This is a path written by god mauli for his devotees to mke thwm realise the powet of hati naam every single word of this path is like the words of god .i we read this everyday we can get moksh In this the power of god nme is told means chanting the hari naam makes life happy

2. H üÊË„Á⁄UH
H üÊË ôÊÊŸ‡fl⁄U ◊„Ê⁄UÊ¡∑ΧÃH
„Á⁄U¬Ê∆U
àfl◊fl ◊ÊÃÊ ø Á¬ÃÊ àfl◊fl–
àfl◊fl ’ãœÈ‡ø ‚πÊ àfl◊fl–
àfl◊fl ÁfllÊ º˝ÁfláÊ¢ àfl◊fl–
àfl◊fl ‚flZ ◊◊ ŒflŒflH
ªËÃʬ˝‚, ªÊ⁄Uπ¬È⁄U
855

3. 3
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
H üÊË„Á⁄U—H
üÊË ôÊÊŸ‡fl⁄U ◊„ÔÊ⁄UÊ¡ ÿÊ¢øÊ „ÔÁ⁄U¬Ê∆
H ¡ÿ ¡ÿ ⁄UÊ◊ ∑ΧcáÊ „Á⁄UH
‚È¢Œ⁄U Ã äÿÊŸ ©U÷ Áfl≈Ufl⁄UË– ∑§⁄U
∑§≈Ufl⁄UË ∆U™§ÁŸÿÊH 1H ÃÈ›U‚Ë„ÔÊ⁄U ª›UÊ ∑§Ê‚
Á¬ÃÊ¢’⁄U– •Êfl«U ÁŸ⁄U¢Ã⁄U „ÔÁø äÿÊŸH 2H ◊∑§⁄
∑È¢ «‹ ÛU¬ÃË üÊfláÊË¥– ∑¥§∆UË ∑§ıSÃÈ÷◊áÊË

4. 4
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
Áfl⁄UÊ¡ËÃH 3H ÃÈ∑§Ê ê„UáÊ ◊ʤÊ „ÔÁø ‚fl¸
‚Èπ– ¬Ê„ÔËŸ üÊË◊Èπ •Êfl«UËŸH 4H
1
ŒflÊÁøÿ mÊ⁄UË ©U÷Ê ˇÊáÊ÷⁄UË– ÃáÙ ◊ÈQ§Ë
øÊ⁄UË ‚ÊÁœÿÀÿÊH 1H „ÔÁ⁄U ◊Èπ ê„UáÊÊ „ÔÁ⁄U
◊Èπ ê„UáÊÊ– ¬ÈáÿÊøË ªáÊŸÊ ∑§ÙáÊ ∑§⁄UËH 2H
•‚ÙÁŸ ‚¢‚Ê⁄UË Á¡u flªÈ ∑§⁄UË– flŒ‡ÊÊSòÊ

5. 5
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
©U÷Ê⁄UË ’ÊsÔÊ ‚ŒÊH3H ôÊÊŸŒfl ê„UáÙ √ÿÊ‚Êó
Áøÿ πÈáÙ– mÊ⁄U∑§ø ⁄UÊáÙ ¬Ê¢«flÊ ÉÊ⁄UËH 4H
2
ø„ÍÔ flŒË ¡ÊáÊ ‚ÊÁ„U ‡ÊÊSòÊË ∑§Ê⁄UáÊ–
•∆U⁄UÊ„ËU ¬È⁄UÊáÙ „ÔÁ⁄U‚Ë ªÊÃËH 1H ◊¢ÕÈŸË
ŸflŸËÃÊ ÃÒ‚ ÉÙ •Ÿ¢ÃÊ– flÊÿÊ √ÿÕ¸
∑§ÕÊ ‚Ê¢«UË ◊ʪ¸H 2H ∞∑§ „Ô⁄UË •Êà◊Ê–

6. 6
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¡ËflÁ‡Êfl‚◊Ê– flÊÿÊ ÃÍ ŒÈª¸◊Ê Ÿ ÉÊÊ‹Ë
◊ŸH 3H ôÊÊŸŒflÊ ¬Ê∆U „ÔÁ⁄U „ÔÊ flÒ∑È¢§∆U–
÷⁄U‹Ê ÉÊŸŒÊ≈U „ÔÁ⁄U ÁŒ‚H 4H
3
ÁòʪÈáÊ •‚Ê⁄U ÁŸªÈ¸áÊ „Ô ‚Ê⁄U– ‚Ê⁄UÊ‚Ê⁄U
ÁfløÊ⁄U „ÔÁ⁄U¬Ê∆UH 1H ‚ªÈáÊ ÁŸªÈ¸áÊ ªÈáÊÊø
•ªÈáÊ– „Ô⁄UËflËáÊ ◊Ÿ √ÿÕ¸ ¡ÊÿH 2H •√ÿQ§

7. 7
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÁŸ⁄UÊ∑§Ê⁄U ŸÊ„Ë íÿÊ •Ê∑§Ê⁄U– ¡ÕÙŸË ø⁄UÊø⁄U
„ÔÁ⁄U‚Ë ÷¡H 3H ôÊÊŸŒflÊ äÿÊŸË ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ
◊ŸË– •Ÿ¢Ã ¡ã◊ÊŸË ¬Èáÿ „ÔÙÿH 4H
4
÷ÊflflËáÊ ÷Q§Ë ÷Q§ËflËáÊ ◊ÈQ§Ë– ’›UflËáÊ
‡ÊQ§Ë ’Ù‹Í ŸÿH 1H ∑Ò§‚ÁŸ ŒÒflà ¬˝‚ÛÊ
àfl⁄UËÖ ©UªÊ ⁄UÊ„Ô ÁŸflʢà Á‡ÊáÊ‚Ë flÊÿÊH 2H

8. 8
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
‚ÊÿÊ‚ ∑§Á⁄U‚Ë ¬˝¬¢ø ÁŒŸÁŸ‡ÊË– „Ô⁄UË‚Ë
Ÿ ÷¡‚Ë ∑§ÙáÿÊ ªÈáÙH 3H ôÊÊŸŒfl ê„UáÙ
„ÔÁ⁄U¡¬ ∑§⁄UáÙ– ÃÈ≈U‹ œ⁄UáÙ ¬˝¬¢øÊøH 4H
5
ÿÙªÿʪ ÁflÁœ ÿáÙ¢ ŸÊ„U Á‚hË– flÊÿÊøË
©U¬ÊœË Œ¢÷ œ◊¸H 1H ÷ÊflflËáÊ Œfl Ÿ∑§›U
ÁŸ—‚¢Œ„Ô– ªÈL§ÁfláÊ •ŸÈ÷fl ∑Ò§‚Ê ∑§›UH 2H

