Download to read offline
PANITIKAN-AT-LIPUNAN-2019.pptx
- 1. BY: ELEONOR P.PALOMO FEBRUARY 2019
- 2. Ang Panitikan aypagpapahayag ng mga makulay na damdamin ng tao hinggil sa mga bagay bagay sa daigdig, sa pamumuhay, sa lipunan at pamahalaan at sa kaugnayan ng kaluluwa sa Bathalang Lumikha. *
- 3. 1. TULUYAN 2. PATULAOO PROSA 3. PATANGHAL *
- 4. - Ay malayangpagsasama-sama ng mga salita sa karaniwang takbo ng pangungusap - Ang mga ito ay Alamat, Anekdota, Nobela, Pabula, Parabula, Sanaysay, Balita, Talambuhay, Talumpati, Dula, Maikling Kuwento,
- 6. - Ay akdanghubad sa katotohanan at kawili-wiling basahin. - Ang karaniwang paksa nito ay tungkol sa pinanggalingan ng isang bagay. *
- 7. * -Ang salaysaying itoay kathang-isip lamang na ang layunin ay magbigay aral sa mga mambabasa.
- 8. * -Ito’y salaysaying mahabana nahahati sa mga kabanata -Ang mga pangyayari ay hango sa tunay na buhay ng tao.
- 9. * -Mga salaysaying likhang-isiplamang na ang layunin ay hubugin ang magandang pag-uugali at kilos ng mga bata. -Tungkol sa mga hayop ang akdang ito.
- 10. * -Ito’y mga pahayagna hinango mula sa Bibliya. -Ito’y nagbibigay aral sa mga tagapakinig o mambabasa.
- 11. * - Ito’y salaysayna may ilang tauhan at isang pangyayari sa kasukdulan.
- 12. * -Ito’y nahahati sailang yugto na ang bawat yugto ay maraming tagpo. -Ito’y ginagawa sa ibabaw ng entablado o tanghalan.
- 13. * –Ito’y nagpapahayag ngopinyon o kuru-kuro ng may-akda sa isang pangyayari o suliranin. –Ang magandang halimbawa nito ay ang pangulong tudling o editoryal ng isang pahayagan.
- 14. * -Ito’y tala ngkasaysayan ng buhay ng isang tao. -Maaring pansarili o sa iba.
- 15. * -Ay isang mabisaat kaugud-lugod na paraan ng pagbigkas. -Ang layunin nito ay makaakit, makapagbigay kasiyahan, makapagpaniwala, magbigay ng impormasyon at makapukaw ng damidamin ng mga nakikinig.
- 16. * -Ito’y naglalaman ngmga pangyayaring nagaganap sa loob at labas ng bansa. -Ito’y nagbibigay ng mahahalagang impormasyon tungkol sa edukasyon, lipunan, relihiyon, pulitika, agham, at iba pa.
- 17. -Ay binubuo ngmga salitang may sukat at tugma. -Ang sukat ay ang bilang ng pantig ng mga salita (6,8,12,16) sa isang taludtod. -Ang tugma ay ang pagkakatulad ng mga tunog sa huling pantig ng mga huling salita sa bawat taludtod ng bawat saknong ng tula. -Ang karaniwang halimbawa nito ay liriko, korido, soneto, at iba pa.
- 19. * - Pinapaksa nitoang mahahalagang mga tagpo o pangyayari sa buhay, ang kagitingan at kabayanihan ng tauhan.
- 21. 1. AWIT ATKORIDO – Ay tumutalakay sa pakikipagsapalaran ng mga taong nabibilang sa dugong bughaw tulad ng hari, reyna, prinsipe, prinsesa, duke at marami pang iba. Awit – ay may sukat na labindalawang (12)pantig na inaawit nang mabagal sa saliw ng bandurya o gitara. Korido – Ay may sukat na walong (8)pantig at binibigkas sa kumpas ng martsa.
- 22. 2. EPIKO –Ay tumatalakay sa mga kabayanihan at pakikipagtunggali sa mga kaaway na halos hindi mapaniwalaan dahil may mga tagpong kababalaghan at di-kapani-paniwala.
- 23. 3. BALAD –Ay ginagawa noong unang panahon. Ito’y may himig awit sa dahilang ito’y inaawit habang may nagsasayaw.
