SlideShare a Scribd company logo
De woningen zijn bijna allemaal opge-
leverd, vertelt Carl-Peter Goossen,
voorzitter van DNA in de Bouw. DNA in
de Bouw wil duurzaam, gezond en ener-
gie-efficiënt (ver)bouwen versnellen.
Met projecten en kennisontwikkeling
stimuleert DNA innovatie in de bouw-
en installatiesector. “We zijn drie jaar
geleden begonnen met tien groepjes.
Vijf van hen – de Ideale Woning, Flexus,
E+ Wonen, BoGro en het Rode Trap Huis
– hebben hun ontwerp financieel levens-
vatbaar kunnen maken. De bewoners
werden betrokken bij het ontwerp en de
inrichting van de energieneutrale wonin-
gen én de inrichting van de wijk.”
De woningen zijn met verschillende
installaties uitgevoerd. “De één gebruikt
vloerverwarming en de ander gebruikt
convectoren. Er is een woning, het Rode
Trap Huis, die wordt verwarmd door een
elektrische aanvulling in de ventilatie-
lucht. Zo zijn er meerdere mogelijkhe-
den. Er zit standaard een warmtenet in
elk huis, maar die hebben ze soms ook
weer afgesloten.”
Simpele uitvoering
Een aantal van de woningen is heel
simpel uitgevoerd, vertelt Goossen.
“Zij hebben gekozen voor het warm-
tenet, een hogetemperatuurboiler en
vloerverwarming. Ze moesten dan nog
wel pv-panelen aanbrengen om aan de
BENG-eisen te voldoen van 50 procent
energieopwekking. Je speelt dus veel
meer met de zon.” Een ander team heeft
gekozen voor heatpipes en pv-panelen.
“Zij gebruiken het warmtenet niet, maar
voeren hun eigen warmte op.”
Volgens Goossen heb je heel veel
mogelijkheden wanneer je met BENG
bezig bent. “Je hoeft ook niet tegen de
BENG-eis aan te schurken. Het kan zelfs
goedkoper uitpakken als je er onder
gaat zitten. Je kunt alle Rc-waardes
nemen die in het bouwbesluit staan. En
de minimumeisen voor de kozijnen. Dan
moet je dat met heel veel pv-panelen
compenseren, maar dan krijg je het wel
binnen de schil-eis, zoals dat heet. Voor
de installatie kun je dan kiezen voor een
warmtepomp van 7 kW. Je moet dan
veel meer vermogen aanbrengen.”
Je kunt ook wat lager gaan zitten in de
BENG 1-eis, meent Goossen. “Je kunt
het dan in de BENG 2-eis wat makkelij-
Ħ Voldoen aan toekomstige regelgeving: de aanbouw van 61 woningen in Arnhem vanuit de lucht.
26 installatie en sanitair | nummer 10 december 2019
Vijf bouwteams met architecten en regionale
mkb-bouwpartijen hebben samen met de
toekomstige bewoners een duurzame woon-
en leefomgeving gebouwd. Het initiatief van
ecowijk De Kiem in Arnhem is afkomstig van
DNA in de Bouw (De Nieuwe Aanpak). De 61
woningen wekken allemaal hun eigen energie
op en voldoen nu al aan de BENG-eisen (Bijna
Energie Neutraal Gebouwen), die pas volgend
jaar van kracht worden.
Nu al BENG-proof
installatie | REGELGEVING | TEKST: INGRID ROMPA | FOTO’S: DNA IN DE BOUW
ker compenseren door er balansventi-
latie in te doen en de verwarming via de
ventilatielucht te laten lopen. Hierdoor
hoef je geen vloerverwarming, convecto-
ren of radiatoren aan te brengen. Je ziet
dan dat de kosten die je hebt gebruikt
in de isolatie zich weer terugverdienen
in minder installaties. Maar het zijn wel
goede installaties: een goede balans-
ventilatie met een CO2-meting erop, met
verwarming. Ook op die manier zorg je
voor een comfortabel huis. Er is wel veel
angst bij de installateurs of het wel mag
en kan, dat is best lastig.”
Op deze manier wordt het echt een
integraal verhaal, aldus Goossen. “Iets
tussen de installateur en de architect.
Dus wat ik ga doen, heeft consequenties
voor jou. Je hebt dan zoveel bespaard op
energie en verlaging van vermogen, dat
je bijvoorbeeld in plaats van een dure
grond water/water-warmtepomp, een
elektrische radiator, balansventilatie en
een elektrische boiler aan kan brengen
met pv-panelen. Dan heb je het over
heel andere bedragen.”
Ervaring
Goossen heeft zelf al veel ervaring
op het gebied van BENG. Het bedrijf
BouwNext groep BV waar hij directeur/
ontwerpmanager is, bouwt veel passief-
huizen. “En die zitten allemaal binnen de
BENG-norm. Wij rekenen al sinds 2016
de BENG-waarden uit. We wisten toen al
dat we naar 25 kWh per vierkante meter
per jaar moesten. Als je een goede Nul-
op-de-Meter-woning wilt maken, dan zit
BENG: drie eisen
