‫كةساني‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫ن‬ ‫جياوازي‬
•
:‫مةنهةج‬ ‫لة‬ ‫جياوازي‬:‫يةكةم‬
‫ثةروةردةيي‬ ‫مةنهةجي‬ ‫لة‬ ‫جياوازة‬ ‫دا‬ ‫طشتي‬ ‫ثةروةردةي‬ ‫لة‬ ‫ندن‬َ‫ي‬‫خو‬ ‫مةنهةجي‬
‫كة‬ ‫مةندةوة‬ ‫تايبت‬ ‫ذنةيةكي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫لةاليةن‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫شتردا‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫لة‬ ‫ئاسايي‬ ‫كةساني‬ ‫بؤ‬ ‫ندن‬َ‫ي‬‫خو‬ ‫مةنهةجي‬ ،‫تايبةت‬
‫تايبةت‬ ‫داويستي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫خاوةن‬ ‫كةساني‬ ‫بؤ‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ ،‫قؤناغة‬ ‫ئةم‬ ‫بؤ‬ ‫تةمةن‬ ‫بواري‬ ‫و‬ ‫ندن‬َ‫ي‬‫خو‬ ‫قؤناغي‬ َ‫لةطةل‬ ‫طونجاوة‬
‫و‬ ‫توانا‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫بةث‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫هةر‬ ‫بؤ‬ ‫مةنهةج‬ ‫ثالني‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ .‫ت‬َ‫ي‬‫دابنر‬ ‫شتردا‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫لة‬ ‫مةنهةجةكة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ناتوانر‬
‫بة‬ ‫تايبةت‬ ‫كةسي‬ ‫تاكة‬ ‫ثالني‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫هةر‬ .‫جياوازةكان‬ ‫كارامةيية‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫لة‬ ‫ة‬َ‫مندال‬ ‫ئةو‬ ‫ئةداي‬ ‫و‬ ‫ئامادةكاري‬
‫ت‬َ‫ي‬‫ذر‬َ‫ي‬ِ‫دادةر‬ ‫دياريكراو‬ ‫شتي‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫هةند‬ ‫بنةماي‬ ‫لةسةر‬ ‫كةسيش‬ ‫تاكة‬ ‫ثالني‬ ‫و‬ ‫هةية‬ ‫خؤي‬ ‫ئةداي‬ ‫ستانداردةكاني‬
‫دةست‬ ‫خايةنةكان‬ ‫كورت‬ ‫و‬ ‫خايةن‬ ‫ذ‬َ‫ي‬‫در‬ ‫ئامانجة‬ ‫و‬ ،‫كارامةيي‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫لة‬ َ‫مندال‬ ‫ئةداي‬ ‫و‬ ‫كاتي‬ ‫ماوةي‬ ‫وةك‬
‫ئامرازةكاني‬ ‫يان‬ ‫ثةروةردةييةكان‬ ‫كةرةستة‬ ‫و‬ ‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫دياري‬ ‫ثالنةكةدا‬ ‫لة‬ ‫الوةكيةكان‬ ‫ئامانجة‬ ،‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫نيشان‬
.‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫نيشان‬ ‫دةست‬ ‫كارامةيي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫بةدةست‬ ‫بؤ‬ ‫ويست‬َ‫ي‬‫ث‬
•
:)‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫(ف‬ ‫وتنةوة‬ ‫وانة‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫لةش‬ ‫جياوازي‬:‫دووةم‬
‫وازةكاني‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫و‬ ‫وتنةوة‬ ‫وانة‬ ‫طاكاني‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫هةية‬ ‫جياوازي‬
‫خاوةن‬ ‫كةساني‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بؤ‬ ‫كةسي‬ ‫تاكة‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫جار‬ ‫زؤر‬ ،‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫ؤسةي‬ِ‫ثر‬ ‫بؤ‬ ‫بةكارهاتوو‬
‫ئاستة‬ ‫لة‬ ‫ئاسايي‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بؤ‬ َ‫كؤمةل‬ ‫بة‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫ةو‬ِ‫ثةير‬ ‫تايبةتةكان‬ ‫داويستية‬َ‫ي‬‫ث‬
‫تازة‬ ‫ة‬َ‫مندال‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫بةف‬ ‫دةستن‬َ‫هةل‬ ‫مامؤستاكان‬ ‫هةروةها‬ ،‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫ةو‬ِ‫ثةير‬ ‫ثةروةردةدا‬ ‫جياوازةكاني‬
‫و‬ ‫ذمارةكان‬ ‫كردنةوةي‬ ‫كةم‬ ‫و‬ ‫كردنةوة‬ ‫كؤ‬ ‫و‬ ‫ثيتةكان‬ ‫و‬ ‫ناو‬ ‫نووسيني‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫لةسةر‬ ‫ئاساييةكان‬ ‫طةيشتووة‬َ‫ي‬‫ث‬
‫و‬ ، ‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫خواردن‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫ري‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫تايبةتن‬ ‫داويستي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫خاوةن‬ ‫كة‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةو‬ ‫بؤ‬ ،‫ديكة‬ ‫شتي‬ ‫و‬ ) ْ‫(امال‬
‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫يان‬ ،‫بةتةنيا‬ ‫بةرط‬ ‫و‬ ‫جل‬ ‫كردني‬ ‫لةبةر‬ ‫يان‬ ‫سةراو‬ ‫ضوونة‬ ‫بووني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بة‬ ‫ثةيوةستة‬ ‫كردنيان‬ ‫ثةروةردة‬
‫ضؤنيةتي‬ ‫و‬ ‫ئاو‬ ‫شانةي‬ ‫كردنةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫كراس‬ ‫ةكاني‬َ‫قؤل‬ ‫كردنةوةي‬ ‫بةرز‬ ‫لة‬ ‫و‬ ‫دةستةكان‬ ‫شوشتني‬ ‫ضؤنيةتي‬
‫كردنةوةي‬ ‫وشك‬ ‫و‬ ‫خؤي‬ ‫ني‬َ‫ي‬‫لةشو‬ ‫سابونةكة‬ ‫ثارضة‬ ‫داناني‬ ‫و‬ ‫بةدةستةوة‬ ‫سابوون‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬
.‫بةتاك‬ ‫فيئةكان‬ ‫هةموو‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫و‬ ‫طا‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ ‫لة‬ ‫جطة‬ ،‫دةستةكاني‬
•
:‫كراون‬ ‫ن‬َ‫ي‬‫ثؤل‬ ‫جؤر‬ ‫دوو‬ ‫بؤ‬ ‫و‬ ‫دةركةوتوون‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ضةندين‬
•
1
)‫(كالسيكي‬ ‫سيكؤمةتري‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬-
•
2
)َ‫ي‬‫(نو‬ ‫رن‬َ‫ي‬‫مؤد‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬-
•
1
:)‫(كؤن‬ ‫مةترييةكان‬ ‫سيكؤ‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬-
‫ي‬َ‫مندال‬ ‫كردني‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بؤ‬ ‫وةرة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫تاكة‬ ‫و‬ ‫دةكات‬ ‫ي‬َ‫عةقل‬ ‫تواناي‬ ‫لةسةر‬ ‫تةركيز‬
‫بةرزةي‬ ‫ذة‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫بةو‬ ‫و‬ ‫بةهرةدار‬
IQ
‫رمان‬َ‫ي‬‫ت‬ .‫دةكات‬ ‫دياري‬ ‫بةهرةدار‬ ‫و‬ ‫ئاسايي‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫ن‬ ‫سنووري‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬
140
‫بة‬ ‫ثلةي‬
.‫دانا‬ ‫سنووردار‬ ‫ذةي‬َ‫ي‬ِ‫ر‬
•
2
)َ‫ي‬‫(نو‬ ‫رن‬َ‫ي‬‫مؤد‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬-
‫لة‬ ‫دةركةوتن‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بة‬ ‫تايبةت‬ ‫مةترييةكاني‬ ‫سيكؤ‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بةرامبةر‬ ‫زؤر‬ ‫ةخنةي‬ِ‫ر‬
‫و‬ ‫هةية‬ ‫ضينايةتي‬ ‫كلتوري‬ ‫اليةنطري‬ ‫و‬ ،‫ون‬َ‫ي‬‫ناث‬ ‫تر‬ ‫تواناكاني‬ ‫زيرةكي‬ ‫ذةي‬َ‫ي‬َ‫ر‬ ‫وانةكاني‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫كة‬ ‫ابردوو‬ِ‫ر‬ ‫سةدةي‬ ‫حةفتاكاني‬
‫و‬ ‫طا‬َ‫كؤمةل‬ ‫لة‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ئةداي‬ ‫بؤ‬ ‫وانينةكان‬ِ‫ر‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫يني‬ِ‫طؤر‬ ‫بة‬ ‫بةست‬ ‫ثشتيان‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫يةكان‬َ‫ي‬‫نو‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬
.‫يةتييةكةي‬َ‫كؤمةل‬ ‫بةها‬
•
•
‫دةستكةوتةي‬ ‫لة‬ ‫دةدات‬ ‫ثيشان‬ ‫باش‬ ‫زؤر‬ ‫ئةداي‬ ‫كة‬ ‫ةي‬َ‫مندال‬ ‫لةو‬ ‫بريتيية‬ :‫كة‬ ‫بةوةي‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫مارلند‬
:‫خوارةوة‬ ‫ةهةندةكاني‬ِ‫ر‬ ‫لة‬ ‫زياتر‬ ‫يان‬ ‫لةيةك‬ ‫و‬ ‫ندن‬َ‫ي‬‫خو‬
•
‫ئةكاديمي‬ ‫ئامادةكاري‬- ‫ي‬َ‫عةقل‬ ‫تواناي‬-
•
‫سةركردايةتي‬ ‫تواناي‬ - ‫نةرانة‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫كردنةوةي‬ ‫بير‬-
•
‫ةيي‬َ‫جوول‬ ‫كارامةيي‬- ‫هونةري‬ ‫كارامةيي‬-
•
‫بةراورد‬ ‫بة‬ ‫دةدات‬ ‫ثيشان‬ ‫باش‬ ‫زؤر‬ ‫ئةداي‬ ‫كة‬ ‫ةي‬َ‫مندال‬ ‫لةو‬ ‫بريتية‬ ‫كة‬ ‫بةوةي‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬ َ‫ي‬‫نو‬ ‫ةوتي‬ِ‫ر‬
:‫خوارةوة‬ ‫ةهةندةكاني‬ِ‫ر‬ ‫لة‬ ‫زياتر‬ ‫يان‬ ‫يةك‬ ‫لة‬ ‫تيايداية‬ ‫كة‬ ‫تةمةنييةي‬ ‫ة‬َ‫كؤمةل‬ ‫ئةو‬ َ‫لةطةل‬
