Download to read offline
Uploaded byAsst. Dr. Jutharat Nokkaew
คู่มือ KM final 24 May 2022.pdf
การจัดการความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด
คู่มือ KM final 24 May 2022.pdf
- 1.
- 2. ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด เทศบาลตำบลห้วยกรด สำนักงานเกษตรอำเภอสรรคบุรี โรงเรียนห้วยกรดวิทยา ศูนย์การศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม -ชัยนาท ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง จัดทำโดย ร่วมกับ แหล่งทุน จุฑารัตน์ นกแก้ว และ อาภาภรณ์ อังสาชน มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
- 3. องค์ความรู้จากภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ถ่ายทอดโดยปราชญ์ชาวบ้าน สู่คนรุ่นใหม่ มีความสำคัญไม่เพียงแต่การอนุรักษ์หรือจัดเก็บ องค์ความรู้ไม่ให้สูญหายไปเท่านั้น แต่การนำองค์ความรู้ที่สืบทอด จากภูมิปัญญานั้นไปสู่การสร้างรายได้ สร้างอาชีพ รวมถึง การสร้างความตระหนักให้กับคนรุ่นใหม่ได้เห็นความสำคัญ มีความภาคภูมิใจในเอกลักษณ์ของท้องถิ่น มองเห็นโอกาสจาก ขุมทรัพย์ภูมิปัญญาในท้องถิ่นบ้านเกิด นำพาพวกเขากลับภูมิลำเนา เพื่อสืบทอดและต่อยอดขุมทรัพย์เหล่านี้ต่อไป ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาตาลโตนด (ห้วยกรด) : จุดเด่น โอกาส สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เล่มนี้จัดทำขึ้น เพื่อเป็นสื่อในการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนดจาก ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด(ห้วยกรด) ประกอบด้วยองค์ความรู้จาก 9 ภูมิปัญญาที่ได้จากกระบวนการ จัดระบบองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่การนำไปใช้ประโยชน์ การสร้างรายได้ สร้างอาชีพ เพื่อสร้างชุมชนเข้มแข็งอย่างยั่งยืน และเป็นคู่มือสำหรับผู้ที่สนใจเกี่ยวกับความรู้ด้านตาลโตนด คณะทำงาน พฤษภาคม 2565 คำนำ
- 4. สารบัญ สารบัญ 01 01 แหล่งที่มา แหล่งที่มา หน้า หน้า 03 03 กระบวนการ กระบวนการ จัดระบบองค์ความรู้ จัดระบบองค์ความรู้ 05 05อาชีพด้านตาลโตนด อาชีพด้านตาลโตนด และโอกาสทางธุรกิจ และโอกาสทางธุรกิจ ทีมร่วมพัฒนา ทีมร่วมพัฒนา 02 02 การดำเนินงาน การดำเนินงาน การจัดการความรู้ การจัดการความรู้ 04 04 ขุมทรัพย์องค์ความรู้ ขุมทรัพย์องค์ความรู้ 06 06 ศูนย์เรียนรู้ ศูนย์เรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ ตาลโตนด (ห้วยกรด) ตาลโตนด (ห้วยกรด) เอกสารอ้างอิง เอกสารอ้างอิง ของภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด 9 ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ปราชญ์ ผู้รู้ / ครูภูมิปัญญา / ผู้ชำนาญการด้านตาล 01 10 16 21 03 13 18 22
- 5. วิธีการ แหล่งที่มาของ ภูมิปั ญญาท้องถิ่น การเรียนรู้ และ การถ่ายทอดความรู้ แหล่งที่มา แหล่งที่มา ของภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด ปราชญ์ผู้รู้ ครูภูมิปัญญา ผู้ชำนาญการด้านตาล 01 01 ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นผลจากการใช้สติปัญญา ของคนในท้องถิ่นที่เกิดจากประสบการณ์การเรียนรู้ มีการสืบทอดจากคนรุ่นหนึ่งไปยังคนอีกรุ่นหนึ่ง เพื่อใช้ในการแก้ปัญหาและพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ โดยปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมกับชุมชนท้องถิ่นในแต่ละยุค การเรียนรู้และถ่ายทอดองค์ความรู้เป็นหัวใจที่ทำให้ ชุมชนเข้มแข็ง และเป็นบทเรียนที่ใช้แก้ไขปัญหา ได้อย่างยั่งยืน องค์ความรู้ที่แฝงในตัวบุคคล (ผู้รู้หรือปราชญ์และผู้ที่เรียนรู้ ผ่านการประกอบอาชีพตาลจากรุ่นสู่รุ่น) คนในชุมชนมาร่วมกันเรียนรู้ ใช้แกนกลางของความรู้ ที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตชุมชน การลงมือปฏิบัติจริง ใช้ความรู้และภูมิปัญญา เป็นฐาน เรียนรู้จากปัญหา สร้างประสบการณ์ใหม่ เสริมทักษะ จากบุคคล (ปราชญ์ชาวบ้าน) และสถานที่ (ศูนย์เรียนรู้ฯ) ปราชญ์ชาวบ้าน ปราชญ์ชุมชน ครูภูมิปัญญา (ผู้ที่มีความรู้ มีทักษะ มีเครือข่าย ที่มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของ ชุมชนในท้องถิ่น) การเรียนรู้ของชุมชน แหล่งเรียนรู้ ภูมิปัญญาที่ทำให้ ชุมชนเข้มแข็ง ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนดของ ชุมชนตำบลห้วยกรด ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 1
- 6. 2 ชุมชน ตำบลห้วยกรด มีศักยภาพในการทำอาชีพตาล มานานจนเกิดการสั่งสม ความเชี่ยวชาญเป็ นภูมิปั ญญา สืบทอดต่อกันมา มีการทำนาคู่กับการทำตาล มานับแต่บรรพบุรุษ สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น การเพาะตาล การขึ้นตาล การทำเตา เคี่ยวตาล การทำจาว ตาลเชื่อม การจักสาน ใบตาล การทำบันได เหล็กขึ้นตาล การทำขนม พุดดิ้งตาล การทำขนม หวานจากตาล การทำไซรัปตาล การผลิตน้ำตาล สดพาสเจอร์ไรส์ การเก็บน้ำหวาน จากดอกตาล การปลูกและ การดูแลรักษา ต้นตาล ปราชญ์ ชาวบ้าน ครูภูมิปั ญญา ผู้ชำนาญการ การจัดตั้งศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง การอนุรักษ์ตาลโตนด การอนุรักษ์ตาลโตนด การจัดตั้งกลุ่ม OTOP การผลิตน้ำตาลโตนด กลุ่มวิสาหกิจชุมชนการอนุรักษ์ตาลโตนด