BENG (Bijna Energieneutrale Gebouwen) wordt per 1 juli
2020 de nieuwe nieuwbouwstandaard. Het gaat uit van
drie voorwaarden waar aan voldaan moet worden. Dit is
anders dan de bekende EPC, waarbij je alle maatregelen
kan optellen.
BENG-eis 1: De energiebehoefte, ook genoemd de schil-
indicator, van het gebouw. Dat is de energie die nodig is
om het gebouw te verwarmen of te koelen. (uitgedrukt in
kWh/m2
.jr)
BENG-eis 2: Het primaire fossiele energiegebruik van
een gebouw. Dat wil zeggen, de fossiele energie die
installaties gebruiken om de temperatuur te regelen en
voor warm tapwater. In de utiliteit nog aangevuld met
energie voor bevochtiging en verlichting. Zelf opgewekte
duurzame energie mag hier van worden afgetrokken
(kWh/m2
.jr).
BENG-eis 3: Het aandeel duurzame energie (bijvoorbeeld
zonnepanelen of warmtepomp) ten opzichte van het
totale energiegebruik.
“Betere isolatie,
lagere SCOP warmtepomp”
nummer 10 december 2019 | installatie en sanitair 27
Ħ Zonnepanelen verhogen het aandeel duurzame energie (BENG 3).
>>
je vanuit het isoleren en de balansinstal-
latie al heel snel aan de BENG-eisen.”
BouwNext doet veel met woningbouw en
scholen. “Maar we brengen ook appar-
tementen naar de BENG toe. Dat redden
we niet altijd met pv-panelen, maar ver-
der is het makkelijk.”
In 2015 heeft BouwNext al een Nul-op-
de-Meter-woning renovatie gemaakt. En
die voldoet ook al aan de BENG-eisen.
Onze BENG-indicator was 22,6 kWh per
vierkante meter per jaar. En de BENG-
indicator 2 voor primair energieverbruik
was -24,3 kWh per vierkante meter per
jaar. De BENG-indicator 3 was 131,5
procent in plaats van 50 procent. De
normen zijn nu zelfs verlaagd, want de
eerste eis moet 55 kWh per vierkante
meter per jaar zijn. De tweede 25 kWh
en de BENG-indicator 3 is nu 50 procent.
Dan wordt die installatie ook heel sim-
pel: een goede balansventilatie met een
>>
verwarmingselement. En die verwarmt
de woning. Als we kijken naar de waar-
den over de jaren heen, dan is het nog
steeds exact hetzelfde. Hij verbruikt 700
kWh in de maand januari, maar in juli
brengt hij 852 kWh op. Per saldo over
het hele jaar is er minstens 700 kWh
over. En dat al vijf jaar achter elkaar.”
Seasonal performance
Goossen vertelt dat hij met 10 W per
vierkante meter uit de voeten kan
met verwarming. “Installateurs den-
ken vaak dat 80 W/m2
nodig is voor
nieuwbouw. Veel van hen denken dat je
moet rekenen bij -10 °C zonder zon en
7 meter per seconde wind. Dat houden
zij aan, anders kunnen ze geen garantie
geven, wordt gezegd. Dan hebben ze de
ISSO 51 al twee jaar niet meer gelezen,
want die is in 2017 al veranderd. Het
mag namelijk al bij -6 °C en wel met
zon. De installateur weet op dit moment
dus niet wat de consequenties zijn voor
een woning met meer of minder isolatie
of meer of minder goede ventilatie. En
ze weten niet dat de seasonal perfor-
mance van een warmtepomp afhankelijk
is van die isolatie.”
Wanneer een woning goed wordt geïso-
leerd, dan gaat de verwarming pas aan
bij 9 graden, aldus Goossen. “En dan
is mijn seasonal performance lager
voor een lucht/water-warmtepomp dan
wanneer je een huis hebt dat dubbel in
plaats van triple glas heeft, niet goed
geïsoleerd is en nog een afzuigmodule
(systeem C) heeft. Dan gaat de verwar-
ming al bij 14 of 15 graden aan. Hij heeft
dan een betere seasonal performance,
maar in absolute zin verbruikt hij veel
meer. De performance van de warmte-
pomp is echter beter, omdat hij bij 15
graden meer warmte binnen krijgt. Dat
zijn dingen waar installateurs momen-
teel mee knokken. Dat maakt het heel
moeilijk. Goed geïsoleerde triple glas
woningen maken goed gebruik van de
warmte van de zon. Daar heb je niet veel
extra warmte voor nodig.”<<
Ħ Een NOM-renovatie uit 2015 is doorgerekend volgens de BENG-prin-
cipes. Voldoet ruimschoots. Links het eindresultaat, daarnaast warmte-
beeld van voor en na de renovatie.
28 installatie en sanitair | nummer 10 december 2019
Ħ Belangrijke voorwaarde: stevige isolatie en optimale kierdichting en dit meten met rook en blower-
doortest. Deze woning wordt verwarmd met ventilatielucht, plus een elektrische aanvulling.
installatie | REGELGEVING
Minder, maar
wel goede
installaties

