солонгос хэл

1. Анхан шатны хичээл
Хичээл №1. Солонгос хэлний цагаан толгой
한국어 자모
Үсэг Галиг Үсгийн нэр
латин кирилл
ㄱ g/k (k) г 기역 ги йөг
ㄴ n н 니은 ни ынь
ㄷ d/t(t) д 디귿 ти гыд
ㄹ r/l р/л 리을 ри ыл
ㅁ m м 미음 ми ым
ㅂ b/p (p) б 비읍 би ыб
ㅅ s(t) с(д) 시옷 ши уд
ㅇ ng нг 이응 и ын
ㅈ j(t) ж(д) 지읒 жи ыд
ㅊ ch(t) ч(д) 치읓 чи ыд
ㅋ k(k) к(г) 키윽 ки ыг
ㅌ t(t) т(д) 티읕 ти ыд
ㅍ p(p) п(б) 피읖 пи ыб
ㅎ h(t) х(д) 히읗 хи ыд
ㄲ kk(k) гг(г) 쌍 기역
ссан ги йөг
ㄸ tt дд 쌍 디귿
ссан ти гыд
ㅃ pp бб 쌍 비읍
ссан би ыб
ㅆ ss(s) сс(д) 쌍 시옷
ссан ши уд
ㅉ jj жж 쌍 지읒
ссан жи ыд
Солонгос эгшиг ба гийгүүлэгчийн нийлмэл
한글 자음 모음 표
ㅏ
(а)
ㅑ
(я)
ㅓ
(о)
ㅕ
(ё)
ㅗ
(у)
ㅛ
(юу)
ㅜ
(ү)
ㅠ
(юү)
ㅡ
(ы)
ㅣ
(и)
ㄱ(기억)
г
가
(ka)
갸
(кя)
거
(ко)
겨
(кё)
고
(ку)
교
(кюу)
구
(кү)
규
(кюү)
그
(кы)
기
(ки)
ㄴ(니은)
н
나
(на)
냐
(ня)
너
(но)
녀
(нё)
노
(ну)
뇨
(нюу)
누
(нү)
뉴
(нюү)
느
(ны)
니
(ни)
ㄷ(디귿)
д,т
다
(та)
댜
(тя)
더
(то)
뎌
(тё)
도
(ту)
됴
(тюу)
두
(тү)
듀
(тюү)
드
(ты)
디
(ти)

2. ㄹ(리을)
р,л
라
(ра)
랴
(ря)
러
(ро)
려
(рё)
로
(ру)
료
(рюу)
루
(рү)
류
(рюү)
르
(ры)
리
(ри)
ㅁ(미음)
м
마
(ма)
먀
(мя)
머
(мо)
며
(мё)
모
(му)
묘
(мюу)
무
(мү)
뮤
(мюү)
므
(мы)
미
(ми)
ㅂ(비읍)
б,п
바
(па)
뱌
(пя)
버
(по)
벼
(пё)
보
(пу)
뵤
(пюу)
부
(пү)
뷰
(пюү)
브
(пы)
비
(пи)
ㅅ(시읏)
с,ш
사
(са)
샤
(шя)
서
(со)
셔
(шё)
소
(су)
쇼
(шюу)
수
(сү)
슈
(шюү)
스
(сы)
시
(ши)
ㅇ(이응)
"н"
아
(а)
야
(я)
어
(о)
여
(ё)
오
(у)
요
(юу)
우
(ү)
유
(юү)
으
(ы)
이
(и)
ㅈ(지읒)
ж,ч
자
(ча)
쟈
(чя)
저
(чо)
져
(чё)
조
(чу)
죠
(чюу)
주
(чү)
쥬
(чюү)
즈
(чы)
지
(чи)
ㅊ(치읓)
ч
차
(ча)
챠
(чя)
처
(чо)
쳐
(чё)
초
(чу)
쵸
(чюу)
추
(чү)
츄
(чюү)
츠
(чы)
치
(чи)
ㅋ(키읔)
к,г
카
(ka)
캬
(кя)
커
(ко)
켜
(кё)
코
(ку)
쿄
(кюу)
쿠
(кү)
큐
(кюү)
크
(кы)
키
(ки)
ㅌ(티긑)
т
타
(та)
탸
(тя)
터
(то)
텨
(тё)
토
(ту)
툐
(тюу)
투
(тү)
튜
(тюү)
트
(ты)
티
(ти)
ㅍ(피읖)
п
파
(па)
퍄
(пя)
퍼
(по)
펴
(пё)
포
(пу)
표
(пюу)
푸
(пү)
퓨
(пюү)
프
(пы)
피
(пи)
ㅎ(히읗)
х
하
(ха)
햐
(хя)
허
(хо)
혀
(хё)
호
(ху)
효
(хюу)
후
(хү)
휴
(хюү)
흐
(хы)
히
(хи)
Гийгүүлэгч талаар нэмэлт
Тайлбар:
Хүү гийгүүлэгчид үгийн эхэнд хатуурч дуудагдана. Жишээ нь: г-к, д-т гэж,
Харин үгийнд дунд орвол хэвийн дуудагдана.