กลุ่มผลิตภัณฑ์จากวัสดุท้องถิ่นตาลโตนด การดูแลรับซื้อและขายผลผลิตจากตาล การสอนถ่ายทอดและเผยแพร่ภูมิปัญญาฯ การส่งเสริมและพัฒนาการภูมิปัญญาฯ การทำสวนตาลโมเดลโคกหนองนา หมายเหตุ : สามารถติดต่อหรือขอข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด (ห้วยกรด) และ เว็บไซต์ของศูนย์เรียนรู้ แหล่ง แหล่ง ภูมิปัญญา ภูมิปัญญา ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาท้องถิ่น การต่อยอดและ การต่อยอดและ ใช้ประโยชน์จากภูมิปัญญา ใช้ประโยชน์จากภูมิปัญญา แหล่งที่มาของภูมิปัญญาท้องถิ่น แหล่งที่มาของภูมิปัญญาท้องถิ่น ตาลโตนด ตาลโตนด ภูมิปัญญาท้องถิ่นของปราชญ์ชาวบ้าน ภูมิปัญญาท้องถิ่นของปราชญ์ชาวบ้าน ครูภูมิปัญญา ผู้รู้ ผู้ชำนาญการ ด้านตาลโตนดห้วยกรด ครูภูมิปัญญา ผู้รู้ ผู้ชำนาญการ ด้านตาลโตนดห้วยกรด มีการใช้องค์ความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด ในการเสริมสร้างความเข้มแข็ง ให้กับชุมชน มีภูมิปั ญญาตาลที่ฝั งในตัวปราชญ์ ชาวบ้าน ผู้รู้ และครูภูมิปัญญา มีสถานที่เรียนรู้และฝึ กอบรม อาชีพตาลให้กับคนในชุมชน และพื้นที่ใกล้เคียง คือ “ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง การอนุรักษ์ตาลโตนด” (ห้วยกรด) อำเภอสรรคบุรี จังหวัดชัยนาท ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง
- 7. การดำเนินงาน การดำเนินงาน การจัดการความรู้ การจัดการความรู้ ความรู้ที่หาอ่าน หาชม หาฟังหรือ ความรู้ชัดแจ้ง (Explicit Knowledge) เป็นความรู้ที่ รวบรวมและถ่ายทอดออกมาในรูปแบบต่าง ๆ ที่ใครก็เข้าถึงได้ เช่น หนังสือ เว็บไซต์ สื่อออนไลน์ ความรู้ซ่อนเร้น ไม่บอก ไม่กล่าว ไม่โชว์ เคล็ดลับ หรือ ความรู้ฝั งลึก (Tacit Knowledge) เป็นความรู้ที่อยู่ในตัวของแต่ละบุคคล (ทัศนคติ ความเชื่อ) จากประสบการณ์ไม่ถ่ายทอดทั่วไป หรือแสดงออกอย่างชัดเจน ส่วนใหญ่ขาดการบันทึกหรือเผยแพร่ในรูปแบบที่เข้าถึงได้ เพราะประกอบอาชีพกันเองในครอบครัว จนเกิดความชำนาญ หรือเป็นเคล็ดลับที่ไม่ เปิดเผยให้คนนอกทราบ เพราะไม่มีการจดบันทึกเป็นลายลักษณ์ อักษร และไม่จัดเก็บหลักฐานหรือ องค์ความรู้อย่างเป็นระบบ เพราะความรู้หรือภูมิปัญญาที่แฝงอยู่ใน ตัวบุคคลจากการสั่งสมประสบการณ์หาก ขาดการสืบทอดต่อ อาจสูญหายไปได้ เพราะคนรุ่นใหม่ขาดการเล็งเห็น ถึงการต่อยอดองค์ความรู้ ไม่รู้จักการนำความรู้ที่มี ไปใช้ประโยชน์ หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ได้มีการส่งเสริมหรือพัฒนาต่อไป เป็นอัตลักษณ์ของชุมชนท้องถิ่น ที่ต้อง สร้างความตระหนักในการอนุรักษ์และ ต่อยอด ไม่ให้สูญหายหรือลืมเลือนไป จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 3 เพราะคนรุ่นใหม่ไม่สนใจที่ ประกอบอาชีพของครอบครัว หรือ มีช่องทางประกอบอาชีพอื่น ความรู้ อยู่หนไหน ? ทำไมต้องทำ ทำไมต้องทำ “การจัดการความรู้” “การจัดการความรู้” ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาท้องถิ่น ? ? วิธีการถ่ายทอดความรู้ การจัดเก็บความรู้ วิถีชีวิตที่เปลี่ยนไป ความรู้ฝังลึก ภูมิปัญญาท้องถิ่น การมองเห็นโอกาส ในการใช้ความรู้ 02 02 ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 8. 4 สื่อ / การเรียนรู้ บันทึก/ เผยแพร่ รายได้ / อาชีพ / โอกาส ความรู้ / เทคโนโลยี ครอบครัว / ชุมชน / ผู้ประกอบการ T to E T to E Externalization (E) Externalization (E) ถ่ายทอด ถอดความ บันทึก ปราชญ์ ชาวบ้าน ลูกหลาน /ลูกศิษย์ สื่อ การเรียนรู้ เมื่อปราชญ์ชาวบ้านถ่ายทอดภูมิปัญญาให้ครอบครัว หรือลูกศิษย์ และความรู้นั้นถูกจดบันทึกหรือนำมา ศึกษา ต่อยอด หรือถ่ายทอเป็นลายลักษณ์อักษร หรือ สื่อรูปแบบต่าง ๆ T to T T to T Socialization (S) Socialization (S) ผู็ที่ประกอบอาชีพด้านตาลโตนดจนเชี่ยวชาญเป็น ปราชญ์ชาวบ้าน มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถ่ายทอด ภายในท้องถิ่น สร้างรายได้สู่ครอบครัวและชุมชน ครอบครัว /ลูกหลาน ถ่ายทอด แลกเปลี่ยน ปราชญ์ ชาวบ้าน ชุมชน /ท้องถิ่น ชาวบ้าน / ชุมชน ประยุกต์ใช้ ฝึกอบรม องค์ความรู้ใหม้ / นวัตกรรมชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน / ศูนย์การเรียนรู้ / หน่วยงาน สร้างอาชีพ / รายได้ / ความเชี่ยวชาญ โมเดลเกลียวความรู้ โมเดลเกลียวความรู้ พลวัตรแห่งการเรียนรู้ พลวัตรแห่งการเรียนรู้ จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง E to E E to E E to T E to T Combination (C) Combination (C) Internalization (I) Internalization (I) หลังชาวบ้านได้รับการเรียนรู้ สร้างทักษะปฏิบัติ ส่งเสริมให้ชุมชนเข้มแข็ง สร้างอาชีพ สามารถสร้าง ภูมิปัญญา องค์ความรู้ใหม่ หรือนวัตกรรมชุมชนได้ ผ่านการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ที่หมุนวนเป็นเกลียวความรู้ ความรู้ที่ได้รับจากปราชญ์ชาวบ้าน ถูกจดบันทึก จัดเก็บและเผยแพร่ ผสานกับองค์ความรู้ด้านอื่น ๆ เช่น เทคโนโลยีการผลิต การแปรรูป นำมาผนวก เป็นความรู้ที่ช่วยเพิ่มรายได้ และโอกาสทางธุรกิจ ความรู้ไม่มีวันสิ้นสุด ความรู้เกิดใหม่ตลอดเวลา แต่หากไม่รู้จักจัดการความรู้ให้ดี ความรู้ก็สูญหายได้เช่นกัน นักจัดการความรู้จึงมีบทบาทในการจัดเก็บและเผยแพร่ ความรู้ โดยประยุกต์โมเดลเกลียวความรู้ที่อธิบายเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของเกลียว ความรู้ระหว่าง ความรู้ชัดแจ้ง (Explicit Knowledge : E) และความรู้ฝังลึก (Tacit Knowledge : T) ประกอบด้วย ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 9. 