More Related Content

What's hot

Trends energiezuinige woningen 2014 11 20
Trends energiezuinige woningen 2014 11 20Trends energiezuinige woningen 2014 11 20
Trends energiezuinige woningen 2014 11 20
BouwenNH2punt0
 
28-29_jagaprojectcase_080024
28-29_jagaprojectcase_08002428-29_jagaprojectcase_080024
28-29_jagaprojectcase_080024Jan Nieuwveld
 
Magnetic Fit Uneto V&I
Magnetic Fit Uneto V&IMagnetic Fit Uneto V&I
Magnetic Fit Uneto V&IRobert Sijtsma
 
Workshop Ambrava
Workshop AmbravaWorkshop Ambrava
Workshop Ambrava
Laura Calot
 
Markthal Tu 2009
Markthal Tu 2009Markthal Tu 2009
Markthal Tu 2009
RonaldvanWarmerdam
 
Unizo brussel hernieuwbare energie in uw onderneming
Unizo brussel   hernieuwbare energie in uw ondernemingUnizo brussel   hernieuwbare energie in uw onderneming
Unizo brussel hernieuwbare energie in uw onderneming
lard Vanobbergen
 
Zonnekracht schiebroek 12 dec 2011
Zonnekracht schiebroek 12 dec 2011Zonnekracht schiebroek 12 dec 2011
Zonnekracht schiebroek 12 dec 2011
Mark Slegers
 
Ad van Wijk, Energietransitie, 26-10-2011
Ad van Wijk, Energietransitie, 26-10-2011Ad van Wijk, Energietransitie, 26-10-2011
Ad van Wijk, Energietransitie, 26-10-2011
KennisKring Amsterdam
 
Duurzame energiesystemen bij Plantion
Duurzame energiesystemen bij PlantionDuurzame energiesystemen bij Plantion
Duurzame energiesystemen bij Plantion
sklawer
 
Gastles circulair bouwen in de praktijk voor bouwstudenten ROC Friese Poort
Gastles circulair bouwen in de praktijk voor bouwstudenten ROC Friese PoortGastles circulair bouwen in de praktijk voor bouwstudenten ROC Friese Poort
Gastles circulair bouwen in de praktijk voor bouwstudenten ROC Friese Poort
duurzame verhalen
 
Gastles Strukton over Duurzaam Vakmanschap voor BBL-studenten Technicus Engin...
Gastles Strukton over Duurzaam Vakmanschap voor BBL-studenten Technicus Engin...Gastles Strukton over Duurzaam Vakmanschap voor BBL-studenten Technicus Engin...
Gastles Strukton over Duurzaam Vakmanschap voor BBL-studenten Technicus Engin...
duurzame verhalen
 
Recticel Insulation - Het passiefhuis
Recticel Insulation - Het passiefhuisRecticel Insulation - Het passiefhuis
Recticel Insulation - Het passiefhuisArchitectura
 
Eg.12.13.wko
Eg.12.13.wkoEg.12.13.wko
Eg.12.13.wko
Installect Bedrijven
 
Zonnepanelen En Zonne-Energie
Zonnepanelen En Zonne-EnergieZonnepanelen En Zonne-Energie
Zonnepanelen En Zonne-Energie
highfalutinquer38
 
Nederlands Warmtepomp Congres 2016 - Ronald Hennekeij - Duurzaam Bouwen: Ener...
Nederlands Warmtepomp Congres 2016 - Ronald Hennekeij - Duurzaam Bouwen: Ener...Nederlands Warmtepomp Congres 2016 - Ronald Hennekeij - Duurzaam Bouwen: Ener...
Nederlands Warmtepomp Congres 2016 - Ronald Hennekeij - Duurzaam Bouwen: Ener...
Warmtepompen
 

What's hot (18)

Trends energiezuinige woningen 2014 11 20
Trends energiezuinige woningen 2014 11 20Trends energiezuinige woningen 2014 11 20
Trends energiezuinige woningen 2014 11 20
 
28-29_jagaprojectcase_080024
28-29_jagaprojectcase_08002428-29_jagaprojectcase_080024
28-29_jagaprojectcase_080024
 
Magnetic Fit Uneto V&I
Magnetic Fit Uneto V&IMagnetic Fit Uneto V&I
Magnetic Fit Uneto V&I
 
Het groene plan slide share
Het groene plan slide shareHet groene plan slide share
Het groene plan slide share
 
Workshop Ambrava
Workshop AmbravaWorkshop Ambrava
Workshop Ambrava
 
Solar Villa C to C Housing Concept
Solar Villa C to C Housing Concept Solar Villa C to C Housing Concept
Solar Villa C to C Housing Concept
 
Markthal Tu 2009
Markthal Tu 2009Markthal Tu 2009
Markthal Tu 2009
 
Unizo brussel hernieuwbare energie in uw onderneming
Unizo brussel   hernieuwbare energie in uw ondernemingUnizo brussel   hernieuwbare energie in uw onderneming
Unizo brussel hernieuwbare energie in uw onderneming
 
Zonnekracht schiebroek 12 dec 2011
Zonnekracht schiebroek 12 dec 2011Zonnekracht schiebroek 12 dec 2011
Zonnekracht schiebroek 12 dec 2011
 
Ad van Wijk, Energietransitie, 26-10-2011
Ad van Wijk, Energietransitie, 26-10-2011Ad van Wijk, Energietransitie, 26-10-2011
Ad van Wijk, Energietransitie, 26-10-2011
 
Duurzame energiesystemen bij Plantion
Duurzame energiesystemen bij PlantionDuurzame energiesystemen bij Plantion
Duurzame energiesystemen bij Plantion
 