9. 9
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ìÁfláÊ ŒÒflà ÁŒœÀÿÊÁfláÊ ¬˝ÊåÖ ªÈ¡¢flËáÊ
Á„Uà ∑§ÙáÊ ‚Ê¢ªH 3H ôÊÊŸŒfl ‚Ê¢ª ŒÎc≈ÔUÊ¢ÃÊøË
◊ÊÖ ‚ʜ͢ø ‚¢ªÃË Ã⁄UáÊÙ¬ÊÿH 4H
6
‚ÊäÊÈ ’Ùœ ¤ÊÊ‹Ê ÃÙ ŸÈ⁄UÙÁŸÿÊ¢ ∆U‹Ê–
∆UÊÿË¥ø ◊È⁄UÊ‹Ê •ŸÈ÷flH 1H ∑§Ê¬È⁄UÊøË flÊÃË
©U¡›U‹Ë ÖÿÙÃË– ∆UÊÿË¥ø ‚◊ÊåÃË ¤ÊÊ‹Ë

10. 10
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¡Ò‚ËH 2H ◊ÙˇÊ⁄Uπ •Ê‹Ê ÷ÊÇÿ¢ ÁflŸ≈U‹Ê–
‚ʜ͢øÊ •¢Á∑§‹Ê „ÔÁ⁄U÷Q§H 3H ôÊÊŸŒflÊ
ªÙ«UË ‚¢ªÃË ‚Ö¡ŸË¥– „ÔÁ⁄U ÁŒ‚ ¡ŸË¥ flŸË¥
•Êà◊ÃàflË¥H 4H
7
¬fl¸Ãʬ˝◊ÊáÙ¢ ¬ÊÃ∑§ ∑§⁄UáÙ¢– flÖÊ˝‹¬ „ÔÙáÙ¢
•÷Q§Ê¢‚ËH 1H ŸÊ„Ë ÖÿÊ‚Ë ÷Q§Ë ÃÙ ¬ÁÃÃ

11. 11
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
•÷Q§– „ÔÁ⁄U‚Ë Ÿ ÷¡Ã ŒÒfl„ÔÃH 2H •Ÿ¢Ã
flÊøÊ›U ’⁄U›UÃË ’⁄U›U– àÿÊ¢ ∑Ò§‚Ê ªÊ¬Ê›U
¬Êfl „ÔÁ⁄UH 3H ôÊÊŸŒflÊ ¬˝◊ÊáÊ •Êà◊Ê „ÔÊ
ÁŸœÊŸ– ‚flʸ ÉÊ≈UË¥ ¬Íáʸ ∞∑§ ŸÊ¢ŒH 4H
8
‚¢ÃÊ¢ø ‚¢ªÃË ◊ŸÙ◊ʪ¸ ªÃË– •Ê∑§›UÊflÊ
üÊˬÃË ÿáÙ¢ ¬¢ÕH 1H ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ flÊøÊ ÷Êfl

12. 12
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
„ÔÊ ¡ËflÊøÊ– •Êà◊Ê ¡Ù Á‡ÊflÊøÊ ⁄UÊ◊ ¡¬H 2H
∞∑§ Ãàfl ŸÊ◊ ‚ÊÁœÃË ‚ÊœŸ– mÒÃÊø ’¢œŸ
Ÿ ’ÊÁœ¡H 3H ŸÊ◊Ê◊Îà ªÙ«UË flÒcáÊflÊ¢
‹Êœ‹Ë– ÿÙÁªÿÊ ‚Êœ‹Ë ¡ËflŸ∑§›UÊH 4H
‚àfl⁄U ©UëøÊ⁄U ¬˝À„ÔÊŒË Á’¢’‹Ê– ©UhflÊ ‹Êœ‹Ê
∑ΧcáÊŒÊÃÊH 5H ôÊÊŸŒfl ê„UáÙ ŸÊ◊ „Ô ‚È‹÷–
‚fl¸òÊ ŒÈ‹¸÷ Áfl⁄U›UÊ ¡ÊáÙH 6H

13. 13
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
9
ÁflcáÊÍflËáÊ ¡¬ √ÿÕ¸ àÿÊø ôÊÊŸ– ⁄UÊ◊∑ΧcáÊË¥
◊Ÿ ŸÊ„Ë ÖÿÊøH 1H ©U¬¡ÙÁŸ ∑§⁄U¢≈UÊ ŸáÙ
•mÒà flÊ≈UÊ– ⁄UÊ◊∑ΧcáÊË¥ ¬Ò∆UÊ ∑Ò§‚ÁŸ „ÔÙÿH 2H
mÒÃÊøË ¤ÊÊ«áÊË ªÈL§flËáÊ ôÊÊŸ– ÃÿÊ ∑Ò§ø
∑§ËøŸ ÉÊ«U ŸÊ◊Ë¥H 3H ôÊÊŸŒfl ê„UáÙ ‚ªÈáÊ
„ äÿÊŸ– ŸÊ◊¬Ê∆U ◊ıŸ ¬˝¬¢øÊøH 4H

14. 14
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
÷¡Ÿ
⁄UÊ◊∑ΧcáÊ „Ô⁄UË– ¡ÿ ¡ÿ ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ „Ô⁄UËH
10
ÁòÊfláÊË‚¢ª◊Ë ŸÊŸÊ ÃËÕ¸ ÷˝◊Ë– ÁøûÊ
ŸÊ„Ë ŸÊ◊Ë¥ ÃÁ⁄U Ã √ÿÕ¸H 1H ŸÊ◊Ê‚Ë Áflã◊Èπ
ÃÙ Ÿ⁄U ¬Ê¬ËÿÊ– „ÔÁ⁄UflËáÊ œÊ¢flÿÊ Ÿ ¬fl
∑§ÙáÊËH 2H ¬È⁄UÊáÊ ¬˝Á‚h ’ÙÁ‹‹ flÊÁÀ◊∑§–