4 จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาสสร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 5 เครื่องมือที่สามารถนำมาประยุกต์ในการจัดการดำเนินการ เพื่อจัดกิจกรรมจัดการความรู้ชุมชน ได้แก่ หลักการวงจรควบคุมคุณภาพ หรือ วงจรเดมิง ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน การวางแผน (Plan) รู้เรา รู้เขา รู้จริง รู้ครบ ไม่หลอก ไม่หลงทาง มีเป้ าหมาย วางแผนการ ชัดเจน ทำได้จริง ทีมงานดี มีทรัพยากร มุ่งมั่น ทำตามแผน ซื่อสัตย์ ตรงเวลา กล้าเผชิญปั ญหา ผลลัพธ์เป็ นเช่นไร ตามเป้ าหรือไม่ คลาดเคลื่อนแค่ไหน เจอปั ญหาอะไร แก้ไขวิธีใด ผลผลิต ผลสะท้อน จุดแข็ง/จุดอ่อน โอกาส/อุปสรรค ปั จจัยเกี่ยวข้อง หาทางเลือก พบคำตอบ ลงมือแก้ไข ปรับปรุงต่อไป SECI Model SECI Model โมเดลเกลียวความรู้ โมเดลเกลียวความรู้ P C D A lan heck o ct การดำเนินงาน การดำเนินงาน โครงการการจัดการความรู้ชุมชน โครงการการจัดการความรู้ชุมชน การดำเนินงาน (Do) การตรวจสอบ (Check) การปรับปรุงแก้ไข (Act) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 10. 6 1. ขั้นการวางแผน (P) 2.ขั้นการดำเนินการ (D) 3. ขั้นการตรวจสอบ (C) - การพัฒนาทีมการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด - การจัดอบรมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในการจัดระบบ องค์ความรู้ภูมิปัญญาฯ - การพัฒนาระบบการจัดเก็บองค์ความรู้ภูมิปัญญาฯ ที่เข้าถึงได้ ในรูปแบบและช่องทางต่างๆ และฐานการเรียนรู้ภูมิปัญญาฯ - การติดตามการดำเนินงานจัดระบบองค์ความรู้ภูมิปัญญาฯ ทั้งในพื้นที่และบนเว็บไซต์ - ทำเนียบปราชญ์ชาวบ้าน 4. ขั้นการปรับปรุง/แก้ไข (A) ทำเนียบ ปราชญ์ชาวบ้าน QR CODE เว็บไซ์ศูนย์การเรียนรู้ฯ แผ่นพับ 9 องค์ความรู้ฯ - การจัดทำทำเนียบปราชญ์ชาวบ้านตาลโตนดห้วยกรด โปสเตอร์ ส่วนประกอบต้นตาล จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง - การจัดทำทะเบียนปราชญ์ - ฐานการเรียนภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด - เว็บไซต์ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด - การออกแบบ การคัดเลือกวิธีการจัดระบบองค์ความรู้ภูมิปัญญาฯ การดำเนินงาน การดำเนินงาน โครงการการจัดการความรู้ชุมชน โครงการการจัดการความรู้ชุมชน สำหรับศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด ตามวงจรเดมิง มี 4 ขั้นตอน ดังนี้ ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 11. การสำรวจความต้องการของกลุ่ม เป้ าหมายในการจัดกิจกรรม การพัฒนาทีมการจัดระบบ องค์ความรู้ภูมิปั ญญาฯ การออกแบบกิจกรรมและคัดเลือกวิธี การจัดระบบองค์ความรู้ภูมิปัญญาฯ “ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการ อนุรักษ์ตาลโตนด” คณะทำงานโครงการ ปราชญ์ชาวบ้าน ประธาน ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอ เพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด ตัวแทน ผู้นำชุมชนหน่วย งานเครือข่ายในชุมชนห้วย กรดและอำเภอสรรคบุรี คณะกรรมการจัดระบบองค์ ความรู้ภูมิปั ญญาท้องถิ่น ตาลโตนด คณะกรรมการจัดระบบองค์ ความรู้ภูมิปั ญญาท้องถิ่น ตาลโตนด ร่วมคิด ร่วมวางแผน ร่วมตัดสินใจ คัดเลือกกลุ่มเป้ าหมายเข้าร่วมกิจกรรม ร่วมดำเนินการ ร่วมสรุปผล จัดประชุมทีมงาน ร่วมวางแผน ร่วม ตัดสินใจ ร่วมดำเนินการและร่วมสรุปผล จัดประชุมทีมงาน ร่วมออกแบบกิจกรรม และวิธีการจัดระบบองค์ความรู้ ขั้นดำเนินการ (Do) จัดอบรมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เรื่อง “การใช้ประโยชน์องค์ความรู้ ภูมิปั ญญาท้องถิ่นตาลโตนดเพื่อ เสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ตำบลห้วยกรด อำเภอสรรคบุรี จังหวัดชัยนาท” ชุมชนตำบลห้วยกรด หมู่ 1-9 ครอบคลุม คน 3 วัย วัยเยาวชน วัยทำงาน และวัยสูงอายุ ตัวแทนเครือข่าย ร่วมดำเนินงาน คณะกรรมการจัดระบบ องค์ความรู้ภูมิปั ญญาฯ ชุมชนได้รับรู้ เข้าใจ แสดงความคิดเห็น แลกเปลี่ยนเรียนรู้ จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 7 ขั้นวางแผน (Plan) ผู้มีส่วนร่วม/ผู้เข้าร่วม ผู้มีส่วนร่วม/ผู้เข้าร่วม ชุมชนห้วยกรด ชุมชนห้วยกรด กิจกรรมการมีส่วนร่วม กิจกรรมการมีส่วนร่วม กระบวนการดำเนินงาน กระบวนการดำเนินงาน ของการดำเนินงานโครงการการจัดการความรู้ ตัวอย่าง ตัวอย่าง PDCA PDCA สำหรับศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด(ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 12. พัฒนาระบบการจัดเก็บองค์ความรู้ ภูมิปั ญญาฯ ที่เข้าถึงได้ทั้งในรูป สิ่งพิมพ์และอิเล็กทรอนิกส์ ประกอบด้วย 1.