Heijmans ZeroReady
Heijmans ZeroReadyHeijmans ZeroReady
Heijmans ZeroReady
 
Gastles circulair bouwen in de praktijk voor bouwstudenten ROC Friese Poort
Gastles circulair bouwen in de praktijk voor bouwstudenten ROC Friese PoortGastles circulair bouwen in de praktijk voor bouwstudenten ROC Friese Poort
Gastles circulair bouwen in de praktijk voor bouwstudenten ROC Friese Poort
 
Gastles Strukton over Duurzaam Vakmanschap voor BBL-studenten Technicus Engin...
Gastles Strukton over Duurzaam Vakmanschap voor BBL-studenten Technicus Engin...Gastles Strukton over Duurzaam Vakmanschap voor BBL-studenten Technicus Engin...
Gastles Strukton over Duurzaam Vakmanschap voor BBL-studenten Technicus Engin...
 
Recticel Insulation - Het passiefhuis
Recticel Insulation - Het passiefhuisRecticel Insulation - Het passiefhuis
Recticel Insulation - Het passiefhuis
 
Eg.12.13.wko
Eg.12.13.wkoEg.12.13.wko
Eg.12.13.wko
 
Zonnepanelen En Zonne-Energie
Zonnepanelen En Zonne-EnergieZonnepanelen En Zonne-Energie
Zonnepanelen En Zonne-Energie
 
Nederlands Warmtepomp Congres 2016 - Ronald Hennekeij - Duurzaam Bouwen: Ener...
Nederlands Warmtepomp Congres 2016 - Ronald Hennekeij - Duurzaam Bouwen: Ener...Nederlands Warmtepomp Congres 2016 - Ronald Hennekeij - Duurzaam Bouwen: Ener...
Nederlands Warmtepomp Congres 2016 - Ronald Hennekeij - Duurzaam Bouwen: Ener...
 

Similar to Ins 10 2019 beng

Dos En Donts Warmtepompen
Dos En Donts WarmtepompenDos En Donts Warmtepompen
Dos En Donts Warmtepompen
logingegevens
 
NOM Routekaart november 2015
NOM Routekaart november 2015NOM Routekaart november 2015
NOM Routekaart november 2015
Elly van Wattingen
 
Ben_handleiding_2015
Ben_handleiding_2015Ben_handleiding_2015
Ben_handleiding_2015Mara Callaert
 
Energieneutraal bouwen in 2020: geen toekomstmuziek
Energieneutraal bouwen in 2020: geen toekomstmuziekEnergieneutraal bouwen in 2020: geen toekomstmuziek
Energieneutraal bouwen in 2020: geen toekomstmuziek
Colt International
 
Interview Paulus Jansen Tweede Kamerlid SP
Interview Paulus Jansen Tweede Kamerlid SPInterview Paulus Jansen Tweede Kamerlid SP
Interview Paulus Jansen Tweede Kamerlid SPKarl Bijsterveld
 
DONG Energy - Corporate brochure
DONG Energy - Corporate brochureDONG Energy - Corporate brochure
DONG Energy - Corporate brochurerovdo
 
De balans tussen een comfortabel en een bijna energieneutraal gebouw Fmm nr 2...
De balans tussen een comfortabel en een bijna energieneutraal gebouw Fmm nr 2...De balans tussen een comfortabel en een bijna energieneutraal gebouw Fmm nr 2...
De balans tussen een comfortabel en een bijna energieneutraal gebouw Fmm nr 2...
Willem Adriaanssen
 
Brochure Ebatech
Brochure EbatechBrochure Ebatech
Brochure Ebatech
sklawer
 
Ohé en Laak - Voorlichtingssessie-algemeen
Ohé en Laak - Voorlichtingssessie-algemeenOhé en Laak - Voorlichtingssessie-algemeen
Ohé en Laak - Voorlichtingssessie-algemeen
Coöperatie Duurzaam Maasgouw U.A.
 
Ohé en Laak - Voorlichtingsbijeenkomst energiebesparing
Ohé en Laak - Voorlichtingsbijeenkomst energiebesparingOhé en Laak - Voorlichtingsbijeenkomst energiebesparing
Ohé en Laak - Voorlichtingsbijeenkomst energiebesparing
Coöperatie Duurzaam Maasgouw U.A.
 
Energetische en ruimtelijke kwaliteiten centraal in de bongerd, duurzaam gebo...
Energetische en ruimtelijke kwaliteiten centraal in de bongerd, duurzaam gebo...Energetische en ruimtelijke kwaliteiten centraal in de bongerd, duurzaam gebo...
Energetische en ruimtelijke kwaliteiten centraal in de bongerd, duurzaam gebo...
DWA
 
IRIS-systeem behulpzaam bij voldoen aan nieuwe BENG-normering
IRIS-systeem behulpzaam bij voldoen aan nieuwe BENG-normeringIRIS-systeem behulpzaam bij voldoen aan nieuwe BENG-normering
IRIS-systeem behulpzaam bij voldoen aan nieuwe BENG-normering
duurzame verhalen
 
