Tıp Fakültesi Dönem 3 Dersi: Malignite Belirti ve Bulguları, Koruyucu Hekimlik

1. Malignite Belirti ve Bulguları
Koruyucu Hekimlik Yaklaşımları
Dr. Zafer Akçalı
İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı

2. Kanserin Önlenmesi
Birincil Korunma
ve
İkincil Korunma

3. Birincil korunma;
 Tüm kanserlerin gelişmesinde % 70-80 oranında
çevresel etkenlerin sorumlu olduğu kabul edilir.
 Bu etkenlerle temasın önlenmesi ile kanser sıklığında
azalma olur
 Bu şekilde kanser yapıcı etkileri bilinen maddelerden
korunmayı hedefleyen çalışmalara “Birincil Korunma”
denilmektedir.
 Birincil korumada biyolojik gelişimdeki etkenleri
uzaklaştırmak amaçlanır

4. İkincil korunma
‘Tarama’ olarak bilinen bu aşamada bütün amaç
hastalıkları bulgular ortaya çıkmadan saptayabilmektir.
Tarama gizli hastalığı olan kişilerin araştırılmasıdır.
Taramanın amacı, semptomsuz olduğu erken
dönemde hastalığın tanımlanması ve tedavi
edilmesidir.
Kitle taramalarının amacı, erken tanı ve tedavi ile
toplumdaki morbitide ve mortaliteyi düşürmektir.
Buna en güzel örnek meme kanseri taramalarıdır.

5. The Fight Against Cancer in the Emerging World
 Dünya Sağlık Örgütü; 2020 yılında dünyadaki tüm
yeni kanser hastalarının %70’inin gelişmekte ve geri
kalmış ülkelerde olacağını vurguladı.
 Bu ülkelerin kaynağının ise tüm dünya ülkelerinin %5’ni
oluşturmaktadır.
 Dünyada, 2000’de yılda 6 milyon, 2005’de 12 milyon
kişi kansere yakalanmış, 7 milyon kişi yaşamını
yitirmiş, 25 milyon kişi kanserle yaşamaktadır.
 2030’da 25 milyon kişi kansere yakalanacak, 17
milyon kişi kanser sebebiyle ölecek, 75 milyon kişi
kanserle yaşıyor olacaktır.

6. The Fight Against Cancer in the Emerging World
 Erişkinler için kanser savaş modeli; Birincil ve ikincil koruma ve
destek tedavisi. Çünkü bu ülkelerde hastaların %75’i son
dönemde başvuruyor. Bu konuda özellikle; EĞİTİM’in artırılması,
ALKOL tüketiminin sınırlandırılması, SİGARA’ya karşı devlet
politiklarının geliştirilmesi, Yüksek YAĞ içerikli yiyecek
alınmaması konusunda eğitimin arttırılması.
 Çocuklar için kanser savaş modeli; İkincil koruma ve tedavi
seçenekleri geliştirilmelidir. Çünkü çocuk yaş grubu kanserlerinde
%60-70 oranında kür sağlanabiliyor.

7. The Fight Against Cancer in the Emerging World
 Serviks ve meme kanserleri için kitlelere yönelik tarama modelleri
ve HPV’ye karşı aşılama
 Hepatomanın önlenmesinde HBV’ye karşı aşılama
 Destek tedavi yöntem ve uygulamalarının geliştirilmesi. Evde
bakım hizmetlerinin artırılması
 Tıp dışı personelin eğitimi
 Var olan kısıtlı kaynakların en iyi kullanımı
 Kanser problemlerinin basın ve yayın yoluyla güncelleştirilip
tartışılması ve korunma yollarının aktarılması.