15. 15
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ŸÊ◊¢ ÁÃã„UË ‹Ù∑§ ©Uh⁄UÃËH 3H ôÊÊŸŒfl ê„UáÙ
ŸÊ◊ ¡¬Ê „ÔÁ⁄Uø– ¬⁄U¢¬⁄UÊ àÿÊ¢ø ∑ȧ›‡ÊÈhH 4H
11
„ÔÁ⁄U ©UëøÊ⁄UáÊË¥ •Ÿ¢Ã ¬Ê¬⁄UʇÊË– ¡ÊÃË‹
‹ÿʇÊË ˇÊáÊ◊ÊòÊ¢H 1H ÃÎáÊ •ÁÇŸ◊›U¢ ‚◊⁄U‚
¤ÊÊ‹– ÃÒ‚ ŸÊ◊¢ ∑§‹ ¡¬ÃÊ¢ „ÔÁ⁄UH 2H „ÔÁ⁄U
©UëøÊ⁄UáÊ ◊¢òÊ „ÔÊ •ªÊœ– ¬›U ÷ÍÃ’ÊœÊ

16. 16
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
÷áÊ ÃÕH 3H ôÊÊŸŒfl ê„UáÙ „ÔÁ⁄U ◊ʤÊÊ
‚◊Õ¸– Ÿ ∑§⁄Ufl •Õ¸ ©U¬ÁŸ·ŒÊH 4H
12
ÃËÕ¸ fl˝Ã Ÿ◊ ÷ÊflÁfláÊ Á‚hË– flÊÿÊÁø
©U¬ÊÁœ ∑§Á⁄U‚Ë ¡ŸÊH 1H ÷Êfl’›U¢ •Ê∑§›
ÿ:„ÔflË ŸÊ∑§›U– ∑§⁄UÛUË¥•Êfl›U ¡Ò‚Ê „Ô⁄UËH2H
¬ÊÁ⁄UÿÊøÊ ⁄UflÊ ÉÙÃÊ ÷Í◊Ëfl⁄UË– ÿàŸ ¬⁄UÙ¬⁄UË

17. 17
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
‚ÊœŸ ÃÒ‚H 3H ôÊÊŸŒfl ê„UáÙ ÁŸflÎûÊË ÁŸªÈ¸áÊ–
ÁŒœ‹ ‚¢¬Íáʸ ◊ʤÿÊ „ÔÊÃË¥H 4H
13
‚◊ÊœË „Ô⁄UËøË ‚◊‚ÈπflËáÊ– Ÿ ‚Êœ‹
¡ÊáÊ mÒÃ’ÈhËH 1H ’ÈhËø flÒ÷fl •ãÿ ŸÊ„Ë
ŒÈ¡– ∞ÄÿÊ ∑§‡ÊË⁄UÊ¡ ‚∑§›UÁ‚ÁhH 2H
´§Áh Á‚hË ÁŸœË •flÉÊËø©¬ÊœË– ¡fl àÿÊ

18. 18
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¬⁄U◊ÊŸ¢ŒË ◊Ÿ ŸÊ„ËH 3H ôÊÊŸŒflË¥ ⁄Uêÿ ⁄U◊‹
‚◊ʜʟ– „ÔÁ⁄Uø Áø¢ÃŸ ‚fl¸∑§Ê›UH 4H
14
ÁŸàÿ ‚àÿÊÁ◊à „ÔÁ⁄U¬Ê∆U ÖÿÊ‚Ë– ∑§Á›U∑§Ê›
àÿÊ‚Ë Ÿ ¬Ê„Ô ŒÎÁc≈ÔÔH 1H ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ ©UëøÊ⁄U
•Ÿ¢Ã⁄UʇÊË Ã¬– ¬Ê¬Êø ∑§›U¬ ¬›UÃË ¬È…¢H 2H
„ÔÁ⁄U „ÔÁ⁄U „ÔÁ⁄ ◊¢òÊ „ÔÊ Á‡ÊflÊøÊ– ê„UáÊÃË ¡ flÊøÊ

19. 19
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÃÿÊ ◊ÙˇÊH 3H ôÊÊŸŒflÊ U¬Ê∆U ŸÊ⁄UÊÿáÊ ŸÊ◊–
¬ÊÁfl¡ ©UûÊ◊ ÁŸ¡SÕÊŸH 4H
15
∞∑§ŸÊ◊ „Ô⁄UË mÒßÊ◊ ŒÈ⁄UË– •mÒà ∑ȧ‚⁄UË
Áfl⁄U›UÊ ¡ÊáÙH 1H ‚◊’ÈÁh ÉÙÃÊ ‚◊ÊŸ
üÊË„ÔÁ⁄U– ‡Ê◊Œ◊Ê flÒ⁄UË „Ô⁄UË ¤ÊÊ‹ÊH 2H ‚flʸÉÊ≈UË¥
⁄UÊ◊ Œ„ÔÊŒ„Ë ∞∑§– ‚Íÿ¸ ¬˝∑§Ê‡Ê∑§ ‚„Ôd

20. 20
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
⁄U‡◊Ë¥H 3H ôÊÊŸŒflÊ ÁøûÊË „ÔÁ⁄U¬Ê∆U Ÿ◊Ê–
◊ÊÁª‹ËÿÊ ¡ã◊Ê ◊ÈQ§ ¤ÊÊ‹ÙH 4H
16
„Ô⁄UË’ÈhË ¡¬ ÃÊ Ÿ⁄U ŒÈ‹¸÷– flÊøÁ‚
‚È‹÷ ⁄UÊ◊∑ΧcáÊH 1H ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ ŸÊ◊Ë ©Uã◊ŸË
‚ÊÁœ‹Ë– ÃÿÊ‚Ë ‹Êœ‹Ë ‚∑§›U Á‚hËH 2H
Á‚hË ’ÈhË œ◊¸ „ÔÁ⁄U¬Ê∆UË •Ê‹– ¬˝¬¢øË

21. 21
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÁŸflÊ‹ ‚ÊäÊÈ‚¢ªH 3H ôÊÊŸŒflË ŸÊ◊ ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ
∆U‚Ê– ÿáÙ Œ‡ÊÁŒ‡ÊÊ •Êà◊Ê⁄UÊ◊H 4H
17
„ÔÁ⁄U¬Ê∆U ∑§ËÃ˸ ◊Èπ ¡⁄UË ªÊÿ– ¬ÁflòÊÁø
„ÔÙÿ Œ„Ô àÿÊøÊH 1H ìÊø ‚Ê◊âÿ̧ ÃÁ¬ÛÊ‹Ê
•◊ͬ– Áø⁄U¢¡Ëfl ∑§À¬ flÒ∑È¢§∆UË ŸÊ¢ŒH 2H ◊ÊÃÎ
Á¬ÃÎ ÷˝ÊÃÊ ‚ªÙòÊ •¬Ê⁄U– øÃÈ÷ȸ¡ Ÿ⁄U „ÔÙ™§Ÿ

