Download as PDF, PPTX
sieu am mach mau chi duoi
- 1. SIEÂU AÂM MAÏCHMAÙU CHI DÖÔÙI ThS.BS.TRẦN THỊ TUYẾT LAN
- 2. I. SIEÂU AÂMÑOÄNG MAÏCH CHI DÖÔÙI • Phöông tieän kyõ thuaät: ñaàu doø linear taàn soá 5 MHz, doppler maøu, ñoä phaân giaûi cao. • Beänh nhaân tö theá naèm ngöõa khi sieâu aâm ñoäng maïch, gaäp goái 30 ñoä khi sieâu aâm ÑM khoeo
- 3. Trình töï sieâuaâm ñoäng maïch • Khai thaùc beänh sö,û chuù yù trieäu chöùng ñau caùch hoài, loaïn döôõng ôû haï chi • Yeáu toá nguy cô: cao huyeát aùp, tieåu ñöôøng, thuoác laù… • Baét maïch, ño huyeát aùp chi döôùi, ño chæ soá ABI • Sieâu aâm doppler maïch maùu ghi nhaän baát thöôøng treân B mode, vaän toác doøng maùu…
- 4. Sô ñoà ñoängmaïch chi döôùi • ĐMCB: chia nhánh ĐM chậu chung P và T ở ngang rốn (CSTL 4) . • ĐM chậu chung: dài 3.5-12 cm, chia nhánh ĐM chậu trong và ngoài ở ngang gai chậu trước trên • ĐM chậu trong:cấp máu vùng chậu. • ĐM chậu ngoài: dài 6-12 cm, cho nhánh ĐM chậu mũ sâu, ĐM thượng vị dưới, trở thành ĐM đùi chung ở ngang mức dây chằng bẹn. • ĐM đùi chung: chia thành ĐM đùi sâu và ĐM đùi nông khoảng 2-5 cm dưới dây chằng bẹn. • ĐM đùi sâu: luôn ở phía sau ngoài ĐM đùi nông, cấp máu cho vùng đùi, thành THBH khi ĐM đùi nông tắc. Cho nhánh ĐM mũ trong và mũ ngoài ngay dưới chổ xuất phát.
- 5. • ĐM đùinông: mặt trong đùi, thành ĐM khoeo ở ngang mức ống cơ khép trên gối. Cho nhánh ĐM gối xuống: THBH khi ĐM đùi nông và khoeo tắc. • ĐM khoeo: trong hố khoeo, chia nhánh dưới gối thành ĐM chày trước và Thân chày mác • ĐM chày trước: mặt trước ngoài cẳng chân, dọc theo xương chày, xuyên qua màng gian cốt, rồi chạy xuống cẳng chân dưới thành ĐM mu chân ở mặt trước bàn chân. • Thân chày mác chia thành: ĐM chày sau và ĐM mác • ĐM chày sau: chạy ở mặt trong cẳng chân, phía sau mắt cá trong. • ĐM mác: nằm sâu hơn ĐM chày sau ở cạnh bờ xương mác, chạy phía trước mắt cá ngoài • Bàn chân được cấp máu chủ yếu bởi ĐM mu chân và Cung gan chân trong và ngoài (là các nhánh tận của ĐM chày sau)
- 6. Moác giaûi phaãugiuùp xaùc ñònh ñöôøng ñi ñoäng maïch • ĐM chậu chung xuất phaùt ở ngang rốn • ÑM chaäu ngoaøi ñi ôû maët tröôùc trong cô thaét löng chaäu. • ÑM ñuøi cho nhaùnh ÑM ñuøi saâu khoaûng 2-5 cm döôùi daây chaèng beïn. • ÑM ñuøi noâng chaïy doïc maët trong ñuøi theo ñöôøng ñi cuûa cô may • ÑM chaøy sau chaïy doïc theo cô chaøy sau, ñoaïn xa ôû sau maét caù trong. • ÑM chaøy tröôùc chaïy doïc theo xöông chaøy, ñoaïn xa ôû maët tröôùc baøn chaân. • ÑM maùc chaïy saâu, trôû neân noâng ôû tröôùc maét caù ngoaøi.