- 24. 4. BALITAO –Isang debateng sayaw tungkol sa pagmamahalan ng isang babae at lalake.
- 25. -Ito ay karaniwangmaikli, likas at madaling maunawaan ng tao. -Ito’y tumatalakay sa damdamin ng tao.
- 27. 1. ELIHIYA –Tumatalay sa damdamin, panaghoy o panangis para sa alaala ng isang yumao. 2. DALIT – Ay awit na nagpupuri o nabibigay parangal sa Dios o sa Maykapal at nagtataglay ng pilosopiya sa buhay. 3. SONETO – Ay Binubuo ng labing-apat na taludtod at naghahatid ng aral sa mga mambabasa. 4. AWIT – Ang pinapaksa nito ay pag-ibig, pamimighati, kaligayahan, kabiguan, pag-asa at kalukutan. 5. ODA – Ay nagsasaad ng papuri o iba pang masiglang damdamin. Ito’y walang tiyak na bilang ng pantig at taludtod sa isang saknong.
- 28. -Karaniwang ginagawa itosa intablado na may saliw o himig ayon sa tema o diwa ng pinapaksa.
- 30. 1. MELODRAMA –Ang simula ng dulang ito ay malungkot ngunit sa katapusan ay nagiging masaya. 2. KOMEDYA – Ang sangkap nito ay piling-pili at ang pangunahing tauhan ay may layuning pasayahin ang mga manonood. May tunggalian at nagwawakas ito nanag masaya. 3. PARSA – Ang layunin ng dulang ito ay magpasaya sa pamamagitan ng pagkukuwento ng mga pangyayaring nakakatawa. 4. TRAHEDYA – Ito’y uri ng dula na may tunggalian na nagwawakas sa pagkamatay ng pangunahing tauhan o iyong tinatawag na bida. 5. SAYNETE – Pinapaksa nito ang kaugalian ng isang tao o lahi.
- 31. -Karaniwang nagpapahayag ngmasidhing damdaming makabayan. -Ito ay walang sukat ngunit may malayang taludturan.
- 33. 1. KARAGATAN –Ito’y isinasagawa bilang pang-aliw sa mga naulila. Ginaganap sa ika-30 araw ng pagkamatay at unang taon ng kamatayan. 2. DUPLO – Ito ang pamalit sa karagatan. Karaniwanag nilalaro upang aliwin ang mga namatayan. Ito’y pahusayan sa pagbigkas ng tula. 3. BALAGTASAN – Ito’y tagisan ng talino sa pamamagitan ng pagpapalitan ng kuru-kuro o katwiran sa pamamaraang patula. Ang balagtasan ay galing sa pangalan ni Francisco Baltazar na kilala sa tawag na Kikong Balagtas.
- 34. • Ang siningng panitakan maging pasulat man o pasalita, tuluyan man o patula ay maaaring talakayin sa apat na paraan ng pagpapahayag.
- 35. 1.Pasalaysay – Ito’yisang uri ng pagpapahayag na nagsasasalaysay ng isang karanasan. 2.Paglalahad – Ito’y isang paraang nagbibigay ng katuturan sa isang konsepto. Nagmumungkahi rin ito ng paraan ng paggawa ng isang bagay. Tumatalakay rin ito sa suliranin, nagbibigay dahilan, at nagpapayo ng mga kalutasan 3.Paglalarawan – Ito’y isang paraang naglalarawan ng isang bagay, tao, o lunan. Ang mga detalye ng mga katangian, o kapintasan ng tao, o bagay na namamalas ay nababanggit dito. 4.Pangangatwiran – Naglalayong humikayat sa bumabasa o sa mga nakikinig na pumanig sa opinyon ng nagsasalita o sumusulat ng paraang ito. Malinaw na ang katwiran ay sinasamahan ng mga pagpapatunay upang lalong mapaniwala sa kaniyang mga kuru-kuro ang mga bumabasa o nakikinig.
- 36. Kung angklima, gawain, kinatitirahan, lipunan, at pulitika, relihiyon at edukasyon ay may impluwensiya sa anyo, hangarin, at laman ng pulitika, ang panitikan naman ay may dalawang impluwensya sa buhay, kaisipan at ugali ng tao sa dalawang kalagayan.
- 37. -Nagpapaliwanag sa kahuluganng kalinangan at kabihasnan ng lahing pinanggalingan ng akda.
