Music 5
Q4: Week 1
Ang mga
Antas ng
Dynamics
Panuto: Tukuyin kung sa
anong pangkat
napabibilang ang mga
sumusunod na instrumento.
Isulat sa iyong kuwaderno
ang DL kung sa Drum and
Lyre, RD kung sa rondalla,
at IE kung sa Indigenous
Ensembles.
Ang mga Antas ng Dynamics
Ang awit ay isang uri ng
pagpapahayag ng damdamin. Ang
damdamin na ito ay maaaring
maramdaman sa pamamagitan ng
daloy ng melody nito, pagkakaayos
ng lyrics nito, sa daloy ng rhythm
nito, o kaya naman ay sa antas ng
dynamics na ginamit dito.
Ang dynamics ay ang lakas o
hina ng awit, at ito ay may iba’t
ibang antas. Ang dynamics ay
maaaring nakasulat sa
Italyano, Ingles, o sa kahit na
anong lenggwahe ito isinalin,
pero pangkaraniwan na ito ay
nakasulat sa Italyano o Ingles.
Narito ang mga antas ng
dynamics na pangkaraniwang
ginagamit.
Makikita sa talahanayan ang
pagkakasunod-sunod ng mga
antas ng dynamics mula sa mahina
hanggang sa malakas. Ang mezzo
forte, ang mezzo ay binibigkas
na /metsō /, ay maihahalintulad sa
lakas ng iyong pagsasalita o
speaking voice. Kapag ang iyong
speaking voice ay iyong hininaan,
ang lakas nito ay maihahalintulad
sa mezzo piano.
Kapag ito ay hininaan mo pang
muli ito ay magiging piano.
Kapag naman ang iyong
speaking voice ay iyong
nilakasan ito ay maihahalintulad
mo sa forte.
Ang crescendo /krə SHen dō/
ˈ ˌ
at decrescendo /dēkrə
ˌ
SHendō/ ay dalawang special
ˈ
dynamics markings.
Ang simbolo ng crescendo ( ) ay
maihahalintulad mo sa simbolo
ng ‘less than’ sa mathematics,
samantalang ang decrescendo
( ) naman ay maihahalintulad mo
sa simbolo ng ‘more than’.
Maaari ring isulat ang crescendo
sa pinaigsing anyo nito na cresc.
at ang decrescendo naman ay
decresc.
Ang Dynamics at ang Kaugnayan
Nito sa Damdamin ng Awit
Ang isang awit ay maaaring
malungkot, masaya, nakakaiyak,
nakakatuwa, nakakatakot, o
nagbibigay ng diwa ng kapayapaan.
Ang mga damdamin na ito ay
maaaring ipahayag sa pamamagitan
ng dynamics katulad ng nabanggit
na kanina.
Ang mezzo piano at piano ay
maaaring magpahayag ng
kalungkutan o kapayapaan. Ito ay
ginagamit sa isang awit katulad ng
lullaby na inaawit upang patulugin
ang mga sanggol. Ang mezzo
forte at forte naman ay maaaring
magpahayag ng kasiyahan,
katuwaan, pagkagulat,
pagkasorpresa, at minsan ay
katatakutan.
Karamihan sa mga awit ay
nagsisimula sa mahinang dynamics
at unti-unting lumalakas, subalit
may mga awit na nagsisimula agad
sa malakas na dynamics katulad ng
mga rock songs. Ang koro ng awit
ay malakas sapagkat ito ang
nagsisilbing climax ng isang awit.
Ang isang awit ay maaaring
magtapos ng mahina, papahina,
malakas, o papalakas.
Ang Dynamics sa Iskor ng
Awit
Pangkaraniwan na ang
dynamics ng isang awit ay
makikita sa iskor nito. Ito ay
nakasaad o nakasulat sa itaas
o ibaba ng staff. Ating pag-
aralan ang iskor ng ‘Pilipinas
Kong Mahal’ na nasa ibaba.
Makikita sa iskor ng ‘Pilipinas Kong
Mahal’ ang iba’t ibang dynamics na
nakasulat sa itaas ng staff: mp, mf,
f, at decrescendo ( ). Nakaposisyon
ang mga dynamics na ito kung
saang bahagi ng awit ito
magsisimula. Ang epekto ng isang
dynamics ay may bisa hanggang
walang bagong dynamics na
sumusunod dito upang ito ay
mabago.
Maaring isaad ang dynamics sa iskor ng awit sa iba’t
ibang paraan. Pag-aralan ang mga iskor na sumusunod.
Panuto: Sagutan ang mga
sumusunod na tanong. Isulat ang titik
ng iyong sagot sa iyong kuwaderno.
1. Ano ang dynamics?
a. bilis at bagal ng isang awit
b. lakas at hina ng isang awit
c. daloy ng tono ng isang awit ayon
d. pagkakaayos ng rhythm ng isang
awit
2. Alin sa mga sumusunod ang
isang antas ng dynamics?
a. andante b. moderato
c. piano d. rondo
3. Ano ang ibig sabihin ng forte?
a. mahina b. medyo mahina
c. malakas d. medyo malakas
4. Alin sa mga sumusunod ang simbolo
para sa crescendo?
5. Ano ang dynamics na nakasaad sa iskor
ng awit?
a. mahina
b. medyo mahina
c. papahina
d. mahinang-mahina
Panuto: Punan ng mga angkop na salita
ang mga patlang. Piliin ang iyong sagot
sa mga salita na nasa loob ng kahon.
Ang __________ ay nagbibigay
__________ sa isang awit. Ang mga
damdamin na ito ay maaaring
__________, __________ atbp ayon sa
gustong ipahayag ng __________.
1.Ano ang dynamics?
2. Ibigay ang anim na
antas na dynamics na
tinalakay sa araling ito.
Panuto: Isulat ang Tama sa iyong
kuwaderno kung ang mga
pangungusap ay nagsasaad ng
tamang konsepto tungkol sa
dynamics at Mali naman kung hindi.
______1. Ang dynamics ay
ginagamit upang isaad ang
damdamin ng isang awit.
______2. Ang allegro ay isang uri ng
dynamics.
______3. Ang simbolo ng
crescendo ay maihahalintulad sa
simbolo ng lesser than sa
mathematics.
_______4. Pangkaraniwang ang
masayang awitin ay may
malakas na dynamics.
_______5. Ginagamitan din ng
malakas na dynamics ang lullaby
A. Punan ang talahanayan ng mga naaayon na termino,
simbolo o mga salita. Isulat ang iyong sagot sa iyong
kuwaderno.
Arts 5
Q4: Week 1
3D at Eskultura:
Ang Tradisyon
ng Sining sa
Pilipinas
Panuto: Basahin nang mabuti ang
bawat katanungan. Isulat ang titik ng
tamang sagot sa iyong kuwaderno.
1. Ito ay isang uri ng paglilimbag kung
saan natatangi ang bawat malilikhang
larawan sa pamamagitan ng paglalagay
o pagdaragdag ng tinta (additive
method) o pagtatanggal o pagbabawas
ng tinta (subtractive method) sa malinis
na plate na karaniwang metal o salamin.
A. cardboard printing B. monoprinting
C.linoblock print D. string print
2. Ito ay ang pagkakaiba o
pagkakasalungat ng kulay, hugis, o
linya upang mabigyan emphasis o diin
ang paglilimbag.