22. 22
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
∆U‹H 3H ôÊÊŸ ªÍ…U ªêÿ ôÊÊŸŒflÊ ‹Êœ‹–
ÁŸflÎûÊËŸ ÁŒœ‹ ◊ʤÊ „ÔÊÃËH 4H
18
„ÔÁ⁄Ufl¢‡Ê ¬È⁄UÊáÊ „ÔÁ⁄UŸÊ◊ ‚¢∑§ËøŸ– „ÔÁ⁄UflËáÊ
‚ı¡ãÿ ŸáÙ ∑§Ê¢„ÔËH 1H ÃÿÊ Ÿ⁄UÊ ‹Êœ‹
flÒ∑È¢§∆U ¡Ù«‹– ‚∑§›U„ÔË ÉÊ«‹ ÃËÕʸ≈UŸH 2H
◊ŸÙ◊ʪ¸ ª‹Ê ÃÙ ÿÕ ◊È∑§‹Ê– „ÔÁ⁄U¬Ê∆UË

23. 23
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÁSÕ⁄UÊfl‹Ê ÃÙøË œãÿH 3H ôÊÊŸŒflÊ ªÙ«UË
„ÔÁ⁄UŸÊ◊ÊøË ¡Ù«UË– ⁄UÊ◊∑ΧcáÊË¥ •Êfl«UË
‚fl¸∑§Ê›UH 4H
÷¡Ÿ
¡ÿ Áfln‹ ¡ÿ ¡ÿ Áfln‹H
19
ŸÊ◊‚¢∑§ËøŸ flÒcáÊflÊ¢øË ¡Ù«UË– ¬Ê¬ •Ÿ¢Ã

24. 24
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
∑§Ù≈Ë ª‹Ë àÿÊ¢øË¥H 1H •Ÿ¢Ã ¡ã◊Ê¢ø ì
∞∑§ ŸÊ◊– ‚fl¸◊ʪ¸ ‚Ȫ◊ „ÔÁ⁄U¬Ê∆UH 2H
ÿÙªÿʪ Á∑˝§ÿÊ œ◊ʸœ◊¸ ◊ÊÿÊ– ª‹ Ã Áfl‹ÿÊ
„ÔÁ⁄U¬Ê∆UËH 3H ôÊÊŸŒflË ÿôÊÿʪ Á∑˝§ÿÊ œ◊¸–
„ÔÁ⁄UÁfláÊ Ÿ◊ ŸÊ„Ë ŒÍ¡ÊH 4H
20
flŒ‡ÊÊSòÊ ¬È◊ÊáÊ üÊÈÃËø fløŸ– ∞∑§ ŸÊ⁄UÊÿáÊ

25. 25
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
‚Ê⁄U ¡¬ÊH 1H ¡¬ ì ∑§◊¸ „ÔÁ⁄UflËáÊ œ◊¸–
flÊ™§ªÊÁø üÊ◊ √ÿÕ¸ ¡ÊÿH 2H „ÔÁ⁄U¬Ê∆UË
ª‹ Ã ÁŸflÊ¢ÃÁø ∆U‹– ÷˝◊⁄U ªÈ¢Ã‹ ‚È◊Ÿ
∑§Á›U∑§H 3H ôÊÊŸŒflË ◊¢òÊ „ÔÁ⁄UŸÊ◊Êø ‡ÊSòÊ–
ÿ◊ ∑ȧ›UªÙòÊ flÌ¡ÿ‹H 4H
21
∑§Ê›Ufl›U ŸÊ◊ ©UëøÊÁ⁄UÃÊ ŸÊ„Ë– ŒÙã„UË

26. 26
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¬ˇÊ ¬Ê„Ë ©Uh⁄UÃËH 1H ⁄UÊ◊∑ΧcáÊŸÊ◊ ‚fl¸
ŒÙ·Ê „Ô⁄UáÊ– ¡«¡ËflÊ ÃÊ⁄UáÊ „ÔÁ⁄U ∞∑§H 2H
„ÔÁ⁄UŸÊ◊ ‚Ê⁄U Á¡√„UÊ ÿÊ ŸÊ◊ÊøË– ©U¬◊Ê àÿÊ
ŒÒflÊøË ∑§ÙáÊ flÊŸËH 3H ôÊÊŸŒflÊ ‚Ê¢ª ¤ÊÊ‹Ê
ŸÊ◊¬Ê∆U– ¬Ífl¸¡Ê flÒ∑È¢§∆U ◊ʪ¸ ‚Ù¬ÊH 4H
22
ÁŸàÿ Ÿ◊ ŸÊ◊Ë¥ Ã ¬˝ÊáÊË ŒÈ‹¸÷– ‹ˇ◊ËflÑU÷

27. 27
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÃÿÊ ¡fl›UËH 1H ŸÊ⁄UÊÿáÊ „ÔÁ⁄U ŸÊ⁄UÊÿáÊ „ÔÁ⁄U–
÷ÁQ§ ◊ÈQ§Ë øÊ⁄UË ÉÊ⁄UË àÿÊ¢ëÿÊH 2H „ÔÁ⁄UÁfláÊ
¡ã◊ ÃÙ Ÿ∑¸§Áø ¬Ò ¡ÊáÊÊ– ÿ◊ÊøÊ ¬Ê„ÈÔáÊÊ
¬˝ÊáÊË „ÔÙÿH 3H ôÊÊŸŒfl ¬È‚ ÁŸflÎûÊË‚Ë
øÊ«– ªªŸÊ„ÍÔÁŸ flÊ« ŸÊ◊ •Ê„ÔH 4H
23
‚Êà ¬Êø ÃËŸ Œ‡Ê∑§Ê¢øÊ ◊›UÊ– ∞∑§ÃàflË¥

28. 28
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
∑§›UÊ ŒÊflË „Ô⁄UËH 1H ÃÒ‚ Ÿ√„U ŸÊ◊ ‚fl¸
◊ʪʸ flÁ⁄Uc∆ÔU– ÿÕ ∑§Ê¢„ÔË ∑§c≈U Ÿ ‹ªÃË¥H 2H
•¡¬Ê ¡¬áÙ ©U‹≈U U¬˝ÊáÊÊøÊ– ÃÕ„ÔË ◊ŸÊøÊ
ÁŸœÊ¸M§ •‚H 3H ôÊÊŸŒflÊ Á¡áÙ ŸÊ◊ÁfláÊ
√ÿÕ¸– ⁄UÊ◊∑ΧcáÊË¥ ¬¢Õ ∑˝§Á◊ÿ‹ÊH 4H
24
¡¬ ì ∑§◊¸ Á∑˝§ÿÊ Ÿ◊ œ◊¸– ‚flÊZÉÊ≈UË¥