•
‫بةرز‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫تواناي‬- ‫بةرز‬ ‫ي‬َ‫عةقل‬ ‫تواناي‬-
•
‫باش‬ ‫زؤر‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬ ‫ئةنجام‬ ‫تواناي‬- ‫بةرز‬ ‫ئةكاديمي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫بةدةست‬ ‫تواناي‬-
•
.‫سةربةخؤيي‬ ‫و‬ )‫(مرونة‬ ‫نةرمي‬ ،‫بةرز‬ ‫هانداني‬ ،‫بوون‬ ‫ثابةند‬ ،‫بوون‬ ‫بةردةوام‬ ‫تواناي‬-
‫الموهوب‬ ‫الطفل‬ ‫وتشخيص‬ ‫قياس‬ ‫أبعاد‬
‫السمات‬
‫الشخصية‬
‫والعقلية‬
‫السمات‬ ‫تقيس‬
‫الشخصية‬
‫وتؤكد‬ ‫والعقلية‬
‫أحكام‬ ‫على‬
‫المدرسين‬
‫كالطالقة‬
‫والمرونة‬
‫في‬ ‫واألصالة‬
.‫التفكير‬
‫القدرة‬
‫اإلبداعية‬
‫تقيس‬
‫مثل‬ ‫اإلبداع‬
‫مقياس‬
‫تورانس‬
‫يتألف‬ ‫الذي‬
‫من‬
:‫صورتين‬
+‫لفظي‬
.‫شكلي‬
‫التحصيل‬
‫األكاديمي‬
‫تقيس‬
‫التحصيل‬
‫األكاديمي‬
‫عنها‬ ‫ويعبر‬
‫مئوية‬ ‫بنسبة‬
:‫مثل‬
‫امتحانات‬
‫أو‬ ‫المدرسة‬
.‫القبول‬
‫القدرة‬
‫العقلية‬
‫تقيس‬
‫مثل‬ ‫الذكاء‬
‫مقياس‬
-‫ستانفورد‬
،‫بينيه‬
.‫وكسلر‬
•
‫دةدات‬ ‫نيشان‬ ‫بةرز‬ ‫ي‬َ‫عةقل‬ ‫تواناي‬ ‫كة‬ ‫دةكات‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫تاك‬ ‫وةكو‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ينزولي‬ِ‫ر‬
.‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫داوا‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫كة‬ ‫ئةركانةي‬ ‫ئةو‬ ‫كردني‬ َ‫بةجي‬َ‫ي‬‫ج‬ ‫بؤ‬ ‫بوون‬ ‫ثابةند‬ ‫تواناي‬ ‫و‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫بؤ‬
•
:‫بةهرةداران‬ ‫بؤ‬ ‫ثةروةردةييةكان‬ ‫ؤطرامة‬ِ‫ثر‬
•
‫جياوازي‬ ‫بةهؤي‬ ‫ئةمةش‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫ئاسايي‬ ‫كةساني‬ ‫شكةشي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫كة‬ ‫ؤطرامانةي‬ِ‫ثر‬ ‫لةو‬ ‫جياوازة‬
‫كردني‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫لة‬ ‫جياوازيةش‬ ‫ئةم‬ ‫سروشتي‬ ،‫ؤطرامانة‬ِ‫ثر‬ ‫لةو‬ ‫يةك‬ ‫هةر‬ ‫ئامانجي‬
‫و‬ ‫قوتابخانة‬ ‫ضوونة‬ ‫بؤ‬ ‫كردن‬ ‫را‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫هةروةها‬ ‫و‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةردةكةو‬ ‫بةهرةداران‬ ‫بؤ‬ ‫ؤطرامةكان‬ِ‫ثر‬
.‫كةمتر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫بةكات‬ ‫كردني‬ ‫تةواو‬
•
‫ؤطرامة‬ِ‫ثر‬ ‫كخستني‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫كردني‬ ‫را‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫لةن‬ ‫هةية‬ ‫هاوبةش‬ ‫ثةيوةندييةكي‬
‫ؤسةي‬ِ‫ثر‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫سةرناكةو‬ ‫تر‬ ‫ئةوي‬ َ‫بةبي‬ ‫ؤسة‬ِ‫ثر‬ ‫يةك‬ ‫كة‬ ،‫بةهرةداران‬ ‫بؤ‬ ‫ثةروةردةييةكان‬
‫ماوةيةكي‬ ‫بة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫قؤناغ‬ ‫بووني‬ ِ‫ثةر‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫لة‬ ‫دةدات‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بة‬ ‫طة‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫كردن‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬
‫بةو‬ ‫بةهرةمةند‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫كردني‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫بة‬ ‫دةدات‬ ‫وو‬ِ‫ر‬ ‫تةنها‬ ‫كردن‬ ‫را‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫كةم‬ ‫كاتي‬
.‫تر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫قؤناغ‬ ‫بؤ‬ ‫بوون‬ ِ‫ثةر‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫بة‬ ‫دةدةن‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫بة‬ ‫طة‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫كة‬ ‫ئةزموونانةي‬
•
:‫بةهرةداران‬ ‫بؤ‬ ‫ثةروةردةييةكان‬ ‫ؤطرامة‬ِ‫ثر‬
•
:‫ثةروةردةييةكان‬ ‫ماددة‬ ‫*فشاري‬
‫زانيني‬ ‫بؤ‬ ‫شوو‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫تاقيكردنةوةيةكي‬ ‫ئةنجامداني‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬
،‫ت‬َ‫ي‬‫ن‬َ‫ي‬‫دةسةلم‬ ‫خؤي‬ ‫هاتووي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫قوتابييةكة‬ ‫ئةوةي‬ ‫دواي‬ ،‫هاتووة‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫كة‬ ‫ؤكةي‬ِ‫ناوةر‬ ‫ئةو‬
.‫بكات‬ ‫دةستةبةر‬ ‫زياتر‬ ‫دةرفةتي‬ ‫و‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫نةب‬ ‫زار‬َ‫ي‬‫ب‬ ‫ئةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ن‬َ‫ي‬ِ‫دةثةر‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫بابةتةكة‬
•
:‫خؤيي‬ ‫رايي‬َ‫ي‬‫*خ‬
.‫بكةون‬ ‫ش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫خؤيان‬ ‫رايي‬َ‫ي‬‫بةخ‬ ‫كة‬ ‫دةدات‬ ‫ن‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بة‬ ‫طة‬َ‫ي‬ِ‫ر‬
•
: ‫ئاسايي‬ ‫ثؤلي‬ ‫لة‬ ‫*دةرضوون‬
5
-
6
.‫نةوة‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫كؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ثؤل‬ ‫لة‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬
•
:‫هاوينة‬ ‫كردني‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫ؤطرامةكاني‬ِ‫*ثر‬
‫قوتابخانة‬ ‫لة‬ ‫هاوينة‬ ‫تايبةتي‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫س‬ِ‫كؤر‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫لةش‬
.‫كامثةكان‬ ‫يان‬
•
:‫تايبةتةكان‬ ‫*قوتابخانة‬
‫طران‬ ‫و‬ ‫دةطمةن‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ ‫طونجاو‬ ‫ؤطرامي‬ِ‫ثر‬ ‫و‬ ‫بةرنامة‬ ‫كردني‬ ‫دابين‬
.‫بةهاية‬
•
:‫ةوة‬َ‫لةمال‬ ‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫*ف‬
.‫بةهرةدارةكة‬ ‫قوتابيية‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫نةر‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫يان‬ ‫مامؤستا‬ ‫كردني‬ ‫دابين‬
•
:‫تايبةت‬ ‫ثةروةردةي‬ ‫لة‬ ‫طشتييةكان‬ ‫استة‬ِ‫ئار‬
•
:‫يةكةم‬ ‫استةي‬ِ‫ئار‬
.‫ئاساييةكان‬ ‫قوتابخانة‬ ‫لة‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةدارةكان‬ ‫قوتابية‬ ‫كردني‬ َ‫كةل‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫داواي‬
:‫استةية‬ِ‫ئار‬ ‫ئةم‬ ‫ثاساوةكاني‬
•
1
.‫ئاساييةكاندا‬ ‫ثؤلة‬ ‫لة‬ ‫يةكان‬َ‫عةقل‬ ‫توانا‬ ‫سروشتي‬ ‫كردني‬ ‫دابةش‬ ‫ثاراستني‬-
•
2
.‫ئاساييةكاندا‬ ‫ثؤلة‬ ‫لة‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫ثاراستني‬-
•
:‫دووةم‬ ‫استةي‬ِ‫ئار‬
.‫ئاساييةكاندا‬ ‫قوتابخانة‬ ‫لة‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةداران‬ ‫كردنةوةي‬ ‫جيا‬ ‫داواي‬
:‫استةية‬ِ‫ئار‬ ‫ئةم‬ ‫ثاساوةكاني‬
•
1
.‫جياكان‬ ‫جيا‬ ‫لةبوارة‬ ‫تايبةتةكان‬ ‫زانستية‬ ‫ستافة‬ ‫و‬ ‫توانا‬ ‫كردني‬ ‫ئامادة‬-
•
2
.‫طا‬َ‫كؤمةل‬ ‫جياوازةكاني‬ ‫سةركردايةتية‬ ‫كردني‬ ‫ئامادة‬-
•
3
.‫جياكاندا‬ ‫جيا‬ ‫بوارة‬ ‫لة‬ ‫بةهرةدارةكان‬ ‫قوتابيية‬ ‫بؤ‬ ‫زانستي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫دةرفةتي‬ ‫ةخساندني‬ِ‫ر‬-
•
:‫يةم‬َ‫ي‬‫س‬ ‫استةي‬ِ‫ئار‬
‫لة‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ ‫ئاساييةكان‬ ‫قوتابخانة‬ ‫لة‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةداران‬ ‫كردني‬ َ‫كةل‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫داواي‬
:‫استةية‬ِ‫ئار‬ ‫ئةم‬ ‫ثاساوةكاني‬ .‫تايبةت‬ ‫ثؤلي‬
•
1
.‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫ثاراستني‬-
2
‫زانستية‬ ‫ستافة‬ ‫و‬ ‫توانا‬ ‫كردني‬ ‫ئامادة‬-
‫جياوازةكان‬ ‫سةركردايةتيية‬ ‫وة‬ ‫تايبةتةكان‬
•
3
‫قوتابيان‬ ‫بؤ‬ ‫زانستي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫دةرفةتي‬ ‫ةخساندني‬ِ‫ر‬-

special education وانەوتنەوە بە مناڵانی ئۆتیزم.pptx

  • 1.