A. balance B. harmony
C. contrast D. rhythm
3. Ito ay sining na nagsimula sa bansang Tsina
na ginamit sa pagtala ng kasaysayan ng
kanilang bansa. Ginamit din nila itong paraan
ng pagkukuwento gamit ang mga larawan.
A. eskultura B. paglilimbag
C. pagguhit D. pagpipinta
4. Ito ay isa sa mga pambihirang tanawin na
makikita sa mga bulubundukin ng Cordillera.
A. Bulkang Mayon B. Pagsanjan Falls
C. Chocolate Hills D. Rice Terraces
5. Ito ay ginagamit upang magpakita o
magparamdam ng paggalaw sa
isang likhang-sining. Maipakikita ito sa
maingat na paglalagay at pagsasaayos
ng paulit-ulit na kulay, linya o hugis.
A. contrast
B. rhythm
C. proportion
D. scale
Magpadrowing sa
mga bata ng isang
3D na hugis.
Mayaman ang Pilipinas sa mga
katutubo o tradisyonal na sining.
Makikita ang mga ito sa mga
kanayunan na ginagawa ng mga
mamamayan bilang bahagi ng pang
araw-araw na gawain sa paglikha ng
ibat-ibang bagay para sa sariling
pangangailangan o gamit sa mga
pagdiriwang.
Ang mga uri ng sining na katulad nito
ay nabibilang sa 3D o three-
dimensional art. Ito ay maaaring
malayang makatayo, may taas at
lapad, at may anyong pangharap,
tagiliran at likuran. Kinakailangan ang
sapat na balanse sa isang 3D art. Ang
mga kagamitan sa paggawa nito ay
maaring luwad, kahoy, hibla ng
halaman, lumang papel, at iba pa.
Ang mga kasanayan at kaalaman sa
paggawa ng mga likhang- sining
tulad ng mobile, paper mache at
paper beads at ang pagiging
mapamaraan sa paglikha ng mga
obra na maaring mapakinabangan
natin bilang palamuti sa katawan at
kapaligiran at mas lalo na kung
mapagkakakitaan sa
pamamagitan ng pagbenta dito ay
lubos na makatutulong sa atin at sa
ating pamilya. Sa modyul na ito,
tatalakayin ang tatlong halimbawa
ng 3D art. Kabilang dito ang mobile
art o gumagalaw na sining,
pagtataka o paper mache, at
paggawa ng mga paper bead.
Ang Gumagalaw na Sining
(Mobile Art)
Nakakita ka na ba ng mga palamuting
sinasabit at gumagalaw? Ang tawag dito ay
mobile art. Karaniwan itong nabibili sa mga art
store, decor shop, at tindahan ng gamit
pangsanggol. Ang mobile ay isang gawang
sining na sa nagmula bansang Tsina na ginawa
mula sa palamuting bubog na may pinta na
nakasabit sa pinto o bintana na tumutunog
kapag nahanginan.
Ang mobile art ay isang uri ng
kenetikong eskultura na kung saan
ang mga bagay ay isinasabit sa mga
tali, kawad at kabilya upang malayang
makagalaw at makaikot. Ginagamit
itong pandekorasyon sa mga tahanan
at maging sa paralan.
Halimbawa nito ay parol at lampara.
Upang maging makabuluhan ang
paggawa ng mobile art ay
kailangang lagyan ng diwa tulad ng
pangangalaga sa kalikasan,
pagpapahayag ng yaman ng kultura, o
pagsasalaysay ng isang kuwento. Mas
mabuti ring gumamit ng mga bagay na
nagamit na at maaaring i-recycle
upang mabigyan ng bagong buhay.
Maaari ring gumamit ng mga
found object o mga bagay na
napulot tulad ng mga kabibe,
maliliit na bato, at iba pa. Ang
iyong pagiging malikhain ang
matatag na pagmumulan ng
magandang mobile art na
magagawa.
Panuto: Tukuyin kung mobile art,
paper mache, o paper beads ang
mga sumusunod na 3D art.
Panuto: Piliin nang may
buong katapatan ang mga
sumusunod na pamantayan
ayon sa paggawa ng mobile
art. Lagyan ng (/ ) ang
angkop na kahon. Gawin ito
sa sagutang papel.
Paano mo
mabibigyang-halaga
ang mga likhang-
sining na 3D art tulad
ng mobile art?
Panuto: Isulat sa sagutang papel ang
salitang bubuo sa pangungusap.
1. Ang ________ ay isang uri ng 3D
art na maaaring gumalaw.
2. Sa pagsabit sa ________ na lugar
ay lubusang mahahangaan ang mobile
art.
3. Sapat na ________ ay mahalaga
para sa pagbuo ng isang 3D art.
4. Kinakailangang ________ ang
mga elemento at kulay ng sining at
disenyo sa pagbuo ng mobile art at
iba pang 3D art.
5. Ang ________ ay uri ng sining na
may taas, lapad, anyong paharap,
tagiliran at likuran at maaring
malayang tumayo sa isang lugar.
Panuto: Sagutin ang mga sumusunod
na tanong. Isulat ang iyong sagot sa
iyong kuwaderno.
1. Ano ang tinatawag nating 3D art o
three-dimensional art?
2. Ano-ano ang mga halimbawa ng 3D
art? Magbigay ng tatlo.
3. Ano naman ang tinatawag na mobile
art?
PE 5: Week 1
Pagpapanatili at
Pagpapaunlad ng
mga Gawaing
Pisikal
Panuto: Lagyan ng / kung ang gawain na
nakasaad ay makatutulong upang maging aktibo,
alerto, at malusog ang isang tao at X kung hindi
nakatutulong upang maging aktibo.
_____________ 1. pakikilahok sa mga gawaing
pang isports.
_____________ 2. pagkain ng junk foods.
_____________ 3, paggamit ng elevator sa halip
na hagdanan.
_____________ 4. paglalaro ng bisekleta tuwing
umaga.
_____________ 5. pagsasayaw sa loob ng bahay
araw-araw.
Pasayawin ang
mga bata bilang
bahagi ng kanilang
ehersisyo.
Ang Physical Activity Pyramid ng isang
batang Pilipino ang siyang ginagawang batayan kung
nagagawa mo ang mga gawaing pisikal na
makatutulong upang mapaunlad ang iyong pamumuhay
o lifestyle. Ang pagkain ng wasto at masustansiyang
pagkain kasabay ng tamang ehersisyo ng katawan ay
makatutulong upang magkaroon ng malusog at
malakas na pangangatawan. Ang pagtataglay ng
physical fitness ay ang kakayahan ng katawan
magawa ang mga kasayanan ng mga
sangkap at components nito.
Ang pagsayaw ay isang pisikal na
aktibidad na magbibigay pagkakataon sa
ating katawan na gumawa ng ibat-ibang
galaw sa loob ng tinakdang oras at lugar.
Tinituring ito ng iba bilang isang uri ng
ehersisyo. Kung titingnan ang Philippine
Physical Activity Pyramid sa naunang
aralin nirerekomenda ang pagsayaw
nang dalawa hanggang tatlong
beses sa isang lingo.
Ang pagsayaw ay ang sining
ng paglipat ng mga bahagi ng ating
katawan sa ritmo ng musika
Gumagamit ito ng mga hakbang at
kilos sa pamamagitan ng iyong mga
paa, braso, ulo at katawan.