Эцэг гийгүүлэгчид үгийн дунд эхэнд адилхан хатуурч дуудагдана.
Эх гийгүүлэгчид үгийн дунд эхэнд адилхан хэвийн дуудагдана.
Нийлмэл эгшиг
Монгол галиг Нийлмэл эгшиг ‘ㅇ'-р амилах Бичих дараалал
Э ㅐ(ㅏ+ㅣ) 애 ㅇ이아애
Э ㅔ(ㅓ+ㅣ) 에 ㅇㅇㅡ어에
Еэ ㅒ(ㅑ+ㅣ) 얘 ㅇ이아야얘
Еэ ㅖ(ㅕ+ㅣ) 예 ㅇㅇㅡ여예
Ва ㅘ (ㅗ+ㅏ) 와 ㅇ오외와
үэ ㅙ (ㅗ+ㅐ) 왜 ㅇ오와왜
вэ ㅚ (ㅗ+ㅣ) 외 ㅇ오외
Во ㅝ (ㅜ+ㅓ) 워 ㅇ우워
Хүү ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅎ
Эцэг ㅋ ㅌ ㅍ ㅊ
эх ㄲ ㄸ ㅃ ㅆ ㅉ

3. Вэ ㅞ (ㅜ+ㅔ) 웨 ㅇ우워웨
Үи ㅟ (ㅜ+ㅣ) 위 ㅇ우위
ыи ㅢ (ㅡ+ㅣ) 의 ㅇ으의
Дэвсгэр үсэгийг зөв дуудах
받침글자의대표소리
ㄱ
(ㄱ)
г
수박, 국, 책, 목
сүбаг, күг, чэг, муг
ㅋ 부엌
пүог
ㄲ 밖, 낚시
паг, наг-ши
ㄴ (ㄴ) н 산, 눈, 언니
сань, нүнь, онь-ни
ㄷ
(ㄷ)
д
걷다, 숟가락
кодь-да, сүд-гараг
ㅌ 끝, 밑, 밭
гыд, мид, пад
ㅅ 빗, 낫, 옷, 젓가락
пид, над, уд, чод-гараг
ㅈ 빚, 낮, 낮다
пид, над, над-да
ㅊ 빛, 낯, 꽃
пид, над, гуд
ㅎ 히읗
хи-ыд
Тайлбар:
Дэвсгэр үсэгүүд зөвхөн (ㄱ, ㄴ, ㄷ, ㄹ, ㅁ, ㅂ, ㅇ) -р дуудагдана.
Солонгосоор зөв уншихад мөрдөгдөх дүрэм
ㄹ үсгийн ард эгшиг орсон үед "р" -ээр уншина.
이름 (ирым) Нэр
오늘은 (унырын) өнөөдөр бол
할아버지 (харабожи) өвөө
하루 (харү) нэг өдөр
우리 (ү-ри) бид, манай
나라 (нара) Улс
Харин бусад тохиолдолд ㄹ үсэг "ль"-ээр уншигдана.
한국말 (хангүнмаль) солонгос хэл
물 (мүль) ус
날씨 (нальши) цаг агаар

4. 불법 (пульбоб) хууль бус
월 (воль) сар (өдрийн)
빨리 (баль-ли) Хурдан
올라 (уль-ла) өгсөх, дээшлэх
얼마 (ольма) Хэд (үнэ)
무엇을 (мүосыл) Юу
계절 (кежоль) Улирал
화장실 (хуа-жаншил) 00 өрөө
Тайлбар: Анхаарч унших ёстой 6 гийгүүлэгч байдаг. Үүнд:
ㅅ(ㅆ), ㅈ, ㅊ, ㄷ, ㅌ, ㅎ-ээр төгссөн үг болон эдгээрийн ард ㅁ, ㄴ-ээс бусад гийгүүлэгч залгавал уг 6 гийгүүлэгчийг "ㄷ"-ээр уншина.
