Topik       : Sistem Metabolisme
Sub topik   : Katabolisme Karbohidrat

                      Ikke Soehartina




            Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved
Katabolisme Karbohidrat

              H

          H   O                                                       asam piruvat + 3 O2 + 2H+ 3CO2 + 3H2O + 17 ATP
      H C                                              i ra s
                                                             i se
                                                                  l
     H                                          resp
  HO C CO
         H H          2 asam piruvat
      CH C                   +                 fer
                                                  me                                               asam laktat
   H
     OH C O       H
                        4 H + 2 ATP
                           +                        nt a
                                                        si
              O                                                       asam piruvat + 2H+
              H
     glukosa            glikolisis                                                                etanol + CO2




                          Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                            2 2
Glyceraldehid-3-fosfat
1 Glikolisis
                                                                                       NAD+P       gliseraldehid-3-fosfat
                    Glukosa                                                          NADH+H
                                                                                                       dehidrogenase
                 ATP
                            heksokinase                                                1,3-bifosfogliserat
                 ADP        glukokinase
                                                                                        ADP          fosfogliserat
                                                                                                        kinase
                Glukosa-6-fosfat                                                        ATP
                            fosfoheksose                                                  3-fosfogliserat
                            isomerase                                                                  fosfogliserat
               Fruktosa -6-fosfat                                                                         mutase
                 ATP         fosfo-                                                       2-fosfogliserat
                             fruktokinase-1
                 ADP
                                                                                                         enolase
               Fruktosa-1,6-bifosfat
                                                                                        Fosfoenolpiruvat
                         aldolase                                                       ADP          piruvat
                                           Dihidroksiaseton                                          kinase
Glyceraldehid-3-fosfat                                                                  ATP
                          triosefosfat
                           isomerase
                                                fosfat                                         Piruvat




                                Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                          3 3
2 Respirasi Sel



                                                                                matriks



                                                                       krista     Ruang antar
                                                                                  membran



                                                               Membran dalam                    Membran luar




                  Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                           4 4
2.1. Siklus Kreb

                                      piruvat
                           NAD  +
                                                                                   Keterangan :
                                                         CoASH
                           NADH+H                                                  ADP       =   Adenosin difosfat
                                                   CO2
                                      acetil Co-A                                  ATP       =   Adenosin trifosfat

                           oksaloasetat                                            NAD       =   Nicotinamide adenine dinucleotide
              NADH+H
            NAD+                                                                   FAD       =   Flavin adenine dinucleotide
                                            H 2O
                                                                                   GTP       =   Guanosine diphosphate
             malat                                        sitrate
                                                                                   GDP       =   Guanosine diphosphate
                                                                                   Pi        =   Phosphat
                     H2O
                                                               isositrat
       fumarat
                                                    NAD   +




    FADH2                                            NADH+H
                                                                           CO2
       FAD
                                             NAD+        α ketoglutarat
             suksinat
                           Pi       CoASH      NADH+H

              GTP

                        GDP         succinil CoA
                                                              CO2

                                            Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                       5 5
2.2. Sistem Transpor Elektron (STE)




                                                                             sumber : http://www.sp.uconn.edu/~terry/images/anim/ETS.html




                      NADH + H+ + 3 ADP + 3 Pi + ½ O2 → NAD+ + H2O + 3 ATP

                      FADH2 + 2 ADP + 2 Pi + ½ O2 → FAD+ + H2O + 2 ATP
                               Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                                           6 6
sitoplasma
                                                                                      Jumlah ATP yang dihasilkan pada respirasi sel :
                        ATP       NAD P
                                     +                 ADP
                                                ADP           ADP

                        ATP       NAD+     P
                                                       ADP                            glikolisis :
                                                                                      glukosa → glyceraldehide 3 phosphat       :-2
                                                                                      2 glyceraldehide 3 phosphat → 2 piruvat   :+4
                                                                    2 piruvat
       glukosa
                                  NADH
                    ADP
                                                 ATP
                                                       ATP
                                                              ATP
                                                                                      siklus Kreb                               :+2
                    ADP
                                  NADH                 ATP
                                                                                      Sistem Transpor Elektron
                                                                                      2 NADH (dari glikolisis)                  :+6
                                                              matriks mitokondria
sitoplasma                                     NAD+                                   2 x 1 NADH (pada pembentukan Acetyl co-A : + 6
                 NAD+                   NAD+
                                                         P

                                               NAD+     ADP         FAD               2 x 3 NADH (dari siklus Kreb)             : + 18
                         CoA
                                                                                CO2
                               Siklus
                                Kreb
                                                                                      2 x 1 FADH2 (dari siklus Kreb)            :+4
                                                                                CO2
                                       NADH             ATP       FADH2
                         CO2
Piruvat
                 NADH              NADH
                                           NADH
                                                        CoA                           Transportasi 2 NADH ke mitokondria        :-2


                                                                                  Total ATP yang dihasilkan                     : 36

                                                       Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                7 7
3. Fermentasi

                            ATP                                          ADP
         g                                                        ADP          ADP
         l                                                               ADP
                            ATP
         i
         k
         o
         l
         i
                                                                                              2 piruvat
         s      glukosa
                                        NAD P         NADH
                            ADP            +
                                                                         ATP
         i                                                         ATP         ATP
         s                  ADP         NAD+   P      NADH               ATP

     f
     e
     r
     m
     e
     n       laktat
     t                                         Otot                                        CO2
     a
     s
             etanol                                                                  acetaldehid
     i
                                               ragi



                          Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                              8 8
Berlangsung dalam keadaan anaerob.
Asam piruvat yang dihasilkan pada proses glikolisis dubah menjadi etanol atau
asam laktat.


