Uploaded byMiran van Eijk
Inadequate therapietrouw 2015
Geneesmiddelen bij ouderen Farmaceutisch zorgproces Farmacotherapie bij ouderen Problemen door geneesmiddelen Therapie (on-) trouw Gevolgen van therapieontrouw Signalen van therapieontrouw Determinanten Interventies
Inadequate therapietrouw 2015
- 1. Therapie(on-)trouw Miran van EijkM-ANP Verpleegkundig specialist intensieve zorg bij somatische aandoeningen / geriatrie Jeroen Bosch Ziekenhuis 11 februari 2015
- 2. Waarom zouden weons druk maken?
- 3. Waarom zouden weons druk maken?
- 4. You Tube Filmpje •https://www.youtube.com/watch?v=HjQ7MSJ nfVs&feature=player_detailpage
- 5. Waar gaan wehet over hebben? • Geneesmiddelen bij ouderen • Farmaceutisch zorgproces • Farmacotherapie bij ouderen • Problemen door geneesmiddelen • Therapie (on-) trouw • Gevolgen van therapieontrouw • Signalen van therapieontrouw • Determinanten • Interventies
- 6. Geneesmiddelen en ouderen •30% van 70-80- jarigen ≥ 5 geneesmiddelen • Gunstig effect levensverwachting en kwaliteit van leven. • Vooral chronisch middelen voor primaire en secundaire preventie. • Polyfarmacie
- 7.
- 8.
- 9. Farmaceutisch zorgproces • Hetgeheel van zorgverleningsactiviteiten dat de patiënt nodig heeft om: - op het juiste moment - over het juiste geneesmiddel - in de juiste toedieningsvorm - en in de juiste dosering te beschikken, - voorzien van de juiste begeleiding en informatie.
- 10. Fasen farmaceutisch zorgproces 1.Geneesmiddel wordt voorgeschreven. 2. Geneesmiddel wordt afgeleverd. 3. Geneesmiddel wordt gebruikt door patiënt / geneesmiddel wordt toegediend door zorgverlener. 4. Geneesmiddel wordt geëvalueerd. 5. Geneesmiddel wordt gestopt, veranderd of gecontinueerd.
- 11. Betrokkenen farmaceutisch zorgproces •Voorschrijvers: Huisarts, medisch specialist, geriater, verpleegkundig specialist, specialist ouderengeneeskunde, psychiater • Afleveraars: Openbare apotheek, drogist, poliklinisch apotheek, ziekenhuisapotheek, apotheekhoudend huisarts • Zorgverleners: Mantelzorger, verzorgende, verpleegkundige, paramedicus, voedingsassistent, vertegenwoordiger, persoonlijk begeleider, RIBW* medewerker, psycholoog, sociaal psychiatrisch verpleegkundige, maatschappelijk werker. • Patiënt zelf
- 12. Farmacotherapie bij ouderen Specialekennis en aandacht vereist! • Veranderde lichaamssamenstelling • Homeostase • Comorbiditeit • Veranderde presentatie • Meervoudig medicijngebruik • Onvoldoende kennis zorg voor ouderen in het algemeen, farmacotherapie in het bijzonder
- 13.
- 14. Problemen door geneesmiddelen HospitalAdmissions Related to Medicines studie: - 41.000 ziekenhuisopnames / jaar ivm geneesmiddelenbijwerkingen - 46% (19.000) hiervan was potentieel vermijdbaar - Kosten: 85 miljoen euro HARM studie, 2006
- 15. De geneesmiddelen diede meeste problemen veroorzaken
- 16. Risicopatiënten • Therapieontrouw • Verminderdecognitie • Verminderde nierfunctie • Niet zelfstandig wonen • Meerdere aandoeningen in de medische voorgeschiedenis • Polyfarmacie HARM studie, 2006
- 17. Therapietrouw Therapietrouw: is hetgewillig en blijvend volgen van de door een arts voorgeschreven behandeling door een patiënt. Men kan onderscheiden: Compliance: De mate waarin een patiënt het door een zorgverlener eenzijdig verstrekte therapie-advies opvolgt. Adherence: De mate waarin het gedrag van de patiënt correspondeert met adviezen van de zorgverlener, die met de patiënt zijn overeengekomen. De patiënt heeft de keus om therapietrouw gedrag te vertonen. Persistence: In hoeverre de patiënt het geneesmiddelgebruik volhoudt.
