ÌÓÈÑ-èéí äîêòîðàíò
Ä.Îòãîí÷èìýã
ËÅÊÖ ¹2
¹2

1
1.

ÝÐÒÍÈÉ ÄÎÐÍÎ ÄÀÕÈÍ ÍÜ ÃÀÇÀРǯ
ÉÍ ÕÓÂÜÄ

(ÂÀÂÈËÎÍ,
ØÓÌÅÐ,
ÅÃÈÏÅÒ, ÀÑÑÈÐÈ, ÏÀËÅÑÒÈÍ)
ÎÉÐÕÈ

2.

ÄÎÐÍÎÄ

ÄÓÍÄÀÄ

ÄÎÐÍÎÄ

(ÝÍÝÒÕÝÃ,

ÈÐÀÍ,

ÀÔÃÀÍÈÑÒÀÍ)
3.

ÀËÑ

ÄÎÐÍÎÄ

ÑÎËÎÍÃÎÑ, ßÏÎÍ)

(ÕßÒÀÄ,

ÂÜÅÒÍÀÌ,

ãýæ õóâààãääàã
2
ЕРТӨНЦИЙГ ҮЗЭХ ТОДОРХОЙ
ҮЗЛИЙГ БОЛОВСРУУЛДАГ БОЛОН
ТҮҮНИЙГ ҮГҮЙСГЭДЭГ ЗЭРЭГ
АЛИВАА ФИЛОСОФИ АВААС
ТАНИН МЭДЭХҮЙН ТУХАЙН
АСУУДАЛ
ªªÐªªÐ ÕÝËÁÝË:
“МЭДЛЭГИЙН ТУХАЙ СУРГААЛ ”
гэсэн грек үг , тодорхой функц
ҮЙЛДЭЛ ХӨДӨЛГӨӨН
гэсэн утгатай латин үг
3
ÔÈËÎÑÎÔÈ ТАНИН МЭДЭХҮЙ
БОЛ МЭДЛЭГИЙН ДОР ХАЯЖ
АЛЬ НЭГ ( ШИНЖЛЭХ УХААН ,
УРЛАГИЙН МЭДЛЭГ , ШАШИН ,
ЁС СУРТАХУУНЫ МЭДЛЭГ)
зэрэг олон төрлийн
УНИВЕРСАЛЬ /
тэгээмэл /ач
холбогдолтой байдаг
ИЙМД БУСДААС ЯЛГАГДАХ
ОНЦЛОГ НЬ БОЛЖ ӨГДӨГ

4
Бүр
эртний
философичид
үүнийг заан хэлж байсан .

Ялангуяа АРИСТОТЕЛЬ :
“тусгай
шинжлэх
ухаанууд
ахуйн
өөр
өөр
төрлийг
судалдаг бол байгаа бүхний
хамгийн ерөнхий зарчмуудыг
танин
мэдэхийг
философи
зорьдог ” гэж бичиж байсан
5
Бас X зууны Германы философич
IX
И .Кант :

“Танин
мэдэхүйн
үндсэн
зорилт нь хүн төрөлхтөний янз
бүрийн
мэдлэгийг
синтезлэхэд
оршино ” гэжээ .

Туршлагын мэдлэг ба аль нэг
шинжлэх ухааны мэдлэг нь хичнээн
арвин , хичнээн үнэн юм шиг байлаа ч
гэсэн тэдгээр нь ертөнцийг бүхэлд нь
ухааран танин мэдэх гэсэн зорилтыг
тавих үндэсгүй байдаг .
6
Гагцхүү философи танин
мэдэхүй л ертөнцийг бүхэлд нь
танин мэдэх зорилт тавиад
тодорхой үр дүнд хүрч байдаг .
Гэвч уг үр дүн хангалттай байж
хэзээ
ч
чаддаггүй
гэж
философи үздэг .
Үүнтэй
холбоотойгоор
философийн
түүхэнд
скептизмын
янз
бүрийн хэлбэрээр бий болжээ .
Судлагч , шалгагч гэсэн
гаралтай нэр томъёо