Ken de wetten, pak je kansen - BENG: de nieuwe energieprestatie
Ken de wetten, pak je kansen - BENG: de nieuwe energieprestatieKen de wetten, pak je kansen - BENG: de nieuwe energieprestatie
Ken de wetten, pak je kansen - BENG: de nieuwe energieprestatie
rcckoudeenluchtbehandeling
 
Brochure prestatiehuis
Brochure prestatiehuisBrochure prestatiehuis
Brochure prestatiehuis
Quinto
 
Presentatie infraroodverwarming energie cafe 2022
Presentatie infraroodverwarming energie cafe 2022Presentatie infraroodverwarming energie cafe 2022
Presentatie infraroodverwarming energie cafe 2022
Krispijn Beek
 
Passief renoveren De Kroeven, Roosendaal
Passief renoveren De Kroeven, RoosendaalPassief renoveren De Kroeven, Roosendaal
Passief renoveren De Kroeven, Roosendaal
Quinto
 
Dna energetisch renoveren presentatie 21 sept 2011
Dna energetisch renoveren presentatie 21 sept 2011Dna energetisch renoveren presentatie 21 sept 2011
Dna energetisch renoveren presentatie 21 sept 2011
Carl-peter Goossen
 
Waterstof in de gebouwde omgeving
Waterstof in de gebouwde omgeving  Waterstof in de gebouwde omgeving
Waterstof in de gebouwde omgeving
Berenschot
 
Lucht water warmtepomp in bestaande bouw nibe | Duurzaam Doen Lezing Centrum ...
Lucht water warmtepomp in bestaande bouw nibe | Duurzaam Doen Lezing Centrum ...Lucht water warmtepomp in bestaande bouw nibe | Duurzaam Doen Lezing Centrum ...
Lucht water warmtepomp in bestaande bouw nibe | Duurzaam Doen Lezing Centrum ...
duurzame verhalen
 

Similar to Ins 10 2019 beng (20)

Dos En Donts Warmtepompen
Dos En Donts WarmtepompenDos En Donts Warmtepompen
Dos En Donts Warmtepompen
 
NOM Routekaart november 2015
NOM Routekaart november 2015NOM Routekaart november 2015
NOM Routekaart november 2015
 
Ben_handleiding_2015
Ben_handleiding_2015Ben_handleiding_2015
Ben_handleiding_2015
 
Energieneutraal bouwen in 2020: geen toekomstmuziek
Energieneutraal bouwen in 2020: geen toekomstmuziekEnergieneutraal bouwen in 2020: geen toekomstmuziek
Energieneutraal bouwen in 2020: geen toekomstmuziek
 
Interview Paulus Jansen Tweede Kamerlid SP
Interview Paulus Jansen Tweede Kamerlid SPInterview Paulus Jansen Tweede Kamerlid SP
Interview Paulus Jansen Tweede Kamerlid SP
 
DONG Energy - Corporate brochure
DONG Energy - Corporate brochureDONG Energy - Corporate brochure
DONG Energy - Corporate brochure
 
De balans tussen een comfortabel en een bijna energieneutraal gebouw Fmm nr 2...
De balans tussen een comfortabel en een bijna energieneutraal gebouw Fmm nr 2...De balans tussen een comfortabel en een bijna energieneutraal gebouw Fmm nr 2...
De balans tussen een comfortabel en een bijna energieneutraal gebouw Fmm nr 2...
 
Brochure Ebatech
Brochure EbatechBrochure Ebatech
Brochure Ebatech
 
Ohé en Laak - Voorlichtingssessie-algemeen
Ohé en Laak - Voorlichtingssessie-algemeenOhé en Laak - Voorlichtingssessie-algemeen
Ohé en Laak - Voorlichtingssessie-algemeen
 
Ohé en Laak - Voorlichtingsbijeenkomst energiebesparing
Ohé en Laak - Voorlichtingsbijeenkomst energiebesparingOhé en Laak - Voorlichtingsbijeenkomst energiebesparing
Ohé en Laak - Voorlichtingsbijeenkomst energiebesparing
 
Energetische en ruimtelijke kwaliteiten centraal in de bongerd, duurzaam gebo...
Energetische en ruimtelijke kwaliteiten centraal in de bongerd, duurzaam gebo...Energetische en ruimtelijke kwaliteiten centraal in de bongerd, duurzaam gebo...
Energetische en ruimtelijke kwaliteiten centraal in de bongerd, duurzaam gebo...
 
IRIS-systeem behulpzaam bij voldoen aan nieuwe BENG-normering
IRIS-systeem behulpzaam bij voldoen aan nieuwe BENG-normeringIRIS-systeem behulpzaam bij voldoen aan nieuwe BENG-normering
IRIS-systeem behulpzaam bij voldoen aan nieuwe BENG-normering
 
Ken de wetten, pak je kansen - BENG: de nieuwe energieprestatie
Ken de wetten, pak je kansen - BENG: de nieuwe energieprestatieKen de wetten, pak je kansen - BENG: de nieuwe energieprestatie
Ken de wetten, pak je kansen - BENG: de nieuwe energieprestatie
 
Brochure prestatiehuis
Brochure prestatiehuisBrochure prestatiehuis
Brochure prestatiehuis
 
Presentatie infraroodverwarming energie cafe 2022
Presentatie infraroodverwarming energie cafe 2022Presentatie infraroodverwarming energie cafe 2022
Presentatie infraroodverwarming energie cafe 2022
 