    ‫تربوية‬ ‫تعليمية‬ ‫برامج‬ ‫التوحد‬‫الطفال‬ ‫للموهوبين‬ ‫برامج‬
  • 2.
    ‫ئـــــــؤتــيـــزم‬ ( Autism : ‫)ئوتيزم‬ ‫لة‬ ‫ن‬‫اَل‬‫مندا‬ ‫سةر‬ ‫كاردةكاتة‬ ‫كة‬ ‫ثةككةوتوويي‬ ‫لة‬ ‫كة‬َ‫ي‬‫جؤر‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫لةماوةي‬ ‫و‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫طةشةيي‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ةذان‬َ‫بةشل‬ ،‫زوودا‬ ‫تةمةني‬ ‫كار‬ ‫و‬ ، ‫ت‬َ‫ي‬‫دةردةكةو‬ َ‫مندال‬ ‫تةمةني‬ ‫يةكةمي‬ ‫ي‬َ‫سال‬ َ‫سي‬ َ‫لةطةل‬ ‫خؤي‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫و‬ ‫زمانةواني‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫يةك‬ ‫بة‬ ‫ةذانة‬َ‫شل‬ ‫ئةم‬ ‫نيشانكردني‬ ‫دةست‬ .‫دةوروبةريدا‬ ‫بواري‬ ‫لة‬ ‫ذةران‬َ‫ي‬‫تو‬ ‫بةردةم‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫طرفتةكان‬ ‫ترين‬ ‫طةورة‬ ‫ي‬َ‫كةل‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫جار‬ ‫زؤر‬ ‫ةذانة‬َ‫شل‬ ‫ئةم‬ ‫ئةوةي‬ ‫لةبةر‬ ‫ئةمةش‬ ،‫دا‬َ‫مندال‬ ‫زانياري‬ ‫دةستكةوتني‬ ‫بؤية‬ .‫ترة‬ ‫ةذانةكاني‬َ‫شل‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫هاوش‬ ‫يان‬ ‫بؤ‬ ،‫بةوردي‬ ‫نيشانةكان‬ ‫كردني‬ ‫نيشان‬ ‫دةست‬ ‫بؤ‬ ‫ويستة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ورد‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫لةو‬ ‫تةوة‬َ‫ي‬‫بكر‬ ‫جيا‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بتوانر‬ ‫ئةوةي‬ ‫ةذاني‬َ‫شل‬ ‫بة‬ ‫ئؤتيزميش‬ .‫دةبن‬ ‫ديكة‬ ‫ةذاني‬َ‫شل‬ ‫تووشي‬ ‫كة‬ ‫كة‬ ‫زانستيانةي‬ ‫ذينةوه‬َ‫ي‬‫تو‬ ‫ئةو‬ ‫ضونكة‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫وةسف‬ ‫ناديار‬
  • 3.
    ‫كةم‬ ‫بؤ‬ ‫بةرنامةكان‬‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫وازةكاني‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫نيشانةكاني‬ ‫كردنةوةي‬: • ‫ئؤتيزم‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫طاكاني‬َ‫ي‬ِ‫*ر‬ Treatment of Autism ‫بة‬ ‫كردووة‬ ‫زياديان‬ .‫ةذانة‬َ‫شل‬ ‫ئةم‬ ‫هؤكارةكاني‬ ‫و‬ ‫تيؤرةكان‬ ‫بووني‬ ‫زياد‬ • ‫طةشة‬ ‫لةسةر‬ ‫ني‬َ‫ي‬‫ئةر‬ ‫كاريطةري‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةتوان‬ ‫دروست‬ ‫ضارةسةري‬ ‫بذاردني‬َ‫هةل‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫الي‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫نيشانةكاني‬ ‫و‬ ‫ةمةكي‬ِ‫هةر‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫هةب‬ َ‫مندال‬ ‫كردني‬ .‫بكاتةوة‬ ‫كةم‬ • ‫ةذانانةي‬َ‫شل‬ ‫ئةو‬ ‫بؤ‬ ‫نيية‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫ضارةسةر‬ ‫هيض‬ ‫ستا‬َ‫ي‬‫ئ‬ ‫تاوةكو‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بوتر‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫*دةكر‬ ‫كردنيان‬ ‫ضارةسةر‬ ‫بؤ‬ ‫طا‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫باشترين‬ ‫و‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫دةب‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫تووشي‬ ‫كة‬ ‫نيشانةكاني‬ َ‫لةطةل‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بكر‬ ‫ضةند‬ ‫تا‬ ‫كة‬ ‫نة‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةو‬ ‫داني‬ ‫يارمةتي‬ ‫بة‬ ‫ثةيوةستة‬ ‫بةردةوام‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫زؤربةي‬ ‫ديكةوة‬ ‫لةاليةكي‬ ،‫ن‬َ‫ي‬‫بطونج‬ ‫ةذانة‬َ‫شل‬ ‫ئةم‬ .‫ذيانيان‬ ‫ذايي‬َ‫ي‬‫در‬ ‫بة‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫نيشانةي‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫هةند‬ ‫ثيشانداني‬ ‫لة‬ ‫دةبن‬ • ‫كة‬ ‫كردن‬ ‫ئاراستة‬ ‫ؤطرامةكاني‬ِ‫ثر‬ ‫و‬ ‫ضارةسةر‬ ‫طاكاني‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫باوترين‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫*يةك‬ ‫زانةكانيان‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ثشتطيري‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫بة‬ ‫دةدات‬ ‫طرنطي‬
  • 4.
    • * ‫بةدواي‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫كردني‬‫ئاراستة‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫طاكاني‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫هةموو‬ :‫ن‬َ‫ي‬ِ‫دةطةر‬ ‫سةرةكيدا‬ ‫ئامانجي‬ ‫دوو‬ ‫بة‬ ‫طةيشتن‬ • - ‫داني‬َ‫هةول‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫ض‬ ‫ضوار‬ ‫لة‬ ‫بكات‬ ‫طةشة‬ ‫زياتر‬ ‫ئةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫ةوة‬َ‫مندال‬ ‫بة‬ ‫نان‬َ‫ثال‬ .‫ةفتارةكاني‬ِ‫ر‬ ‫ضاككردنةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫بةردةوام‬ • ‫وازةكاني‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫و‬ ‫طا‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫بووني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بؤ‬ ‫باوكان‬ ‫و‬ ‫دايكان‬ ‫داني‬ ‫يارمةتي‬- ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫لة‬ ‫بةشداريكردن‬ ‫و‬ َ‫مندال‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬ ‫و‬ ‫ثةيوةندي‬ .‫دةرةوة‬ ‫و‬ ‫ةوة‬َ‫مال‬ ‫لة‬ ‫ةكانيان‬َ‫هةول‬ ‫طةي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ • ‫لةسةري‬ ‫بةرنامةكة‬ ‫كة‬ ‫تيؤرانةي‬ ‫ئةو‬ ‫ووي‬ِ‫لةر‬ ‫وةردان‬َ‫ي‬‫دةست‬ ‫بةرنامةي‬ ‫جؤرةكاني‬ :‫ت‬َ‫ي‬‫دةست‬َ‫هةل‬ • ‫زمانةواني‬ ‫طةشةي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫بةدةست‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫ئامانج‬ ‫و‬ ‫ئاخاوتن‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫*بةرنامةي‬ .‫ثةيوةندي‬ ‫تواناي‬ ‫و‬ • ‫الوازي‬ ‫كة‬ ‫ئةوةية‬ ‫ئامانجي‬ ‫و‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫و‬ ‫دةرووني‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫*بةرنامةي‬ ‫السايي‬ ‫و‬ ‫كردن‬ َ‫خةيال‬ ‫و‬ ‫كردن‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫درك‬ ‫لة‬ ‫ي‬ِ‫كور‬ L ‫و‬‫كةم‬ ،‫يادةوةري‬ ‫لة‬ ‫ي‬ِ‫كور‬ ‫كةمو‬ ،‫ئاطايي‬ .‫بكات‬ ‫ضارةسةر‬ ‫كردنةوة‬ • ‫كردني‬ ‫سةر‬L ‫ة‬‫ضار‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫ئامانج‬ ‫و‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫رووني‬L ‫ة‬‫د‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫*بةرنامةي‬
  • 5.