- 7. TUẦN HOÀN BÀNGHỆ ĐM bệnh ĐM bình thường Tuần hoàn bàng hệ ĐM chậu chung ĐM chậu ngoài ĐM thắt lưng-ĐM chậu trong đối bên-ĐM chậu ngoài nhận máu retrograde từ ĐM chậu trong ĐM chậu ngoài ĐM đùi chung ĐM chậu trong-ĐM chậu mũ sâu-ĐM thượng vị dưới ĐM đùi chung Chổ chia ĐM đùi ĐM mũ đùi-ĐM đùi nông nhận máu retrograde từ ĐM đùi sâu ĐM đùi nông ĐM khoeo trên gối ĐM đùi sâu-ĐM gối xuống hoặc gối trên ĐM đùi nông ĐM khoeo dưới gối ĐM đùi sâu-ĐM gối dưới ĐM khoeo Đoạn xa ĐM khoeo ĐM gối trên-ĐM gối dưới Các ĐM chày đoạn gần Các ĐM chày đoạn xa Nhiều THBH ở cẳng chân nhưng không đủ lớn để cấp máu cho bàn chân
- 9.
- 10. Hình ảnh Dopplermàu ĐM chậu chung
- 11. Vị trí siêuâm ĐM đùi (cắt ngang và cắt dọc)
- 13. 1. ĐM đùichung (CFA) 5. ĐM đùi sâu (PA) 2. TM đùi chung (CFV) 6. TM đùi nông (SFV) 3. Chổ nối hiển đùi 7. TM đùi sâu (PV) 4. ĐM đùi nông (SFA)
- 14. Hình 2D vaøDoppler maøu cuûa ÑM ñuøi chung
- 15. Vị trí siêuâm ĐM khoeo đoạn xa vàThân chày mác
- 16. Hình Doppler củaĐM khoeo bình thường
- 18. Hình Doppler màucủa ĐM-TM chày sau và ĐM mác
- 19. Hình Doppler màucủa ĐM-TM chày trước
- 20. Hình Doppler màucủa ĐM-TM chày sau
- 21. Phoå doppler ñoängmaïch chi döôùi Phổ 3 pha với cửa sổ phổ rõ: pha dương tương ứng kỳ tâm thu, pha âm nhỏ do kháng lực ngoại biên cao, pha dương nhỏ tương ứng kỳ tâm trương.
- 22. Phoå doppler trongheïp ÑM chi döôùi
- 24. PHÂN ĐỘ HẸPĐM CHI DƯỚI
- 26. Hẹp nặng ĐMđùi nông SFA: PSV of A 69 cm/sec PSV of B 349 cm/sec B / A 349 / 69 = 5 > 80% diameter stenosis
- 27. Caùc beänh lyùñoäng maïch chi döôùi thöôøng gaëp treân sieâu aâm • Xô vöõa ñoäng maïch gaây heïp hoaëc taéc maïch. • Taéc ÑM do huyeát khoái, do maûnh suøi • Phình, giaû phình ñoäng maïch • Doø ñoäng tónh maïch
- 28. 1. Heïp/tắc ÑMchi döôùi do xô vöõa ÑM • Laâm saøng: maát maïch mu chaân, chæ soá ABI < 0,9 • Hình 2D ñieån hình: ngang choå heïp coù maûng echo ñoàng nhaát caûn aâm trung bình, xuaát phaùt töø lôùp noäi maïc phaùt trieån vaøo loøng ñoäng maïch • Caùc maûng xô vöõa naøy coù theå taêng caûn aâm, khoâng ñoàng nhaát, voâi hoaù, beà maët khoâng ñeàu. • Trong tröôøng hôïp gaây taéc maïch: loøng maïch laáp ñaày khoaûng echo ñoàng nhaát hoaëc khoâng ñoàng nhaát, caûn aâm ít ñeán trung bình, coù khi taêng saùng vaø teo loøng maïch maùu ôû ñoaïn xa.