29. 29
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
⁄UÊ◊ ÷Êfl‡ÊÈhH 1H Ÿ ‚Ù«UË ⁄U ÷ÊflÙ ≈UÊ∑§Ë
⁄U ‚¢Œ„ÔÙ– ⁄UÊ◊∑ΧcáÊË ≈UÊ„ÔÙ ÁŸàÿ »§Ù«UËH 2H
¡Êà ÁflûÊ ªÙà ∑ȧ› ‡ÊË› ◊ÊÖ ÷¡ ∑§Ê
àflÁ⁄Uà ÷ÊflŸÊÿÈQ§H 3H ôÊÊŸŒflÊ äÿÊŸË
⁄UÊ◊∑ΧcáÊ ◊ŸË– flÒ∑È¢§∆U÷ÈflŸË ÉÊ⁄U ∑§‹H 4H
25
¡ÊáÊËfl ŸáÊËfl ÷ªfl¢ÃË ŸÊ„Ë– „ÔÁ⁄U ©UëøÊ⁄UáÊË

30. 30
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¬Ê„Ë ◊ÙˇÊ ‚ŒÊH 1H ŸÊ⁄UÊÿáÊ „Ô⁄UË ©UëøÊ⁄U
ŸÊ◊ÊøÊ– ÃÕ ∑§Á›U∑§Ê›UÊøÊ ⁄UËÉÊ ŸÊ„ËH 2H
ÃÕË‹ ¬˝◊ÊáÊ ŸáÊfl flŒÊ¢‚Ë– Ã ¡Ëfl¡¢ÃÍ‚Ë
∑§Áfl ∑§›UH 3H ôÊÊŸŒflÊ »§›U ŸÊ⁄UÊÿáÊ
¬Ê∆U– ‚fl¸òÊ flÒ∑È¢§∆U ∑§‹ •‚H 4H
26
∞∑§Ãàfl ŸÊ◊ ŒÎ…U œ⁄UË ◊ŸÊ– „ÔÁ⁄U‚Ë ∑§L§áÊÊ

31. 31
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÿ߸‹ ÃȤÊËH 1H Ã ŸÊ◊ ‚Ù¬ ⁄U ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ
ªÙ®flŒ– flÊø‚Ë ‚eŒ ¡¬ •ÊœË¥H 2H
ŸÊ◊ʬ⁄UÃ Ãàfl ŸÊ„Ë ⁄U •ãÿÕÊ– flÊÿÊ¢ •ÊÁáÊ∑§Ê
¬¢ÕÊ ¡Ê‡ÊË ¤ÊáÊËH 3H ôÊÊŸŒfl ◊ıŸ ¡¬◊Ê›U
•¢Ã⁄UË– œ⁄UÙŸË üÊË„ÔÁ⁄U ¡¬ ‚ŒÊH 4H
27
‚fl¸ ‚Èπ ªÙ«UË ‚fl¸ ‡ÊÊSòÊ ÁŸfl«UË– Á⁄U∑§Ê◊Ê

32. 32
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
•œ¸ÉÊ«UË ⁄UÊ„ÈÔ Ÿ∑§ÙH 1H ‹Á≈U∑§Ê √ÿfl„ÔÊ⁄U ‚fl¸
„ÔÊ ‚¢‚Ê⁄U– flÊÿÊ ÿ⁄U¤ÊÊ⁄U „Ô⁄UËflËáÊH 2H ŸÊ◊
◊¢òÊ ¡¬ ∑§Ù≈UË ¡Ê߸‹ ¬Ê¬– ∑ΧcáÊËŸÊ◊Ë ‚¢∑§À¬
œM§ÁŸ ⁄UÊ„ÔH 3H ÁŸ¡flÎÁûÊ ∑§Ê…Ë ‚fl¸ ◊ÊÿÊ
ÃÙ«UË– ߢÁº˝ÿÊ ‚fl«UË ‹¬Ù Ÿ∑§ÙH 4H ÃËÕ¸
fl˝ÃË ÷Êfl œ⁄UË ⁄U ∑§L§áÊÊ– ‡ÊÊ¢Áà ŒÿÊ ¬Ê„ÈÔáÊÊ
„ÔÁ⁄U ∑§⁄UËH 5H ôÊÊŸŒflÊ ¬˝◊ÊáÊ ÁŸflÎÁûÊŒflË
ôÊÊŸ– ‚◊ÊÁœ‚¢¡ËflŸ „ÔÁ⁄U¬Ê∆UH 6H

33. 33
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
28
ŸÊ◊‚¢∑§ËøŸ ‚ÊœŸ ¬Ò¢ ‚Ù¬– ¡›UÃË‹
¬Ê¬ ¡ã◊Ê¢Ã⁄UËøËH 1H Ÿ ‹ªÃË ‚ÊÿÊ‚
¡Êfl flŸÊ¢Ã⁄UÊ– ‚Èπ ÿÃÙ ÉÊ⁄UÊ ŸÊ⁄UÊÿáÊH 2H
∆UÊÿËø ’Ò‚ÙŸË ∑§⁄UÊ ∞∑§ ÁøûÊ– •Êfl«UË
•Ÿ¢Ã •Ê›UflÊflÊH 3H ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ „ÔÁ⁄U ÁflnU‹
∑§‡ÊflÊ– ◊¢òÊ „ÔÊ ¡¬ÊflÊ ‚fl¸ ∑§Ê›UH 4H
ÿÊflËáÊ •‚ÃÊ¢ •ÊáÊË∑§ ‚ÊœŸ– flÊ„ÔÊÂ