    • َ‫لةطةل‬ ‫سةلماندووة‬ ‫كاريطةريان‬‫كة‬ ‫جيهاني‬ ‫وةرداني‬َ‫ي‬‫دةست‬ ‫بةرنامةكاني‬ :‫زانةكانيان‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ • 1 ‫تيتش‬ ‫بةرنامةي‬- TEACCH : ‫شؤثلةر‬ ‫لةاليةن‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ schopler ‫كة‬ ‫ذراو‬َ‫ي‬ِ‫دار‬ ‫خزمةت‬ ‫طةشةسةندني‬ ‫بةرنامةيةكي‬ ‫بة‬ ‫تيتش‬ ‫بةرنامةي‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزمة‬ ‫كي‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫باوكي‬ ‫بة‬ )‫تيتش‬ ( ‫وشةي‬ .‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫كراوةكان‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫طوزاريية‬ ‫ةذانةكاني‬َ‫شل‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫بة‬ ‫تووشبوو‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫واتاي‬ ‫ي‬َ‫لةسال‬ ‫تيتش‬ L .‫ئةو‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫هاوش‬ ‫ثةيوةندي‬ 1972 ‫ؤطرامي‬ِ‫ثر‬ ‫يةكةم‬ ‫و‬ ‫سةند‬ ‫ثةرةي‬ ‫يةكةم‬ ‫بة‬ ‫بوو‬ ‫هةروةها‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بؤ‬ ‫بوو‬ ‫تايبةت‬ ‫ثةروةردةيي‬ ( ‫ئؤتيزم‬ ‫بؤ‬ ‫ئةمريكي‬ ‫ةي‬َ‫كؤمةل‬ ‫لة‬ ‫كراو‬َ‫ي‬‫ث‬ ِ‫باوةر‬ ‫خولي‬ ‫ؤطرامي‬ِ‫ثر‬ ASA ‫و‬ ) َ‫مندال‬ ‫ويستييةكاني‬َ‫ي‬‫لةث‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫زؤر‬ ‫لة‬ ‫وو‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫طشتطيرة‬ ‫و‬ ‫تايبةت‬ ‫ركاري‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بةرنامةيةكي‬ ‫لة‬ ‫جطة‬ .‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫هةر‬ ‫تواناي‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫بةث‬ ‫كةسي‬ ‫تاكة‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫بةش‬ ‫دةكات‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫لةسةر‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫زاني‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫بؤ‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫ضةند‬ ‫كردني‬ ‫دابين‬ ‫ان‬ِ‫ثسثؤر‬ ‫بة‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫طوزاري‬ ‫خزمةت‬ ‫هةروةها‬ ،‫ةكانيان‬َ‫مندال‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫نيشان‬ ‫دةست‬ ‫لةسةر‬ ‫كردنيان‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫لة‬ ‫بريتين‬ ‫كة‬ ‫دةكات‬ L .‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫كةسي‬ ‫تاكة‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫ثالني‬ ‫كردني‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬
  • 6.
    • ( ‫لؤظاس‬ ‫بةرنامةي‬- LOVAAS :) (‫لؤظاسةوة‬ ‫لةاليةن‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ lovaas ‫ديزاين‬ ) ‫يان‬ ، ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫بةرنامةكاني‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫يةك‬ ‫بة‬ ،‫كراوة‬ ‫تيؤري‬ ‫سةر‬ ‫دةخاتة‬ ‫تةركيز‬ ‫كة‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫بةشيكردنةوةي‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫تيايدا‬ ‫و‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫دةبةست‬ ‫مةرجي‬ ‫دانةوةي‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫وة‬ ‫بة‬ ‫ثشت‬ ‫و‬ ‫ةفتار‬ِ‫ر‬ ‫ضاككردنةوةي‬ ‫ة‬َ‫هةل‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫نةداني‬ ‫ئةنجام‬ ‫بؤ‬ ‫يان‬ ‫باش‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةدر‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫ثاداشتي‬ .‫نةخوازراو‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ةفتار‬ِ‫ر‬ ‫هةر‬ ‫بؤ‬ ‫سزاداني‬ َ‫لةطةل‬ • ‫تيايدا‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ِ‫ضر‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫بةرنامةيةكي‬ ‫بة‬ ‫لؤظاس‬ ‫*بةرنامةي‬ ‫كارامةيي‬ ‫ري‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫ئةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫دياري‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫هةر‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫مامؤستايةكي‬ ‫لة‬ ‫بكات‬ ‫ثةيدا‬ ‫شارةزايي‬ ‫مامؤستاية‬ ‫ئةو‬ ‫ئةوةي‬ ‫دواي‬ ‫ئةمةش‬ ،‫بكات‬ ‫جياوازي‬ ‫نيشان‬ ‫دةست‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫شيكردنةوةي‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ ‫لة‬ َ‫ي‬‫دةمانةو‬ ‫كة‬ ‫ةفتارةي‬ِ‫ر‬ ‫ئةو‬ ‫شيكردنةوةي‬ ‫و‬ ‫داواكراوةكان‬ ‫ئامانجة‬ ‫كردني‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ .‫ئامانج‬ ‫دةستكةوتني‬ ‫بؤ‬ ‫رين‬َ‫ي‬‫بذ‬َ‫هةل‬ ‫نراو‬َ‫ي‬‫بةديه‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫ناوببر‬ ‫ضارةسةر‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫و‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫ثةرةث‬ ‫سةر‬ ‫دةخاتة‬ ‫تيشك‬ .‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫لة‬ ‫نةخوازراو‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ثةرة‬ ‫و‬ ‫ةفتارييةكان‬ِ‫ر‬ ‫شة‬َ‫ي‬‫ك‬ ‫كردني‬
  • 7.
    • :‫ؤذانة‬ِ‫ر‬ ‫ذياني‬ ‫كردني‬‫ضارةسةر‬ ‫بؤ‬ ‫هيجاشي‬ ‫بةرنامةي‬- ‫ثةرةي‬ ‫كيؤكتاهار‬ ‫لةاليةن‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ‫بة‬ ‫دان‬ ‫طرنطي‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةتة‬ ‫قوتابخانةيةكي‬ ‫لة‬ ‫كة‬ ،‫يابان‬ /‫تؤكيؤ‬ ‫لة‬ ‫هيجاشي‬ ‫قوتابخانةي‬ ‫لة‬ ‫سةنددوة‬ ‫بووة‬ ‫كة‬ ‫بوو‬ ‫ناسراو‬ ‫بةباشي‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ .‫هةية‬ ‫طةشةيان‬ ‫ةذاني‬َ‫شل‬ ‫ئةوانةي‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ي‬َ‫سال‬ ‫لة‬ ‫ئةمريكا‬ ‫يةكطرتووةكاني‬ ‫وياليةتة‬ ‫لة‬ ‫قوتابخانةكة‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫لق‬ ‫كردنةوةي‬ ‫هؤي‬ 1987 ‫ز‬َ‫ي‬‫بةه‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫ثةرةث‬ ‫ي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫ئؤتيزمة‬ ‫نيشانةكاني‬ ‫كردنةوةي‬ ‫كةم‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ‫ئامانجي‬ ‫خشتةيةكي‬ ‫داناني‬ ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫جةخت‬ ‫هةروةها‬ ،‫مامؤستاكاني‬ ‫و‬ ‫زانةكةي‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ َ‫مندال‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫لةن‬ .‫ذيان‬ ‫جياوازةكاني‬ ‫كارامةيية‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ‫لة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫د‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫كة‬ ،‫ن‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بؤ‬ َ‫كؤمةل‬ ‫بة‬ ‫ؤذانةي‬ِ‫ر‬ • 4 :‫نة‬َ‫ي‬‫و‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بةرنامةي‬- ‫فرؤست‬ ‫و‬ ‫*بؤندي‬ Bondy & Frost ‫سيستةمي‬ ‫بة‬ ‫ثةرةيان‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫ري‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫ن‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫تيايدا‬ ‫كة‬ )‫(بكس‬ ‫نةكان‬َ‫ي‬‫و‬ ‫كردني‬ ِ‫طؤر‬ ‫و‬َ‫ئال‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫دا‬ ‫طرةوة‬َ‫ي‬‫ج‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫ئةم‬ .‫دةدات‬ ‫نيشان‬ ‫ئارةزووةكانيان‬ ‫كة‬ ‫وةكان‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫و‬ ‫نة‬َ‫ي‬‫و‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫ديكة‬ ‫كةساني‬ َ‫لةطةل‬ ‫دةبن‬ ‫كردن‬ ‫شةي‬َ‫ي‬‫ك‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ةو‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بةكارد‬ ‫ضارةسةر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫واز‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫وةكو‬ ‫بةرنامةية‬ .‫هةية‬ ‫ثةيوةنديان‬ • ‫لةاليةن‬ ‫سيستةمة‬ ‫*ئةم‬ Lori Forst and Andrew Bondy ‫ئةمريكا‬ ‫يةكطرتووةكاني‬ ‫وياليةتة‬ ‫لة‬ ‫درا‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ثةرةي‬ ‫ي‬َ‫لةسال‬ ‫ديليور‬ ‫وياليةتي‬ ‫لة‬ 1994 ‫و‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫و‬ ‫شارةزايي‬ ‫دةستكةوتني‬ ‫بة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةبةست‬ ‫ثشت‬ .‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بؤ‬ ‫هاندان‬ ‫و‬ ‫بينين‬ ‫بة‬ ‫تايبةت‬ ‫ثشتطيريةكاني‬
  • 8.