- 29. Hẹp nặng ĐMđùi nông Phổ tardus-parvus ở ĐM khoeo
- 30. Tắc ĐM đùinông: THBH sau chổ tắc
- 31. Tắc ĐM đùinông tại gốc
- 32. Tắc ĐM chậuchung: flow đảo ngược từ ĐM chậu trong cấp máu cho ĐM chậu ngoài
- 33. Tắc ĐM chậungoài
- 34. Heïp ÑM Ñuøichung do xô vöõa ñoäng maïch
- 35. Tắc ĐM khoeodo XVĐM (plaque trong lòng mạch) và huyết khối (echo giảm và đồng nhất trong lòng mạch)
- 36. 2. Phình ñoängmaïch • Goïi laø phình khi coù söï taêng kích thöôùc taïi choå > 20% kích thöôùc bình thöôøng, xaûy ra do thaønh maïch maùu bò yeáu. • Thaønh tuùi phình coù theå chöùa ñaày huyeát khoái coù theå khoâng thaáy treân hình chuïp maïch maùu • Sieâu aâm giuùp chaån ñoùan vaø theo doõi dieãn tieán. • Phaãu thuaät laø caàn thieát khi tuùi phình lôùn > 2-3 cm hoaëc khi coù bieán chöùng thuyeân taéc ôû xa.
- 37. Phình ôû ÑMkhoeo- Huyết khối thuyeân tắc ñoạn xa
- 38. 3. Giaû phìnhôû ÑM chi döôùi. • Nguyeân nhaân thöôøng gaëp laø do haäu quaû cuûa ñaët catheter ÑM ( ñeå ño huyeát aùp ÑM hoaëc can thieäp ÑMV…), ngoaøi ra coøn coù theå do chaán thöông, nhieãm truøng. • Phình giaû thöôøng thaáy döôùi daïng mass maø voû ngoaøi thöôøng laø huyeát khoái bao boïc loøng giaû ôû trong, loøng giaû coù hieän töôïng flow dòch chuyeån beân trong vaø coù thoâng noái vôùi ñoäng maïch keá caän, phoå doppler choå noái coù daïng doøng chaûy vaän toác cao vaø 2 chieàu ( to- and-fro).
- 39. Giaû phình ôûÑM khoeo
- 40. Giả phình ĐMđùi chung
- 41. 3. Doø Ñoäng-Tónhmaïch chi döôùi • Thoâng noái ñoäng tónh maïch laø beänh coù theå laø baåm sinh hoaëc maéc phaûi do chaán thöông, nhieãm truøng hoaëc loeùt tuùi phình • Vuøng chi bò aûnh höôûng bò söng, tím, giaõn tónh maïch noâng, coù theå sôø thaáy thrill. • Treân sieâu aâm maøu thaáy vuøng moâ coù maøu xanh ñoû loang loå. Taïi ñöôøng doø doppler ghi nhaän coù doøng chaûy roái ( turbulent flow), vaän toác taêng, coù khi laø phoå lieân tuïc. Doppler ôû phaàn TM coù vaän toác cao vaø daïng phoå ñoäng maïch, coù doøng chaûy ngöôïc.