утгатай

грек

үгнээс
7
СКЕПТИЦИЗМ
/
судлагч ,
шалгагч гэсэн утга бүхий грек
үгнээс гаралтай /ялангуяа үнэн
баттайд эргэлзэхийг сэтгэхүйн
зарчим болгодог философи
үзэл мөн .
Скептизмийг
зөвхөн
гутранги
/
пессимист / гнесологи зарчим
байдлаар
тайлбарладаг
философи үзэл байдаг .
8
ҮҮНИЙ ЭСРЭГ : скептицизм
бол
төөрөгдлийг
гэтлэн
давах ,
үнэнийг
олоход
тусалдаг философи зарчим
мөн гэдэг философи үзэл
байдаг .
Ийм
өөдрөг
үзлийг /
оптимист / үзлийн
үүднээс хандвал ЭРТНИЙ
ГРЕКИЙН ФИЛОСОФИ биеэ
даасан шинжтэй байсан гэж
үздэг
9
Шинэ
үеийн
философийн
скептизмийн үүднээс хүн зөвхөн
сэрлийнхээ хүрээнд баримтуудыг
танин мэдэж чаддаг бөгөөд харин
түүний
/
сэрлийн / цаана
бий
болдог ,
онол
ба
онолын
таамаглалуудын үнэн юм уу ,
худлааг тогтоох арга байдаггүй .
Шинэ
үеийн
философи
дахь
СКЕПТИЗМЫН
томоохон
төлөөлөгч бол XVIII зууны английн
философич Д .ЮМ мөн
10
ЭНЭХҮҮ ШАШИН , ФИЛОСОФИЙН
СУРГААЛЫН ҮҮДНЭЭС
“ЗАХИРАХ МЭДЛЭГ ”, “МАТИ ”
ГЭСЭН 2 ТӨРӨЛ ЕРДИЙН ТАНИН
МЭДЭХҮЙД ИЛЭРДЭГ . Үүнд :
1.ОЙ ДУРСАМЖ , БҮХ ТАЛААР
ТАНИН МЭДЭХҮЙ , ДҮГНЭЛТ
ОРДОГ
2.“МАТИ ” БОЛ ГАДААД ,
“
ДОТООДЫН ОБЪЕКТИЙГ МЭДРЭХ
ЭРХТНЭЭРЭЭ БА ОЮУН
УХААНААРАА ШУУД ХҮРЭХҮЙ мөн
11
БУДДИЗМ

Анхандаа гүн ухааны ба ёс
суртахууны сургаал болж ХТ .Ө
IV-V зуунд үүссэн буддизм бол
IVдэлхийн 3 гол шашны нэг ,
түүний дотор монголын оюуны
амьдралд гүн нэвтэрсэн
шашин мөн .

12
БУДДИЗМЫН
ФИЛОСОФИЙН
ҮЗЭЛ НЬ : ертөнц бол шороо ,
ус , гал , хий дөрвөөс үйлийн
үрээр
ертөнцийн
амьдрал
бүтдэг юм .
Хүний урд ба энэ насны үйлийн
үрээр энэ ертөнцийн амьдрал
бүтдэг . Тэгээд хүний зовлон ,
түүнээс ангижрах арга замын
асуудлыг зөв тайлбарлахыг гол
зорилго болгодог . ҮҮНД :
13
1. АМЬДРАЛ ЗОВЛОНГООР
ДҮҮРЭН .
ДҮҮРЭН.
2. ЗОВЛОН ШАЛТГААНТАЙ
3. ЗОВЛОНГ АРИЛГАЖ БОЛНО
4. ЗОВЛОНГ АРИЛГАХ ЗАМ БИЙ
Үүнд : шунал , уур , мунхаг , атаа ,
омог гэсэн 5 хорыг тэвчиж ,
буяныг хийх ёстой . Ийм хүн энэ
ба хойт насандаа сайн үрийг
олж , сайн явдаг .

14
ÃÀÃÖÕ¯ ÔÈËÎÑÎÔÈ ÒÀÍÈÍ ÌÝÄÝÕ¯ Ë
¯
ÉÍ
ÅÐÒªÍÖÈÉà Á¯
ÕÝËÄ ÍÜ ÒÀÍÈÍ ÌÝÄÝÕ¯
ÉÍ
ÇÎÐÈËÒ ÒÀÂÈÀÄ ÒÎÄÎÐÕÎÉ ¯ į
Ð ÍÄ
Õ¯ ÁÀÉÄÀÃ.
Ð×
ÃÝÂ× Óà ¯ į ÍÜ:
Ð Í
Õàíãàëòòàé áàéæ õýçýý ÷ ÷àääàãã¿é
ãýæ îëîí ôèëîôè÷èä ¿çäýã.
¯
¿íòýé õîëáîîòîéãîîð ôèëîñîôèéí ò¿¿õýíä
ñêåíòèöèçìèéí ÿíç á¿ðèéí õýëáýð áèé áîëñîí
15
ØÈÍÝ ¯
ÅÈÉÍ ÔÈËÎÑÎÔÈ ÄÀÕÜ ÑÊÅÍÒÈÖÈÇÌÛÍ
ÒÎÌÎÎÕÎÍ ÒªËªªËªÃ× ÁÎË