    • :‫ئاسانكراو‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بةرنامةي‬- ‫و‬‫زارةكي‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ‫يارمةتي‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ * ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ‫بة‬ ‫ثةرة‬ ‫و‬ ،‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫لةاليةن‬ ‫دةدات‬ ‫نازارةكي‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫بؤ‬ َ‫مندال‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫تةركيز‬ ‫بةرنامةكة‬ ،‫دةدات‬ ‫ذيانيان‬ ‫و‬ ‫سةربةخؤيي‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫تةختةي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ Communication Board ‫يان‬ ‫ما‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫يان‬ ‫نة‬َ‫ي‬‫لةو‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫د‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫كة‬ ‫بةكاري‬ ‫و‬ ‫دةدات‬ ‫خؤي‬ ‫خواستي‬ ‫ةنطدانةوةي‬ِ‫ر‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ر‬َ‫ي‬‫دةبذ‬َ‫هةل‬ ‫وةية‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫ئةو‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ،‫وشةكان‬ ‫ئةو‬ ‫شكةشي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫يارمةتي‬ ‫خؤي‬ ‫دةوري‬ ‫بة‬ ‫ئةويش‬ ‫كة‬ ،‫بةرامبةر‬ ‫كةسي‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ئاماذة‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ن‬َ‫ي‬‫د‬ ‫كة‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةو‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫لةثةيوةندي‬ ‫سةلماندووة‬ ‫كاريطةري‬ ‫وازةش‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫ئةم‬ ،‫دةكات‬ .‫هةية‬ ‫طةشةيان‬ ‫ةذاني‬َ‫شل‬ • 6 :‫ةوة‬َ‫مال‬ ‫بة‬ ‫تايبةت‬ ‫وتنةوةي‬ ‫وانة‬ ‫بةرنامةي‬- ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫طونجاوةكاني‬ ‫بةرنامة‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫يةك‬ * :‫لة‬ ‫بريتين‬ ‫كة‬ ‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫ن‬َ‫ي‬‫ثؤل‬ ‫سةرةكي‬ ‫بواري‬ َ‫سي‬ ‫بؤ‬ ‫كة‬ ،َ‫مندال‬ ‫تاكةكاني‬ ‫داويستيية‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بؤ‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫و‬ ، ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ،‫زمان‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫طةشةث‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ثةروةردة‬ ‫بؤ‬ ‫باوكان‬ ‫و‬ ‫دايكان‬ ‫كردني‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫جةخت‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ .‫ةفتارييةكان‬ِ‫ر‬ ‫شة‬َ‫ي‬‫ك‬ ‫دةركةوتةي‬ ‫ضةندين‬ ‫يني‬ِ‫طؤر‬ ‫لة‬ ‫سةلماندوة‬ ‫كاريطةريان‬ ‫كة‬ ‫ستراتيجيةت‬ ‫ضةندين‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كردني‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫وةكاني‬َ‫ي‬‫لةش‬ ‫ثشتطيري‬ ‫كة‬ ،‫ئؤتيزمدا‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫لة‬ ‫نةخوازراو‬ ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ .‫زانةكانيان‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫نة‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةم‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫لةن‬ ‫دةكات‬
  • 9.
    • :‫هاوتةمةنةكان‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫ركردن‬َ‫ي‬‫ف‬‫بةرنامةي‬- ‫أودم‬ ‫و‬ ‫ستيرن‬ ‫لة‬ ‫يةك‬ ‫هةر‬ * Strain and odem 1984 ‫بة‬ ‫هةستان‬ ‫لةبرايان‬ ( ‫هاوتةمةنةكان‬ ‫كردني‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫ي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫بةر‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةبةست‬ ‫ثشت‬ ‫كة‬ ‫بةرنامةيةك‬ ‫شتني‬ِ‫دار‬ ‫كاريطةري‬ ‫ؤطرامة‬ِ‫ثر‬ ‫ئةم‬ ،‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬ ‫بؤ‬ ‫طا‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫باشترين‬ ‫لةسةر‬ )‫يان‬َ‫ي‬ِ‫هاور‬ ‫يان‬ ‫ئةويش‬ ‫كة‬ ‫داوة‬ ‫نيشان‬ ‫سةرةكيان‬ ‫ئامانجي‬ ‫دةستكةوتني‬ ‫كة‬ ‫ئامانجانةي‬ ‫ئةو‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةدةسته‬ ‫لة‬ ‫سةلماندووة‬ .‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كردني‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫كارامةيي‬ ‫بووني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫و‬ ‫ةفتار‬ِ‫ر‬ ‫استكردنةوةي‬ِ‫ر‬ • ‫كردني‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬َ‫ي‬‫ثةرةث‬ ‫بة‬ ‫داوة‬ ‫طرنطيان‬ ‫شوو‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بةرنامةكاني‬ ‫زؤربةي‬ ‫ديارة‬ ‫*هةروةكو‬ ‫و‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫ذياني‬ ‫بؤ‬ ‫زؤرةكةي‬ ‫طرنطيية‬ ‫بؤ‬ ‫تةوة‬َ‫ي‬ِ‫بطةر‬ ‫لةوانةية‬ ‫ئةمةش‬ ‫كة‬ ،‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫الي‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ .‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ‫كردني‬ ‫شكةش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ئامادة‬ ‫لة‬ ‫وةرطيراوة‬ ‫شوو‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بةرنامةكاني‬ ‫لة‬ ‫سوود‬ ‫هةروةها‬ • 8 ‫وؤرد‬ِ‫فؤر‬ ‫فاست‬ ‫بةرنامةي‬- Fast Forward ‫سةر‬ ‫دةكاتة‬ ‫كار‬ ‫كة‬ ‫ئةليكترؤني‬ ‫كؤمثيوتةر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ؤطرام‬ِ‫ثر‬ ‫لة‬ ‫*بريتية‬ : ‫ئةو‬ ‫بنةماي‬ ‫لةسةر‬ ‫كرا‬ ‫ديزاين‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫و‬ ‫سؤفت‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ؤطرام‬ِ‫ثر‬ ‫و‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫الي‬ ‫زمانةواني‬ ‫ئاستي‬ ‫كردني‬ ‫باشتر‬ ‫ماوةي‬ ‫يؤ‬ ‫كة‬ ‫زانستيانةي‬ ‫ذينةوة‬َ‫ي‬‫تو‬ 30 ‫زمان‬ ‫كردني‬ ‫ضارةسةر‬ ‫زاناي‬ ‫لةاليةن‬ ‫دراون‬ ‫ئةنجام‬ َ‫سال‬ Paultallal . • ‫زمانيان‬ ‫كارامةيي‬ ‫ي‬َ‫سال‬ ‫دوو‬ ‫هاوتاي‬ ‫ناوة‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ ‫بةرنامةيةيان‬ ‫ئةو‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةو‬ ‫كة‬ ‫كرد‬ ‫دياري‬ ‫*ئةوةي‬ .‫كورت‬ ‫ماوةيةكي‬ ‫لة‬ ‫ناوة‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫بةدةست‬ • ‫شاشةي‬ ‫بةردةم‬ ‫لة‬ ‫دانيشتني‬ ‫لةكاتي‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫طو‬ ‫لةسةر‬ ‫دفؤن‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫داناني‬ ‫لة‬ ‫بريتية‬ ‫بةرنامةكة‬ ‫*بيرؤكةي‬ ‫دةخاتة‬ ‫تةركيز‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ، ‫دةردةضن‬ ‫ياريانة‬ ‫لةم‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةطر‬ ‫دةنطانة‬ ‫لةو‬ َ‫ي‬‫طو‬ ‫و‬ ‫دةكات‬ ‫ياري‬ ‫و‬ ‫كؤمثيوتةر‬ .‫دان‬ ‫سةرنج‬ ‫و‬ ‫طرتن‬ َ‫ي‬‫طو‬ ‫بة‬ ‫زمان‬ ‫اليةني‬ ‫ئةويش‬ ‫اليةن‬ ‫يةك‬ ‫سةر‬ • ‫ةفتاري‬ِ‫ر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫بةربةست‬ ‫هيض‬ ‫بووني‬ َ‫بةبي‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دابنيش‬ ‫كؤمثيوتةرةكة‬ ‫بةرامبةر‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫بتوان‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫كة‬ ‫دانراوة‬ ‫وا‬ * ‫بؤ‬ ‫بةرنامةية‬ ‫ئةم‬ ‫سةركةوتني‬ ‫ئاستي‬ ‫كردني‬ ‫وانة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بؤ‬ ‫نةدراوة‬ ‫ئةنجام‬ ‫زانستي‬ ‫ذينةوةيةكي‬َ‫ي‬‫تو‬ ‫هيض‬ ‫ستا‬َ‫ي‬‫ئ‬ ‫تاكو‬ .‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬
  • 10.