- 18. Concordantie: Een weloverwogen afspraaktussen patiënt en zorgverlener over leefwijze en/of gebruik van medicatie. Nodig: - Inbreng arts en patiënt noodzakelijk. De zorgverlener: - dient open te staan en respect te hebben voor de zorgen, wensen, overtuigingen en verwachtingen van de patiënt en - goed te communiceren over het effect, de wijze van gebruik en eventuele bijwerkingen van de medicatie. De patiënt: - Heeft een eigen verantwoordelijkheid, - Maakt zelf belangrijke keuzes − waarbij de zorgverlener een ondersteunende rol kan spelen − - Is daardoor beter in staat therapietrouw te zijn (Sabaté, 2003).
- 19. Therapieontrouw Niet-intentionele therapieontrouw (onbewust) •Vergeetachtigheid • Complexiteit van behandeling en/of schema’s • Onvoldoende structuur • Kennisgebrek • Onherkenbaarheid van het geneesmiddel (preferentiebeleid) • Analfabetisme, slechte visus • Kosten van een behandeling Gebu.artsennet.nl/Archief/Tijdschriftartikel/Therapietrouw-2.htm; 49-55
- 20. Therapieontrouw Intentionele therapieontrouw (bewust) •Subjectieve normen en attitude over ziekten en bijwerkingen • Asymptomatische aandoening (geen perceptie) • Last van bijwerkingen • Eigenwijs Therapie-ontrouw is bewuste keus en logisch voor patiënt Gebu.artsennet.nl/Archief/Tijdschriftartikel/Therapietrouw-2.htm; 49-55
- 21. Gevolgen van therapieontrouw •De therapie heeft niet het gewenste effect; • Resistente bacteriën en virussen; • Hoge kosten gezondheidszorg; • Vertekening van de therapie; • Toename morbiditeit; • Toename mortaliteit (mogelijk).
- 22. Signalen van therapieontrouw Depatiënt: • Identificeert de medicatie door keur en vorm; • Zoekt excuses; • Kan niet zeggen hoe hij ze inneemt; • Weet niet waar het voor is; • Haalt medicijnen onregelmatig van de apotheek; • Opent de verpakking om medicijn te bekijken ipv het etiket te lezen; • Onduidelijke - en wisselende effecten van behandeling; • Niet op afspraken verschijnen; • Niet aan afspraken houden. • “Het is toch allemaal rotzooi”.
- 23. Meten van therapietrouw •Vragenlijsten • Patiëntenrapportage / dagboek • Tabletten tellen • Aflevergegevens van de apotheek opvragen • Bloedspiegel prikken • Meten van fysiologische parameters (bijv. RR, P) • Electronische meetsystemen
- 24.
- 25. Patiëntgerichte factoren - Functionelebeperkingen; - Sensitieve beperkingen; - Cognitieve beperkingen; - Psychische problemen, met name depressie; - Vroegere therapie (on-) trouw; - Onvoldoende inzicht in ziekte, behandeling en prognose; - Onvoldoende geloof in het voordeel van de behandeling; - (Angst voor) bijwerkingen; - Onvoldoende sociale steun / isolatie; - Self-efficacy (motivatie). Klok T. et al. NTvG 2009;153:A420
- 26. Behandeling- behandelaar gerelateerde factoren -Onvoldoende kennis bij artsen en verpleegkundigen; - Complexiteit en de duur van behandeling; - Onvoldoende follow up / begeleiding; - Slechte arts-patiënt relatie; - Gevolgen polyfarmacie; - Interacties tussen verschillende middelen; - Asymptomatische ziekte; - Bijwerkingen medicatie. Klok T. et al. NTvG 2009;153:A420
- 27. Factoren gerelateerd aande gezondheidszorgsetting • Opleidingen onvoldoende ingericht op multimorbiditeit en complexe problematiek • Beroepsrichtlijnen aandoeningsgericht en weinig aandacht voor betrekken van patiënt. • Onduidelijk welke factoren moeten worden meegewogen. • Overzicht ontbreekt van alle beschikbare informatie en beheersmaatregelen rondom polyfarmacie. • ICT systemen onvoldoende geschikt voor polyfarmaciepatiënten • Communicatie tussen de eerste- en tweedelijnszorg wordt als suboptimaal beschouwd wat betreft overdracht van medicatiegegevens. Klok T. et al. NTvG 2009;153:A420
- 28. Factoren gerelateerd aanafleveraars • Gebrek aan kennis; • Onvoldoende faciliterende ICT-systemen; • Suboptimale communicatie wat betreft medicatieoverdracht; • De samenwerking tussen huisarts en apotheker niet optimaal; • Lang niet altijd wordt door de arts voldaan aan de wettelijke verplichting om in bepaalde gevallen de reden van voorschrijven of de nierfunctie op het recept te vermelden. Apotheker beschikt daardoor niet altijd over alle relevante informatie.