ㅅ ㅆ ㅈ ㅊ ㄷ ㅌ ㅎ
옷 있다 낮 꽃 받다 긑 히읏
(уд) (ид-да) (над) (гуд) (пад-да) (гыд) (хи-ыд)
Хувцас Байх өдөр Цэцэг Авах Төгсгөл Х-үсэг
Харин уг 6 гийгүүлэгчийн ард эгшиг ирвэл өөрийнх нь дуудлагаар уншина.
옷이 있어요 낮에 꽃이 받으세요
(уши) (ис-сою) (нажэ) (гучи) (падысэю)
Хувцас Байна Цэцэг аваарай
ㅌ" үсгийн ард "ㅣ" орвол ㅌ-нь "ㅊ"-ээр уншигдана 같이 (качи) хамт
"ㄷ" үсгийн ард "ㅣ" орвол ㄷ-нь "ㅈ"-ээр уншигдана. 굳이 (күжи) зориуд
"ㄷ" үсгийн ард "ㅎ" орвол ㄷ-нь "ㅊ"-ээр уншигдана. 닫히다 (тачида) хаагдах
Тайлбар:
Үгийн эхэнд ㄱ,ㄷ,ㅈ,ㅂ нь хатуурч уншигддаг.
ㄱ - 가게 (kage) Дэлгүүр
가수 (kasu) Дуучин
ㄷ - 담배 (tambe) Тамхи
다반 (taban) Цайны газар
ㅈ - 자유 (chayun) Эрх чөлөө
자연 (chayon) Байгаль
ㅂ - 비누 (pinu) Гар нүүрийн саван
바다 (pada) Далай
ㅅ(ㅆ) ард ㅑ,ㅕ,ㅛ,ㅠ,ㅣ орвол "Ш"-ээр уншигдана.
시(shi) Цаг
샤워 (shyavo) Шүршүүр
와 - va
왜 - ve
외 - we
워 - vo
웨 - ve
위 - vi галиглаж уншина.
"요" ээр төгссөн зарим үсгийг "yo" оор галигладаг.
ㄹ үсгийн ард эгшиг орсон үед "r" ээр уншигдана.
이름 (irum) нэр
오늘은 (unirin) Өнөөдөр бол
할아버지 (hara-boji) Овоо
하루 (hary) 1 өдөр /бүр/
우리 (y-ri) бид,манай
나라 (nara) улс гэж уншигдана.
Харин бусад тохиолдолд ㄹ үсэг " Л " үсгээр уншигдана.
한국말 (hangunmal) Солонгос хэл
물 (myli) Ус
날씨 (nalishi) Цаг агаар
불법 (pylibob) Хууль бус
월 (voli) Сар (Өдөр хоногийн)
빨리 (balli) Хурдан
올라 (uli-la) Өгсөх, дээшлэх
얼마 (olima) хэд (Үнэ/мөнгө/)

5. 무엇을 (myosil) юу
화장실 (huanjanshil) Нойлийн өрөө
받침 ийн талаар
Үгийн дунд орсон "ㅎ" үсэг бараг уншигдахгүй.
"ㅎ" Урд юм уу ард ㄱ,ㄷ,ㅈ,ㅂ орвол "ㅎ" уншигдахгүй, харин энэ 4 гийгүүлэгч чангарч дуудагдана.
Жишээ:
이렇게 (iroke) Ингэж
그렇게 (kiroke) Тэгэж
좋다 (chuta) Сайн
많다 (manta) Их, олон
그렇지만 (kirochiman) Гэвч, гэхдээ
대답하다 (tedab-ada) хариулах
"ㅎ"+ㅣ ="ㅎ"-г уншихгүй.
Жишээ:
천천히 (chon-choni) Удаан
열심히 (yolishimi) Хичээнгүй
Анхаарч унших ёстой6 гийгүүлэгч ㅅ(ㅆ), ㅈ,ㅊ,ㄷ,ㅌ,ㅎ-ээр төгссөн үг болон эдгээрийн ард ㅁ,ㄴ-ээс бусад гийгүүлэгч орвол уг 6 гийгүүлэгчийг "ㄷ"-ээр
уншина.