8. Temasın önlenmesi ile kanser
gelişmesinin azaltılabileceği bilinen
başlıca etkenler
 Tütün ve tütün ürünleri
 Alkol
 Güneş ışığı
 Mesleki temas
 Beslenme

9. Risk etkenleri
 Etyolojik risk etkenleri:
 Sigara → akciğer kanseri
 Radyasyon → lösemi
 Harici östrojen → endometrium kanseri
 Tanımlayıcı risk etkenleri:
 Beyaz ırk → malign melanom
 Kadın cinsiyet → tiroid kanseri
 Ülseratif kolit → kolon kanseri

10. Yaşam tarzı ile ilişkili risk etkenleri(değiştirilebilir)
 Sigara
 Beslenme alışkanlığı
 Alkol
 Güneşe maruziyet
 Doğum yapma yaşı ve
sayısı
 Cinsel alışkanlıklar
 Kişisel hijyenik
alışkanlıklar

11. Çevresel risk etkenleri (değiştirilemeyebilir)
 Karsinojenlere mesleki maruziyet (asbest, arsenik, nikel, krom,
polisiklik hidrokarbonlar, vinil klorür...),
 Radyasyon (iyonize ve non-iyonize)
 Çevre kirliliği (hava, su ve toprakta bulunan karsinojenlerle
temas)
 Virüsler (EBV, hepatitis-B, insan papilloma virüsü: HPV, insan
T-hücreli lenfotropik virüs tip-I: HTLV-I)
 İlaçlar (alkilleyiciler, etoposid, tamoksifen...)

12. Kanser etyolojisi-sigara:
 Kanser ölümlerinin 1/3’ünden sorumlu
 3000’den fazla kimyasal madde ve ≅ 40
karsinojen ve mutajen içerir,
 Polisiklik aromatik hidrokarbonlar, N-
nitrözaminler, aromatik aminler, etilen oksid, 1,
3-butadiene, nikel, polonium...
 Hangi kanserlerin en önemli nedenidir?
Akciğer, dudak, ağız boşluğu ve dil, farenks,
özefagus ve larenks kanseri,

13. Kanser etyolojisi-sigara:
 Gelişimine katkıda bulunduğu diğer kanserler:
Mesane, pankreas, böbrek, mide ve serviks kanseri,
kolon kanseri
 Akciğer kanser gelişiminde sigara sayısı ve kullanım
süresi ile doz-yanıt ilişkisi var,
 Pasif içiciler de risk altında,
 Sigaranın bırakılması ile riskte azalma sözkonusu
 5 yılda %50
 10 yılda %80 azalma.

14. Kanser etyolojisi - alkol:
 Kanser ölümlerinin %3’ünden sorumlu,
 Karaciğer, ağız boşluğu, farenks, özefagus kanser
gelişminde etkili,
 Sigara ile birlikte etkisini daha da artar,
 Meme, kolon kanserinde risk artar ,
 Pankreas kanserinde risk artışı yok (?)

15. Kanser etyolojisi - diyet:
 Obezite-kanser ilişkisi: İdeal kilodan %40 fazlalık
riski arttırır: endometrium kanseri, safra kesesi
kanseri,
 Yağ içeriği yüksek diyet: Meme ve kolon kanseri
riskini artırır,
 Lifli gıdalar kolon kanseri riskini azaltır

16. Kanser etyolojisi - diyet:
 Diyetteki karsinojenler 3 grupta incelenir:
 Doğal olarak yapısında bulunanlar: Kaffeik asit,
safrol, hidrazinler, alil izotiyosiyanat, östragol...
 Mikotoksinler: Aflotoksinler, T-2 toksin, fumonizinler,
nivalenol...
 Yiyeceklerin hazırlanması esnasında oluşan
karsinojenler: Heterosiklik aromatik aminler,
polisiklik aromatik hidrokarbonlar, N-nitröz bileşikler.

17. Kanser etyolojisi - diyet:
 Aflatoksin: karaciğer kanser gelişimi
 Nitrat nitröz: Özefagus, mide, kolon ve mesane
kanseri gelişimi,
 Nitrözaminler: (Tuzlu balık ve diğer gıdalar):
Nazofarenks ve mide kanseri gelişimi,
 Polisiklik hidrokarbonlar ve heterosiklik aromatik
aminler de kanser gelişimine yol açabilir

18. Kanser etyolojisi - diyet:
 Diyette doğal olarak bulunan antikarsinojenler:
 Terpenler ve flavonlar,
 İndol ve taninler,
 Proteaz inhibitörler,
 Likopen
 Karotenoidler ve antioksidan vitaminler.