    • 9 ‫ايز‬ِ‫ر‬ ‫سةن‬ ‫بةرنامةي‬- Son-Rise program ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫بة‬ ‫ثةيوةستة‬ ‫و‬ ‫مةندانةية‬ ‫ئارةزوو‬ ‫طايةكي‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ * : ‫ي‬َ‫لةسال‬ ‫ةكانيان‬َ‫مندال‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫لةسةر‬ ‫باوكان‬ ‫و‬ ‫دايك‬ ‫كردني‬ 1970 ‫باري‬ ، ‫ي‬ِ‫كور‬ ‫ي‬ )‫(دؤرن‬ ‫بؤ‬ ‫كة‬ ‫دروستكرا‬ ‫ثةروةردةييانة‬ ‫بنةما‬ ‫ئةو‬ ‫لةسةر‬ ، ‫شت‬ِ‫دار‬ ‫رايسي‬ ‫بةرنامةي‬ ‫كاظمان‬ ‫كة‬ ‫قوتابخانةية‬ ‫يان‬ ‫ثةيمانطا‬ ‫نةك‬ ،‫زان‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫بؤ‬ ‫نانة‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ؤطرام‬ِ‫ثر‬ ‫ئةويش‬ ،‫كرد‬ ‫يان‬َ‫ي‬‫بةج‬ َ‫جي‬ ‫خؤيان‬ .‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ َ‫مندال‬ َ‫لةطةل‬ ‫تاك‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫بةش‬ ‫كردن‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫وةردةطرن‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ • 10 ‫مؤسيقا‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫بةرنامةي‬- Musical Interaction : ‫م‬ ‫اَل‬‫وة‬ ‫بة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةبةست‬ ‫ثشت‬ ‫ئةمةش‬ * ‫طؤراني‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫مةبةستدار‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بة‬ ‫ثةيوةستة‬ ‫كة‬ ‫ةكان‬َ‫جوول‬ ‫و‬ ‫دةنطةكان‬ ‫بؤ‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫دانةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫كرداري‬ ‫ضارةسةري‬ ‫وةكاني‬َ‫ي‬‫لةش‬ ‫وةيةك‬َ‫ي‬‫بةش‬ ‫مؤسيقا‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ‫و‬ ‫ئاوازدا‬ ‫و‬ ‫تايبةتي‬ ‫بة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ش‬َ‫ي‬‫ادةك‬ِ‫ر‬ ‫سةرنجيان‬ ‫مؤسيقا‬ ‫نة‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةم‬ ‫دةكةين‬ ‫بيني‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫تيايدا‬ ‫كة‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫وةردان‬َ‫ي‬‫دةست‬ ‫جياوازةكاني‬ ‫وازة‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫لة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫بةيةك‬ ‫مؤسيقا‬ ‫بة‬ ‫كردن‬ ‫ضارةسةر‬ ،‫ئارام‬ ‫مؤسيقاي‬ .‫نةوة‬َ‫ي‬‫بكر‬ ‫كةم‬ ‫ئؤتيزم‬ ‫ذاني‬َ‫شل‬ ‫نيةكاني‬َ‫ي‬‫نةر‬ ‫كاريطةريية‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةتوانر‬ ‫بةهؤيةوة‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ • ‫ترةوة‬ ‫لةاليةكي‬ ‫هةروةها‬ ، ‫بكات‬ ‫ئاسان‬ ‫خؤيان‬ ‫لةاليةن‬ ‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫ؤسةي‬ِ‫ثر‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةتوان‬ ‫*هةروةها‬ .‫كردن‬ ‫ثةيوةندي‬ ‫بؤ‬ ‫دةكات‬ ‫ئةوان‬ ‫لةخواستي‬ ‫ثشتطيري‬ • ‫و‬ ‫دةكات‬ ‫سنووردار‬ ‫لةاليان‬ ‫طؤشةطيري‬ ‫و‬ ‫يةكبوون‬ ‫وازةكاني‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫طةورة‬ ‫وةيةكي‬َ‫ي‬‫بةش‬ ‫زؤربة‬ ‫*بؤية‬ ‫بن‬ َ‫كةل‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫دةرةكيدا‬ ‫ئةزمووني‬ َ‫لةطةل‬ ‫كة‬ ‫دةدات‬ ‫يارمةتيان‬
  • 11.
    • ‫بةهرةداران‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫في‬‫بؤ‬ ‫ثةروةردةييةكان‬ ‫بةرنامة‬ • ‫لة‬ ‫طوازرشت‬ ‫كة‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫هةية‬ ‫زؤر‬ ‫ضةمكي‬ ‫ضةتري‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ذ‬ ‫تة‬َ‫ي‬‫دةكةو‬ ‫كة‬ ،‫دةكات‬ ‫نائاسايي‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫كؤمةل‬ ‫هةن‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫هؤكار‬ ‫ضةند‬ ‫ووةشةوة‬ِ‫ر‬ ‫لةم‬ ‫و‬ ‫تايبةتةوة‬ ‫ثةروةردةي‬ ‫نة‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫جؤرة‬ ‫ئةم‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫لة‬ ‫كردنةوة‬ ‫بير‬ ‫بؤ‬ :‫جياواز‬ ‫وةيةكي‬َ‫ي‬‫بةش‬ • 1 ‫دةطاتة‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ذةي‬َ‫ي‬ِ‫ر‬- 3 .% • 2 ‫و‬ ‫بةرنامة‬ ‫بووني‬ ‫بؤ‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ويستي‬َ‫ي‬‫ث‬- .‫تايبةت‬ ‫ثةروةردةي‬ ‫ؤطرامي‬ِ‫ثر‬
  • 12.
    • :‫ت‬َ‫ي‬‫دةكةو‬ ‫بةديار‬ ‫دا‬َ‫خال‬‫دوو‬ ‫لة‬ ‫ئاسايي‬ ‫كةساني‬ ‫و‬ ‫تايبةت‬ ‫داويستي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫خاوةن‬ ‫كةساني‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫ن‬ ‫جياوازي‬ • :‫مةنهةج‬ ‫لة‬ ‫جياوازي‬:‫يةكةم‬ ‫ثةروةردةيي‬ ‫مةنهةجي‬ ‫لة‬ ‫جياوازة‬ ‫دا‬ ‫طشتي‬ ‫ثةروةردةي‬ ‫لة‬ ‫ندن‬َ‫ي‬‫خو‬ ‫مةنهةجي‬ ‫كة‬ ‫مةندةوة‬ ‫تايبت‬ ‫ذنةيةكي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫لةاليةن‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫شتردا‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫لة‬ ‫ئاسايي‬ ‫كةساني‬ ‫بؤ‬ ‫ندن‬َ‫ي‬‫خو‬ ‫مةنهةجي‬ ،‫تايبةت‬ ‫تايبةت‬ ‫داويستي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫خاوةن‬ ‫كةساني‬ ‫بؤ‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ ،‫قؤناغة‬ ‫ئةم‬ ‫بؤ‬ ‫تةمةن‬ ‫بواري‬ ‫و‬ ‫ندن‬َ‫ي‬‫خو‬ ‫قؤناغي‬ َ‫لةطةل‬ ‫طونجاوة‬ ‫و‬ ‫توانا‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫بةث‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫هةر‬ ‫بؤ‬ ‫مةنهةج‬ ‫ثالني‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ .‫ت‬َ‫ي‬‫دابنر‬ ‫شتردا‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫لة‬ ‫مةنهةجةكة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ناتوانر‬ ‫بة‬ ‫تايبةت‬ ‫كةسي‬ ‫تاكة‬ ‫ثالني‬ ‫ك‬َ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫هةر‬ .‫جياوازةكان‬ ‫كارامةيية‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫لة‬ ‫ة‬َ‫مندال‬ ‫ئةو‬ ‫ئةداي‬ ‫و‬ ‫ئامادةكاري‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ذر‬َ‫ي‬ِ‫دادةر‬ ‫دياريكراو‬ ‫شتي‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫هةند‬ ‫بنةماي‬ ‫لةسةر‬ ‫كةسيش‬ ‫تاكة‬ ‫ثالني‬ ‫و‬ ‫هةية‬ ‫خؤي‬ ‫ئةداي‬ ‫ستانداردةكاني‬ ‫دةست‬ ‫خايةنةكان‬ ‫كورت‬ ‫و‬ ‫خايةن‬ ‫ذ‬َ‫ي‬‫در‬ ‫ئامانجة‬ ‫و‬ ،‫كارامةيي‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫لة‬ َ‫مندال‬ ‫ئةداي‬ ‫و‬ ‫كاتي‬ ‫ماوةي‬ ‫وةك‬ ‫ئامرازةكاني‬ ‫يان‬ ‫ثةروةردةييةكان‬ ‫كةرةستة‬ ‫و‬ ‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫دياري‬ ‫ثالنةكةدا‬ ‫لة‬ ‫الوةكيةكان‬ ‫ئامانجة‬ ،‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫نيشان‬ .‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫نيشان‬ ‫دةست‬ ‫كارامةيي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫بةدةست‬ ‫بؤ‬ ‫ويست‬َ‫ي‬‫ث‬ • :)‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫(ف‬ ‫وتنةوة‬ ‫وانة‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫لةش‬ ‫جياوازي‬:‫دووةم‬ ‫وازةكاني‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫و‬ ‫وتنةوة‬ ‫وانة‬ ‫طاكاني‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ‫هةية‬ ‫جياوازي‬ ‫خاوةن‬ ‫كةساني‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بؤ‬ ‫كةسي‬ ‫تاكة‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫جار‬ ‫زؤر‬ ،‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫ؤسةي‬ِ‫ثر‬ ‫بؤ‬ ‫بةكارهاتوو‬ ‫ئاستة‬ ‫لة‬ ‫ئاسايي‬ ‫ني‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بؤ‬ َ‫كؤمةل‬ ‫بة‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫ةو‬ِ‫ثةير‬ ‫تايبةتةكان‬ ‫داويستية‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫تازة‬ ‫ة‬َ‫مندال‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫بةف‬ ‫دةستن‬َ‫هةل‬ ‫مامؤستاكان‬ ‫هةروةها‬ ،‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫ةو‬ِ‫ثةير‬ ‫ثةروةردةدا‬ ‫جياوازةكاني‬ ‫و‬ ‫ذمارةكان‬ ‫كردنةوةي‬ ‫كةم‬ ‫و‬ ‫كردنةوة‬ ‫كؤ‬ ‫و‬ ‫ثيتةكان‬ ‫و‬ ‫ناو‬ ‫نووسيني‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫لةسةر‬ ‫ئاساييةكان‬ ‫طةيشتووة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫و‬ ، ‫ن‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫خواردن‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫ري‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫تايبةتن‬ ‫داويستي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫خاوةن‬ ‫كة‬ ‫نةي‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫ئةو‬ ‫بؤ‬ ،‫ديكة‬ ‫شتي‬ ‫و‬ ) ْ‫(امال‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫يان‬ ،‫بةتةنيا‬ ‫بةرط‬ ‫و‬ ‫جل‬ ‫كردني‬ ‫لةبةر‬ ‫يان‬ ‫سةراو‬ ‫ضوونة‬ ‫بووني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بة‬ ‫ثةيوةستة‬ ‫كردنيان‬ ‫ثةروةردة‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫و‬ ‫ئاو‬ ‫شانةي‬ ‫كردنةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫كراس‬ ‫ةكاني‬َ‫قؤل‬ ‫كردنةوةي‬ ‫بةرز‬ ‫لة‬ ‫و‬ ‫دةستةكان‬ ‫شوشتني‬ ‫ضؤنيةتي‬ ‫كردنةوةي‬ ‫وشك‬ ‫و‬ ‫خؤي‬ ‫ني‬َ‫ي‬‫لةشو‬ ‫سابونةكة‬ ‫ثارضة‬ ‫داناني‬ ‫و‬ ‫بةدةستةوة‬ ‫سابوون‬ َ‫لةطةل‬ ‫كردن‬ ‫ة‬َ‫مامةل‬ .‫بةتاك‬ ‫فيئةكان‬ ‫هةموو‬ ‫كردني‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫ف‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫وازي‬َ‫ي‬‫ش‬ ‫و‬ ‫طا‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫بةكاره‬ ‫لة‬ ‫جطة‬ ،‫دةستةكاني‬
  • 13.