- 42. Phoå doppler phaànñoäng maïch ngay choå doø
- 43. ĐO ABI (AnkleBrachial Index) • Bn nằm nghỉ 5 phút trước khi đo HA. • Đo HA tâm thu 2 bên ở cánh tay (ĐM cánh tay) và cẳng chân ( ĐM chày sau và chày trước) • Nếu không có tín hiệu từ 2 ĐM chày, thì đo HA tâm thu của ĐM mác • Dùng HA cao nhất của cánh tay và của ĐM chày để tính chỉ số • Cùng lúc đo HA nên nghe tín hiệu Doppler của ĐM để phát hiện bất thường
- 44. Phân độ BệnhĐM dựa trên ABI
- 45. II. SIÊU ÂMTĨNH MẠCH CHI DƯỚI • Ñaàu doø linear, taàn soá 7MHz, doppler coù theå ghi ñöôïc vaän toác doøng maùu thaáp ñeán 6 cm/s, ñoä phaân giaûi cao ñeå coù theå quan saùt ñöôïc caùc TM döôùi da. • Beänh nhaân ôû tö theá naèm ngöûa, ngoài hoặc ñöùng • Quan saùt laâm saøng tìm caùc toån thöông giaõn tónh maïch, giaõn maïch daïng löôùi döôùi da, maát saéc toá, loeùt da, phuø chaân… • Sieâu aâm theo heä thoáng TM noâng- saâu 2 chi döôùi, thöôøng duøng maët caét ngang doø theo ñöôøng ñi cuûa tónh maïch. • Hệ TM noâng: TM hieån lôùn, TM hieån beù • Heä TM saâu: TM ñuøi chung, TM ñuøi saâu, TM ñuøi noâng, TM khoeo, TM chaøy sau, TM maùc, TM chaøy tröôùc, TM buïng chaân, Xoang vaø TM cô deùp
- 47. • Deep Accompaniedby artery – larger than artery Calf veins duplicated or triplicated Popliteal & femoral may be duplicated Valves: calf (1 every inch) – IVC (no valve) • Superficial Not accompanied by arteries GSV: Longest vein- 10-20 valves-duplicated SSV: Anatomy extremely variable • Perforators Hệ thống tónh maïch chi döôùi
- 48. Hệ thống tĩnhmạch sâu Hệ thống tĩnh mạch xuyên Flow từ TM nông qua TM sâu
- 49. Tĩnh mạch hiểnlớn • Dấu hiệu “Mắt Ai cập” Nằm trong khoang nông, bao bọc bởi mạc cơ và mạc hiển
- 50. • Dấu hiệu“Mickey mouse” : chổ nối hiển-đùi (J), TM đùi chung (V), ĐM đùi chung (A)
- 51. Tĩnh mạch hiểnbé Được bao bọc bởi mạc cơ (dưới) và mạc hiển (trên), cơ bụng chân giữa và bên.
- 52. Hình ĐM đùinông và 2 TM đi kèm
- 53. Hình aûnh sieâuaâm tónh maïch bình thöôøng • Coù flow töï nhieân (spontaneous) hay do ñeø eùp phaàn chi ôû xa • Thay ñoåi theo hoâ haáp vaø chu chuyeån tim (TM gần tim) (phasic) • Xeïp hoaøn toaøn döôùi löïc ñeø eùp • Caùc van tónh maïch hoaït ñoäng toát, thôøi gian traøo ngöôïc khoâng quaù 500 ms. • Coù theå coù moät ít caûn aâm töï phaùt
- 54. Flow thay đổitheo hô hấp Nhanh Chậm Liên tục
- 55. Phổ Doppler TMđùi chung bình thường: thay đổi theo chu chuyển tim và hô hấp
- 57. Phổ Doppler TMhiển lớn khi TM đùi nông và TM khoeo bị tắc
- 58. Hình ảnh sieâuaâm tónh maïch chaäu ngoaøi