XVIII ÇÓÓÍÛ ÀÍÃËÈÉÍ ÔÈËÎÑÎÔÈ×
Ä.ÞÌ ìºí.
“Õ¿í çºâõºí ñýðëèéíõýý õ¿ðýýíä áèé
áîëäîã îíîë áà îíîëûí òààìàãëàëóóäûí ¿íýí
þì óó, õóäëààã òîãòîîõ àðãà
áàéääàãã¿é”
16
ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ ÃÍÎÑÅÎËÎÃÈ ÔÓÍÊÖÈÉÍ
ÀÑÓÓÄÀË ÁÎË: ÌÝÄËÝÃÈÉÍ ÝÍÝ
ÒªÐËÈÉÍ ÀÊÑÈËÎÃÈ /ÍÝÌËÝÌÆ ÒÓÕÀÉ
¯
ÑÓÐÃÀÀË/

Á¯
ÕÈÉ ÃÐÅÊ ¿ãíèé íýð òîìú¸î/á¿õèé
àñóóäàëòàé õîëáîí àâ÷ ¿çýõ
øààðäëàãàòàé.
Ó÷èð óëàìæëàëò /
ÌÅÒÀÔÈÇÈÊ/
Ôèëîñîôèéí òºëººëºã÷èä ÃÍÎÑÅÎËÎÃÈ ÁÀ
ÀÊÑÈÎËÎÃÈ õî¸ð
Áèåý äààñàí ôóíêö¿¿ä

17
ÍÝÌÝËÒ ÓÍØÈÕ ÇÎÕÈÎË
1.ХАВХ . НИЙГМИЙН ГҮН УХААН .
1998
2.ТАМИР .Э . БИНДЭРЪЯА .Д .
ДУНДАД ЗУУНЫ ҮЕИЙН УЛС
ТӨРИЙН СЭТГЭЛГЭЭНИЙ ТҮҮХ .
1 ДЭВТЭР . УБ .2003
3.Ôèëîñîôè ñóðàõ áè÷èã.ÓÁ.2002.I
Ôèëîñîôè
á¿ëýã