- 38. -Sa pamamagitan ngpanitikan ang mga tao sa buong daigdig ay nagkakatagpo sa damdamin, kaisipan at nagkakaunawaan, bukod sa nagkakahiraman ng ugali at palakad sa buhay. Ang mga akdang pampanitikang nagdala at nadulot ng malaking impluwensiya sa buong daigdig ay marami. Ang mga pangunahin ay ang mga sumusunod.
- 39. 1. Ang BANALNA KASULATAN (Holy Scriptures) na mula sa Palestina at Gresia at naging batayan ng sangka-kristiyanuhan at ng pananampalataya. 2. Ang KORAN na pinaka-Bibliya ng mga Muslim at galing sa Arabia. 3. Ang ILIAD at ODYSSEY ni Homer, na kinatutuhan ng kaligiran, ng mitolohiya o palaalamatan ng Gresia. 4. Ang MAHABHARATA ng India, Ang Pinakamahabang epiko sa buong daigdig at kasaysayan ng mga dating Indo at ng kanilang pananampalataya at pamumuhay. 5. Ang DIVINA COMMEDIA ng Italya, na sinulat ni Dante ay nagtataglay ng ulat hinggil sa pananamplataya, moralidad at pag-uugali ng panahong kinauukulan 6. Ang EL CID COMPEADOR na nagpapahayag ng katangiang panlahi ng mga Kastila at ng kanilang mga alamt at kasaysayang pambansa noong unang panahon. EL- Spanish article “EL” means “The” CID- Dialectal Arab “sidi” (sayyid/english) means “Lord” COMPEADOR- Master of military arts WRITER- Rodrigo “Ruy” Diaz de Vivar
- 40. 7. Ang AWITNI ROLANDO, na kinapapalooban ng RONCESVALLES at DOCE PARES ng Pransia, na nagsasalaysay ng gintong panahon ng kakristiyanuhan at ng dating makulay na kasaysayan ng mga Pranses. 8. Ang AKLAT NG MGA ARAL ni Confucio ng Tsina, na naging batayan ng pananampalataya, kalinangan at karunungan ng mga Instik (na malinaw na nakarating na rito sa ating bansa). 9. Ang AKLAT NG MGA PATAY ng Ehipto, na kinapapalamanan ng kulto ni Osiris ng Mitolohiya at Teolohiyang Ehipto. 10. Ang SANLIBO’T ISANG GABI ng Arabia at Persia, na nagsasaad ng mga kaugaliang pampamahalaan, panlipunan, pangkabuhayan at panrelihiyon ng mga Silanganin. 11. Ang CANTERBURY TALES ni Chaucer, sa Inglatera, na naglalarawan ng pananampalataya at pag-uugali ng mga Ingles noong unang panahon. 12. Ang UNCLE TOM’S CABIN ni Harriet Beecher Stowe, ng Estados Unidos, na nakatawag ng pansin sa karumal-dumal na kalagayan ng mga alipin at naging batayan ng simulain ng kaisipang demokrasya.
- 42. 1. Mabatid angsariling kasaysayan at kalinangan ng ating bansa na iba kaysa ibang bansa. 2. Malaman ang kaugalian at tradisyon ng ating lahi na nagiging sandigan ng kaularan. 3. Mabatid ang mga kamalian, kakulangan at kapintasan sa ating panitikan upang maiwasto at higit pang mapaunlad at mapabuti. 4. Maipagmalaki ang mga akdang pampanitikan ng lalo itong magningning at yumabong sa larangan ng panitikan. 5. Magkaroon ng pagmamahal sa sariling kultura at pagmamalasakit sa ating sariling panitikang Filipino.
- 44. A. ANG KLIMA– May kinalaman sa pag-iisip at pag-uugali ng tao. B. ANG GAWAING PANG-ARAW-ARAW – Ang hanapbuhay at mga tungkulin ng karaniwang tao ay napapasok ng mga salita at kakayahan ng pagtuturo sa wika at panitikan ng isang lahi o bansa. C. KINATITIRAHAN – Ang kinatitirahan pook ng isang lahi ay nagpapasiya sa hilig at takbo ng talasalitaan at himig ng tayutay ng panitikan. D. LIPUNAN AT PULITIKA – Mga ugaling panlipunan at mga simulaing pampulitika at pamahalaang nagdadala ng kahiligan at kabihasnang napapasama sa panitikan ng isang bansa. E. RELIHIYON AT EDUKASYON – Ang tayog, lalim at lawak ay nakukuha sa pamamagitan ng pananampalataya dala ng relihiyon sa kabihasnan at kailangang naituturo ng pilosopiya ng edukasyon ng bansa.