Mahalaga ang ekspresyon sa
mukha kung ano ang
nararamdaman.
Ang anim na sangkap ng Skill-related
fitness ay ang sumusunod:
Agility ( liksi )
Ang kakayahang magpalit o mag-iba ng
posisyon ng katawan nang mabilisan at
naaayon sa pagkilos. Ang mga taong
maliksi ay kalimitang magaling sa
larangan ng wrestling,diving, soccer,
tennis, at badminton.
Balance ( balanse )
Ang kakayahan ng katawan na manatili
sa wastong tikas at kapanatagan habang
nakatayo sa isa o dalawang paa (static
balance). Ang isang tao na nagtataglay
ng kasanayan sa pagbalanse ay
kalimitang mahusay sa mga gawain tulad
ng gymnastic at ice skating.
Coordination (koordinasyon)
Ang kakayahang magamit ang mga
pandama kasabay ng isang parte o higit
pang parte ng katawan. Ito ang kakayahan
ng ibat-ibang parte ng katawan na kumilos
nang sabay-sabay na parang iisa na
walang kalituhan. Ang mga manlalaro ng
basketbol, baseball, softball, tennis, at golf
ay nagtataglay ng ganitong kakayahan.
Power
Ang kakayahan gamitin nang mabilis ang
lakas. Ito ang kombinasyon ng bilis at lakas.
Ang mga manlalaro ng swimming, athletics,
at football ay ilan lamang sa mga gumagamit
ng power.
Speed ( bilis )
Ang kakayahan ng katawan na gumalaw o
makasaklaw ng distansiya sa maikling
takdang panahon. Ang lakas ay kalimitang
ginagamit sa mga larong takbuhan,
gayundin sa mabilisang pagpasa o
pagbato at pagsalo ng bola.
Reaction Time
Ito ang kakayahan ng mga bahagi ng
katawan sa mabilisang pagkilos sa
pagsalo, pag-abot at pagtanggap ng
paparating na bagay o sa mabilisang
pag-iwas sa hindi inaasahang bagay o
pangyayari.
A. Pagmasdan ang larawan at isulat ang sangkap ng
skill-related fitness na dapat taglayin sa bawat
gawaing pisikal.
Batay sa napag-aralan
natin, ibigay ang anim na
sangkap ng skill-related
fitness. Ilarawan ang
bawat sangkap.
Bakit mahalaga ang
mga sangkap ng skill-
related fitness na
linangin ng bawat
isang tao?
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang mga
tanong. Piliin ang pinaka angkop na sagot.
1. Anong gawain ang dapat gawin ng dalawa
hanggang tatlong beses ayon sa Physical
Activity Pyramid Guide?
A. paglalaro
B. paglalakad
C. pagtakbo
D. pagsayaw ng ballroom
2. Alin sa mga sumusunod ang naglalarawan sa
layunin ng Philippine Physical Activity Pyramid
Guide?
A. Ito ay naglalayon na mapaunlad ang physical
testing sa mga batang Pilipino
B. Ito ay batayan sa gawaing mapaunlad ang
pisikal na pangangatawan
C. Ito ay ginagamit na batayan sa pagsasagawa ng
mga gawain sa paaralan
D. Ito ay batayan sa pagpapaunlad ng
buhay ng mga kabataang Pilipino
3. Alin sa mga sumusunod ang mga
sangkap ng skill- related fitness?
A. liksi, balanse, koordinasyon, power, bilis,
reaction time
B. balanse, liksi, koordinasyon, reaction
time, flexibility,endurance
C. liksi, flexibility, koordinasyon, reaction
time, bilis, body composition
D. cardiovascular, endurance, muscular
endurance, muscular strength
4. Nakatutulong ito upang mapanatiling malakas
at malusog ang pangangatawan ng mga batang
Pilipino?
A. physical activity pyramid guide
B. teacher’s guide C. learner’s guide D. guide
5. Alin sa mga sumusunod ang dapat linangin upang
magawa ang kasanayan sa paglalaro, pagsasayaw, o
mga gawaing pang
araw-araw nang buong husay?
A. skill-related fitness B. physical fitness
C. health-related fitness D. physical activity
Health 5
Q4: Week 1
Mga Panuntunan sa
Pagbibigay ng Paunang
Lunas
A. Panuto: Lagyan ng tsek ( √ ) ang mga
sumusunod na mga kagamitan kung kailangan
ito sa pangunang lunas.
Mga Panuntunan sa Pagbibigay ng
Paunang Lunas
Ang Paunang Lunas o First Aid ay ang
madalian at mabilis na pansamantalang
paggamot na ibinibigay sa naaksidenteng
tao hanggang dumating ang isang
propesyunal. Isinasagawa ito ng isang
taong pangkaraniwan hanggang sa
panahong maaari nang ibigay ang
mas dalubhasang tulong pang-sagip
buhay ng mga manggagamot. Isa sa
karaniwang dahilan kung bakit may
mga taong nag-aatubiling tumulong
sa isang biktima ng sakuna o biglaang
karamdaman ay kaba
at takot.
Hindi maiiwasang mangamba na baka
imbes makatulong ay mas lalong
mapasama ang sitwasyon. Sa bawat
paglapat ng lunas para mapatagal
ang buhay ng isang tao, kailangang
maisaalang-alang kung ligtas at hindi
makalala ito sa
kalagayan ng taong napinsala.
Mahalaga rin na masigurong ligtas sa
pahamank ang taong maglalapat ng
pangunahing lunas. Magiging
epektibo lamang siya sa kaniyang
gagawin kung maayos at ligtas ang
kaniyang kalagayan
Panuto: Isulat ang Tama kung wasto ang
isinasaad ng pangungusap at Mali kung
hindi wasto.
________ 1. Huwag agad makialam sa
taong naaksidente.
________ 2. Bigyan ng agarang paunang
lunas kahit na di pa tiyak kung ligtas para
sa magbibigay ng lunas.
________ 3. Siyasatin ng mabilisan ang
lugar na pinangyarihan ng aksidente.
________ 4. Dalhin sa pinakamalapit na
ospital kung kinakailangan ng biktima
matapos na mabigyan ng paunang lunas.
________ 5. Tiyaking ligtas at di
mapanganib para sa magbibigay ng
paunang lunas.
A. Ibigay ang mga panuntunan sa pangunang lunas. Isulat ito
sa graphic organizer.
Ano ang kahalagahan ng
pangunang lunas sa mga
taong napinsala ng
sakuna o karamdaman?
Panuto: Basahin mabuti ang mga pangungusap at
piliin ang titik ng tamang sagot. Isulat ang titik ng
iyong sagot sa sagutang papel.
1. Naliligo kayo ng iyong pamilya sa dagat. Nang
mapansin mo na nalulunod ang iyong kapatid. Ano
ang una mong gagawin?
a. Sumigaw ng “tulong!” para makatawag pansin sa
mga taong malapit sa pinangyarihan ng insidente.
b. Tumakbo agad at sabihin sa rescue team.
c. Puntahan agad ang iyong kapatid para
tulungan ito.
d. Tumunganga at kunwari’y walang nakita.