19. Kanser etyolojisi- Mesleki
maruziyet:
 Kanser ölümlerinin %5’inden sorumlu,
 Asbest → akciğer kanseri ve mezotelyoma,
 İnorganik arsenik, ve uranyum (radon) →
akciğer kanseri,
 Benzen → lösemi,
 2-Naftilamin → mesane,
 Vinil klorür → anjiosarkom (kc.)

20. Kanser etyolojisi Çevre kirliliği:
 Fibröz zeolit (erionit) → Mezotelyoma
 Hava kirliliği → Akciğer kanseri
(polisiklik hidrokarbonlar)

21. Kanser etyolojisi - iyonize
radyasyon
Kanser ölümlerinin %5’inden sorumludur.
Radyasyona en duyarlı dokular: Kemik iliği,
meme ve tiroid
 Atom bombası
 Radyoterapi uygulananlar
 Mesleki olarak (Uranyum madencileri, saat kadranı
boyacıları: osteosarkom)
 Kapalı ortamlarda biriken radon gazı
 Thorotrast (1930 – 1950) kullanılması: Hepatobilier ve
nazal sinüs kanserleri

22. Kanser etyolojisi - non-iyonize
(solar) radyasyon:
Ultraviyole ışık cilt kanserleri için risk
faktörü (%2-4’lük artış),
 Malign melanom
 Yassı hücreli cilt kanseri
 Bazal hücreli cilt kanseri

23. Kanser etyolojisi - Virüsler:
Virüsler kanser gelişiminde %5-15 oranında sorumlu,
 Virüslerin gelişiminde sorumlu tutulduğu kanserler:
 Hepatitis-B virüs (HBV) Hepatoselüler karsinoma
 İnsan T-hücreli lösemi/lenfoma virüsü-I (HTLV-I)  T-hücreli
lösemi/lenfoma
 Ebstein-Barr virüsü (EBV)  Lenfoma, nazofarenks kanseri
 İnsan papilloma virüsü (HPV)  Serviks kanseri
 İnsan herpes virüs-8 (HHV-8)  Kaposi sarkomu

24. Kanser etyolojisi - diğer
mikrobiyolojik ajanlar:
 Helikobakter pilori  Mide kanseri ve mide
lenfoması
 Aflatoksin üreten fungus türleri  Karaciğer
kanseri
 Schistosoma haematobium  Mesane
kanseri
 Opisthorchis viverrini  Kolanjiokarsinom

25. Kanser etyolojisi - kazanılmış
preneoplastik hastalıklar:
 Servikal displazi  serviks kanseri
 Endometrial hiperplazi  endometrium
kanseri
 Pernisyöz anemi (kronik atrofik gastrit) 
mide kanseri
 Solar keratoz  Cilt kanseri
 Ülseratif kolit  Kolon kanseri
 Oral lökoplaki  Ağız boşluğu ve dil kanseri

26. SERVİKS KANSERİ
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ AZALTMA
 Erken ve çok kişiyle cinsel ilişkiden
kaçınılması,
 Sigara içilmemesi,
 HPV’ye karşı aşılanma (Gardasil veya
Cervarix 9-26 yaş arası kızlar ve kadınlar).

27. SERVİKS KANSERİ
ERKEN TANI
 Pap - smear test
 Pelvik muayene
TEHLİKE İŞARETLERİ
 Anormal vajinal kanama

28. KOLOREKTAL KANSER
KANSER RİSK ETKENLERİ;
 Kolorektal polipler
 Ailede kolorektal kanser olması
 İnflamatuvar bağırsak hastalığı
 Fazla yağ ve Az lifli diyet

29. KOLOREKTAL KANSER
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ
AZALTMA;
 Kolorektal poliplerin çıkartılması
 Beslenme programını uygulaması
 Akdeniz tipi (zeytinyağlı) diyet

30. KOLOREKTAL KANSER
ERKEN TANI
 Rektal muayene
 Gaytada gizli kan
 Sigmoidoskopi, kolonoskopi
TEHLİKE İŞARETLERİ
 Rektal kanama
 Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik

31. Akciğer Kanseri
KANSER RİSK ETKENLERİ;
 Sigara içimi (aktif veya pasif)
 Asbest
 Kapalı ortamlarda biriken radon gazı