    • :‫كراون‬ ‫ن‬َ‫ي‬‫ثؤل‬ ‫جؤر‬‫دوو‬ ‫بؤ‬ ‫و‬ ‫دةركةوتوون‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ضةندين‬ • 1 )‫(كالسيكي‬ ‫سيكؤمةتري‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬- • 2 )َ‫ي‬‫(نو‬ ‫رن‬َ‫ي‬‫مؤد‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬- • 1 :)‫(كؤن‬ ‫مةترييةكان‬ ‫سيكؤ‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬- ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫كردني‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بؤ‬ ‫وةرة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫تاكة‬ ‫و‬ ‫دةكات‬ ‫ي‬َ‫عةقل‬ ‫تواناي‬ ‫لةسةر‬ ‫تةركيز‬ ‫بةرزةي‬ ‫ذة‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫بةو‬ ‫و‬ ‫بةهرةدار‬ IQ ‫رمان‬َ‫ي‬‫ت‬ .‫دةكات‬ ‫دياري‬ ‫بةهرةدار‬ ‫و‬ ‫ئاسايي‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫ن‬ ‫سنووري‬ ‫كة‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دادةنر‬ 140 ‫بة‬ ‫ثلةي‬ .‫دانا‬ ‫سنووردار‬ ‫ذةي‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ • 2 )َ‫ي‬‫(نو‬ ‫رن‬َ‫ي‬‫مؤد‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬- ‫لة‬ ‫دةركةوتن‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بة‬ ‫تايبةت‬ ‫مةترييةكاني‬ ‫سيكؤ‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫بةرامبةر‬ ‫زؤر‬ ‫ةخنةي‬ِ‫ر‬ ‫و‬ ‫هةية‬ ‫ضينايةتي‬ ‫كلتوري‬ ‫اليةنطري‬ ‫و‬ ،‫ون‬َ‫ي‬‫ناث‬ ‫تر‬ ‫تواناكاني‬ ‫زيرةكي‬ ‫ذةي‬َ‫ي‬َ‫ر‬ ‫وانةكاني‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫كة‬ ‫ابردوو‬ِ‫ر‬ ‫سةدةي‬ ‫حةفتاكاني‬ ‫و‬ ‫طا‬َ‫كؤمةل‬ ‫لة‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ئةداي‬ ‫بؤ‬ ‫وانينةكان‬ِ‫ر‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫يني‬ِ‫طؤر‬ ‫بة‬ ‫بةست‬ ‫ثشتيان‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بؤ‬ ‫يةكان‬َ‫ي‬‫نو‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ .‫يةتييةكةي‬َ‫كؤمةل‬ ‫بةها‬ • • ‫دةستكةوتةي‬ ‫لة‬ ‫دةدات‬ ‫ثيشان‬ ‫باش‬ ‫زؤر‬ ‫ئةداي‬ ‫كة‬ ‫ةي‬َ‫مندال‬ ‫لةو‬ ‫بريتيية‬ :‫كة‬ ‫بةوةي‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫مارلند‬ :‫خوارةوة‬ ‫ةهةندةكاني‬ِ‫ر‬ ‫لة‬ ‫زياتر‬ ‫يان‬ ‫لةيةك‬ ‫و‬ ‫ندن‬َ‫ي‬‫خو‬ • ‫ئةكاديمي‬ ‫ئامادةكاري‬- ‫ي‬َ‫عةقل‬ ‫تواناي‬- • ‫سةركردايةتي‬ ‫تواناي‬ - ‫نةرانة‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫كردنةوةي‬ ‫بير‬- • ‫ةيي‬َ‫جوول‬ ‫كارامةيي‬- ‫هونةري‬ ‫كارامةيي‬- • ‫بةراورد‬ ‫بة‬ ‫دةدات‬ ‫ثيشان‬ ‫باش‬ ‫زؤر‬ ‫ئةداي‬ ‫كة‬ ‫ةي‬َ‫مندال‬ ‫لةو‬ ‫بريتية‬ ‫كة‬ ‫بةوةي‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ناسةي‬َ‫ي‬‫ث‬ َ‫ي‬‫نو‬ ‫ةوتي‬ِ‫ر‬ :‫خوارةوة‬ ‫ةهةندةكاني‬ِ‫ر‬ ‫لة‬ ‫زياتر‬ ‫يان‬ ‫يةك‬ ‫لة‬ ‫تيايداية‬ ‫كة‬ ‫تةمةنييةي‬ ‫ة‬َ‫كؤمةل‬ ‫ئةو‬ َ‫لةطةل‬ • ‫بةرز‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫تواناي‬- ‫بةرز‬ ‫ي‬َ‫عةقل‬ ‫تواناي‬- • ‫باش‬ ‫زؤر‬ ‫كارامةيي‬ ‫داني‬ ‫ئةنجام‬ ‫تواناي‬- ‫بةرز‬ ‫ئةكاديمي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫ه‬ ‫بةدةست‬ ‫تواناي‬- • .‫سةربةخؤيي‬ ‫و‬ )‫(مرونة‬ ‫نةرمي‬ ،‫بةرز‬ ‫هانداني‬ ،‫بوون‬ ‫ثابةند‬ ،‫بوون‬ ‫بةردةوام‬ ‫تواناي‬-
  • 14.
    ‫الموهوب‬ ‫الطفل‬ ‫وتشخيص‬‫قياس‬ ‫أبعاد‬ ‫السمات‬ ‫الشخصية‬ ‫والعقلية‬ ‫السمات‬ ‫تقيس‬ ‫الشخصية‬ ‫وتؤكد‬ ‫والعقلية‬ ‫أحكام‬ ‫على‬ ‫المدرسين‬ ‫كالطالقة‬ ‫والمرونة‬ ‫في‬ ‫واألصالة‬ .‫التفكير‬ ‫القدرة‬ ‫اإلبداعية‬ ‫تقيس‬ ‫مثل‬ ‫اإلبداع‬ ‫مقياس‬ ‫تورانس‬ ‫يتألف‬ ‫الذي‬ ‫من‬ :‫صورتين‬ +‫لفظي‬ .‫شكلي‬ ‫التحصيل‬ ‫األكاديمي‬ ‫تقيس‬ ‫التحصيل‬ ‫األكاديمي‬ ‫عنها‬ ‫ويعبر‬ ‫مئوية‬ ‫بنسبة‬ :‫مثل‬ ‫امتحانات‬ ‫أو‬ ‫المدرسة‬ .‫القبول‬ ‫القدرة‬ ‫العقلية‬ ‫تقيس‬ ‫مثل‬ ‫الذكاء‬ ‫مقياس‬ -‫ستانفورد‬ ،‫بينيه‬ .‫وكسلر‬
  • 15.