Fermentasi asam laktat
 Pembuatan yoghurt : bakteri Lactobacillus acidophilus.
Fermentasi alkohol oleh Saccharomyces cerevicae


Total energi yang dihasilkan proses katabolisme karbohidrat :
 glikolisis            →          2 ATP
 fermentasi            →          0 ATP
 Total ATP dihasilkan →           2 ATP



                Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved              9 9
Rangkuman
             H

         H   O                                                     asam piruvat + 3 O2 + 2H+ 3CO2 + 3H2O + 17 ATP
     H C                                            i ra s
                                                          i se
                                                               l
    H                                           resp
 HO C CO
        H H          2 asam piruvat
     CH C                    +                 fer
                                                  me                                            asam laktat
  H
    OH C O       H
                       4 H+ + 2 ATP                 nt a
                                                        si
             O                                                     asam piruvat + 2H+
             H
    glukosa            glikolisis                                                              etanol + CO2




  Katabolisme karbohidrat secara aerob (repirasi sel)

   glukosa → 2 asam piruvat + 4 H+ + 2 ATP
   2 asam piruvat + 6 O2 + 4 H+ → 6 CO2 + 6 H2O + 34 ATP

   glukosa + 6 O2 → 6 CO2 + 6 H2O + 36 ATP

                     Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                              1010
H

       H   O                                                    asam piruvat + 3 O2 + 2H+ 3CO2 + 3H2O + 17 ATP
   H  C                                               asi
                                                          sel
   H                                          re spir
HO C C O
       H H         2 asam piruvat
    CH C                  +                  fer
                                                me                                           asam laktat
 H
   OH C O      H
                     4 H + 2 ATP
                        +                         n ta
                                                         si
           O                                                    asam piruvat + 2H+
           H
  glukosa            glikolisis                                                             etanol + CO2




 Katabolisme karbohidrat secara anaerob (fermentasi)

 Fermentasi asam laktat

   glukosa → 2 asam piruvat + 4 H+ + 2 ATP
   2 asam piruvat + 4 H+ → 2 asam laktat

   glukosa → 2 asam laktat + 2ATP

                     Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                           1111
H

        H   O                                                     asam piruvat + 3 O2 + 2H+ 3CO2 + 3H2O + 17 ATP
    H C                                                 asi
                                                            sel
   H                                            re spir
HO C CO
       H H          2 asam piruvat
    CH C                   +                   fer
                                                  me                                           asam laktat
 H
   OH C O       H
                      4 H + 2 ATP
                         +                          nt a
                                                        si
            O                                                     asam piruvat + 2H+
            H
  glukosa              glikolisis                                                             etanol + CO2




Katabolisme karbohidrat secara anaerob (fermentasi)


Fermentasi alkohol

  glukosa → 2 asam piruvat + 4 H+ + 2 ATP
  2 asam piruvat + 4 H+ → 2 etanol + CO2

  glukosa → 2 asam laktat + 2ATP

                     Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved                                             1212