Passief renoveren De Kroeven, Roosendaal
Passief renoveren De Kroeven, RoosendaalPassief renoveren De Kroeven, Roosendaal
Passief renoveren De Kroeven, Roosendaal
 
Dna energetisch renoveren presentatie 21 sept 2011
Dna energetisch renoveren presentatie 21 sept 2011Dna energetisch renoveren presentatie 21 sept 2011
Dna energetisch renoveren presentatie 21 sept 2011
 
Waterstof in de gebouwde omgeving
Waterstof in de gebouwde omgeving  Waterstof in de gebouwde omgeving
Waterstof in de gebouwde omgeving
 
Lucht water warmtepomp in bestaande bouw nibe | Duurzaam Doen Lezing Centrum ...
Lucht water warmtepomp in bestaande bouw nibe | Duurzaam Doen Lezing Centrum ...Lucht water warmtepomp in bestaande bouw nibe | Duurzaam Doen Lezing Centrum ...
Lucht water warmtepomp in bestaande bouw nibe | Duurzaam Doen Lezing Centrum ...
 
DMOP - verdienen met Duurzaam Onderhoud
DMOP - verdienen met Duurzaam OnderhoudDMOP - verdienen met Duurzaam Onderhoud
DMOP - verdienen met Duurzaam Onderhoud
 

More from Global Green Connections

Grizzly
GrizzlyGrizzly
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingridToekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Global Green Connections
 
Ins 08 2019 geluidsgolven
Ins 08 2019 geluidsgolvenIns 08 2019 geluidsgolven
Ins 08 2019 geluidsgolven
Global Green Connections
 
Tien jaar BREEAM-NL
Tien jaar BREEAM-NLTien jaar BREEAM-NL
Tien jaar BREEAM-NL
Global Green Connections
 
WELL Building Standaard is populair in Canada
WELL Building Standaard is populair in CanadaWELL Building Standaard is populair in Canada
WELL Building Standaard is populair in Canada
Global Green Connections
 
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Global Green Connections
 
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijgingVancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Global Green Connections
 
De groene missie van Reinier van den Berg
De groene missie van Reinier van den BergDe groene missie van Reinier van den Berg
De groene missie van Reinier van den Berg
Global Green Connections
 
Reinier van den berg
Reinier van den bergReinier van den berg
Reinier van den berg
Global Green Connections
 
Groen Vancouver
Groen VancouverGroen Vancouver
Groen Vancouver
Global Green Connections
 
Interview Jan Geurtz
Interview Jan GeurtzInterview Jan Geurtz
Interview Jan Geurtz
Global Green Connections
 
Duurzame scholen magazine 5
Duurzame scholen magazine 5 Duurzame scholen magazine 5
Duurzame scholen magazine 5
Global Green Connections
 
Duurzaam gebouwd
Duurzaam gebouwd Duurzaam gebouwd
Duurzaam gebouwd
Global Green Connections
 
Oosterschelde
OosterscheldeOosterschelde
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal graveRapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Global Green Connections
 
RelatiemagazineABZuid-Holland
RelatiemagazineABZuid-Holland RelatiemagazineABZuid-Holland
RelatiemagazineABZuid-Holland
Global Green Connections
 
Huis verplaatsen duurzaam gebouwd
Huis verplaatsen   duurzaam gebouwdHuis verplaatsen   duurzaam gebouwd
Huis verplaatsen duurzaam gebouwd
Global Green Connections
 
Relatiemagazine AB Zuid-Holland
Relatiemagazine AB Zuid-HollandRelatiemagazine AB Zuid-Holland
Relatiemagazine AB Zuid-Holland
Global Green Connections
 
Akzo-Nobel
Akzo-Nobel Akzo-Nobel

More from Global Green Connections (20)

Grizzly
GrizzlyGrizzly
Grizzly
 
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingridToekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
 
Ins 08 2019 geluidsgolven
Ins 08 2019 geluidsgolvenIns 08 2019 geluidsgolven
Ins 08 2019 geluidsgolven
 
Tien jaar BREEAM-NL
Tien jaar BREEAM-NLTien jaar BREEAM-NL
Tien jaar BREEAM-NL
 
WELL Building Standaard is populair in Canada
WELL Building Standaard is populair in CanadaWELL Building Standaard is populair in Canada
WELL Building Standaard is populair in Canada
 
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
 
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijgingVancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
 
De groene missie van Reinier van den Berg
De groene missie van Reinier van den BergDe groene missie van Reinier van den Berg
De groene missie van Reinier van den Berg
 
Reinier van den berg
Reinier van den bergReinier van den berg
Reinier van den berg
 
Groen Vancouver
Groen VancouverGroen Vancouver
Groen Vancouver
 
Sniffers
SniffersSniffers
Sniffers
 
Interview Jan Geurtz
Interview Jan GeurtzInterview Jan Geurtz
Interview Jan Geurtz
 
Duurzame scholen magazine 5
Duurzame scholen magazine 5 Duurzame scholen magazine 5
Duurzame scholen magazine 5
 
Duurzaam gebouwd
Duurzaam gebouwd Duurzaam gebouwd
Duurzaam gebouwd
 
Oosterschelde
OosterscheldeOosterschelde
Oosterschelde
 
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal graveRapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
 