34. 34
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
•ÊáÊ Áfl∆Ù’ÊøËH 5H ÃÈ∑§Ê ê„UáÙ ‚Ù¬ •Ê„Ô
‚flʸ„ÍÔŸË– ‡ÊÊ„UÊÔáÊÊ ÃÙ œŸË ÉÙÃÙ ÿÕH 6H
29
ŒflÊÁøÿ mÊ⁄UË ©U÷Ê ˇÊáÊ÷⁄UË– ÃáÙ
◊ÈÄÃË øÊ⁄UË ‚ÊÁœÿÀÿÊH 1H „ÔÁ⁄U ◊Èπ ê„UáÊÊ
„ÔÁ⁄U ◊Èπ ê„UáÊÊ– ¬ÈáÿÊøË ªáÊŸÊ ∑§ÙáÊ
∑§⁄UËH 2H •‚ÙÁŸ ‚¢‚Ê⁄UË Á¡√„U flªÈ ∑§⁄UË–

35. 35
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
flŒ‡ÊÊSòÊ ©U÷Ê⁄UË ’ÊsÔÊ ‚ŒÊH 3H ôÊÊŸŒfl
ê„UáÙ √ÿÊ‚ÊÁøÿ πÈáÙ– mÊ⁄U∑§ø ⁄UÊáÙ ¬Ê¢«flÊ
ÉÊ⁄UËH 4H
ªÈL§flÊ⁄Uø •÷¢ª
30
‚àÿ ªÈL§⁄UÊÿ ∑Χ¬Ê ◊¡ ∑§‹Ë– ¬⁄UË ŸÊ„Ë
ÉÊ«‹Ë ‚flÊ ∑§Ê¢„ËH 1H ‚ʬ«Áfl‹ flÊ≈U

36. 36
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¡ÊÃÊ ª¢ªÊSŸÊŸÊ– ◊SÃ∑§Ë ÃÙ ¡ÊáÊÊ ∆UÁfl‹Ê
∑§⁄UH 2H ÷Ù¡ŸÊ ◊ʪÃË ÃȬ ¬Êfl‡Ù⁄U– ¬Á«U‹Ê
Áfl‚⁄U SflåŸÊ◊Ê¡ËH 3H ∑§Êÿ ∑§›U ©U¬¡‹Ê
•¢Ã⁄UÊÿ– ê„UáÊÙÁŸÿÊ ∑§Êÿ àfl⁄UÊ ¤ÊÊ‹ËH 4H
⁄UÊÉÊfl øÒÃãÿ ∑§‡Êfl øÒÃãÿ– ‚Ê¢ÁªÃ‹Ë πÍáÊ
◊ÊÁ‹∑§øËH 5H ’Ê’Ê¡Ë •Ê¬È‹ ‚Ê¢ÁªÃ‹
ŸÊ◊– ◊¢òÊ ÁŒ‹Ê ⁄UÊ◊∑ΧcáÊ „Ô⁄UËH 6H ◊ÊÉÊ

37. 37
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
‡ÊÈh Œ‡Ê◊Ë ¬Ê„ÈÔŸË ªÈL§flÊ⁄U– ∑§‹Ê •¢Áª∑§Ê⁄U
ÃÈ∑§Ê ê„áÊH 7H
31
◊ÊÁ¤Êÿ ◊ŸËøÊ ¡ÊáÊÙÁŸÿÊ ÷Êfl ÃÙ ∑§⁄UË
©U¬Êfl ªÈL§⁄UÊflÊH 1H •ÊflÁ«UøÊ ◊¢òÊ ‚Ê¢ÁªÃ‹Ê
‚٬ʖ ¡áÙ ŸÊ„ ª¢È»§Ê ∑§Ê∆U ∑§Ê„ÔËH 2H
¡ÊÃË ¬È… ∞∑§ ©UÃ⁄U‹ ¬Ê⁄U– „ÔÊ ÷fl‚ʪ⁄U
‚ÊäÊÈ‚¢ÃH 3H ¡ÊáÊàÿÊ ŸáÊàÿÊ ÖÿÊ ¡Ò‚Ë

38. 38
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
•Êfl«UË– ©UÃÊ⁄U ‚Ê¢ª«UË Ãʬ ¬∆UH 4H ÃÈ∑§Ê
ê„UáÙ ‚¢ÃË ŒÊÁflÿ‹Ê ÃÊL§– ∑Χ¬øÊ ‚ʪL§
¬Ê¢«È⁄U¢ªH 5H
32
ÉÊÊŸÙÁ‹ÿÊ ÷Ê⁄U ⁄UÊÁ„U‹Ê ÁŸÁp¢ÃË–
ÁŸ⁄UÁfl‹ ‚¢ÃË Áfl∆Ù’Ê‚ËH 1H ‹Ê™§ÁŸÿÊ
„ÔÊà ∑ȧ⁄UflÊÁ›U‹Ê ÷ÊÕÊ– ‚Ê¢ÁªÃ‹Ë Áø¢ÃÊ Ÿ
∑§⁄UÊflËH 2H ∑§≈UË ∑§⁄U ‚◊ø⁄UáÊ ‚ÊÁ¡⁄U–

39. 39
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
⁄UÊÁ„U‹Ê ÷Ëfl⁄U ÁÃ⁄UË ©U÷ÊH 3H πÈ¢≈U‹ ‚ÊÿÊ‚
•ÊáÊË∑§ ÿÊ ¡ËflÊ– œÁ⁄U‹ ∑§‡ÊflÊ ¬Êÿ
ÃȤÊH 4H ÃÈ¡flÊ≈U •ÊÃÊ Ã ∑§⁄UË •Ÿ¢ÃÊ–
ÃÈ∑§Ê ê„UáÙ ‚¢ÃÊ ‹Ê¡ ◊ʤÊËH 5H
33
◊ʤÿÊ Áfl∆Ù’ÊøÊ ∑Ò§‚Ê ¬˝◊÷Êfl–
•Ê¬áÊÁø Œfl „ÔÙÿ ªÈL§H 1H ¬Á…ÿ Œ„Ô÷Êfl
¬È⁄UflÊflË flÊ‚ŸÊ– •¢ÃË Ã •Ê¬áÊʬʇÊË

40. 40
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ãÿÊflH 2H ◊ʪ ¬È… ©U÷Ê ⁄UÊ„Ô ‚Ê¢÷Ê›UËÖ
•ÊÁ‹ÿÊ •ÊÉÊÊà ÁŸflÊ⁄UÊÿÊH 3H ÿÙªˇÊ◊
àÿÊøÊ ¡ÊáÙ ¡« ÷Ê⁄UË– flÊ≈U ŒÊflË ∑§⁄UË
œ⁄UÙÁŸÿÊH 4H ÃÈ∑§Ê ê„UáÙ ŸÊ„Ë Áfl‡flÊ‚ ÖÿÊ
◊ŸË– ¬„ÔÊfl ¬È⁄UÊáÊË ÁfløÊL§ŸËH 5H
34
•ÊÁŒŸÊÕ ©U◊Ê ’Ë¡ ¬˝ªÁ≈U‹– ◊Á뢿º˝Ê