- 29. Interventies algemeen • Schepeen sfeer van vertrouwen • Stel open, niet-sturende vragen • Wees alert op signalen • Maak onderscheid tussen soorten therapieontrouw • Wees alert op de valkuil dat je jouw patiënt goed kent. • Reserveer tijd • Let op specifieke medicatie
- 30. Interventies algemeen • Anamnesegericht op medicatie gebruik (zie bijlage); • Overleg wensen van de patiënt en de mantelzorger; • Inschatting adequate therapietrouw; • Oefenen in het ziekenhuis en goede overdracht naar de Thuiszorg of zorginstelling; • Overleg arts bij het voorschrijven; • ≥ 5 medicijnen: overnemen of blijvende controle.
- 31. Filmpje: wat moet jeweten over therapietrouw? https://www.youtube.com/watch?v=Z3Tejue- EjQ
- 32.
- 33. • Een beoordelingvan de farmacotherapie door - patiënt (of mantelzorg/verzorgenden), - arts en - apotheker. • Op basis van een periodieke, gestructureerde, kritische evaluatie van de medische-, farmaceutische- en gebruiksinformatie. • Maatstaf bij de beoordeling zijn de individuele behoeften van een patiënt t.a.v. zijn of haar geneesmiddelgebruik. Medicatiebeoordeling
- 34. Gegevens over • Degebruikte medicatie, (medicatieoverzicht van de apotheek); • Medische gegevens (medische voorgeschiedenis, (contra)indicaties, intoleranties en meetwaarden) en • Gegevens van de patiënt (verkregen uit een farmacotherapeutische anamnese). Nodig voor medicatiebeoordeling
- 35. De START-criteria : ScreeningTool to Alert doctors to Right Treatment). • Op evidence gebaseerde voorschrijfadviezen voor ouderen • Bij regelmatig voorkomende aandoeningen. • De START-criteria zijn een hulpmiddel bij het uitvoeren van de farmacotherapeutische analyse in de medicatiebeoordeling. START criteria
- 36.
- 37. • STOPP-criteria: Screening Toolof Older People’s Prescriptions. • Klinisch significante criteria voor potentieel ongeschikte geneesmiddelen bij oudere patiënten. • Geen verbodslijst maar een hulpmiddel bij het uitvoeren van de farmacotherapeutische analyse van de medicatiebeoordeling. STOP-criteria
- 38.
- 39. 1. Welke medicatie(inclusief zelfzorgmiddelen) neemt de patiënt daadwerkelijk in? Gebruik: Gestructureerde medicatie anamnese 2. Welke bijwerkingen zijn aanwezig en wat zijn de alternatieven om deze te voorkomen? 3. Welk geneesmiddel ontbreekt ? Gebruik: Richtlijnen en START criteria: Screening Tool to Alert doctors to Right Treatment Medicatie beoordeling
- 40. 4. Welke middelenzijn overbodig? Is voor indicatie juiste middel voorgeschreven? Gebruik: STOPP criteria: Screening Tool of Older Peoples Prescriptions 5. Maak een lijst van de resterende geneesmiddelen Zijn er klinisch relevante interacties te verwachten? 6. Moet de dosis worden aangepast? Gebruik: klaring (klaring ≤50 ml/min) Medicatie beoordeling
- 41. 7. Moet doseerfrequentieworden aangepast? Tips: • Probeer doseerfrequentie zo laag mogelijk te houden • Probeer geen halve tabletten voor te schrijven • Overweeg combinatiepreparaten voor te schrijven • Adviseer zo nodig hulpmiddelen 8. Maak een definitieve medicatielijst en bespreek deze met de patiënt en de mantelzorger. Medicatie beoordeling
- 42. • Anamnese gerichtop medicatie gebruik • Overleg wensen van de patiënt en de mantelzorger; • Maak inschatting adequate therapietrouw; • Oefen in het ziekenhuis • Goede overdracht naar de Thuiszorg of zorginstelling; • Overleg met huisarts bij het voorschrijven; • ≥ 5 medicijnen: overnemen of blijvende controle Algemene interventies ziekenhuis
- 43.
