Phương pháp 'nhiệt phát quang' và 'uran keiretsu' được sử dụng để kiểm tra niên đại với phạm vi từ vài nghìn đến hàng trăm nghìn năm. Sau văn hóa Jomon, văn hóa Yayoi bắt đầu vào thế kỷ 4 TCN, với đặc điểm chính là sự phát triển của nông canh, mặc dù dấu tích của hoạt động này đã xuất hiện từ cuối thời Jomon. Quá trình chuyển tiếp giữa hai nền văn hóa này diễn ra từ từ, với người Jomon cần thời gian để tiếp nhận và thích ứng với văn hóa mới.

1. phương pháp “nhiệt phát quang” (heat-luminesense) có thể dùng để kiểm tra niên đại
bằng phóng xạ có hiệu lực từ vài nghìn năm lên đến vài chục vạn năm. Hay hơn nữa,
phương pháp Uran keiretsu (Uranium series) sử dụng các nấc của độ thoái hóa trong
Uranium 238 có phạm vi kiểm tra rất rộng, bao trùm đến từ vài vạn đến 50 vạn năm về
trước.
42
Đến đây, xin tạm ngưng câu chuyện thời Jômon.
Tiết 3: Văn hóa Yayoi và bối cảnh xã hội:
3.1 Thời nông canh bắt đầu:
Tiếp sau văn hóa Jômon là văn hóa Yayoi. Nền văn hóa Yayoi đã có mặt trên đất Nhật từ
thế kỷ thứ 4 trước công nguyên cho đến thế kỷ thứ 3. Đặc điểm của nền văn hóa mới
này là sự bắt đầu của hoạt động nông canh tuy rằng, nếu nói cho nghiêm chỉnh thì vào
khoảng thế kỷ thứ 5 – thứ 4 trước công nguyên tức là giai đoạn cuối của văn hóa Jômon,
đã thấy dấu tích việc canh tác lúa nước.
Hôm qua mới còn là Jômon, hôm nay ngủ dậy đã thành Yayoi rồi sao? Thật ra sự biến
đổi không phải chỉ đơn thuần ngày một ngày hai. Phải nói là trước tiên đã có một nền
văn hóa mới du nhập từ vùng Giang Nam Trung Quốc và từ bán đảo Triều Tiên vào phía
bắc đảo Kyuushuu. Nó bắt rễ nơi đây trước khi lan ra một cách mạnh mẽ và vững chắc
trên khắp các phần đất khác của quần đảo.
Để văn hóa Yayoi phát triển trong một phạm vi rộng lớn như thế, người Jômon cũng cần
có một thời gian chuẩn bị tiếp nhận nền văn hóa mới. Quá trình thẩm thấu văn hóa trong
dòng lịch sử giống như dạng vân đá cẩm thạch. Trong hội họa, khi người ta pha màu
trắng với màu đỏ thì trước tiên màu sắc phải qua một trạng thái chuyển đổi giống như
vân đá trắng đỏ rồi mới tạo ra màu hồng. Thời kỳ có sự biến thiên ấy gọi là thời kỳ
chuyển tiếp hay quá độ. Đối với người nghiên cứu lịch sử, đây là một thời kỳ vô cùng
quan trọng.
Như đã nói, cuối thời Jômon đã có dấu tích của việc canh tác lúa nước. Chứng cớ về lúa
nước nằm ở di chỉ Nabatake nằm ở tỉnh Saga và di chỉ Itazuke tỉnh Fukuoka, hai nơi
khá nổi tiếng. Ở đó, người ta đã tìm thấy những suiden-ato (dấu tích ruộng nước). Nếu
việc nhận diện thời đại Jômon đến từ việc họ dùng đồ gốm như dụng cụ thì đối với thời