Metabolisme: Katabolisme Karbohidrat

  • 1.
    Topik : Sistem Metabolisme Sub topik : Katabolisme Karbohidrat Ikke Soehartina Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved
  • 2.
    Katabolisme Karbohidrat H H O asam piruvat + 3 O2 + 2H+ 3CO2 + 3H2O + 17 ATP H C i ra s i se l H resp HO C CO H H 2 asam piruvat CH C + fer me asam laktat H OH C O H 4 H + 2 ATP + nt a si O asam piruvat + 2H+ H glukosa glikolisis etanol + CO2 Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 2 2
  • 3.
    Glyceraldehid-3-fosfat 1 Glikolisis NAD+P gliseraldehid-3-fosfat Glukosa NADH+H dehidrogenase ATP heksokinase 1,3-bifosfogliserat ADP glukokinase ADP fosfogliserat kinase Glukosa-6-fosfat ATP fosfoheksose 3-fosfogliserat isomerase fosfogliserat Fruktosa -6-fosfat mutase ATP fosfo- 2-fosfogliserat fruktokinase-1 ADP enolase Fruktosa-1,6-bifosfat Fosfoenolpiruvat aldolase ADP piruvat Dihidroksiaseton kinase Glyceraldehid-3-fosfat ATP triosefosfat isomerase fosfat Piruvat Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 3 3
  • 4.
    2 Respirasi Sel matriks krista Ruang antar membran Membran dalam Membran luar Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 4 4
  • 5.
    2.1. Siklus Kreb piruvat NAD + Keterangan : CoASH NADH+H ADP = Adenosin difosfat CO2 acetil Co-A ATP = Adenosin trifosfat oksaloasetat NAD = Nicotinamide adenine dinucleotide NADH+H NAD+ FAD = Flavin adenine dinucleotide H 2O GTP = Guanosine diphosphate malat sitrate GDP = Guanosine diphosphate Pi = Phosphat H2O isositrat fumarat NAD + FADH2 NADH+H CO2 FAD NAD+ α ketoglutarat suksinat Pi CoASH NADH+H GTP GDP succinil CoA CO2 Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 5 5
  • 6.
    2.2. Sistem TransporElektron (STE) sumber : http://www.sp.uconn.edu/~terry/images/anim/ETS.html NADH + H+ + 3 ADP + 3 Pi + ½ O2 → NAD+ + H2O + 3 ATP FADH2 + 2 ADP + 2 Pi + ½ O2 → FAD+ + H2O + 2 ATP Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 6 6
  • 7.
    sitoplasma Jumlah ATP yang dihasilkan pada respirasi sel : ATP NAD P + ADP ADP ADP ATP NAD+ P ADP glikolisis : glukosa → glyceraldehide 3 phosphat :-2 2 glyceraldehide 3 phosphat → 2 piruvat :+4 2 piruvat glukosa NADH ADP ATP ATP ATP siklus Kreb :+2 ADP NADH ATP Sistem Transpor Elektron 2 NADH (dari glikolisis) :+6 matriks mitokondria sitoplasma NAD+ 2 x 1 NADH (pada pembentukan Acetyl co-A : + 6 NAD+ NAD+ P NAD+ ADP FAD 2 x 3 NADH (dari siklus Kreb) : + 18 CoA CO2 Siklus Kreb 2 x 1 FADH2 (dari siklus Kreb) :+4 CO2 NADH ATP FADH2 CO2 Piruvat NADH NADH NADH CoA Transportasi 2 NADH ke mitokondria :-2 Total ATP yang dihasilkan : 36 Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 7 7
  • 8.
    3. Fermentasi ATP ADP g ADP ADP l ADP ATP i k o l i 2 piruvat s glukosa NAD P NADH ADP + ATP i ATP ATP s ADP NAD+ P NADH ATP f e r m e n laktat t Otot CO2 a s etanol acetaldehid i ragi Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 8 8
  • 9.
    Berlangsung dalam keadaananaerob. Asam piruvat yang dihasilkan pada proses glikolisis dubah menjadi etanol atau asam laktat. Fermentasi asam laktat Pembuatan yoghurt : bakteri Lactobacillus acidophilus. Fermentasi alkohol oleh Saccharomyces cerevicae Total energi yang dihasilkan proses katabolisme karbohidrat : glikolisis → 2 ATP fermentasi → 0 ATP Total ATP dihasilkan → 2 ATP Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 9 9
  • 10.
    Rangkuman H H O asam piruvat + 3 O2 + 2H+ 3CO2 + 3H2O + 17 ATP H C i ra s i se l H resp HO C CO H H 2 asam piruvat CH C + fer me asam laktat H OH C O H 4 H+ + 2 ATP nt a si O asam piruvat + 2H+ H glukosa glikolisis etanol + CO2 Katabolisme karbohidrat secara aerob (repirasi sel) glukosa → 2 asam piruvat + 4 H+ + 2 ATP 2 asam piruvat + 6 O2 + 4 H+ → 6 CO2 + 6 H2O + 34 ATP glukosa + 6 O2 → 6 CO2 + 6 H2O + 36 ATP Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 1010
  • 11.
    H H O asam piruvat + 3 O2 + 2H+ 3CO2 + 3H2O + 17 ATP H C asi sel H re spir HO C C O H H 2 asam piruvat CH C + fer me asam laktat H OH C O H 4 H + 2 ATP + n ta si O asam piruvat + 2H+ H glukosa glikolisis etanol + CO2 Katabolisme karbohidrat secara anaerob (fermentasi) Fermentasi asam laktat glukosa → 2 asam piruvat + 4 H+ + 2 ATP 2 asam piruvat + 4 H+ → 2 asam laktat glukosa → 2 asam laktat + 2ATP Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 1111
  • 12.
    H H O asam piruvat + 3 O2 + 2H+ 3CO2 + 3H2O + 17 ATP H C asi sel H re spir HO C CO H H 2 asam piruvat CH C + fer me asam laktat H OH C O H 4 H + 2 ATP + nt a si O asam piruvat + 2H+ H glukosa glikolisis etanol + CO2 Katabolisme karbohidrat secara anaerob (fermentasi) Fermentasi alkohol glukosa → 2 asam piruvat + 4 H+ + 2 ATP 2 asam piruvat + 4 H+ → 2 etanol + CO2 glukosa → 2 asam laktat + 2ATP Copyright@2006 Ikke Soehartina. All right reserved 1212