    • ‫دةدات‬ ‫نيشان‬ ‫بةرز‬‫ي‬َ‫عةقل‬ ‫تواناي‬ ‫كة‬ ‫دةكات‬ ‫ناسة‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫تاك‬ ‫وةكو‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫ينزولي‬ِ‫ر‬ .‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫داوا‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫كة‬ ‫ئةركانةي‬ ‫ئةو‬ ‫كردني‬ َ‫بةجي‬َ‫ي‬‫ج‬ ‫بؤ‬ ‫بوون‬ ‫ثابةند‬ ‫تواناي‬ ‫و‬ ‫نان‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫بؤ‬ • :‫بةهرةداران‬ ‫بؤ‬ ‫ثةروةردةييةكان‬ ‫ؤطرامة‬ِ‫ثر‬ • ‫جياوازي‬ ‫بةهؤي‬ ‫ئةمةش‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫ئاسايي‬ ‫كةساني‬ ‫شكةشي‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫كة‬ ‫ؤطرامانةي‬ِ‫ثر‬ ‫لةو‬ ‫جياوازة‬ ‫كردني‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫لة‬ ‫جياوازيةش‬ ‫ئةم‬ ‫سروشتي‬ ،‫ؤطرامانة‬ِ‫ثر‬ ‫لةو‬ ‫يةك‬ ‫هةر‬ ‫ئامانجي‬ ‫و‬ ‫قوتابخانة‬ ‫ضوونة‬ ‫بؤ‬ ‫كردن‬ ‫را‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫هةروةها‬ ‫و‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫دةردةكةو‬ ‫بةهرةداران‬ ‫بؤ‬ ‫ؤطرامةكان‬ِ‫ثر‬ .‫كةمتر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫بةكات‬ ‫كردني‬ ‫تةواو‬ • ‫ؤطرامة‬ِ‫ثر‬ ‫كخستني‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫كردني‬ ‫را‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫كردن‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫وان‬َ‫ي‬‫لةن‬ ‫هةية‬ ‫هاوبةش‬ ‫ثةيوةندييةكي‬ ‫ؤسةي‬ِ‫ثر‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫سةرناكةو‬ ‫تر‬ ‫ئةوي‬ َ‫بةبي‬ ‫ؤسة‬ِ‫ثر‬ ‫يةك‬ ‫كة‬ ،‫بةهرةداران‬ ‫بؤ‬ ‫ثةروةردةييةكان‬ ‫ماوةيةكي‬ ‫بة‬ ‫ك‬َ‫ي‬‫قؤناغ‬ ‫بووني‬ ِ‫ثةر‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫لة‬ ‫دةدات‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫بة‬ ‫طة‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫كردن‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫بةو‬ ‫بةهرةمةند‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ ‫كردني‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫بة‬ ‫دةدات‬ ‫وو‬ِ‫ر‬ ‫تةنها‬ ‫كردن‬ ‫را‬َ‫ي‬‫خ‬ ‫و‬ ‫كةم‬ ‫كاتي‬ .‫تر‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫قؤناغ‬ ‫بؤ‬ ‫بوون‬ ِ‫ثةر‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫بة‬ ‫دةدةن‬ ‫ةكة‬َ‫مندال‬ ‫بة‬ ‫طة‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ ‫كة‬ ‫ئةزموونانةي‬
  • 16.
    • :‫بةهرةداران‬ ‫بؤ‬ ‫ثةروةردةييةكان‬‫ؤطرامة‬ِ‫ثر‬ • :‫ثةروةردةييةكان‬ ‫ماددة‬ ‫*فشاري‬ ‫زانيني‬ ‫بؤ‬ ‫شوو‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫تاقيكردنةوةيةكي‬ ‫ئةنجامداني‬ ‫طاي‬َ‫ي‬ِ‫لةر‬ ،‫ت‬َ‫ي‬‫ن‬َ‫ي‬‫دةسةلم‬ ‫خؤي‬ ‫هاتووي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫قوتابييةكة‬ ‫ئةوةي‬ ‫دواي‬ ،‫هاتووة‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫ي‬َ‫ي‬‫ل‬ ‫كة‬ ‫ؤكةي‬ِ‫ناوةر‬ ‫ئةو‬ .‫بكات‬ ‫دةستةبةر‬ ‫زياتر‬ ‫دةرفةتي‬ ‫و‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫نةب‬ ‫زار‬َ‫ي‬‫ب‬ ‫ئةوةي‬ ‫بؤ‬ ‫ت‬َ‫ي‬‫ن‬َ‫ي‬ِ‫دةثةر‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫بابةتةكة‬ • :‫خؤيي‬ ‫رايي‬َ‫ي‬‫*خ‬ .‫بكةون‬ ‫ش‬َ‫ي‬‫ث‬ ‫خؤيان‬ ‫رايي‬َ‫ي‬‫بةخ‬ ‫كة‬ ‫دةدات‬ ‫ن‬ ‫اَل‬‫مندا‬ ‫بة‬ ‫طة‬َ‫ي‬ِ‫ر‬ • : ‫ئاسايي‬ ‫ثؤلي‬ ‫لة‬ ‫*دةرضوون‬ 5 - 6 .‫نةوة‬َ‫ي‬‫دةكر‬ ‫كؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫ثؤل‬ ‫لة‬ ‫بةهرةدار‬ ‫ي‬َ‫مندال‬ • :‫هاوينة‬ ‫كردني‬ ‫ةمةند‬َ‫دةول‬ ‫ؤطرامةكاني‬ِ‫*ثر‬ ‫قوتابخانة‬ ‫لة‬ ‫هاوينة‬ ‫تايبةتي‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫س‬ِ‫كؤر‬ ‫وةي‬َ‫ي‬‫لةش‬ .‫كامثةكان‬ ‫يان‬ • :‫تايبةتةكان‬ ‫*قوتابخانة‬ ‫طران‬ ‫و‬ ‫دةطمةن‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ ‫طونجاو‬ ‫ؤطرامي‬ِ‫ثر‬ ‫و‬ ‫بةرنامة‬ ‫كردني‬ ‫دابين‬ .‫بةهاية‬ • :‫ةوة‬َ‫لةمال‬ ‫كردن‬ ‫ر‬َ‫ي‬‫*ف‬ .‫بةهرةدارةكة‬ ‫قوتابيية‬ ‫بؤ‬ ‫تايبةت‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫نةر‬َ‫ي‬‫اه‬ِ‫ر‬ ‫يان‬ ‫مامؤستا‬ ‫كردني‬ ‫دابين‬
  • 17.
    • :‫تايبةت‬ ‫ثةروةردةي‬ ‫لة‬‫طشتييةكان‬ ‫استة‬ِ‫ئار‬ • :‫يةكةم‬ ‫استةي‬ِ‫ئار‬ .‫ئاساييةكان‬ ‫قوتابخانة‬ ‫لة‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةدارةكان‬ ‫قوتابية‬ ‫كردني‬ َ‫كةل‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫داواي‬ :‫استةية‬ِ‫ئار‬ ‫ئةم‬ ‫ثاساوةكاني‬ • 1 .‫ئاساييةكاندا‬ ‫ثؤلة‬ ‫لة‬ ‫يةكان‬َ‫عةقل‬ ‫توانا‬ ‫سروشتي‬ ‫كردني‬ ‫دابةش‬ ‫ثاراستني‬- • 2 .‫ئاساييةكاندا‬ ‫ثؤلة‬ ‫لة‬ ‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫ثاراستني‬- • :‫دووةم‬ ‫استةي‬ِ‫ئار‬ .‫ئاساييةكاندا‬ ‫قوتابخانة‬ ‫لة‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةداران‬ ‫كردنةوةي‬ ‫جيا‬ ‫داواي‬ :‫استةية‬ِ‫ئار‬ ‫ئةم‬ ‫ثاساوةكاني‬ • 1 .‫جياكان‬ ‫جيا‬ ‫لةبوارة‬ ‫تايبةتةكان‬ ‫زانستية‬ ‫ستافة‬ ‫و‬ ‫توانا‬ ‫كردني‬ ‫ئامادة‬- • 2 .‫طا‬َ‫كؤمةل‬ ‫جياوازةكاني‬ ‫سةركردايةتية‬ ‫كردني‬ ‫ئامادة‬- • 3 .‫جياكاندا‬ ‫جيا‬ ‫بوارة‬ ‫لة‬ ‫بةهرةدارةكان‬ ‫قوتابيية‬ ‫بؤ‬ ‫زانستي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫دةرفةتي‬ ‫ةخساندني‬ِ‫ر‬- • :‫يةم‬َ‫ي‬‫س‬ ‫استةي‬ِ‫ئار‬ ‫لة‬ ‫م‬ ‫اَل‬‫بة‬ ‫ئاساييةكان‬ ‫قوتابخانة‬ ‫لة‬ ‫دةكات‬ ‫بةهرةداران‬ ‫كردني‬ َ‫كةل‬َ‫ي‬‫ت‬ ‫داواي‬ :‫استةية‬ِ‫ئار‬ ‫ئةم‬ ‫ثاساوةكاني‬ .‫تايبةت‬ ‫ثؤلي‬ • 1 .‫يةتي‬ ‫اَل‬‫كؤمة‬ ‫كي‬َ‫ي‬‫كارل‬ ‫ثاراستني‬- 2 ‫زانستية‬ ‫ستافة‬ ‫و‬ ‫توانا‬ ‫كردني‬ ‫ئامادة‬- ‫جياوازةكان‬ ‫سةركردايةتيية‬ ‫وة‬ ‫تايبةتةكان‬ • 3 ‫قوتابيان‬ ‫بؤ‬ ‫زانستي‬ ‫ناني‬َ‫ي‬‫داه‬ ‫دةرفةتي‬ ‫ةخساندني‬ِ‫ر‬-