Xavier Buijs van de Vereniging van Vlaamse steden en gemeenten (VVSG) licht de uitdagingen toe waarmee het gemeentelijk beleid de komende decennia geconfronteerd gaat worden. Hij pleit voor een intergemeentelijke samenwerking op initiatief van gemeentebesturen (en niet opgelegd door de Vlaamse overheid).

1. Ambitieus besturen
in moeilijke tijden
Xavier BUIJS,
hoofd dienst omgeving en
stafmedewerker ruimtelijke ordening
Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten

2. Wat doet de VVSG?
• Ledenorganisatie voor:
– alle gemeenten (308)
– alle OCMW’s (308)
– bijna alle politiezones (107)
– Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden
• Kerntaken:
– Ondersteuning & dienstverlening aan onze leden
– Visievorming over lokale besturen
– Belangenbehartiging
• Financiering:
– lidgelden (36%)
– subsidies (23%)
– eigen inkomsten (41%)

4. Uitdagingen zijn groot!
Klimaatverandering
Globalisering
Biodiversiteit
Demografische evolutie
Innovatie
Energietransitie
Mobiliteitscapaciteit

6. Toenemende financiële zorgen
Het goede nieuws: lokale financiën nu nog redelijk
gezond door:
• Verplicht begrotingsevenwicht (sinds 1988!)
• Lage rente
• Verkoop participaties (Electrabel, Distrigas, Telenet, …)
• Stijging Gemeentefonds met 3,5% per jaar
Belastingverhogingen (ook vergoeding waterzuivering)
• Schuldovername lokaal pact (100 euro/inw. in 2008)

7. Onzekere inkomsten
• Gemeentefonds en subsidies:
– Huidige aandeel: ca. 40%
– Belangrijkste uitdagingen:
• Kan Vlaanderen groei van 3,5% per jaar voor GF aanhouden?
• Effect saneringsmaatregelen federale en Vlaamse overheid?
• Belastingen:
– Huidig aandeel: ca. 45%
– Belangrijkste uitdagingen:
• Effect economische crisis (vooral op APB)
• Lokale belastingen blijven (ondanks beperkt aandeel; ca. 7%)
voorwerp van fundamentele kritiek

8. Onzekere inkomsten
• Intresten en dividenden:
– Huidig aandeel: ca. 10%
– Uitdagingen
• Gemeentelijke Holding:
• Energiedividenden wellicht omlaaag

9. Stijgende uitgaven
• Hoger gekwalificeerd, dus duurder personeel
• Politie en brandweer
• Economische crisis:
– Groter beroep op OCMW’s
– Stijgende werkingskosten
• Investeringen in waterzuivering
• Verkorting leningsduur heeft groot budgettair
effect
• Politie en brandweer
• Pensioenhervorming

10. Effect pensioenherv. statutairen
Jaarlijkse stijging pensioenuitgaven statutairen lokale besturen versus
toename Gemeentefonds
300,000,000
250,000,000
200,000,000
150,000,000
100,000,000
50,000,000
0
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
Stijging pensioenuitgaven Stijging Gemeentefonds
1

11. Fiscale draagkracht: grote verschillen
tussen gemeenten
Opbrengst personenbelasting per inwoner (dus zonder APB)
• Vlaams gemiddelde: 3.586 euro
• Mediaan Vlaamse gemeenten: 3.565 euro
• Hoogste waarde : Sint-Martens-Latem: 6.320 euro
• Laagste waarden:
– Baarle-Hertog: 1.434 euro
– Mesen: 1.621 euro
– Hamont-Achel: 1.964 euro
– Maasmechelen: 2071 euro
– Kinrooi: 2.091 euro
– Alveringem: 2.095 euro

12. Fiscale draagkracht
Kadastraal inkomen per inwoner:
• Vlaams gemiddelde: 1.047 euro
• Mediaan Vlaamse gemeenten: 843 euro
• Hoogste waarde (Zaventem): 2.495 euro
• Laagste waarden:
– Mesen: 397 euro
– Gingelom: 490 euro
– Lierde: 521 euro
– Zwalm: 534 euro
– Heers: 535 euro

13. Gemeente met veel open ruimte
en een lage fiscale draagkracht

15. Schaalvergroting gemeenten
• Wat is de ideale grootte?
– VOKA: 60.000 inwoners
– NL : Regeerakkoord Rutte II: minimaal 100.000
inwoners
• Profiel van Vlaamse gemeenten
– 86 gemeenten met minder dan 10.000 inwoners
– Helft gemeenten minder dan 15.000 inwoners
– 3 gemeenten hebben meer dan 100.000 inwoners

16. Schaalvergroting gemeenten
• Uitdaging
– Efficiënt besturen, kostenbesparingen doorvoeren
– Een overheid die dicht bij de burger staat
• Géén schaalvergroting om schaalvergroting
• Wel schaaloptimalisatie
• Hoe bereiken?
– Meer samenwerking
• Tussen gemeenten en OCMW
• Tussen gemeenten
– Fusie als eindpunt

18. RESOC’s

19. Politiezones

20. Brandweerzones

21. Ziekenhuisregio’s: 38 polen

22. LOGO’s

23. Regionale landschappen

24. Werkwinkels

26. Aantal samenwerkingsverbanden

27. Regioscreening, minstens 50%
samenwerkingsverbanden gedeeld

28. Intergemeentelijke samenwerking
• IGS als verlengstuk van lokale besturen
– Geen apart bestuursniveau
– Altijd mogelijk, tenzij anders bepaald
– Waken over participatie op politiek en ambtelijk
niveau in IGS
– IGS van onderuit aangestuurd
• Decreet Intergemeentelijke Samenwerking
• Geen sectorale uitspraken over IGS

29. Intergemeentelijke samenwerking
• Principe: gemeenten nemen initiatief om
bovengemeentelijke problemen aan te pakken
• Stimuleer intergemeentelijke samenwerking
– Werk met regionale taakstellingen
– Ondersteun procesbegeleiding
• Opgelegde vormen van samenwerking kan maar
overwogen worden als gemeenten er samen niet
uitkomen