- 44. Samenvattend • Geneesmiddelen bijouderen • Farmaceutisch zorgproces • Farmacotherapie bij ouderen • Problemen door geneesmiddelen • Therapie (on-) trouw • Gevolgen van therapieontrouw • Signalen van therapieontrouw • Determinanten • Interventies Individueel maatwerk! Oorzaak & aanpak: multifactorieel !
- 45. Kernpunten • Medicatie bijouderen geeft relatief veel problemen • Veel is te voorkomen • Communicatie essentieel • Richt je op een beperkt aantal risicomiddelen • Gebruik check-lists
- 46. Interventies specifiek • Patiëntgerelateerdeinterventies; • Behandelinggerelateerde interventies; • Gezondheidszorgsetting gerelateerde interventies; • Afleveraar gerelateerde interventies.
- 47. Patiëntgerelateerde interventies Visus • Gekleurdeachtergrond; • Vaste plaatst; • Loep; • Contact apotheek: groot lettertype doosjes en bijsluiters; • Bijsluitertelefoon: 0900-0125 (werkdagen 9-17 u); • Goed verstelbare lamp. • www.viseo.org (tel. 088 585 85 85)
- 48.
- 49. Cognitieve problemen • Helemaalovernemen; • Uitzetten; • Medicatie op rol • Wekkerdoosje (let op gebruiksvriendelijkheid, www2.anbo.nl/keuzewijzer/) • Vaste plaats; • Zichtbare plaats uitgezette doosje, wegbergen van de rest van de medicijndoosjes. • SMS alert
- 50. Functionele en sensorischestoornis Kan de patiënt: • De medicijnen uit de verpakking krijgen? • De insulinepen verdraaien? • De inhalatiemedicatie instellen en gebruiken? • Potjes met kinderveilige sluiting opendraaien?
- 51. Functionele en sensorischestoornis • Laat de medicijnen eventueel door de apotheek in gemakkelijk te openen potjes doen; • Neem contact op met patiëntenvereninging voor tips bijvoorbeeld hulpmiddelen bij inhaleren, gebruik insulinepen, oogdrupppels.
- 52. Interventies behandeling- behandelaar gerelateerd Maakelkaar attent op: • Streven naar maximaal drie maal daags inname maar liever minder; • Niet meer dan vijf medicijnen per dag geven; • Betrek hierbij ook de niet voorgeschreven medicatie (OTC medicatie)
- 53. Interventies hulpverlenergerelateerd Onderzoek aande hand van de anamnese: • Verkrijgen van de medicatie; • Uitzetten van de medicatie; • Innemen van de medicatie; • Motivatie; • Kennis en inzicht over medicijnen; • Sociale steun.
- 54. Interventies hulpverlenergerelateerd • Geefinformatie; • Houd rekening met copinggedrag; • Oefen alle verschillende deelhandelingen; • Constateer waar de problemen zitten en intervenieer daar waar het nodig is; • ≥ 5 medicijnen: blijf van tijd tot tijd controleren (bijv. elk half jaar)
- 55. Samenvattend • Geneesmiddelen bijouderen • Farmaceutisch zorgproces • Farmacotherapie bij ouderen • Problemen door geneesmiddelen • Therapie (on-) trouw • Gevolgen van therapieontrouw • Signalen van therapieontrouw • Determinanten • Interventies Individueel maatwerk! Oorzaak & aanpak: multifactorieel !
Editor's Notes
- #48 Functionele beperkingen; Sensitieve beperkingen; Cognitieve beperkingen; Psychische problemen, met name depressie; Vroegere therapie (on-) trouw; Onvoldoende inzicht in ziekte, behandeling en prognose; Onvoldoende geloof in het voordeel van de behandeling; (Angst voor) bijwerkingen; Self-efficacy (motivatie).