กิจกรรมการจัดระบบองค์ความรู้ องค์ความรู้ภูมิปั ญญาฯ ในพื้นที่ศูนย์ เรียนรู้ฯ ณ สถานที่ตั้ง 2. การจัดระบบองค์ความรู้องค์ความ รู้ภูมิปั ญญาฯ ในศูนย์เรียนรู้ฯ ด้วย สื่ออิเล็กทรอนิกส์และระบบออนไลน์ 3. จัดทำทำเนียบปราชญ์ชาวบ้าน ตาลโตนดห้วยกรด คณะกรรมการจัดระบบ องค์ความรู้ภูมิปั ญญาท้องถิ่น ตาลโตนด ปราชญ์ชาวบ้าน ครูภูมิปั ญญา ผู้รู้ ผู้ชำนาญการ ด้านตาลโตนด ห้วยกรด จัดประชุม ร่วมวางแผน ร่วม ตัดสินใจ ร่วมออกแบบและพัฒนาเว็บไซต์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ สื่อสิ่งพิมพ์ ช่องทางเผยแพร่ ร่วมดำเนินการ และร่วมสรุปผล ขั้นตรวจสอบ (Check) ประสานติดตามผล คณะกรรมการจัดระบบ องค์ความรู้ภูมิปั ญญา ท้องถิ่นตาลโตนด จัดประชุมโดยใช้ช่องทางสื่อสาร ต่าง ๆ ทั้งการประชุม ณ ที่ตั้ง และการประชุมออนไลน์ ปรับตามความเหมาะสมของ สถานการณ์ และความพร้อม ของคณะกรรมการฯ ขั้นการปรับปรุง/แก้ไข (Act) ร่วมกันสรุป ถอดบทเรียน คณะกรรมการจัดระบบ องค์ความรู้ภูมิปั ญญา ท้องถิ่นตาลโตนด ชุมชน และหน่วยงาน ที่เกี่ยวข้อง การถอดบทเรียน การนำไปใช้ประโยชน์ 8 จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง ขั้นดำเนินการ (Do) (ต่อ) ผู้มีส่วนร่วม/ผู้เข้าร่วม ผู้มีส่วนร่วม/ผู้เข้าร่วม ชุมชนห้วยกรด ชุมชนห้วยกรด กิจกรรมการมีส่วนร่วม กิจกรรมการมีส่วนร่วม กระบวนการดำเนินงาน กระบวนการดำเนินงาน ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 13. จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง วางแผนการทำงานร่วมกัน จัดองค์ความรู้ แสดงผลงานและเผยแพร่ 9 การลงพื้นที่ ปลุกพลังให้คนมีส่วนร่วม สรุปประเมินผล วิเคราะห์สำรวจ ความต้องการ และปัญหาของชุมชน กระบวนการจัดการความรู้ชุมชน แนวคิดการมีส่วนร่วมของชุมชน การมีส่วนร่วมของชุมชน หมายถึง การเข้าร่วมอย่างแข็งขันของกลุ่มบุคคล ในขั้นตอนต่างๆ ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชน ปลุกจิตสำนึกของคนในชุมชนให้ตระหนัก ถึงปัญหาและหน้าที่ที่ต้องร่วมกันแก้ไข ร่วมกิจกรรมทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง ช่วยเหลือให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง พึ่งพาตัวเองได้ และ เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน กิจกรรมทุกขั้นตอนจะให้ชุมชนได้ร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ ร่วมวางแผน ร่วมดำเนินกิจกรรมและร่วมติดตามประเมินผล “การดำเนินงานโดยใช้กระบวนการแบบมีส่วนร่วม “การดำเนินงานโดยใช้กระบวนการแบบมีส่วนร่วม = นักวิจัย + ชุมชน เรียนรู้ร่วมกัน” = นักวิจัย + ชุมชน เรียนรู้ร่วมกัน” ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 14. กระบวนการจัด กระบวนการจัด ระบบองค์ความรู้ ระบบองค์ความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาท้องถิ่น ตาลโตนด ตาลโตนด 10 จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 03 03 7 ขั้นตอนกระบวนการจัดการความรู้ภายในองค์กร 7 ขั้นตอนกระบวนการจัดการความรู้ภายในองค์กร 1) การบ่งชี้ความรู้ : ระบุเกี่ยวกับความรู้ที่องค์กรจำเป็นต้องมี ต้องรู้อะไรบ้าง อยู่ในรูปแบบใด รู้ว่าอยู่ที่ใคร และยังไม่รู้อะไรอีกบ้าง 2) การสร้างและแสวงหาความรู้ : การสร้างความรู้ใหม่ รักษาความรู้เดิม คัดแยกความรู้ที่ ใช้ไม่ได้แล้วออกไป ด้วยเครื่องมือการจัดการความรู้ต่าง ๆ เช่น โมเดลเกลียวความรู้ (SECI model) 7) การเรียนรู้ : ประกอบด้วย 1) การนำความรู้ที่ได้มาแลกเปลี่ยนหรือสืบค้นได้ไปใช้ประโยชน์แล้ว 2) ใช้จนเกิดความรู้ใหม่ 3) นำความรู้ใหม่กลับเข้ามาในระบบจัดเก็บหรือแบ่งปันแลกเปลี่ยน 4) เกิดการต่อยอดองค์ความรู้ใหม่ และ 5) หมุนเวียนต่อไปอย่างต่อเนื่อง 3) การจัดความรู้ให้เป็ นระบบ : การวางโครงสร้างความรู้ แบ่งชนิด แยกประเภทอย่างเป็นระบบ เช่น กำหนดกฎ ขั้นตอนการทำงาน วิธีการจัดเก็บและค้นคืน และการนำไปใช้ได้อย่างสะดวก 4) การประมวลและกลั่นกรองความรู้ : การกลั่นกรองความถูกต้อง ใช้งานได้จริง ปรับปรุงรูปแบบการนำเสนอ การใช้ภาษาและเนื้อหาให้สมบูรณ์ 5) การเข้าถึงความรู้ : การทำให้ผู้ใช้ความรู้เข้าถึงความรู้ที่ต้องการได้ ง่ายและสะดวก เช่น การประยุกต์เทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อให้บริการสืบค้น และนำเสนอความรู้ 6) การแบ่งปั นแลกเปลี่ยนความรู้ : การนำความรู้ที่ได้จากการปฏิบัติงานมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เช่น แบ่งปัน เทคนิค วิพากษ์ หรือปรับปรุงคู่มือการดำเนินงาน เช่น การตั้งทีมงานจากหลายสาขา ชุมชนนักปฏิบัติ การหมุนเวียนงาน เวทีแลกเปลี่ยนความรู้ เป็นต้น ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 15. จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 11 ที่มาของการจัดระบบองค์ความรู้ ที่มาของการจัดระบบองค์ความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) องค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ปัญหาของการส่งเสริมเรียนรู้คนในชุมชนตำบลห้วยกรด การจัดระบบองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น 1 2 3ให้กับศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด จะตอบปัญหาการแก้ไขภูมิปัญญาให้ยั่งยืน ด้วยการจัดระบบ และประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร เพื่อการขับเคลื่อนภูมิปัญญาท้องถิ่นด้วยนวัตกรรม เป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้โดยมีศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง การอนุรักษ์ตาลโตนดเป็นศูนย์กลาง ทั้งที่ฝั งในตัวปราชญ์ชาวบ้าน ผู้รู้ และครูภูมิปั ญญาตาล และ ภูมิปั ญญาในศูนย์เรียนรู้ ยังไม่มีการบันทึกไว้เป็ น ลายลักษณ์อักษร และนำมาจัดระบบจัดเก็บให้เข้าถึง และใช้ประโยชน์ได้อย่างรวดเร็วและกว้างขวาง คนในชุมชนยังคง ประกอบอาชีพตาลเป็ นจำนวนน้อย แม้ว่าผลผลิตจากการเก็บเกี่ยวตาลจะได้ราคาดีก็ตาม ทำให้ผลผลิตไม่เพียงพอต่อการบริโภค สืบเนื่องจาก การขาดการสืบทอดอาชีพ (วิชาญ จุ้ยแจ้ง. ปราชญ์ชาวบ้าน, สัมภาษณ์) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 16. 