RelatiemagazineABZuid-Holland
RelatiemagazineABZuid-Holland RelatiemagazineABZuid-Holland
RelatiemagazineABZuid-Holland
 
Huis verplaatsen duurzaam gebouwd
Huis verplaatsen   duurzaam gebouwdHuis verplaatsen   duurzaam gebouwd
Huis verplaatsen duurzaam gebouwd
 
Relatiemagazine AB Zuid-Holland
Relatiemagazine AB Zuid-HollandRelatiemagazine AB Zuid-Holland
Relatiemagazine AB Zuid-Holland
 
Akzo-Nobel
Akzo-Nobel Akzo-Nobel
Akzo-Nobel
 

Ins 10 2019 beng

  • 1. De woningen zijn bijna allemaal opge- leverd, vertelt Carl-Peter Goossen, voorzitter van DNA in de Bouw. DNA in de Bouw wil duurzaam, gezond en ener- gie-efficiënt (ver)bouwen versnellen. Met projecten en kennisontwikkeling stimuleert DNA innovatie in de bouw- en installatiesector. “We zijn drie jaar geleden begonnen met tien groepjes. Vijf van hen – de Ideale Woning, Flexus, E+ Wonen, BoGro en het Rode Trap Huis – hebben hun ontwerp financieel levens- vatbaar kunnen maken. De bewoners werden betrokken bij het ontwerp en de inrichting van de energieneutrale wonin- gen én de inrichting van de wijk.” De woningen zijn met verschillende installaties uitgevoerd. “De één gebruikt vloerverwarming en de ander gebruikt convectoren. Er is een woning, het Rode Trap Huis, die wordt verwarmd door een elektrische aanvulling in de ventilatie- lucht. Zo zijn er meerdere mogelijkhe- den. Er zit standaard een warmtenet in elk huis, maar die hebben ze soms ook weer afgesloten.” Simpele uitvoering Een aantal van de woningen is heel simpel uitgevoerd, vertelt Goossen. “Zij hebben gekozen voor het warm- tenet, een hogetemperatuurboiler en vloerverwarming. Ze moesten dan nog wel pv-panelen aanbrengen om aan de BENG-eisen te voldoen van 50 procent energieopwekking. Je speelt dus veel meer met de zon.” Een ander team heeft gekozen voor heatpipes en pv-panelen. “Zij gebruiken het warmtenet niet, maar voeren hun eigen warmte op.” Volgens Goossen heb je heel veel mogelijkheden wanneer je met BENG bezig bent. “Je hoeft ook niet tegen de BENG-eis aan te schurken. Het kan zelfs goedkoper uitpakken als je er onder gaat zitten. Je kunt alle Rc-waardes nemen die in het bouwbesluit staan. En de minimumeisen voor de kozijnen. Dan moet je dat met heel veel pv-panelen compenseren, maar dan krijg je het wel binnen de schil-eis, zoals dat heet. Voor de installatie kun je dan kiezen voor een warmtepomp van 7 kW. Je moet dan veel meer vermogen aanbrengen.” Je kunt ook wat lager gaan zitten in de BENG 1-eis, meent Goossen. “Je kunt het dan in de BENG 2-eis wat makkelij- Ħ Voldoen aan toekomstige regelgeving: de aanbouw van 61 woningen in Arnhem vanuit de lucht. 26 installatie en sanitair | nummer 10 december 2019 Vijf bouwteams met architecten en regionale mkb-bouwpartijen hebben samen met de toekomstige bewoners een duurzame woon- en leefomgeving gebouwd. Het initiatief van ecowijk De Kiem in Arnhem is afkomstig van DNA in de Bouw (De Nieuwe Aanpak). De 61 woningen wekken allemaal hun eigen energie op en voldoen nu al aan de BENG-eisen (Bijna Energie Neutraal Gebouwen), die pas volgend jaar van kracht worden. Nu al BENG-proof installatie | REGELGEVING | TEKST: INGRID ROMPA | FOTO’S: DNA IN DE BOUW
  • 2. ker compenseren door er balansventi- latie in te doen en de verwarming via de ventilatielucht te laten lopen. Hierdoor hoef je geen vloerverwarming, convecto- ren of radiatoren aan te brengen. Je ziet dan dat de kosten die je hebt gebruikt in de isolatie zich weer terugverdienen in minder installaties. Maar het zijn wel goede installaties: een goede balans- ventilatie met een CO2-meting erop, met verwarming. Ook op die manier zorg je voor een comfortabel huis. Er is wel veel angst bij de installateurs of het wel mag en kan, dat is best lastig.” Op deze manier wordt het echt een integraal verhaal, aldus Goossen. “Iets tussen de installateur en de architect. Dus wat ik ga doen, heeft consequenties voor jou. Je hebt dan zoveel bespaard op energie en verlaging van vermogen, dat je bijvoorbeeld in plaats van een dure grond water/water-warmtepomp, een elektrische radiator, balansventilatie en een elektrische boiler aan kan brengen met pv-panelen. Dan heb je het over heel andere bedragen.” Ervaring Goossen heeft zelf al veel ervaring op het gebied van BENG. Het bedrijf BouwNext groep BV waar hij directeur/ ontwerpmanager is, bouwt veel passief- huizen. “En die zitten allemaal binnen de BENG-norm. Wij