2. Nasa loob ka ng iyong kusina habang
naghahanda ng napakasarap na pagkain para
sa iyong pamilya, dahan-dahang hinihiwa ang
gulay nang hindi mo inaasahan, nahiwa mo ang
iyong daliri. Ano ang iyong gagawin?
a. Iiyak nalang at sasabihin sa magulang.
b. Magsisigaw at tatakbo para mapansin ng
iyong pamilya.
c. Hahayaan na lamang ito.
d. Agad hugasan ng malinis na tubig
at lapatan agad ng paunang lunas.,
3. Habang naglalakad ka sa hagdan ng
inyong paaralan, nakita mo ang isang bata
na nahulog sa hagdan at hindi na
makatayo. Ano ang una mong gagawin? a.
Maglalakad nalang at kunwaring walang
nakita.
b. Tatawanan na lamang ito.
c. Tawagin agad ang guro para agad na
matulungan ang bata.
d. Sasabihin sa bat ana magingat sa
susunod.
4. Habang naglalakad sa kalye ay
napansin mong may matandang nahihilo.
Ano ang iyong gagawin?
a. Hayaan na lamang ito at tumuloy sa
paglalakad.
b. Sabihin mong umupo muna at bigyan
ng tubig.
c. Tawanan na lamang ito.
d. Wala sa mga nabanggit.
5. Habang ikaw ay naglalakad napansin
mong hinahabol ka ng aso at bigla-bigla
kinagat ang iyong paa. Ano ang una mong
gagawin?
a. Agad na hugasan ng sabon at sabihin sa
magulang para agad na madala sa ospital.
b. Magkunwaring hindi nakagat ng aso.
c. Huwag sasabihin sa magulang ang
nangyari.
d. Wala sa mga nabanggit.
Panuto: Sagutin ang mga tanong sa ibaba at
isulat ito sa iyong kwaderno.
1. Ano ang pangunang lunas (first aid)?
2. Ibigay ang tatlong pangunahing layunin ng
pangunang lunas? Ipaliwanag ang bawat isa.
3. Bakit mahalagang matutunan natin
ang mga pangunahing kasanayan sa
pagbibigay ng pangunang lunas?
Mga Panuntunan sa
Pagbibigay ng Paunang
Lunas
Mga Panuntunan ng Pangunang Lunas
1. Tiyaking ligtas na lapatan ng pangunang lunas
ang biktima ng pinsala o karamdaman.
Mahalagang maging mapanuri bago lapitan ang
biktima at umpisahang bigyan ng pangunang
lunas. Suriin ang lugar.
Magmasid sa paligid at siguraduhing ligtas na
lapitan ang biktima at hindi ka
mismo mapapahamak sa paglapit.
Siguraduhin na walang dagdag na
kapahamakan na idudulot sa biktima ang
paglapit at paglapat ng lunas. Alamin
muna kung ano ang karamdaman ng
pasyente. Kapag ito ay karaniwang
pinsala kagaya ng sugat, balinguyngoy,
kagat ng insekto, o paso, kaagad itong
lapatan ng pangunang lunas tulad
ng betadine, ointment, at iba pa.
Kung ang bikima ay nabalian ng buto o napilayan,
hindi ito maaaring alisin sa kinalalagyan o ilipat ng
puwesto ang katawan. Hintayin ang mga bihasa
sa paglapat ng pangunang lunas. Maaaring ilipat
ang kinalalagyan ng mga taong biktima ng sunog
o tubig sa pamamagitan ng paghila at hindi
patagilid. Kung walang stretcher, maaaring
gamitin ang kumot o board
na ilalagay sa likuran ng biktima.
2. Unang isaalang-alang ang kaligtasan
ng biktima ng pinsala o karamdaman.
Laging isaalang-alang ang kapakanan ng
biktima ng sakuna sa lahat ng
pagkakataon at dapat alamin ang
pangyayaring nagaganap. Alisin kaagad
sa katawan ng biktima ang anumang
bagay na mabigat na nakadagan
nakadagan o nakapatong sa kaniyang
katawan. Sa mga tao naman ng
biktima ng kuryente kapag
kasalukuyan itong nangyayari, patayin
kaagad ang pinagmumulan ng
kuryente at ilipat sa ligtas na lugar
ang biktima.
3. Magsagawa ng pangunang pagsusuri.
Kailangang suriin muna ang biktima bago lapatan
ng pangunahing lunas. Unahin munang suriin ang
mga may kaugnayan sa daanan ng hangin, ang
bibig, at ilong ng biktima. Kung walang balakid sa
daanan ng hininga, dapat na isunod na suriin ang
pinsala na may kaugnayan sa sirkulasyon o
pagdaloy ng dugo sa katawan. Dapat din alamin
kung kailangan ng biktima ng Resusitasyong
Kardyopulmonaryo o CPR (Cardiopulmonary
Resuscitation).
4. Isagawa ang madaliang aksiyon o
kilos. Unahin ang dapat unahin. Dapat
tandaan ng mga tagapagbigay ng
pangunahing tulong panlunas ang ABC o
mga hakbang sa pagbibigay ng mga
paunang tulong-pansagip ng buhay bago
magpatuloy sa pagbibigay ng iba pang
paglalapat ng pangunang lunas.
● A-Airway o Daanan ng Hangin
● B – Breathing o Paghinga
● C – Circulation o Pagdaloy ng Dugo sa
Katawan
May ilang mga bansa na nagtuturo ng
tatlong B (ang 3 B), na katulad ng ABC ang
pagkakasunud-sunod ng kahalagahan:
● Breathing o Buga ng paghinga (Bantay-
hininga)
● Bleeding o Balong ng dugo
● Broken bones o Baling buto
5. Humingi ng tulong. Isipin lang ang
katagang kaalaman sa paglapat ng
pangunanglunas, huwag mag-atubiling
humingi ng tulong sa mga eksperto o
espesyalista upang makapagsalba
ng isa o mahigit pang buhay.
A. Iguhit ang kung nagpapakita ng
😊
pagsangayon sa pangungusap at naman
☹
kung hindi.
Magtala ng limang (5)
konsepto na iyong
natutunan sa araling ito.
Isulat ang iyong sagot sa
kuwaderno.
Paano maiiwasan ang
dagdag pinsala o
paglala ng pinsala o
karamdaman?
Panuto: Piliin ang titik ng tamang sagot. Isulat
ang sagot sa iyong sagutang papel.
1. Ang __________ ay ang pagbibigay ng
pangunahing tulong, kalinga at pangangalaga
sa mga taong napinsala ng sakuna o
karamdaman.
A. pangunang lunas
B. pagpapanatili ng buhay
C. pagtaguyod sa paggaling
D. pananggalang sa sarili
2. Sino sa mga sumusunod ang maaring
magsagawa ng first aid o pangunang lunas? A.
doktor na may aparato
B. nars na may mga dalang gamot
C. guro na may sapat na kasanayan
D. karaniwang tao na may wastong kaalaman
3. Alin sa mga sumusunod ang dapat unahing
suriin bago magsagawa ng pangunang lunas?
A. pagdaloy ng dugo sa katawan
B. daanan ng hangin
C. buga ng hangin
D. pagdurugo
4. Alin sa mga sumusunod ang HINDI
kabilang sa dapat bigyan ng pangunang
lunas?
A. natutulog
B. nasugatan
C. nawalan ng malay
D. nabalian ng buto
5. Alin ang pangunang lunas ang
nararapat ibigay sa taong may
balinguyngoy o nagdurugo ang ilong?
A. imasahe ang ilong ng pasyente
B. painumin ng maraming tubig
C. takpan ang ilong nga bendahe
D. painumin kaagad ng gamot
Thank you!!!!