Жишээ:
(ㅅ) 옷 (ud) Хувцас
(ㅆ) 있다 (id-da) Байх
(ㅈ) 낮 (nad) Өдөр
(ㅊ) 꽃 (gud) Цэцэг
(ㄷ) 받다 (pad-da) Авах
(ㅌ) 끝 (gid) Төгсгөл
(ㅎ) 히읏 (hi-yd) H- Үсэг
Харин уг 6 гийгүүлэгчийн ард эгшиг ирвэл өөрийн дуудлагаараа уншигдана.
Жишээ:
옷이 (ushi) Хувцас
있어요 (is-soyu) Байна.
낮에 (naje) Өдөрт
꽃이 (guchi) Цэцэг
받으세요 (padiseyu) Аваарай.
"ㅌ" + "ㅣ" = "ㅊ" 같이 (gachi) Хамт
"ㄷ" + "ㅣ" = "ㅈ" 굳이 (gyji) Зориуд
"ㄷ" + "ㅎ" = "ㅊ" 닫히다 (tachida) Хаагдах
(받침) гэж юу вэ?
Эгшигийн доор 1 буюу 2 гийгүүлэгч жийрэглэж бичигдсэн гийгүүлэгчийг бадчим гэнэ.
Дан ба давхар бадчимтай (Гийгүүлэгчтэй) үгийн ард эгшиг орвол 2 гийгүүлэгч 2-лаа уншигдана. Бусад тохиолдолд уг гийгүүлэгч зөвхөн хаалтанд байгаа нэг үсгээр уншигдана.
Үгийн дунд орсон "ㅎ" үсгийг уншихгүй гэдгийг мартав.
1. ㄱ,ㅋ,ㄲ,ㄳ,ㄺ (ㄱ)-ээр унших тохиолдол:
부엌 (pyog) гал тогоо
읽다 (ugda) Унших
읽으세요 (ilgiseyu) Уншаарай
(Үгийн хамгийн доор орсон гийгүүлэгч буюу бадчим үсгүүдийг (ㅋ,ㄱ) анхааралтай харан уншина уу!)
2. ㄴ,ㄵ,ㄶ (ㄴ)-ээр уншигдах тохиолдол:

6. 앉다 (anda) Суух
앉으세요 (anjiseyu) Суугаарай
많아요 (manayu) Их байна
3.ㄹ,ㄼ,ㄽ,ㄾ,ㅀ (ㄹ)-ээр уншигдах тохиолдол:
여덟 (yodoli) найм
핥다 (halida) Долоох
잃어서 (iroso) Алдаад
4. ㅁ,ㄻ (ㅁ) -ээр уншигдах тохиолдол:
봄 (pum) Хавар
닮다 (tamda) Төстэй царай
닮아요 (talimayu) Адилхан юм.
5. ㅂ,ㅍ,ㅄ,ㄿ (ㅂ)-ээр уншигдах тохиолдол:
잎 (ib) Навч
없다 (obda) байхгүй
업서요 (obsoyu) байхгүй байна (алга)
Гийгүүлэгч ижилсэн ёс
Эхний гийгүүлэгч өөрчлөгдөх тохиолдол:
1. ㅂ,ㅍ үсгийн ард ㅁ,ㄴ орвол уг 2 үсгийг "ㅁ" үсгээр уншина.
합니다 (hamnida) Хийдэг
십만 (shimman) Зуун мянга
2. ㅅ(ㅆ),ㄷ,ㅌ,ㅈ,ㅊ,ㅎ -ийнард ㅁ,ㄴ орвол уг 6 "ㄴ"-ээр уншигдана.
이삿날 (i-san nal) Нүүх өдөр
뜯는 곳 (din-in gud) урж, хуулах хэсэг
없는 것 없어요 (dmnin god obsoyo) байхгүй юм алгаа
3. ㄱ ард ㅁ,ㄴ орвол хэлний угийн "ㅇ"-ээр уншина.
박물관 (panmuliguan) Музей
한국말 (hangynmali) Солонгос хэл
Сүүлийн гийгүүлэгч өөрчлөгдөх тохиолдол:
4. ㅁ,ㄴ ард ㄹ орвол ㄹ нь "ㄴ" ээр уншигдана.