12 จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง ทำให้แหล่งเรียนรู้ที่เป็นศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนดตอบโจทย์การเรียนรู้ เมื่อมีการถอดบันทึก และจัดระบบ ให้เป็นความรู้ที่ชัดแจ้ง สามารถที่จะเข้าถึงและนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืน สร้างเสริมความเข้มแข็งของชุมชน และเป็นส่วนสำคัญของระบบการเรียนรู้ของสังคม วิธีที่จะเรียนเป็นตัวชี้วัดคุณภาพของผู้เรียนและชุมชนแห่งการเรียนรู้ สามารถที่จะเรียนรู้และพัฒนาตนเอง ได้ด้วยตนเองผ่านสื่อต่างๆ ของศูนย์ แหล่งเรียนรู้เป็นปัจจัยหนึ่งในการเพิ่มศักยภาพผู้ประกอบอาชีพในกระบวนการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยต้องมีการจัดระบบบริหารจัดการจัดกิจกรรมบริการการเข้าถึงและใช้ประโยชน์ในการจัดการทรัพยากร การจัดระบบและใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร มาเผยแพร่เพื่อให้ความรู้สามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้ อย่างสะดวกรวดเร็วระหว่างคนในชุมชนคนระหว่างชุมชน การขับเคลื่อนภูมิปัญญาท้องถิ่นด้วยนวัตกรรม โดยมีศูนย์ฯ เป็นศูนย์กลางในการรวบรวม จัดเก็บและเผยแพร่องค์ความรู้ภูมิปัญญา เพื่อการจัดการศึกษาให้เกิดการเรียนรู้ เป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ การดำเนินงาน ศูนย์เรียนรู้ชุมชนให้เป็นศูนย์เรียนรู้ และขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ผลจากการจัดกิจกรรม ผลจากการจัดกิจกรรม 4. จัดทำปฏิทินกิจกรรมการเรียนรู้ 5. กำหนดระเบียบการให้บริการ บุคลากรภายนอกชุมชน 6 เชื่อมโยงเครือข่ายกับศูนย์ เรียนรู้ชุมชนอื่น 1. จัดเวทีประชาชน 2. จัดกิจกรรมสร้างองค์ ความรู้ใหม่ของชุม 3. วางแผนเพิ่มค่าองค์ความรู้ ของชุมชนวางแผนธุรกิจ การจัดเก็บและถ่ายทอดความรู้ต่ออาชีพ การแก้ปัญหาของครอบครัว การเสริม สร้างความเข้มแข็งของชุมชน และการ เปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของคนในชุมชน อาจอยู่ในรูปวิจัยและพัฒนากิจกรรม ชุมชนที่ได้มีการจดบันทึกเป็นความรู้ หรือรับความรู้จากวิทยากรภายนอก ให้คณะกรรมการบริหารศูนย์ อาสาสมัครแกนนำ ร่วมดำเนินงาน ร่วมกันพิจารณาความรู้ชุดใดของชุมชน นำมาเพิ่มค่าให้เป็นสินค้าชุมชนได้ การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการกรรมการ บริหารศูนย์เรียนรู้ชุมชนในระดับตำบล หรือในระดับอำเภอ เพื่อให้มีกิจกรรมการเรียนรู้อย่าง ต่อเนื่องในส่วนความรู้ภายในชุมชน มีการวางแผนอย่างเป็นระบบ กิจกรรมฝึกอบรมต้องเก็บค่าลงทะเบียน ถือเป็นธุรกิจของศูนย์เรียนรู้ชุมชน คณะกรรมการกำหนดระเบียบ การให้บริการบุคคลภายนอก ไว้เป็นลายลักษณ์อักษร เวลาทำการ ค่าธรรมเนียม ค่าบริการ ค่าใช้จ่ายต่างๆ ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 17. ภูมิปัญญาการเก็บน้ำหวานจากช่อดอกตาล ภูมิปัญญาการเก็บน้ำหวานจากช่อดอกตาล จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 13 04 04 03 03 ภูมิปัญญาการขึ้นตาล ภูมิปัญญาการขึ้นตาล 02 02 ปั ญหาของการขยายพันธุ์ตาลตามธรรมชาติ ใช้ระยะเวลานานกว่าจะโตและเก็บน้ำหวานได้ ตาลอาจตายหรือถูกสัตว์แทะกินยอดอ่อน เกิดปัญหาการลดลงของจำนวนต้นตาล การปีนขึ้นไปบนต้นตาลเพื่อเก็บรองน้ำหวานจากช่อดอกของตาล หรือเก็บผลตาลสด คนปีนตาลที่มีอาชีพทำตาล เรียกว่า คนขึ้นตาล การขึ้นตาลมี 3 วิธี คือ ที่เริ่มเก็บน้ำหวานได้จะมีอายุ 10 - 15 ปี ขึ้นไป และเริ่มเก็บได้เมื่อตาลแทงช่อดอกใหม่ ช่วงฤดูหนาวดอกตาลจะสมบูรณ์และให้น้ำหวานมาก มีกระบวนการเก็บน้ำหวานตามลำดับ ดังนี้ ภูมิปัญญาการเพาะตาล ภูมิปัญญาการเพาะตาล ขุมทรัพย์องค์ความรู้จาก ขุมทรัพย์องค์ความรู้จาก ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาท้องถิ่น ตาลโตนด ตาลโตนด (ห้วยกรด) (ห้วยกรด) ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนดเพื่อการจัดการตนเอง ชุมชนตำบลห้วยกรด อำเภอสรรคบุรี จังหวัดชัยนาท ที่สามารถแปลงเป็นขุมทรัพย์ สร้างอาชีพ สร้างรายได้ ประกอบด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่นต่อไปนี้ ช่วยขยาย พันธุ์ตาล เพิ่มจำนวน ต้นตาล ตาลเจริญเติบโต ได้เร็วขึ้น ช่วยไม่ให้งอกตาล แทงลงดินลึกเกินไป 01 01 การโอบต้นตาล การโอบต้นตาล การใช้บันได การใช้บันได การใช้พะอง การใช้พะอง การรองน้ำหวาน การรองน้ำหวาน จากช่อดอกตา จากช่อดอกตา การนวดตาล การนวดตาล การแช่ตาลหรือ การแช่ตาลหรือ การดองตาล การดองตาล การปาดตาล หรือ การปาดตาล หรือ การปาดหน้าตาล การปาดหน้าตาล ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 18. 