pptg5-mapehq4w1-230504051402-7024fb02 (1).pptx

  • 1.
  • 2.
  • 3.
    Panuto: Tukuyin kungsa anong pangkat napabibilang ang mga sumusunod na instrumento. Isulat sa iyong kuwaderno ang DL kung sa Drum and Lyre, RD kung sa rondalla, at IE kung sa Indigenous Ensembles.
  • 5.
    Ang mga Antasng Dynamics Ang awit ay isang uri ng pagpapahayag ng damdamin. Ang damdamin na ito ay maaaring maramdaman sa pamamagitan ng daloy ng melody nito, pagkakaayos ng lyrics nito, sa daloy ng rhythm nito, o kaya naman ay sa antas ng dynamics na ginamit dito.
  • 6.
    Ang dynamics ayang lakas o hina ng awit, at ito ay may iba’t ibang antas. Ang dynamics ay maaaring nakasulat sa Italyano, Ingles, o sa kahit na anong lenggwahe ito isinalin, pero pangkaraniwan na ito ay nakasulat sa Italyano o Ingles. Narito ang mga antas ng dynamics na pangkaraniwang ginagamit.
  • 8.
    Makikita sa talahanayanang pagkakasunod-sunod ng mga antas ng dynamics mula sa mahina hanggang sa malakas. Ang mezzo forte, ang mezzo ay binibigkas na /metsō /, ay maihahalintulad sa lakas ng iyong pagsasalita o speaking voice. Kapag ang iyong speaking voice ay iyong hininaan, ang lakas nito ay maihahalintulad sa mezzo piano.
  • 9.
    Kapag ito ayhininaan mo pang muli ito ay magiging piano. Kapag naman ang iyong speaking voice ay iyong nilakasan ito ay maihahalintulad mo sa forte. Ang crescendo /krə SHen dō/ ˈ ˌ at decrescendo /dēkrə ˌ SHendō/ ay dalawang special ˈ dynamics markings.
  • 10.
    Ang simbolo ngcrescendo ( ) ay maihahalintulad mo sa simbolo ng ‘less than’ sa mathematics, samantalang ang decrescendo ( ) naman ay maihahalintulad mo sa simbolo ng ‘more than’. Maaari ring isulat ang crescendo sa pinaigsing anyo nito na cresc. at ang decrescendo naman ay decresc.
  • 11.
    Ang Dynamics atang Kaugnayan Nito sa Damdamin ng Awit Ang isang awit ay maaaring malungkot, masaya, nakakaiyak, nakakatuwa, nakakatakot, o nagbibigay ng diwa ng kapayapaan. Ang mga damdamin na ito ay maaaring ipahayag sa pamamagitan ng dynamics katulad ng nabanggit na kanina.
  • 12.
    Ang mezzo pianoat piano ay maaaring magpahayag ng kalungkutan o kapayapaan. Ito ay ginagamit sa isang awit katulad ng lullaby na inaawit upang patulugin ang mga sanggol. Ang mezzo forte at forte naman ay maaaring magpahayag ng kasiyahan, katuwaan, pagkagulat, pagkasorpresa, at minsan ay katatakutan.
  • 13.
    Karamihan sa mgaawit ay nagsisimula sa mahinang dynamics at unti-unting lumalakas, subalit may mga awit na nagsisimula agad sa malakas na dynamics katulad ng mga rock songs. Ang koro ng awit ay malakas sapagkat ito ang nagsisilbing climax ng isang awit. Ang isang awit ay maaaring magtapos ng mahina, papahina, malakas, o papalakas.
  • 14.
    Ang Dynamics saIskor ng Awit Pangkaraniwan na ang dynamics ng isang awit ay makikita sa iskor nito. Ito ay nakasaad o nakasulat sa itaas o ibaba ng staff. Ating pag- aralan ang iskor ng ‘Pilipinas Kong Mahal’ na nasa ibaba.
  • 16.
    Makikita sa iskorng ‘Pilipinas Kong Mahal’ ang iba’t ibang dynamics na nakasulat sa itaas ng staff: mp, mf, f, at decrescendo ( ). Nakaposisyon ang mga dynamics na ito kung saang bahagi ng awit ito magsisimula. Ang epekto ng isang dynamics ay may bisa hanggang walang bagong dynamics na sumusunod dito upang ito ay mabago.
  • 17.
    Maaring isaad angdynamics sa iskor ng awit sa iba’t ibang paraan. Pag-aralan ang mga iskor na sumusunod.
  • 18.
    Panuto: Sagutan angmga sumusunod na tanong. Isulat ang titik ng iyong sagot sa iyong kuwaderno. 1. Ano ang dynamics? a. bilis at bagal ng isang awit b. lakas at hina ng isang awit c. daloy ng tono ng isang awit ayon d. pagkakaayos ng rhythm ng isang awit
  • 19.
    2. Alin samga sumusunod ang isang antas ng dynamics? a. andante b. moderato c. piano d. rondo 3. Ano ang ibig sabihin ng forte? a. mahina b. medyo mahina c. malakas d. medyo malakas
  • 20.
    4. Alin samga sumusunod ang simbolo para sa crescendo? 5. Ano ang dynamics na nakasaad sa iskor ng awit? a. mahina b. medyo mahina c. papahina d. mahinang-mahina
  • 21.
    Panuto: Punan ngmga angkop na salita ang mga patlang. Piliin ang iyong sagot sa mga salita na nasa loob ng kahon. Ang __________ ay nagbibigay __________ sa isang awit. Ang mga damdamin na ito ay maaaring __________, __________ atbp ayon sa gustong ipahayag ng __________.
  • 22.
    1.Ano ang dynamics? 2.Ibigay ang anim na antas na dynamics na tinalakay sa araling ito.
  • 23.
    Panuto: Isulat angTama sa iyong kuwaderno kung ang mga pangungusap ay nagsasaad ng tamang konsepto tungkol sa dynamics at Mali naman kung hindi. ______1. Ang dynamics ay ginagamit upang isaad ang damdamin ng isang awit. ______2. Ang allegro ay isang uri ng dynamics.
  • 24.
    ______3. Ang simbolong crescendo ay maihahalintulad sa simbolo ng lesser than sa mathematics. _______4. Pangkaraniwang ang masayang awitin ay may malakas na dynamics. _______5. Ginagamitan din ng malakas na dynamics ang lullaby
  • 25.
    A. Punan angtalahanayan ng mga naaayon na termino, simbolo o mga salita. Isulat ang iyong sagot sa iyong kuwaderno.
  • 26.
  • 27.
    3D at Eskultura: AngTradisyon ng Sining sa Pilipinas
  • 28.
    Panuto: Basahin nangmabuti ang bawat katanungan. Isulat ang titik ng tamang sagot sa iyong kuwaderno. 1. Ito ay isang uri ng paglilimbag kung saan natatangi ang bawat malilikhang larawan sa pamamagitan ng paglalagay o pagdaragdag ng tinta (additive method) o pagtatanggal o pagbabawas ng tinta (subtractive method) sa malinis na plate na karaniwang metal o salamin.
  • 29.
    A. cardboard printingB. monoprinting C.linoblock print D. string print 2. Ito ay ang pagkakaiba o pagkakasalungat ng kulay, hugis, o linya upang mabigyan emphasis o diin ang paglilimbag. A. balance B. harmony C. contrast D. rhythm
  • 30.