- 46. 1. Panahon bagoDumating ang mga Kastila – Sinasabing pasaling-bibig lamang ang panitikan sa panahong ito at may impluwensiya ng kaisipang-Malayo –Indonesya. Ito’y mula sa kamula-mulaang panahon hanggang 156. Ang ating panitikan ay nasa anyo ng alamat, Kwentong bayan, Kantahing bayan, Epiko at mga karunungan Bayan. 2. Panahon ng mga Kastila – Mula 1565 hanggang 1872, Naging panrelihiyon ang paksa ng panitakan. Ang layunin ay palaganapin ang Kristiyanismo. Karamihan ng mga Akda ay sinulat ng mga prayle. Ito’y panahon ng panunulat, pagkabaguhan sa kaisipang kanluran.
- 47. 3. Panahon ngPropaganda at Himagsikan Laban sa mga Kastila – Ito’y mula sa taong 1872 hanggang 1903. Naging makabayan at mapanghimagsik ang anyo ng panitikan. 4. Panahon ng mga Amerikano – Mula noong 1903 hanggang 1941, Ang panahong ito aymay impluwensya ng kaisipang demokratiko. 5. Panahon ng Hapones 1941-1944 – Nakilala sa panahong ito ang malayang tula, tinularan ang tulang Hapon ng “hoccu” o “haiku” ng ilang makata. Pagpapaimbabaw at pagdagsa ng henyong pampanitikan ang nangyayari sa panahong ito.
- 48. 6. Bagong Kalayaanna Panahon ng Panitikan – Naging masigla muli ang panitikan sa panahong ito pagkatapos ng liberasyon, taong 1946 hanggang 1950. Maraming manunulat ang nagsusulat sa anyong Filipino at Ingles. 7. Panahon ng Aktibismo – Tumingkad hanggang 1950-1972 na pinaglaban ang kanilang simulain. 8. Panahon ng Bagong Lipunan – Ang panahong ito ay nagsimla noong Setyembre 21, 1972 hanggang 1985. Sikil ang mga panulat, limitado ang paksang matatalakay. Hindi malayang magpahayag ng sariling damdamin at kaisipan ang mga manunulat.
- 49. 9. Panahon ngBagong Demokrasya – Saklaw nito ang panahon mula noong 1986 hanggang sa kasalukuyan. Sumigla ang pamamahayag at nabuhay. Malaya sa mga nangyayari sa bayan kung inaakala nilang hindi nakabubuti at para sa buong masa. 10. Mapayapang Rebolusyon – Na humantong sa pagsigla ng panitikan sa iba’t ibang larangan.
- 50.
- 51. *Ayon kay MatthewArnold *Isa itong disiplinang sumusubok na ilarawan, aralin, analisahin, kilatisin, at bigyang interpretasyon ang isang likhang sining *Isang terminolohiyang galing sa sa likhang *Griyego na “krino” na ang kahulugan ay maghusga.
- 52. *Naitala ang unangpagkritiko ng akda noon ng isang gurong nagngangalang Philitas sa Alexandria noong 305 BCE. Siya ang nagturo sa isang bata ng panunuring pampanitikan at kalaunan ang batang ito ay naging si King Ptolemy II.
- 53.
- 54. * Ito ang afinidadng Kulturang Popular sa kahirapan, ang muling pagtatatag ng gitnang uring fetishismo na magpapasuka sa mababang uring pinagmulan. Fethishismo ito dahil walang panahong magpapatipid ang pantasya at tunay na ugnay ng utak ng indibidwal sa artifice na isinusuot
- 55. *at magpapatungo sakanya sa gitnang uring Fantasya *35.5 Porsyento ng pamilyang Filipino ang mahirap taong 1994 sa konserbatibong tantya. *47 porsyento ng pamilya sa probinsya ay mahirap *Kung sa populasyon nman ang titingnan , * 40.6 porsyento bilang ng mamamayan ay naghihirap *53.1 porsyento ay sa kanayunan
- 56.
- 57.