18
ÀÍÕÀÀÐÀË ÒÀÂÜÑÀÍ ÁÀßÐËÀËÀÀ

19

Pilo 2

  • 1.
  • 2.
    1. ÝÐÒÍÈÉ ÄÎÐÍÎ ÄÀÕÈÍÍÜ ÃÀÇÀРǯ ÉÍ ÕÓÂÜÄ (ÂÀÂÈËÎÍ, ØÓÌÅÐ, ÅÃÈÏÅÒ, ÀÑÑÈÐÈ, ÏÀËÅÑÒÈÍ) ÎÉÐÕÈ 2. ÄÎÐÍÎÄ ÄÓÍÄÀÄ ÄÎÐÍÎÄ (ÝÍÝÒÕÝÃ, ÈÐÀÍ, ÀÔÃÀÍÈÑÒÀÍ) 3. ÀËÑ ÄÎÐÍÎÄ ÑÎËÎÍÃÎÑ, ßÏÎÍ) (ÕßÒÀÄ, ÂÜÅÒÍÀÌ, ãýæ õóâààãääàã 2
  • 3.
    ЕРТӨНЦИЙГ ҮЗЭХ ТОДОРХОЙ ҮЗЛИЙГБОЛОВСРУУЛДАГ БОЛОН ТҮҮНИЙГ ҮГҮЙСГЭДЭГ ЗЭРЭГ АЛИВАА ФИЛОСОФИ АВААС ТАНИН МЭДЭХҮЙН ТУХАЙН АСУУДАЛ ªªÐªªÐ ÕÝËÁÝË: “МЭДЛЭГИЙН ТУХАЙ СУРГААЛ ” гэсэн грек үг , тодорхой функц ҮЙЛДЭЛ ХӨДӨЛГӨӨН гэсэн утгатай латин үг 3
  • 4.
    ÔÈËÎÑÎÔÈ ТАНИН МЭДЭХҮЙ БОЛМЭДЛЭГИЙН ДОР ХАЯЖ АЛЬ НЭГ ( ШИНЖЛЭХ УХААН , УРЛАГИЙН МЭДЛЭГ , ШАШИН , ЁС СУРТАХУУНЫ МЭДЛЭГ) зэрэг олон төрлийн УНИВЕРСАЛЬ / тэгээмэл /ач холбогдолтой байдаг ИЙМД БУСДААС ЯЛГАГДАХ ОНЦЛОГ НЬ БОЛЖ ӨГДӨГ 4
  • 5.
    Бүр эртний философичид үүнийг заан хэлжбайсан . Ялангуяа АРИСТОТЕЛЬ : “тусгай шинжлэх ухаанууд ахуйн өөр өөр төрлийг судалдаг бол байгаа бүхний хамгийн ерөнхий зарчмуудыг танин мэдэхийг философи зорьдог ” гэж бичиж байсан 5
  • 6.
    Бас X зууныГерманы философич IX И .Кант : “Танин мэдэхүйн үндсэн зорилт нь хүн төрөлхтөний янз бүрийн мэдлэгийг синтезлэхэд оршино ” гэжээ . Туршлагын мэдлэг ба аль нэг шинжлэх ухааны мэдлэг нь хичнээн арвин , хичнээн үнэн юм шиг байлаа ч гэсэн тэдгээр нь ертөнцийг бүхэлд нь ухааран танин мэдэх гэсэн зорилтыг тавих үндэсгүй байдаг . 6
  • 7.
    Гагцхүү философи танин мэдэхүйл ертөнцийг бүхэлд нь танин мэдэх зорилт тавиад тодорхой үр дүнд хүрч байдаг . Гэвч уг үр дүн хангалттай байж хэзээ ч чаддаггүй гэж философи үздэг . Үүнтэй холбоотойгоор философийн түүхэнд скептизмын янз бүрийн хэлбэрээр бий болжээ . Судлагч , шалгагч гэсэн гаралтай нэр томъёо утгатай грек үгнээс 7
  • 8.
    СКЕПТИЦИЗМ / судлагч , шалгагч гэсэнутга бүхий грек үгнээс гаралтай /ялангуяа үнэн баттайд эргэлзэхийг сэтгэхүйн зарчим болгодог философи үзэл мөн . Скептизмийг зөвхөн гутранги / пессимист / гнесологи зарчим байдлаар тайлбарладаг философи үзэл байдаг . 8
  • 9.
    ҮҮНИЙ ЭСРЭГ :скептицизм бол төөрөгдлийг гэтлэн давах , үнэнийг олоход тусалдаг философи зарчим мөн гэдэг философи үзэл байдаг . Ийм өөдрөг үзлийг / оптимист / үзлийн үүднээс хандвал ЭРТНИЙ ГРЕКИЙН ФИЛОСОФИ биеэ даасан шинжтэй байсан гэж үздэг 9
  • 10.