- 59. Hình ảnh vantónh maïch ñuøi saâu vaø van TM hieån lôùn
- 60. Tónh maïch ñuøisaâu aán xeïp hoaøn toaøn
- 61. Caùc beänh lyùtónh maïch thöôøng gaëp • Huyeát khoái tónh maïch saâu • Suy tónh maïch maïn • Giaõn, phình tónh maïch
- 62. 1. Huyết khốitĩnh mạch saâu chi dưới • Laø beänh lyù raát thöôøng gaëp treân laâm saøng, 10% caùc beänh nhaân coù bieán chöùng thuyeân taéc phoåi coù theå daãn ñeán suy tuaàn hoaøn vaø töû vong. • Caùc yeáu toá ñoäc laäp döï baùo töû vong sôùm ôû beänh nhaân bò huyeát khoái TM bao goàm: lôùn tuoåi, giôùi nam, suy tim, beänh phoåi taéc ngheõn maõn tính, naèm vieän laâu ngaøy, beänh lyù thaàn kinh naëng, ung thö ñang tieán trieån (*) • Beänh raát hay taùi phaùt vôùi tyû leä 30% trong thôøi gian theo doõi 10 naêm (*)Heit. Predictors of survival after deep vein thrombosis and pulmonary embolism, Arch Intern med. 1999. 159: 445-453
- 63. Yeáu toá nguycô huyeát khoái tónh maïch • Lôùn tuoåi (> 65), phaãu thuaät, chaán thöông, naèm ñieàu trò daøi ngaøy taïi beänh vieän, beänh aùc tính tieán trieån, ñaët catheter trong tónh maïch, coù mang pacemaker, huyeát khoái TM noâng tröôùc ñoù, beänh thaàn kinh coù lieät chi… • Nguy cô huyeát khoái sau phaãu thuaät: phaãu thuaät lôùn (thay khôùp haùng, phaãu thuaät thaàn kinh, phaãu thuaät tim, gheùp thaän…), thôøi gian naèm ICU hôn 6 ngaøy, baát ñoäng chi, nhieãm truøng.
- 64. Huyết khối TMsâu chi dưới nặng
- 65. Sieâu aâm chaånñoaùn huyeát khoái tĩnh mạch • B mode: thaáy huyeát khoái, tónh maïch giaõn aán khoâng xeïp • Doppler xung: khoâng thaáy flow, flow khoâng taêng leân khi ñeø eùp vuøng xa, khoâng thay ñoåi vôùi hoâ haáp. • Doppler maøu: vuøng khuyeát trong loøng maïch, taêng flow ôû tónh maïch vuøng xung quanh (tuaàn hoaøn baøng heä). • Độ nhạy: 70%, độ đặc hiệu: 95-100%
- 66. Lực đè vừađủ: TM xẹp hoàn toàn và không làm biến dạng ĐM kế cận
- 67. Động tác đèxẹp TM đùi nông
- 68. Đè xẹp TMchày sau
- 69. Doppler TM cóHK tắc nghẽn
- 70. Hình ảnh Dopplermàu HK trôi trong TM đùi nông
- 71. Phaân bieät huyeátkhoái caáp vaø maïn • Huyeát khoái caáp ( < 14 ngaøy) Thöôøng gaây taéc TM hoaøn toaøn. TM daõn lôùn gaáp 1.5-2 laàn ñk ÑM ñi keøm Di ñoäng nhieàu, meàm Beà maët trôn laùng, caûn aâm ít Maät ñoä ñoàng nhaát Khoâng coù hieän töôïng taùi laäp doøng chaûy Khoâng hoaëc ít tuaàn hoaøn baøng heä • Huyeát khoái maïn ( > 14 ngaøy) Taéc nghẽn moät phaàn, coù hieän töôïng taùi laäp doøng chaûy Thöôøng coá ñònh, chaéc Beà maët khoâng ñeàu, taêng saùng Khoâng ñoàng nhaát.