    3. Ito aysining na nagsimula sa bansang Tsina na ginamit sa pagtala ng kasaysayan ng kanilang bansa. Ginamit din nila itong paraan ng pagkukuwento gamit ang mga larawan. A. eskultura B. paglilimbag C. pagguhit D. pagpipinta 4. Ito ay isa sa mga pambihirang tanawin na makikita sa mga bulubundukin ng Cordillera. A. Bulkang Mayon B. Pagsanjan Falls C. Chocolate Hills D. Rice Terraces
  • 31.
    5. Ito ayginagamit upang magpakita o magparamdam ng paggalaw sa isang likhang-sining. Maipakikita ito sa maingat na paglalagay at pagsasaayos ng paulit-ulit na kulay, linya o hugis. A. contrast B. rhythm C. proportion D. scale
  • 32.
    Magpadrowing sa mga batang isang 3D na hugis.
  • 33.
    Mayaman ang Pilipinassa mga katutubo o tradisyonal na sining. Makikita ang mga ito sa mga kanayunan na ginagawa ng mga mamamayan bilang bahagi ng pang araw-araw na gawain sa paglikha ng ibat-ibang bagay para sa sariling pangangailangan o gamit sa mga pagdiriwang.
  • 34.
    Ang mga uring sining na katulad nito ay nabibilang sa 3D o three- dimensional art. Ito ay maaaring malayang makatayo, may taas at lapad, at may anyong pangharap, tagiliran at likuran. Kinakailangan ang sapat na balanse sa isang 3D art. Ang mga kagamitan sa paggawa nito ay maaring luwad, kahoy, hibla ng halaman, lumang papel, at iba pa.
  • 35.
    Ang mga kasanayanat kaalaman sa paggawa ng mga likhang- sining tulad ng mobile, paper mache at paper beads at ang pagiging mapamaraan sa paglikha ng mga obra na maaring mapakinabangan natin bilang palamuti sa katawan at kapaligiran at mas lalo na kung mapagkakakitaan sa
  • 36.
    pamamagitan ng pagbentadito ay lubos na makatutulong sa atin at sa ating pamilya. Sa modyul na ito, tatalakayin ang tatlong halimbawa ng 3D art. Kabilang dito ang mobile art o gumagalaw na sining, pagtataka o paper mache, at paggawa ng mga paper bead.
  • 37.
    Ang Gumagalaw naSining (Mobile Art) Nakakita ka na ba ng mga palamuting sinasabit at gumagalaw? Ang tawag dito ay mobile art. Karaniwan itong nabibili sa mga art store, decor shop, at tindahan ng gamit pangsanggol. Ang mobile ay isang gawang sining na sa nagmula bansang Tsina na ginawa mula sa palamuting bubog na may pinta na nakasabit sa pinto o bintana na tumutunog kapag nahanginan.
  • 38.
    Ang mobile artay isang uri ng kenetikong eskultura na kung saan ang mga bagay ay isinasabit sa mga tali, kawad at kabilya upang malayang makagalaw at makaikot. Ginagamit itong pandekorasyon sa mga tahanan at maging sa paralan. Halimbawa nito ay parol at lampara.
  • 40.
    Upang maging makabuluhanang paggawa ng mobile art ay kailangang lagyan ng diwa tulad ng pangangalaga sa kalikasan, pagpapahayag ng yaman ng kultura, o pagsasalaysay ng isang kuwento. Mas mabuti ring gumamit ng mga bagay na nagamit na at maaaring i-recycle upang mabigyan ng bagong buhay.
  • 41.
    Maaari ring gumamitng mga found object o mga bagay na napulot tulad ng mga kabibe, maliliit na bato, at iba pa. Ang iyong pagiging malikhain ang matatag na pagmumulan ng magandang mobile art na magagawa.
  • 42.
    Panuto: Tukuyin kungmobile art, paper mache, o paper beads ang mga sumusunod na 3D art.
  • 44.
    Panuto: Piliin nangmay buong katapatan ang mga sumusunod na pamantayan ayon sa paggawa ng mobile art. Lagyan ng (/ ) ang angkop na kahon. Gawin ito sa sagutang papel.
  • 46.
    Paano mo mabibigyang-halaga ang mgalikhang- sining na 3D art tulad ng mobile art?
  • 47.
    Panuto: Isulat sasagutang papel ang salitang bubuo sa pangungusap. 1. Ang ________ ay isang uri ng 3D art na maaaring gumalaw. 2. Sa pagsabit sa ________ na lugar ay lubusang mahahangaan ang mobile art. 3. Sapat na ________ ay mahalaga para sa pagbuo ng isang 3D art.
  • 48.
    4. Kinakailangang ________ang mga elemento at kulay ng sining at disenyo sa pagbuo ng mobile art at iba pang 3D art. 5. Ang ________ ay uri ng sining na may taas, lapad, anyong paharap, tagiliran at likuran at maaring malayang tumayo sa isang lugar.
  • 49.
    Panuto: Sagutin angmga sumusunod na tanong. Isulat ang iyong sagot sa iyong kuwaderno. 1. Ano ang tinatawag nating 3D art o three-dimensional art? 2. Ano-ano ang mga halimbawa ng 3D art? Magbigay ng tatlo. 3. Ano naman ang tinatawag na mobile art?
  • 50.
  • 51.
  • 52.
    Panuto: Lagyan ng/ kung ang gawain na nakasaad ay makatutulong upang maging aktibo, alerto, at malusog ang isang tao at X kung hindi nakatutulong upang maging aktibo. _____________ 1. pakikilahok sa mga gawaing pang isports. _____________ 2. pagkain ng junk foods. _____________ 3, paggamit ng elevator sa halip na hagdanan. _____________ 4. paglalaro ng bisekleta tuwing umaga. _____________ 5. pagsasayaw sa loob ng bahay araw-araw.
  • 53.
    Pasayawin ang mga batabilang bahagi ng kanilang ehersisyo.
  • 54.
    Ang Physical ActivityPyramid ng isang batang Pilipino ang siyang ginagawang batayan kung nagagawa mo ang mga gawaing pisikal na makatutulong upang mapaunlad ang iyong pamumuhay o lifestyle. Ang pagkain ng wasto at masustansiyang pagkain kasabay ng tamang ehersisyo ng katawan ay makatutulong upang magkaroon ng malusog at malakas na pangangatawan. Ang pagtataglay ng physical fitness ay ang kakayahan ng katawan magawa ang mga kasayanan ng mga sangkap at components nito.
  • 56.
    Ang pagsayaw ayisang pisikal na aktibidad na magbibigay pagkakataon sa ating katawan na gumawa ng ibat-ibang galaw sa loob ng tinakdang oras at lugar. Tinituring ito ng iba bilang isang uri ng ehersisyo. Kung titingnan ang Philippine Physical Activity Pyramid sa naunang aralin nirerekomenda ang pagsayaw nang dalawa hanggang tatlong beses sa isang lingo.
  • 57.
    Ang pagsayaw ayang sining ng paglipat ng mga bahagi ng ating katawan sa ritmo ng musika Gumagamit ito ng mga hakbang at kilos sa pamamagitan ng iyong mga paa, braso, ulo at katawan. Mahalaga ang ekspresyon sa mukha kung ano ang nararamdaman.
  • 58.