32. Akciğer Kanseri
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ
AZALTMA;
 Tütün ürünleri ve dumandan
kaçınılması
 Sigara içilmemesi
 İş güvenliği kurallarına uyulması
 Binaların havalandırma düzeneklerinin
radon seviyelerini azaltması

33. Akciğer Kanseri
ERKEN TANI
 Spiral tomografi (?) (kanıtlanmamış)
TEHLİKE İŞARETLERİ
 İnatçı öksürük
 Balgamda kan
 Düzelmeyen pnömoni

34. ENDOMETRİYUM
KANSERİ
KANSER RİSK FAKTÖRLERİ;
 Obezite
 Menapoz sonrasında östrojen kullanımı
 Hipertansiyon
 Diyabet
 Meme kanserinde tamoksifen kullanımı

35. ENDOMETRİYUM
KANSERİ
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ
AZALTMA;
 Normal vücut ağırlığının sürdürülmesi için
beslenme programına uyulması
 Östrojen kullanımının yarar ve zararları
tartışılarak bireysel tedavinin seçimi
 Tamoksifen kullananlarda endometrium
kalınlığının izlenmesi (?)

36. ENDOMETRİYUM
KANSERİ
ERKEN TANI
 Pelvik muayene
 Menapoz sonrası riskli hastalarda
endometriyal biyopsi
TEHLİKE İŞARETLERİ
 Düzensiz vajinal kanama

37. Karaciğer Kanseri
RİSK ETKENLERİ;
 Hepatit B veya C enfeksiyonu
TEHLİKE İŞARETLERİ
 Sarılık, karında şişlik, gastrointestinal kanama

38. Karaciğer Kanseri
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ
AZALTMA;
 Kan ve cinsel yolla geçen hepatit virüsleri
konusunda bilgilendirmek ve önlem almak
 Hepatit-B virüsüne karşı aşılanmak
 Hepatit-B viral enfeksiyonunun lamivudin ile
tedavisi

39. İdrar Yolları / Mesane Kanseri
KANSER RİSK ETKENLERİ;
 Sigara içimi
 Kimyasal karsinojenler
 Mesane kanseri öyküsü

40. İdrar Yolları / Mesane
Kanseri
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ
AZALTMA;
 Tütün ürünlerinden kaçınılması
 İş güvenliği kurallarına uyulması

41. İdrar Yolları / Mesane
Kanseri
ERKEN TANI
 İdrarda NMP (Nükleer matriks protein) 22(?)
TEHLİKE İŞARETLERİ
 Kanlı idrar

42. Ağız Kanseri
KANSER RİSK ETKENLERİ;
 Sigara içimi
 Alkol kullanımı
 Tütün çiğneme

43. Ağız Kanseri
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ
AZALTMA;
 Tütün ürünlerinden kaçınılması
 Alkol içilmemesi

44. Ağız Kanseri
ERKEN TANI
 Her ay kendi kendini muayene
 Yılda bir doktor muayenesi
TEHLİKE İŞARETLERİ
 Ağızda renk değişikliği
 İyileşmeyen ağız yaraları

45. Prostat Kanseri
KANSER RİSK ETKENLERİ;
 Ailede prostat kanseri öyküsü,
domatesin az tüketilmesi
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ
AZALTMA;
 Domates ürünlerinin tüketilmesi,
Finasterid

46. Prostat Kanseri
ERKEN TANI
 Rektal muayene
 PSA düzeyine bakılması(50 yaş üzeri)
TEHLİKE İŞARETLERİ
 İdrar yapmada güçlük

47. Deri Kanseri
KANSER RİSK ETKENLERİ;
 Açık renkli deri
 Güneş ışını
 Çocuklarda güneş yanıkları
 Displastik nevüs sendromu

48. Deri Kanseri
SAĞLIK EĞİTİMİ VE KANSER RİSKİNİ
AZALTMA;
 Fazla güneş ışınından korunma

49. Deri Kanseri
ERKEN TANI
 Her ay kendi kendini muayene
 Deri muayenesi
TEHLİKE İŞARETLERİ
 Benlerde değişiklik
 İyileşmeyen yara