14 จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง ภูมิปัญญาการทำ ภูมิปัญญาการทำ น้ำเชื่อมตาลโตนด น้ำเชื่อมตาลโตนด งวงตาล / งวงตาล / ดอกตาล ดอกตาล มีดปาดตาล มีดปาดตาล กระบอกรอง กระบอกรอง น้ำหวาน น้ำหวาน การทำน้ำตาลสดหรือน้ำตาลอุ่นแบบพาสเจอร์ไรส์ เพื่อทำให้น้ำหวานที่ได้ จากดอกตาลให้สามารถเก็บรักษาไว้ได้นานขึ้น วิธีการมีดังนี้ กระทะ กระทะ แท่นหยอดน้ำตาลปึกหรือ แท่นหยอดน้ำตาลปึกหรือ ถ้วยปั้นดินเผา ถ้วยปั้นดินเผา เตาเคี่ยวตาล เตาเคี่ยวตาล ไม้พายกวน ไม้พายกวน น้ำตาล น้ำตาล เชื้อเพลิง เชื้อเพลิง (ฟืนหรือแกลบ) (ฟืนหรือแกลบ) ผ้าขาวบาง ผ้าขาวบาง ไม้ตักน้ำตาล ไม้ตักน้ำตาล ภาชนะบรรจุ ภาชนะบรรจุ อุปกรณ์ที่ใช้ อุปกรณ์ที่ใช้ - น้ำตาลโตนด คือ การนำน้ำตาลสดมาเคี่ยวต่อโดยให้เวลาเคี่ยวนาน กว่าการทำน้ำตาลสดและน้ำเชื่อมตาลโตนด และเก็บรักษาได้นานขึ้น - น้ำตาลโตนดอาจมีชื่อเรียกตามภาชนะที่เก็บ เช่น น้ำตาลปี๊บ น้ำตาลปึก น้ำตาลแว่น เป็นต้น 04 04 ภูมิปัญญาการทำน้ำตาลโตนด ภูมิปัญญาการทำน้ำตาลโตนด 06 06 ภูมิปัญญาการทำน้ำตาลสด ภูมิปัญญาการทำน้ำตาลสด แบบพาสเจอร์ไรส์ แบบพาสเจอร์ไรส์ ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) 05 05 การรองน้ำหวาน การรองน้ำหวาน จากช่อดอกตาล จากช่อดอกตาล การปาดตาล การปาดตาล ปีนต้นตาลโดย ปีนต้นตาลโดย การใช้พะอง การใช้พะอง การทำน้ำเชื่อมตาลโตนด คือ การนำน้ำตาลสด มาเคี่ยวต่อจนได้เป็นน้ำเชื่อมที่มีความเข้มข้นกว่า เรียกว่า น้ำตาลเชื่อม หรือ ไซรัปน้ำตาลโตนด - ใช้ระยะเวลาในการเคี่ยวน้อยกว่าการเคี่ยวน้ำตาลโตนด ประมาณ 1 ชั่วโมง - มีการควบคุมความร้อนระหว่างเคี่ยวไม่ให้เกิน 170 °C (ไม่ให้น้ำตาลตกทราย) - นำมากรองด้วยผ้าขาวบาง 8 ชั้น ใส่ภาชนะถังสแตนเลส - รอให้เย็นจึงนำไปบรรจุขวดและจำหน่าย 1) นำน้ำหวานที่ได้ มากรองด้วยผ้าขาวเพื่อแยกเศษไม้พะยอมและฝุ่ นออก 2) ช้อนฟองสีขาวทิ้งเพื่อทำให้เก็บได้นาน 3) นำมาต้มในกระทะให้เดือดประมาณ 10 - 15 นาที โดยใช้ไฟอ่อน 4) บรรจุขวด
- 19. จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 15 ขั้นตอนการทำน้ำตาลโตนด ขั้นตอนการทำน้ำตาลโตนด พะอง พะอง ตอกรัดพะอง ตอกรัดพะอง เตาเคี่ยวตาล เตาเคี่ยวตาล ถ้วยปั้นดินเผา ถ้วยปั้นดินเผา เครื่องมือคนตาล เครื่องมือคนตาล มีดปาดตาล มีดปาดตาล กระบอก กระบอก รองน้ำหวาน รองน้ำหวาน ภูมิปัญญาอุปกรณ์การทำตาล ภูมิปัญญาอุปกรณ์การทำตาล ไม้นวดตาล ไม้นวดตาล หรือตะเกียบ หรือตะเกียบ ภูมิปัญญาการค้าขายตาล ภูมิปัญญาการค้าขายตาล 07 07 09 09 ผลผลิตจากตาล ผลผลิตจากตาล ที่นำมาจำหน่าย ที่นำมาจำหน่าย ไม้นวดจากคางตาลหรือกาบตาล ต้นตาลแบบล้อมต้น เครื่องจักสาน อุปกรณ์ใช้สอย ของตกแต่ง ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) จากน้ำหวานจากช่อดอกตาล จากน้ำหวานจากช่อดอกตาล น้ำตาลสด, ลอนตาลสด, น้ำตาลปึก น้ำเชื่อมตาล/ไซรัป, ขนมตาล จากส่วนต่าง ๆ ของต้นตาล จากส่วนต่าง ๆ ของต้นตาล ภูมิปัญญาการบริโภคตาล ภูมิปัญญาการบริโภคตาล 08 08 1. นำน้ำตาลสดมาต้มในกระทะให้เดือด และเคี่ยวจนได้น้ำตาลที่มีลักษณะเป็นเนื้อ 2. ยกกระทะลงจากเตา คนให้น้ำตาลข้นโดยใช้ไม้พายหมุน ปั่ นน้ำตาล 3. ตักใส่ถ้วยปั้ นดินเผาที่รองด้วยผ้าขาวและทิ้งไว้ให้เย็น 4. แกะน้ำตาลออก ผึ่งให้แห้งสนิทแล้วบรรจุใส่ภาชนะ (แบบภูมิปัญญาดั้งเดิมของชุมชนห้วยกรด) (แบบภูมิปัญญาดั้งเดิมของชุมชนห้วยกรด) น้ำตาลห้วยกรด มีเอกลักษณ์ที่ถือว่าเป็นสินค้าบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ มีรสชาติหวานและมีความหอม แตกต่าง จากแหล่งอื่น นำมาใช้บริโภคได้ทั้งอาหารคาวและอาหารหวาน รสชาติของน้ำตาลแต่ละฤดูจะไม่เหมือนกัน ช่วงฤดูหนาวมีรสชาติดีและหอมในฤดูร้อนมากกว่า น้ำหวานจากตาลโตนดมีโอกาสเปรี้ยวแต่ไม่ถึงกับบูด บางครั้งอาจมีกลิ่นของไม้พะยอม การสังเกตระหว่างน้ำตาลโตนดแท้และน้ำตาลโตนดเทียม น้ำตาลโตนดแท้ : เนื้อแน่นละเอียด สีออกเข้ม วางทิ้งไว้อาจเหลวอ่อนตัว เนื้อซุยๆ แต่ยังหอมละมุน หากทิ้ง ไว้ 2 - 3 เดือน จะเกิดฟองและรสเปรี้ยว ควรเก็บรักษาไว้ในตู้เย็น น้ำตาลโตนดเทียม : สีจะออกขาวแข็ง อยู่ได้นาน กลิ่นจะหอมน้อยกว่า
- 20. 16 จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 05 05 ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) โอกาสทางธุรกิจ โอกาสทางธุรกิจ ด้านการแปรรูปตาล อาชีพด้านตาลโตนด อาชีพด้านตาลโตนด และโอกาสทางธุรกิจ และโอกาสทางธุรกิจ ด้านผลิตวัตถุดิบ ด้านผลิตวัตถุดิบ - การเพาะต้นพันธุ์ตาล - การปลูกและดูแลรักษา - การเก็บน้ำหวานจากช่อดอกตาล - การผลิตอุปกรณ์การทำตาล ธุรกิจอาหารและ เครื่องดื่ม เครือข่ายความร่วมมือ พันธมิตรทางการค้า ธุรกิจผลิตภัณฑ์และบริการ ด้านผลิตวัตถุดิบ ด้านผลิตวัตถุดิบ