    Ang anim nasangkap ng Skill-related fitness ay ang sumusunod: Agility ( liksi ) Ang kakayahang magpalit o mag-iba ng posisyon ng katawan nang mabilisan at naaayon sa pagkilos. Ang mga taong maliksi ay kalimitang magaling sa larangan ng wrestling,diving, soccer, tennis, at badminton.
  • 59.
    Balance ( balanse) Ang kakayahan ng katawan na manatili sa wastong tikas at kapanatagan habang nakatayo sa isa o dalawang paa (static balance). Ang isang tao na nagtataglay ng kasanayan sa pagbalanse ay kalimitang mahusay sa mga gawain tulad ng gymnastic at ice skating.
  • 60.
    Coordination (koordinasyon) Ang kakayahangmagamit ang mga pandama kasabay ng isang parte o higit pang parte ng katawan. Ito ang kakayahan ng ibat-ibang parte ng katawan na kumilos nang sabay-sabay na parang iisa na walang kalituhan. Ang mga manlalaro ng basketbol, baseball, softball, tennis, at golf ay nagtataglay ng ganitong kakayahan.
  • 61.
    Power Ang kakayahan gamitinnang mabilis ang lakas. Ito ang kombinasyon ng bilis at lakas. Ang mga manlalaro ng swimming, athletics, at football ay ilan lamang sa mga gumagamit ng power. Speed ( bilis ) Ang kakayahan ng katawan na gumalaw o makasaklaw ng distansiya sa maikling takdang panahon. Ang lakas ay kalimitang
  • 62.
    ginagamit sa mgalarong takbuhan, gayundin sa mabilisang pagpasa o pagbato at pagsalo ng bola. Reaction Time Ito ang kakayahan ng mga bahagi ng katawan sa mabilisang pagkilos sa pagsalo, pag-abot at pagtanggap ng paparating na bagay o sa mabilisang pag-iwas sa hindi inaasahang bagay o pangyayari.
  • 63.
    A. Pagmasdan anglarawan at isulat ang sangkap ng skill-related fitness na dapat taglayin sa bawat gawaing pisikal.
  • 64.
    Batay sa napag-aralan natin,ibigay ang anim na sangkap ng skill-related fitness. Ilarawan ang bawat sangkap.
  • 65.
    Bakit mahalaga ang mgasangkap ng skill- related fitness na linangin ng bawat isang tao?
  • 66.
    Panuto: Basahin atunawaing mabuti ang mga tanong. Piliin ang pinaka angkop na sagot. 1. Anong gawain ang dapat gawin ng dalawa hanggang tatlong beses ayon sa Physical Activity Pyramid Guide? A. paglalaro B. paglalakad C. pagtakbo D. pagsayaw ng ballroom
  • 67.
    2. Alin samga sumusunod ang naglalarawan sa layunin ng Philippine Physical Activity Pyramid Guide? A. Ito ay naglalayon na mapaunlad ang physical testing sa mga batang Pilipino B. Ito ay batayan sa gawaing mapaunlad ang pisikal na pangangatawan C. Ito ay ginagamit na batayan sa pagsasagawa ng mga gawain sa paaralan D. Ito ay batayan sa pagpapaunlad ng buhay ng mga kabataang Pilipino
  • 68.
    3. Alin samga sumusunod ang mga sangkap ng skill- related fitness? A. liksi, balanse, koordinasyon, power, bilis, reaction time B. balanse, liksi, koordinasyon, reaction time, flexibility,endurance C. liksi, flexibility, koordinasyon, reaction time, bilis, body composition D. cardiovascular, endurance, muscular endurance, muscular strength
  • 69.
    4. Nakatutulong itoupang mapanatiling malakas at malusog ang pangangatawan ng mga batang Pilipino? A. physical activity pyramid guide B. teacher’s guide C. learner’s guide D. guide 5. Alin sa mga sumusunod ang dapat linangin upang magawa ang kasanayan sa paglalaro, pagsasayaw, o mga gawaing pang araw-araw nang buong husay? A. skill-related fitness B. physical fitness C. health-related fitness D. physical activity
  • 70.
  • 71.
  • 72.
    A. Panuto: Lagyanng tsek ( √ ) ang mga sumusunod na mga kagamitan kung kailangan ito sa pangunang lunas.
  • 74.
    Mga Panuntunan saPagbibigay ng Paunang Lunas Ang Paunang Lunas o First Aid ay ang madalian at mabilis na pansamantalang paggamot na ibinibigay sa naaksidenteng tao hanggang dumating ang isang propesyunal. Isinasagawa ito ng isang taong pangkaraniwan hanggang sa
  • 75.
    panahong maaari nangibigay ang mas dalubhasang tulong pang-sagip buhay ng mga manggagamot. Isa sa karaniwang dahilan kung bakit may mga taong nag-aatubiling tumulong sa isang biktima ng sakuna o biglaang karamdaman ay kaba at takot.
  • 76.
    Hindi maiiwasang mangambana baka imbes makatulong ay mas lalong mapasama ang sitwasyon. Sa bawat paglapat ng lunas para mapatagal ang buhay ng isang tao, kailangang maisaalang-alang kung ligtas at hindi makalala ito sa
  • 77.
    kalagayan ng taongnapinsala. Mahalaga rin na masigurong ligtas sa pahamank ang taong maglalapat ng pangunahing lunas. Magiging epektibo lamang siya sa kaniyang gagawin kung maayos at ligtas ang kaniyang kalagayan
  • 78.
    Panuto: Isulat angTama kung wasto ang isinasaad ng pangungusap at Mali kung hindi wasto. ________ 1. Huwag agad makialam sa taong naaksidente. ________ 2. Bigyan ng agarang paunang lunas kahit na di pa tiyak kung ligtas para sa magbibigay ng lunas.
  • 79.
    ________ 3. Siyasatinng mabilisan ang lugar na pinangyarihan ng aksidente. ________ 4. Dalhin sa pinakamalapit na ospital kung kinakailangan ng biktima matapos na mabigyan ng paunang lunas. ________ 5. Tiyaking ligtas at di mapanganib para sa magbibigay ng paunang lunas.
  • 80.
    A. Ibigay angmga panuntunan sa pangunang lunas. Isulat ito sa graphic organizer.
  • 81.
    Ano ang kahalagahanng pangunang lunas sa mga taong napinsala ng sakuna o karamdaman?
  • 82.
    Panuto: Basahin mabutiang mga pangungusap at piliin ang titik ng tamang sagot. Isulat ang titik ng iyong sagot sa sagutang papel. 1. Naliligo kayo ng iyong pamilya sa dagat. Nang mapansin mo na nalulunod ang iyong kapatid. Ano ang una mong gagawin? a. Sumigaw ng “tulong!” para makatawag pansin sa mga taong malapit sa pinangyarihan ng insidente. b. Tumakbo agad at sabihin sa rescue team. c. Puntahan agad ang iyong kapatid para tulungan ito. d. Tumunganga at kunwari’y walang nakita.
  • 83.
    2. Nasa loobka ng iyong kusina habang naghahanda ng napakasarap na pagkain para sa iyong pamilya, dahan-dahang hinihiwa ang gulay nang hindi mo inaasahan, nahiwa mo ang iyong daliri. Ano ang iyong gagawin? a. Iiyak nalang at sasabihin sa magulang. b. Magsisigaw at tatakbo para mapansin ng iyong pamilya. c. Hahayaan na lamang ito. d. Agad hugasan ng malinis na tubig at lapatan agad ng paunang lunas.,
  • 84.