41. 41
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
‹Êœ‹ ‚„Ô¡ÁSÕÁÃH 1H ÃÁø ¬˝◊◊Ⱥ˝Ê ªÙ⁄UˇÊÊ
‹Êœ‹Ë– ¬Íáʸ ∑Χ¬Ê ∑§‹Ë ªÁ„ŸËŸÊÕÊH 2H
flÒ⁄UÊÇÿ Ãʬ‹Ê ‚◊˝◊ ÁŸflÊ‹Ê– ∆UflÊ ¡Ù
‹Êœ‹Ê ‡ÊÊ¢ÃË‚ÈπH 3H ÁŸmZm ÁŸ—‡Ê¢∑§
Áflø⁄UÃÊ ◊„ÔË– ‚ÈπÊŸ¢Œ NŒÿË ÁSÕ⁄UÊfl‹ÊH4H
Áfl⁄UQ§Ëø ¬ÊòÊ •ãflÿÊø ‚Èπ– ÿ©UÁŸ ‚êÿ∑§
•ŸãÿÃÊH 5H ÁŸflÎûÊË ªÁ„ŸË ∑Χ¬Ê ∑§‹Ë

42. 42
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¬Íáʸ– ∑ͧ›U „Ô ¬ÊflŸ ∑ΧcáÊ ŸÊ◊H 6H
35
•ÊÁŒŸÊÕ ªÈL§ ‚∑§›U Á‚hÊ¢øÊ– ◊Áë¿¢º˝
ÃÿÊøÊ ◊ÈÅÿ Á‡ÊcÿH 1H ◊Áë¿¢º˝ÊŸ ’Ùœ
ªÙ⁄UˇÊÊ‚Ë ∑§‹Ê– ªÙ⁄UˇÊ flÙ›U‹Ê ªÁ„ŸË-
¬˝ÃËH 2H ªÁ„ŸË¬˝‚ÊŒ ÁŸflÎûÊË ŒÊÃÊ⁄U–
ôÊÊŸŒflÊ ‚Ê⁄U øÙ¡Áfl‹H 3H

43. 43
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
36
•flÉÊÁø GÒU‹ÊÄÿ •ÊŸ¢ŒÊø •ÊÃÊ– ø⁄UáÊË
¡ªÛÊÊÕÊ ÁøûÊ ∆U‹UH 1H ◊Êÿ ¡ªÛÊÊÕ
’ʬ ¡ªÛÊÊÕ– •ŸÊÕÊ¢øÊ ŸÊÕ ¡ŸÊŒ¸ŸH 2H
∞∑§Ê ¡ŸÊŒ¸ŸË ∞∑§¬áÊ ©÷Ê– øÒÃãÿÊøË
‡ÊÊ÷Ê ‡ÊÊ÷ÂH 3H
37
•flÉÊÊøË ‚¢‚Ê⁄U ‚ÈπÊøÊ ∑§⁄UËŸ– •ÊŸ¢Œ

44. 44
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
÷⁄UËŸ ÁÃã„UË ‹Ù∑§H 1H ¡Ê߸Ÿ ª ◊Êÿ ÃÿÊ
¬¢…U⁄U¬È⁄UÊ– ÷≈UŸ ◊Ê„Ô⁄UÊ •Ê¬ÈÁ‹ÿÊH 2H ‚fl¸
‚È∑ΧÃÊø »§›U ◊Ë ‹Ê„ÔËŸ– ˇÊ◊ ◊Ë Œ߸Ÿ
¬Ê¢«È⁄U¢ªÊH 3H ’ʬ L§πÈ◊ÊŒflËflL§ Áfln‹ÊøË
÷≈UË– •Ê¬È‹ ‚¢fl‚Ê∆Ë ∑§L§ÁŸ ∆U‹ÊH 4H
÷¡Ÿ
H ôÊÊŸ‡fl⁄U ◊Ê™§‹Ë ôÊÊŸ⁄UÊ¡ ◊Ê™§‹Ë ÃÈ∑§Ê⁄UÊ◊H

45. 45
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
38
∑Î¬Ê›Í ‚í¡Ÿ ÃÈê„Ë ‚¢Ã¡Ÿ– „Áø ∑άʌʟ
ÃÈ◊ø ◊¡H 1H •Ê∆UfláÊ ÃÈê„Ë lÊflË ¬Ê¢«UÈ⁄U¢ªÊ–
∑§Ëfl ◊ʤÊË ‚Ê¢ªÊ ∑§Ê∑È ›ÃËH 2H •ŸÊâÊ
•¬⁄UÊäÊË ¬ÁÃà •Êª›Ê– ¬Á⁄U ¬ÊÿÊ flª›Ê
Ÿ∑§Ê ∑§M H 3H ÃÈ∑§Ê ê„áÊ ÃÈê„Ë ÁŸ⁄UÁflÀÿÊ-
fl⁄UË– ◊ª ◊¡ „Á⁄U ©¬ˇÊËŸÊH 4H

46. 46
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
39
ÃËŸ Á‡Ê⁄U ‚„Ê „ÊÖ ÃÿÊ ◊ʤÊÊ
Œ¢«UflÃH 1H ∑§ÊÅÊ ¤ÊÊ›Ë ¬È…U ‡flÊŸ– ÁŸàÿ
¡Êã„flËø SŸÊŸH 2H ‡Ê¢ÅÊ ø∑˝§ ªŒÊ „ÊÃË–
¬ÊÿË ÅÊ«UÊflÊ ª¡¸ÃËH 3H ◊ÊâÊÊ ‡ÊÊèÊ ¡≈UÊ-
èÊÊ⁄U– •¢ªË ÁflèÊÍÃË ‚¢ÈŒ⁄UH 4H ÃÈ∑§Ê ê„áÊ
ÁŒª¢’⁄U– ÃÿÊ ◊ʤÊÊ Ÿ◊S∑§Ê⁄UH 5H