    Шинэ үеийн философийн скептизмийн үүднээс хүнзөвхөн сэрлийнхээ хүрээнд баримтуудыг танин мэдэж чаддаг бөгөөд харин түүний / сэрлийн / цаана бий болдог , онол ба онолын таамаглалуудын үнэн юм уу , худлааг тогтоох арга байдаггүй . Шинэ үеийн философи дахь СКЕПТИЗМЫН томоохон төлөөлөгч бол XVIII зууны английн философич Д .ЮМ мөн 10
  • 11.
    ЭНЭХҮҮ ШАШИН ,ФИЛОСОФИЙН СУРГААЛЫН ҮҮДНЭЭС “ЗАХИРАХ МЭДЛЭГ ”, “МАТИ ” ГЭСЭН 2 ТӨРӨЛ ЕРДИЙН ТАНИН МЭДЭХҮЙД ИЛЭРДЭГ . Үүнд : 1.ОЙ ДУРСАМЖ , БҮХ ТАЛААР ТАНИН МЭДЭХҮЙ , ДҮГНЭЛТ ОРДОГ 2.“МАТИ ” БОЛ ГАДААД , “ ДОТООДЫН ОБЪЕКТИЙГ МЭДРЭХ ЭРХТНЭЭРЭЭ БА ОЮУН УХААНААРАА ШУУД ХҮРЭХҮЙ мөн 11
  • 12.
    БУДДИЗМ Анхандаа гүн ухааныба ёс суртахууны сургаал болж ХТ .Ө IV-V зуунд үүссэн буддизм бол IVдэлхийн 3 гол шашны нэг , түүний дотор монголын оюуны амьдралд гүн нэвтэрсэн шашин мөн . 12
  • 13.
    БУДДИЗМЫН ФИЛОСОФИЙН ҮЗЭЛ НЬ :ертөнц бол шороо , ус , гал , хий дөрвөөс үйлийн үрээр ертөнцийн амьдрал бүтдэг юм . Хүний урд ба энэ насны үйлийн үрээр энэ ертөнцийн амьдрал бүтдэг . Тэгээд хүний зовлон , түүнээс ангижрах арга замын асуудлыг зөв тайлбарлахыг гол зорилго болгодог . ҮҮНД : 13
  • 14.
    1. АМЬДРАЛ ЗОВЛОНГООР ДҮҮРЭН. ДҮҮРЭН. 2. ЗОВЛОН ШАЛТГААНТАЙ 3. ЗОВЛОНГ АРИЛГАЖ БОЛНО 4. ЗОВЛОНГ АРИЛГАХ ЗАМ БИЙ Үүнд : шунал , уур , мунхаг , атаа , омог гэсэн 5 хорыг тэвчиж , буяныг хийх ёстой . Ийм хүн энэ ба хойт насандаа сайн үрийг олж , сайн явдаг . 14
  • 15.
    ÃÀÃÖÕ¯ ÔÈËÎÑÎÔÈ ÒÀÍÈÍÌÝÄÝÕ¯ Ë ¯ ÉÍ ÅÐÒªÍÖÈÉà Á¯ ÕÝËÄ ÍÜ ÒÀÍÈÍ ÌÝÄÝÕ¯ ÉÍ ÇÎÐÈËÒ ÒÀÂÈÀÄ ÒÎÄÎÐÕÎÉ ¯ į Ð ÍÄ Õ¯ ÁÀÉÄÀÃ. Ð× ÃÝÂ× Óà ¯ į ÍÜ: Ð Í Õàíãàëòòàé áàéæ õýçýý ÷ ÷àääàãã¿é ãýæ îëîí ôèëîôè÷èä ¿çäýã. ¯ ¿íòýé õîëáîîòîéãîîð ôèëîñîôèéí ò¿¿õýíä ñêåíòèöèçìèéí ÿíç á¿ðèéí õýëáýð áèé áîëñîí 15
  • 16.
    ØÈÍÝ ¯ ÅÈÉÍ ÔÈËÎÑÎÔÈÄÀÕÜ ÑÊÅÍÒÈÖÈÇÌÛÍ ÒÎÌÎÎÕÎÍ ÒªËªªËªÃ× ÁÎË XVIII ÇÓÓÍÛ ÀÍÃËÈÉÍ ÔÈËÎÑÎÔÈ× Ä.ÞÌ ìºí. “Õ¿í çºâõºí ñýðëèéíõýý õ¿ðýýíä áèé áîëäîã îíîë áà îíîëûí òààìàãëàëóóäûí ¿íýí þì óó, õóäëààã òîãòîîõ àðãà áàéääàãã¿é” 16
  • 17.
    ÔÈËÎÑÎÔÈÉÍ ÃÍÎÑÅÎËÎÃÈ ÔÓÍÊÖÈÉÍ ÀÑÓÓÄÀËÁÎË: ÌÝÄËÝÃÈÉÍ ÝÍÝ ÒªÐËÈÉÍ ÀÊÑÈËÎÃÈ /ÍÝÌËÝÌÆ ÒÓÕÀÉ ¯ ÑÓÐÃÀÀË/ Á¯ ÕÈÉ ÃÐÅÊ ¿ãíèé íýð òîìú¸î/á¿õèé àñóóäàëòàé õîëáîí àâ÷ ¿çýõ øààðäëàãàòàé. Ó÷èð óëàìæëàëò / ÌÅÒÀÔÈÇÈÊ/ Ôèëîñîôèéí òºëººëºã÷èä ÃÍÎÑÅÎËÎÃÈ ÁÀ ÀÊÑÈÎËÎÃÈ õî¸ð Áèåý äààñàí ôóíêö¿¿ä 17
  • 18.
    ÍÝÌÝËÒ ÓÍØÈÕ ÇÎÕÈÎË 1.ХАВХ. НИЙГМИЙН ГҮН УХААН . 1998 2.ТАМИР .Э . БИНДЭРЪЯА .Д . ДУНДАД ЗУУНЫ ҮЕИЙН УЛС ТӨРИЙН СЭТГЭЛГЭЭНИЙ ТҮҮХ . 1 ДЭВТЭР . УБ .2003 3.Ôèëîñîôè ñóðàõ áè÷èã.ÓÁ.2002.I Ôèëîñîôè á¿ëýã 18
  • 19.