음력 (imnyog) Билгийн тоолол
대통령 (tetun-nyon) Ерөнхийлөгч
Хоёулангийнх нь дуудлага өөрчлөгдөх тохиолдол:
5.ㅂ,ㄱ ард ㄹ орвол ㄹ үсгийг "ㄴ" ээр уншина. (Дээрхи 1 ба 4-р дүрэм давхар нөлөөлж буйг ажиглана уу.)
수업료 (cyomnyu) Хичээлийн төлбөр
착룍 (chan-nyug) Газардах
6. ㄴ ард ㄹ орвол ㄹ үсгийг "ㄴ" ээр дуудах зарим үгс
판단력 (pandan-nyog) Дүгнэх чадвар
음운론 (imyn-nun) авиа судлал
7. ㄴ+ㄹ = ㄴ үсгийг нь ㄹ-ээр уншигдах зарим үгс.
연락하다 (yoi-lagkada) Холбоо барих
신라 (shil-la) Shilla uls (Solongos ulsiin ertnii ner)
8. ㄹ+ㄴ=ㄴ үсгийг "ㄹ" үсгээр уншина.

7. 설날 (soli-lali) Цагаан сар
칼날 (kali-lali) Хутганы ир
За ингээд та бүхэн уншиж бичиж сурлаа. Одоо дүрэм!!!!
1.Хүндэтгэлийнхэлбэр -ㅂ니다/습니다: тэгэж ингэж байна, тэгдэг ингэдэг /байна, даг 4 зэрэг/ (ㅂ니다 - гийгүүлэгчээр төгссөн үйл үгэнд харин 습니다 - эгшигээр төгссөн үйл
үгэнд тус тус залгаж хэрэглэнэ.)
Жич: Үйл үгийн энэ хэлбэрийг энгийн амьдралийн яриан дээр цөөхөн хэрэглэдэг.(Ажил дээрээ албан тушаалтануудтай харьцах илтгэл тавих гэх мэт нөгөө хүнээ хүндэтгэх
албаны хэл гэж болно.)
Жишээ:
(보다) 보 : 다 보+ㅂ니다 = 봅니다 (харж байна, хардаг)
vndes Хувилгах хэсэг
(오다) 좋 : 다 좋+습니다= 좋습니다 (сайхан байна, сайхан)
2.Хураангуй (Хүндэтгэлийн) хэлбэр - 아요/어요. (ㅗ,ㅏтөгссөн үйл үгэн дээр, гийгүүлэгч болон l-ээр төгссөн үгэнд тус тус залгаж хэрэглэнэ.)
Жич: Энэ хэлбэр нь маш түгээмэл хэрэглэгддэг бөгөөд харьцан ярилцагч этгээд өөрөөс нь ахмад настай эсвэл албан тушаалаар дээр хүн /захирал, дарга гэхмэт/ тохиолдолд,
мөн үйлчилгээний газар их хэрэглэгддэг.
Жишээ:
(보다) 보 : 다 보+아요=봐요 (payu)
үзэх үзэж байна
(가다) 가 : 다 가+아요 = 가요 (kayu)
явах явж байна.
(먹다) 먹 : 다 먹+어요=먹어요 (mogoyu)
идэх идэж байна.
(마시다) 마시 : 다 마시+어요=마셔요 (mashyoyu)
уух ууж байна.
(좋다) 좋 : 다 좋+아=좋아요 (chuvayu)
дуртай байх Дуртай байна, таалагдаж байна.
3.Өдөр тутмын хэллэг: Үйл үгэнд ямар нэгэн төгсгөл залгахгүй шууд тухайн цагт нь хувиргаж ярих хэлбэр юм. Өөрөөр хэлбэл 아요/어요-ийн төгсгөлийг нь хасан 요 төгсгөлийг
хасан ярих хэлбэр.
Жишээ:
(보다) 보 : 다 봐 (pa) Үз
(가다) 가 : 다 가 (ka) Яав
(먹다) 먹 : 다 먹어 (mogo) Ид
(마시다) 마시 : 다 마셔 (mashyo) Уу
(좋다) 좋 : 다 좋아 (chuva) Сайхан байна, тэгье, за, ок
Жич: Энэ хэлбэр нь захиран тушаах болон хүсэх үед хэрэглэгдэнэ гэдгийг анхаарна уу.