- 21. ธุรกิจผลิตภัณฑ์และบริการ ธุรกิจผลิตภัณฑ์และบริการ -ธุรกิจค้าปลีก -ร้านสะดวกซื้อ -ห้างสรรพสินค้า จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 17 ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ด้านการแปรรูปตาล ด้านการแปรรูปตาล ธุรกิจอาหารและเครื่องดื่ม ธุรกิจอาหารและเครื่องดื่ม เครือข่ายความร่วมมือ / พันธมิตรทางการค้า เครือข่ายความร่วมมือ / พันธมิตรทางการค้า - น้ำตาลสดพาสเจอร์ไรส์ - น้ำตาลเหลว - น้ำตาลปึก น้ำตาลปี๊บ - น้ำเชื่อม ไซรัปตาลโตนด - น้ำตาลป่น น้ำตาลผง ขนม / ของหวาน - ลอนตาลสด - ขนมลูกตาล - ลอนตาลลอยแก้ว - จาวตาลเชื่อม - น้ำกะทิลอนตาล - ขนมหม้อแกงน้ำตาล - วุ้นกรอบ อาหารจากตาล - ต้มปลาร้าห้วตาล - ยำหัวตาล - แกงส้มหัวตาล - หัวตาลต้มน้ำตาล จิ้มน้ำพริกดำ - อาหารเพื่อสุขภาพ เครื่องดื่ม - น้ำตาลสด - ชาดอกตาล ผลิตภัณฑ์จากไม้ตาล/ส่วนอื่นๆ - ไม้นวดเพื่อสุขภาพ - เครื่องจักสาน - เครื่องประดับ - ของตกแต่งบ้าน - การทำตาลบอนไซ - กระถางดอกไม้กาบตาล - กล่องกระดาษทิชชูคางตาล - เครื่องมือใช้สอย - อุปกรณ์เครื่องครัว / ภาชนะ - กระเช้าไม้ตาล การบริการ - ท่องเที่ยวชุมชนตามรอยตาลโตนด - การฝึ กอบรม ศึกษาดูงาน สาธิต - บริการจัดเลี้ยงอาหารกล่อง อาหารว่าง เครื่องดื่ม -ร้านกาแฟ ร้านอาหาร -ที่พัก โรงแรม -สถานที่ท่องเที่ยวชุมชน -ธุรกิจจัดส่งสินค้า -ธุรกิจจัดเลี้ยง -ธุรกิจบริการตกแต่ง -ร้านของฝาก -ของที่ระลึก ร้านค้าชุมชน -เครือข่ายร้านสินค้าชุมชน ของจังหวัด -ชุมชนท้องถิ่น -หน่วยงานของรัฐ -เครือข่ายนักวิจัย - สถาบันการศึกษา - แหล่งทุนต่าง ๆ - สำนักงานส่งเสริม วิสาหกิจขนาดกลางและ ขนาดย่อม (สสว.
- 22. 18 จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 06 06 ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจ ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจ พอเพียงการอนุรักษ์ พอเพียงการอนุรักษ์ ตาลโตนด (ห้วยกรด) ตาลโตนด (ห้วยกรด) มารู้จักสภาพการจัดตั้ง ศูนย์เรียนรู้ชุมชนในปัจจุบัน แบ่งออกเป็น 4 แนวทาง ได้แก่ ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ศูนย์เรียนรู้ชุมชน = ศูนย์เรียนรู้และขับเคลื่อน ศูนย์เรียนรู้ชุมชน = ศูนย์เรียนรู้และขับเคลื่อน ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 1) พื้นที่ที่ไม่มีศูนย์เรียนรู้ชุมชน 2) พื้นที่ที่มีจุดเรียนรู้ 3) พื้นที่ที่ศูนย์รวมความรู้ประจำหมู่บ้าน 4) พื้นที่ที่มีศูนย์เรียนรู้ชุมชน แต่ละแนวทางมีลักษณะคล้ายคลึงกัน คือ การมีส่วนร่วมของชุมชน ลักษณะของพื้นที่ที่มีศูนย์เรียนรู้ชุมชน ลักษณะของพื้นที่ที่มีศูนย์เรียนรู้ชุมชน พื้นที่ที่มีอาคารจัดแสดงองค์ความรู้ภูมิปัญญา ข้อมูล ข่าวสารความรู้ มีคณะกรรมการบริหารศูนย์เรียนรู้ชุมชน มีความรู้ที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต และการพัฒนาหมู่บ้าน มีการส่งเสริมการเรียนรู้ภายในชุมชน บางแห่งอาจยังไม่มีการดำเนินกิจกรรมการเรียนรู้ ไม่มีการพัฒนาความรู้ใหม่ ยังไม่มีระบบการจัดการที่ดี จำเป็นต้องมีการจัดระบบการจัดการความรู้ ดังนั้น การดำเนินงานศูนย์เรียนรู้ชุมชนให้เป็นศูนย์เรียนรู้และ ขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสมบูรณ์แบบ สามารถ จัดระบบได้ ตั้งแต่ส่วนองค์ประกอบ กิจกรรมเพื่อการพัฒนา การพัฒนาบุคลากร
- 23. จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 19 การบริหารจัดการ ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด อยู่ในรูปของคณะกรรมการ ซึ่งมาจาก ตัวแทนหมู่บ้าน 9 หมู่บ้าน ในตำบลห้วยกรด มีนายวิชาญ จุ้ยแจ้ง ปราชญ์ชาวบ้านด้านตาลโตนด เป็นประธานศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด และคณะกรรมการจากตัวแทนชุมชน ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ ตาลโตนด (บ้านห้วยกรด ชัยนาท) ตาลโตนด (บ้านห้วยกรด ชัยนาท) ที่ตั้ง หมู่ 9 บ้านบางยายอ้น ตำบลห้วยกรด อำเภอสรรคบุรี จังหวัดชัยนาท 17140 huaikrot@gmail.com เปิดทำการทุกวัน เวลา 9.00 – 17.00 น. การจัดตั้งศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด (ห้วยกรด) - เป็นแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด เป็นหน่วยงานที่จัดตั้งโดยชุมชนเมื่อปี พ.ศ. 2550 - เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านภูมิปัญญาตาลโตนดของชุมชนตำบลห้วยกรดแบบครบวงจร ตั้งแต่การ เพาะปลูกตาล การขึ้นต้นตาล การเคี่ยวน้ำตาลโตนดจนถึงการแปรรูปผลิตภัณฑ์ - มีแผนการดำเนินงานเพื่อสืบสานภูมิปัญญาวิถีตาล และเป็นแหล่งท่องเที่ยวเพื่อการเรียนรู้ วิถีตาลห้วยกรด มีการจัดฐานเรียนรู้เรื่องการทำตาลโตนด ด้วยการปฏิบัติจริงตั้งแต่การขึ้นตาล การผลิตน้ำตาลโตนด เตาเคี่ยวตาลแบบต่าง ๆ อุปกรณ์ที่จำเป็นในการขึ้นตาลและการผลิตน้ำตาลโตนด - เป็นศูนย์กลางการรับซื้อน้ำตาลสดจากเกษตรกรที่ไม่พร้อมจะเคี่ยวตาล การเคี่ยวน้ำตาลสด ให้เป็นน้ำตาลปึกเพื่อจำหน่าย - เป็นศูนย์กลางรับซื้อน้ำตาลปึกและการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากการสร้างอาชีพเสริม