    3. Habang naglalakadka sa hagdan ng inyong paaralan, nakita mo ang isang bata na nahulog sa hagdan at hindi na makatayo. Ano ang una mong gagawin? a. Maglalakad nalang at kunwaring walang nakita. b. Tatawanan na lamang ito. c. Tawagin agad ang guro para agad na matulungan ang bata. d. Sasabihin sa bat ana magingat sa susunod.
  • 85.
    4. Habang naglalakadsa kalye ay napansin mong may matandang nahihilo. Ano ang iyong gagawin? a. Hayaan na lamang ito at tumuloy sa paglalakad. b. Sabihin mong umupo muna at bigyan ng tubig. c. Tawanan na lamang ito. d. Wala sa mga nabanggit.
  • 86.
    5. Habang ikaway naglalakad napansin mong hinahabol ka ng aso at bigla-bigla kinagat ang iyong paa. Ano ang una mong gagawin? a. Agad na hugasan ng sabon at sabihin sa magulang para agad na madala sa ospital. b. Magkunwaring hindi nakagat ng aso. c. Huwag sasabihin sa magulang ang nangyari. d. Wala sa mga nabanggit.
  • 87.
    Panuto: Sagutin angmga tanong sa ibaba at isulat ito sa iyong kwaderno. 1. Ano ang pangunang lunas (first aid)? 2. Ibigay ang tatlong pangunahing layunin ng pangunang lunas? Ipaliwanag ang bawat isa. 3. Bakit mahalagang matutunan natin ang mga pangunahing kasanayan sa pagbibigay ng pangunang lunas?
  • 88.
  • 89.
    Mga Panuntunan ngPangunang Lunas 1. Tiyaking ligtas na lapatan ng pangunang lunas ang biktima ng pinsala o karamdaman. Mahalagang maging mapanuri bago lapitan ang biktima at umpisahang bigyan ng pangunang lunas. Suriin ang lugar. Magmasid sa paligid at siguraduhing ligtas na lapitan ang biktima at hindi ka mismo mapapahamak sa paglapit.
  • 90.
    Siguraduhin na walangdagdag na kapahamakan na idudulot sa biktima ang paglapit at paglapat ng lunas. Alamin muna kung ano ang karamdaman ng pasyente. Kapag ito ay karaniwang pinsala kagaya ng sugat, balinguyngoy, kagat ng insekto, o paso, kaagad itong lapatan ng pangunang lunas tulad ng betadine, ointment, at iba pa.
  • 91.
    Kung ang bikimaay nabalian ng buto o napilayan, hindi ito maaaring alisin sa kinalalagyan o ilipat ng puwesto ang katawan. Hintayin ang mga bihasa sa paglapat ng pangunang lunas. Maaaring ilipat ang kinalalagyan ng mga taong biktima ng sunog o tubig sa pamamagitan ng paghila at hindi patagilid. Kung walang stretcher, maaaring gamitin ang kumot o board na ilalagay sa likuran ng biktima.
  • 92.
    2. Unang isaalang-alangang kaligtasan ng biktima ng pinsala o karamdaman. Laging isaalang-alang ang kapakanan ng biktima ng sakuna sa lahat ng pagkakataon at dapat alamin ang pangyayaring nagaganap. Alisin kaagad sa katawan ng biktima ang anumang bagay na mabigat na nakadagan
  • 93.
    nakadagan o nakapatongsa kaniyang katawan. Sa mga tao naman ng biktima ng kuryente kapag kasalukuyan itong nangyayari, patayin kaagad ang pinagmumulan ng kuryente at ilipat sa ligtas na lugar ang biktima.
  • 94.
    3. Magsagawa ngpangunang pagsusuri. Kailangang suriin muna ang biktima bago lapatan ng pangunahing lunas. Unahin munang suriin ang mga may kaugnayan sa daanan ng hangin, ang bibig, at ilong ng biktima. Kung walang balakid sa daanan ng hininga, dapat na isunod na suriin ang pinsala na may kaugnayan sa sirkulasyon o pagdaloy ng dugo sa katawan. Dapat din alamin kung kailangan ng biktima ng Resusitasyong Kardyopulmonaryo o CPR (Cardiopulmonary Resuscitation).
  • 95.
    4. Isagawa angmadaliang aksiyon o kilos. Unahin ang dapat unahin. Dapat tandaan ng mga tagapagbigay ng pangunahing tulong panlunas ang ABC o mga hakbang sa pagbibigay ng mga paunang tulong-pansagip ng buhay bago magpatuloy sa pagbibigay ng iba pang paglalapat ng pangunang lunas.
  • 96.
    ● A-Airway oDaanan ng Hangin ● B – Breathing o Paghinga ● C – Circulation o Pagdaloy ng Dugo sa Katawan May ilang mga bansa na nagtuturo ng tatlong B (ang 3 B), na katulad ng ABC ang pagkakasunud-sunod ng kahalagahan: ● Breathing o Buga ng paghinga (Bantay- hininga) ● Bleeding o Balong ng dugo
  • 97.
    ● Broken boneso Baling buto 5. Humingi ng tulong. Isipin lang ang katagang kaalaman sa paglapat ng pangunanglunas, huwag mag-atubiling humingi ng tulong sa mga eksperto o espesyalista upang makapagsalba ng isa o mahigit pang buhay.
  • 98.
    A. Iguhit angkung nagpapakita ng 😊 pagsangayon sa pangungusap at naman ☹ kung hindi.
  • 99.
    Magtala ng limang(5) konsepto na iyong natutunan sa araling ito. Isulat ang iyong sagot sa kuwaderno.
  • 100.
    Paano maiiwasan ang dagdagpinsala o paglala ng pinsala o karamdaman?
  • 101.
    Panuto: Piliin angtitik ng tamang sagot. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel. 1. Ang __________ ay ang pagbibigay ng pangunahing tulong, kalinga at pangangalaga sa mga taong napinsala ng sakuna o karamdaman. A. pangunang lunas B. pagpapanatili ng buhay C. pagtaguyod sa paggaling D. pananggalang sa sarili
  • 102.
    2. Sino samga sumusunod ang maaring magsagawa ng first aid o pangunang lunas? A. doktor na may aparato B. nars na may mga dalang gamot C. guro na may sapat na kasanayan D. karaniwang tao na may wastong kaalaman 3. Alin sa mga sumusunod ang dapat unahing suriin bago magsagawa ng pangunang lunas? A. pagdaloy ng dugo sa katawan B. daanan ng hangin C. buga ng hangin D. pagdurugo
  • 103.
    4. Alin samga sumusunod ang HINDI kabilang sa dapat bigyan ng pangunang lunas? A. natutulog B. nasugatan C. nawalan ng malay D. nabalian ng buto
  • 104.
    5. Alin angpangunang lunas ang nararapat ibigay sa taong may balinguyngoy o nagdurugo ang ilong? A. imasahe ang ilong ng pasyente B. painumin ng maraming tubig C. takpan ang ilong nga bendahe D. painumin kaagad ng gamot
  • 105.

Editor's Notes

  • #4 Magpakanta sa mga bata ng awiting gusto nila.
  • #88 Balikan ang nakaraang leksyon.Pagpapatuloy ng talakayan.