- 72. Huyết khối cấpTM chày sau
- 73. HK cấp TMchày sau: càn âm kém, TM dãn lớn HK cũ hơn: tăng càn âm, TM không dãn
- 74. Huyết khối mạnTM đùi nông tái lưu thông một phần
- 75. 2. Suy tónhmaïch maïn tính vaø giaõn tónh maïch döôùi da (varicose vein) • Phaân loaïi laâm saøng beänh tónh maïch: C0: khoâng daáu hieäu beänh tónh maïch C1: giaõn taïo buùi caùc TM da nhoû hôn 1mm ñöôøng kính (telangiectasia) hoaëc coù giaõn TM daïng löôùi ( Reticular veins) vôùi ñöôøng kính töø 1-3 mm. C2: giaõn tónh maïch döôùi da ñöôøng kính treân 3 mm (varicose veins) C3: phuø C4a: taêng saéc toá da hoaëc chaøm C4b: vieâm maõn, xô hoaù da vaø moâ döôùi da chi döôùi (Lipodermatosclerosis) C5: loeùt tónh maïch ñaõ laønh seïo C6: loeùt tónh maïch ñang tieán trieån S: coù trieäu chöùng bao goàm naëng, ñau, teâ, ngöùa da, cöùng cô A: khoâng trieäu chöùng laâm saøng
- 76. Giaõn daïng buùicaùc tónh maïch dưới da nhoû hôn 1 mm (Telangiectasia)
- 77. Giaõn tónh maïchdaïng löôùi (reticular veins)
- 78. Giaõn tónh maïchlôùn döôùi da (varicose veins)
- 79. Loét tĩnh mạchđang tiến triển
- 80. Sieâu aâm dopplertrong giaõn tónh maïch • Giuùp cung caáp chính xaùc ñöôøng ñi, giaûi phaãu hoïc cuûa caùc TM noâng vaø saâu, xaùc ñònh caùc vò trí traøo ngöôïc töø TM saâu vaøo TM noâng vaø tình traïng caùc van tónh maïch • Ño kích thöôùc caùc TM lôùn vaø caùc choå noái. • Kích thöôùc TM hieån, TM xuyeân, TM ñuøi laø gôïi yù cho tình traïng taêng aùp löïc TM. • Caùc yeáu toá treân giuùp cho vieäc ñieàu trò xô hoaù tónh maïch bò suy, baûo toàn caùc tónh maïch bình thöôøng vaø giuùp theo doõi ñieàu trò ñeø eùp sau xô hoaù.
- 81. Suy van tĩnhmạch • Haäu quaû cuûa taêng aùp löïc tónh maïch. • Suy van tónh maïch nguyeân phaùt: hay gaëp nhaát (chieám 80%) • Suy van thöù phaùt: do huyeát khoái tónh maïch, chaán thöông, nhieãm truøng, suy tim… • Chaån ñoaùn: döïa vaøo doøng traøo ngöôïc qua van tónh maïch ñuû tieâu chuaån chaån ñoaùn, tự nhieân hoaëc qua nghieäm phaùp ñeø eùp ñoaïn xa chi, nghieäm phaùp Valsalva (chæ aùp duïng cho van ôû ñoạn gần như chổ nối TM hiển- ñuøi , TM ñuøi chung, ñoạn gần TM ñuøi noâng)
- 82. Chaån ñoaùn Suyvan tónh maïch NorthShoreVascular Laboratory-Sydney,Australia • Bình thường: phần lớn flow về phía tim, doøng traøo ngöôïc < 0,5s. • Nặng (Major): Doøng traøo ngöôïc keùo daøi ≥ 1s vaø vaän toác > 10 cm/s hoaëc theå tích doøng traøo ngöôïc > theå tích doøng gia taêng do cheøn eùp • Nhẹ (Minor): Doøng traøo ngöôïc keùo daøi < 1s HOAËC > 1s vaø vaän toác < 10 cm/s hoaëc theå tích doøng traøo ngöôïc < theå tích doøng gia taêng do cheøn eùp
- 83.
- 84. Suy van TMđùi chung
- 85. Traøo ngöôïc TMÑuøi-TM Hieån
- 86.
- 87. Chèn ép TMhiển lớn đoạn xa
- 88. Chèn ép TMhiển bé
- 89. Np Chèn épTM đùi nông (-)
- 90. Suy van TMhiển lớn nặng
- 91. Suy van TMchày trước nhẹ
- 92. Suy van TMchày sau nặng