- 24. 20 การจัดระบบองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด การจัดระบบองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด ในศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด ในศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) หลักการที่นำมาใช้ในการดำเนินงาน หลักการที่นำมาใช้ในการดำเนินงาน การใช้ประโยชน์ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) การใช้ประโยชน์ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ศูนย์เรียนรู้และขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง สมบูรณ์แบบเชิงธุรกิจ - เป็นศูนย์กลางรวบรวมข้อมูล ข่าวสาร ความรู้ของชุมชนที่จะนำไป ส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้สำหรับ ประชาชนในชุมชน - เป็นแหล่งเสริมสร้างโอกาส ในการเรียนรู้ถ่ายทอดแลกเปลี่ยน ประสบการณ์ สืบทอดภูมิปัญญา วัฒนธรรม ค่านิยม เอกลักษณ์ ของชุมชน - เป็นแหล่งบริการชุมชนด้านต่างๆ การจัดกิจกรรมที่สอดคล้องกับ ความต้องการเรียนรู้ของชุมชนโดย เน้นกระบวนการเรียนรู้ เพื่อให้ทันกับ การเปลี่ยนแปลงของสังคมก่อให้เกิด ชุมชนแห่งการเรียนรู้ มุ่งพัฒนา แบบพึ่งตนเอง - เป็นศูนย์เรียนรู้และขับเคลื่อน ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ที่ดำเนินการโดยประชาชน เพื่อประชาชน ก่อให้เกิด ความเข้มแข็งของชุมชน - เป็นศูนย์ฝึ กอาชีพ ฝึ กอบรมประจำหมู่บ้านที่ นัดหมายจากวิทยากร และสร้าง ความผูกพันระหว่างคนในชุมชน กับเรื่องราวของตัวเอง - ใช้หลักการจัดการสารสนเทศ แนวคิดศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงของกรมการพัฒนาชุมชน หลักการการจัดทำมาตรฐานเว็บไซต์ภาครัฐและแนวคิดการใช้ประโยชน์เว็บไซต์ในมุมมองผู้ใช้งาน - การจัดการองค์การสารสนเทศที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการจัดการสารสนเทศภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นศูนย์สารสนเทศท้องถิ่น ศูนย์เรียนรู้ โดยเฉพาะศูนย์เรียนรู้ชุมชน การดูแลจัดเก็บและอนุรักษ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่น - การใช้สื่อเทคโนโลยีในการจัดเก็บและเผยแพร่องค์ความรู้ ผ่านช่องทางเว็บไซต์และสื่อออนไลน์ - การผลิตสื่อเรียนรู้ที่สำคัญสำหรับศูนย์เรียนรู้ชุมชน - การจัดการกิจกรรมถ่ายทอดองค์ความรู้ ผ่านกิจกรรมการมีส่วนร่วม การสาธิต การทดลอง ปฏิบัติจริง เช่น การจัดนิทรรศการ การประกวดแข่งขัน กิจกรรมเปิดศูนย์เรียนรู้ฯ ให้คนในพื้นที่ ได้เยี่ยมชมกิจกรรมปลูกต้นตาลของศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง การอนุรักษ์ตาลโตนด เป็นต้น
- 25. จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพเพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 21 ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) การออกแบบเว็บไซต์ของศูนย์เรียนรู้ การออกแบบเว็บไซต์ของศูนย์เรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด เศรษฐกิจพอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด
- 26. เอกสารอ้างอิง เอกสารอ้างอิง กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม. (2548). ปราชญ์ชุมชนสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นไทย ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุม สหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย. จุฑารัตน์ นกแก้ว และ ชินกร จรจริตกุล (2564). การศึกษาภูมิปั ญญาท้องถิ่นตาลโตนด เพื่อการจัดการตนเองของชุมชนตำบลห้วยกรด อำเภอสรรคบุรี จังหวัดชัยนาท. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์. เทศบาลตำบลห้วยกรด. (2560). แผนพัฒนาสี่ปี เทศบาลตำบลห้วยกรด พ.ศ. 2561- 2564. สืบค้นจาก https://www.huaikrod.go.th/projectRev2.php?hd=7 เรียนรู้กับปราชญ์/ผู้รู้ รายวิชาคลังปั ญญาชุมชน. (ม.ป.ป). เข้าถึงเมื่อ 9 มกราคม 2565 จาก http://korat.nfe.go.th วิชาญ จุ้ยแจ้ง. ปราชญ์ชาวบ้านด้านตาลโตนด, (9 กุมภาพันธ์ 2565). สัมภาษณ์โดย จุฑารัตน์ นกแก้ว สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. สำนักงานรัฐบาลอิเล็กทรอนิกส์ (องค์การมหาชน). (2555). มาตรฐานเว็บไซต์ภาครัฐ. กรุงเทพฯ: ฝ่ ายพัฒนามาตรฐานระบบรัฐบาลอิเล็กทรอนิกส์ สำนักเสริมสร้างความเข้มแข็งชุมชน รมการพัฒนาชุมชน. (2560). คู่มือศูนย์เรียนรู้และ ขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอพียง. กรุงเทพฯ: บริษัทครีเอทีฟ เวฟ จำกัด. 22 จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 27. คณะกรรมการจัดระบบองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด 1. นายวิชาญ จุ้ยแจ้ง 2.นายสมชาย บุญเมือง ประธานศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงฯ ตาลโตนด ครูบำนาญ โรงเรียนชุมชนวัดมาติการาม 3. นายศิริณัฏฐ์ ภาเดือนเพ็ญ 4. นายมานพ พลับเที่ยง 5. นายประเสริฐ ธงไชย 6. นายภิรมย์ เลิศหงิม ครูภูมิปัญญาตาล สำนักงานการศึกษานอกระบบ และการศึกษาตาม อัธยาศัย (กศน.) ครูภูมิปัญญาตาลโรงเรียนห้วยกรดวิทยา ครูวิทยฐานะเชี่ยวชาญ วิทยาลัยเทคนิคดอนเมือง สมาชิกสภาเทศบาลห้วยกรด 7. นายวิทยา สุขจาด คณะกรรมการศูนย์เรียนรู้ส่งเสริมเศรษฐกิจ พอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด คณะกรรมการศูนย์เรียนรู้ส่งเสริมเศรษฐกิจ พอเพียงการอนุรักษ์ตาลโตนด 8. นายสถิตย์ แสงทับ 9. อาจารย์ ดร.อาภาภรณ์ อังสาชน มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม 10. ผศ.ดร.จุฑารัตน์ นกแก้ว จุดเด่น จุดเด่น โอกาส โอกาส สร้างอาชีพ สร้างอาชีพ เพื่อชุมชนเข้มแข็ง เพื่อชุมชนเข้มแข็ง 23 ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด) ขุมทรัพย์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นตาลโตนด (ห้วยกรด)
- 28.