rekenen al sinds 2016 de BENG-waarden uit. We wisten toen al dat we naar 25 kWh per vierkante meter per jaar moesten. Als je een goede Nul- op-de-Meter-woning wilt maken, dan zit BENG: drie eisen BENG (Bijna Energieneutrale Gebouwen) wordt per 1 juli 2020 de nieuwe nieuwbouwstandaard. Het gaat uit van drie voorwaarden waar aan voldaan moet worden. Dit is anders dan de bekende EPC, waarbij je alle maatregelen kan optellen. BENG-eis 1: De energiebehoefte, ook genoemd de schil- indicator, van het gebouw. Dat is de energie die nodig is om het gebouw te verwarmen of te koelen. (uitgedrukt in kWh/m2 .jr) BENG-eis 2: Het primaire fossiele energiegebruik van een gebouw. Dat wil zeggen, de fossiele energie die installaties gebruiken om de temperatuur te regelen en voor warm tapwater. In de utiliteit nog aangevuld met energie voor bevochtiging en verlichting. Zelf opgewekte duurzame energie mag hier van worden afgetrokken (kWh/m2 .jr). BENG-eis 3: Het aandeel duurzame energie (bijvoorbeeld zonnepanelen of warmtepomp) ten opzichte van het totale energiegebruik. “Betere isolatie, lagere SCOP warmtepomp” nummer 10 december 2019 | installatie en sanitair 27 Ħ Zonnepanelen verhogen het aandeel duurzame energie (BENG 3). >> je vanuit het isoleren en de balansinstal- latie al heel snel aan de BENG-eisen.” BouwNext doet veel met woningbouw en scholen. “Maar we brengen ook appar- tementen naar de BENG toe. Dat redden we niet altijd met pv-panelen, maar ver- der is het makkelijk.” In 2015 heeft BouwNext al een Nul-op- de-Meter-woning renovatie gemaakt. En die voldoet ook al aan de BENG-eisen. Onze BENG-indicator was 22,6 kWh per vierkante meter per jaar. En de BENG- indicator 2 voor primair energieverbruik
  • 3. was -24,3 kWh per vierkante meter per jaar. De BENG-indicator 3 was 131,5 procent in plaats van 50 procent. De normen zijn nu zelfs verlaagd, want de eerste eis moet 55 kWh per vierkante meter per jaar zijn. De tweede 25 kWh en de BENG-indicator 3 is nu 50 procent. Dan wordt die installatie ook heel sim- pel: een goede balansventilatie met een >> verwarmingselement. En die verwarmt de woning. Als we kijken naar de waar- den over de jaren heen, dan is het nog steeds exact hetzelfde. Hij verbruikt 700 kWh in de maand januari, maar in juli brengt hij 852 kWh op. Per saldo over het hele jaar is er minstens 700 kWh over. En dat al vijf jaar achter elkaar.” Seasonal performance Goossen vertelt dat hij met 10 W per vierkante meter uit de voeten kan met verwarming. “Installateurs den- ken vaak dat 80 W/m2 nodig is voor nieuwbouw. Veel van hen denken dat je moet rekenen bij -10 °C zonder zon en 7 meter per seconde wind. Dat houden zij aan, anders kunnen ze geen garantie geven, wordt gezegd. Dan hebben ze de ISSO 51 al twee jaar niet meer gelezen, want die is in 2017 al veranderd. Het mag namelijk al bij -6 °C en wel met zon. De installateur weet op dit moment dus niet wat de consequenties zijn voor een woning met meer of minder isolatie of meer of minder goede ventilatie. En ze weten niet dat de seasonal perfor- mance van een warmtepomp afhankelijk is van die isolatie.” Wanneer een woning goed wordt geïso- leerd, dan gaat de verwarming pas aan bij 9 graden, aldus Goossen. “En dan is mijn seasonal performance lager voor een lucht/water-warmtepomp dan wanneer je een huis hebt dat dubbel in plaats van triple glas heeft, niet goed geïsoleerd is en nog een afzuigmodule (systeem C) heeft. Dan gaat de verwar- ming al bij 14 of 15 graden aan. Hij heeft dan een betere seasonal performance, maar in absolute zin verbruikt hij veel meer. De performance van de warmte- pomp is echter beter, omdat hij bij 15 graden meer warmte binnen krijgt. Dat zijn dingen waar installateurs momen- teel mee knokken. Dat maakt het heel moeilijk. Goed geïsoleerde triple glas woningen maken goed gebruik van de warmte van de zon. Daar heb je niet veel extra warmte voor nodig.”<< Ħ Een NOM-renovatie uit 2015 is doorgerekend volgens de BENG-prin- cipes. Voldoet ruimschoots. Links het eindresultaat, daarnaast warmte- beeld van voor en na de renovatie. 28 installatie en sanitair | nummer 10 december 2019 Ħ Belangrijke voorwaarde: stevige isolatie en optimale kierdichting en dit meten met rook en blower- doortest. Deze woning wordt verwarmd met ventilatielucht, plus een elektrische aanvulling. installatie | REGELGEVING Minder, maar wel goede installaties