47. 47
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
40
„Áø ŒÊŸ ŒªÊ ŒflÊ– ÃȤÊÊ Áfl‚⁄U Ÿ
√„ÊflÊH 1H ªÈáÊ ªÊ߸Ÿ •Êfl«Ë– „Áø
◊ʤÊË ‚fl¸ ¡Ê«ËH 2H Ÿ‹Uª ◊ÈQ Ë
•ÊÁáÊ ‚¢¬ŒÊ– ‚¢Ã ‚¢ª Œ߸ ‚ŒÊH 3H
ÃÈ∑§Ê ê„áÊ ªèʸflÊ‚Ë– ‚ÈÅÊ ÉÊÊ‹Êfl
•Êê„Ê‚ËH 4H

48. 48
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
èÊ¡Ÿ
¡ÿ Áfln‹U ¡ÿ ¡ÿ Áfln‹U–
41
’ÊÁ‹‹Ë ‹∑§È⁄U– fl«UË flÊ∑§È«UË ©ûÊ⁄UH 1H
∑§⁄UÊ ˇÊ◊Ê •¬⁄UÊäÊ– ◊„Ê⁄UÊ¡ ÃÈê„Ë Á‚hH 2H
ŸÊ„Ë ÁfløÊÁ⁄U‹Ê– •ÁäÊ∑§Ê⁄U êÿÊ •Ê¬È‹ÊH 3H
ÃÈ∑§Ê ê„áÊ ôÊÊŸ‡fl⁄UÊ– ⁄UÊÅÊÊ ¬ÊÿÊ ¬Ò Á∑§¢∑§⁄UÊH 4H

49. 49
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
èÊ¡Ÿ
ôÊÊŸŒfl ÃÈ∑§Ê⁄UÊ◊–
42
¤ÊÊ‹U ‚◊ÊäÊÊŸ– ÃÈ◊ø ŒÁÅÊ‹U ø⁄UáÊH 1H
•ÊÃÊ ©∆UÊfl‚ ◊ŸÊ– ÿà ŸÊ„Ë ŸÊ⁄UÊÿáÊÊH 2H
‚È⁄UflÊÁ«U∑§¬áÊ– ÿâÊ ‚ʬ«U‹U ∑§áÊH 3H
ÃÈ∑§Ê ê„áÊ èÊÊª– ª‹Ê ÁŸflÊ⁄U‹Ê ‹ÊªH 4H

50. 50
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
43
∑§M§ŸË •Ê⁄UÃË– ø∑˝ ¬ÊáÊË •ÊflÊÁ›ÃËH 1H
•ÊÁ¡ ¬È⁄U‹U Ÿfl‚– äÊãÿ ∑§Ê› „Ê ÁŒfl‚H 2H
¬„Ê ¬„Ê „Ê ‚∑§›Ê– ¬Èáÿfl¢Ã ÃÈê„Ë ’Ê›ÊH 3H
ÃÈ∑§Ê flÊ„ ≈Uʛ˖ ©èÊÊ ‚ÁÛÊäÊ ¡fl›ËH 4H
44
¬˝◊ ‚¬˝◊ •Ê⁄UÃË– ªÊÁfl¢ŒÊÃ •ÊflÊÁ›ÃËH 1H

51. 51
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
äÊãÿ äÊãÿ Ã ‹ÊøŸ– ÁŸàÿ ∑§Á⁄UÃË
•fl‹Ê∑§ŸH 2H ’Ê›Ê ¬˝ÊÒ…UÊ •ÊÁáÊ ◊ÈÇäÊÊ–
•ÊflÊÁ›ÃË ¬⁄U◊ÊŸ¢ŒÊH 3H ŸÊ◊Ê ê„áÊ
∑§‡ÊflÊÃ– ŒÅÊÈÁŸ ⁄UÊÁ„‹Ê Ã≈USâÊH 4H
45
ÁòʪÈáÊÊà◊∑§ òÊÒÿ ◊ÍÁø ŒûÊ „Ê ¡ÊáÊÊ–
ÁòʪÈáÊË •flÃÊ⁄U òÊÒ‹ÊÄÿ⁄UÊáÊÊ– ŸÃË ŸÃË

52. 52
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
‡ÊéŒ Ÿÿ •ŸÈ◊ÊŸÊ– ‚È⁄Ufl⁄U ◊ÈÁŸ¡Ÿ ‚◊ÊÁäÊ Ÿÿ
äÿÊŸÊH 1H ¡ÿŒfl ¡ÿŒfl ¡ÿ o˝Ë ªÈL§ŒûÊÊ–
SflÊ◊Ë•fläÊÍÃÊ– •Ê⁄UÃË •ÊflÊÁ›ÃÊ– „⁄U‹Ë
èÊÿÁø¢ÃÊH äÊÎH ‚’Ês •èÿ¢Ã⁄UË ÃÍ ∞∑§ ŒûÊ–
•èÊÊÇÿÊ‚Ë ∑§Ò‚Ë ∑§›‹ „Ë ◊ÊÖ ¬⁄Uʄˬ⁄UËUË
ÃâÊ ∑
§ÒøÊ „Ö¡ã◊ ◊⁄UáÊÊøÊ ¬È⁄U‹Ê‚ •¢ÃH 2H
ŒûÊ ÿflÊÁŸÿÊ ©èÊÊ ∆UÊ∑§‹Ê– ‚Œ˜èÊÊfl ‚Êc≈UÊ¢ª

53. 53
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¬˝ÁáʬÊà ∑§ ‹H ¬˝‚ÛÊ „ÊflÊÁŸ •ÊÁ‡ÊflʸŒ
ÁŒ‹Ê– ¡ã◊ ◊⁄UáÊÊøÊ » ⁄UÊ flÊøÁfl‹ÊH 3H
ŒûÊ ŒûÊ ∞Ò‚ ‹Êª‹ äÿÊŸ– „⁄U¬‹ ◊Ÿ ¤ÊÊ‹
©ã◊ŸH ◊Ë ÃÍ ¬áÊÊøË ¤ÊÊ‹Ë ’Ê›fláÊ– ∞∑§Ê
¡ŸÊŒ¸ŸË o˝ËŒûÊ äÿÊŸH 4H ¡ÿŒfl ¡ÿŒfl
¡ÿ o˝Ë ªÈL ŒûÊÊ– SflÊ◊Ë •fläÊÍÃÊ– •Ê⁄UÃË
•ÊflÊÁ›ÃÊ– „⁄U‹Ë èÊÿÁø¢ÃÊH äÊÎH

54. 54
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
46
ÿȪ •nÊflË‚ Áfl≈Ufl⁄UË ©èÊÊ– flÊ◊Ê¢ªË
⁄UÅÊÈ◊Ê߸ ÁŒ‚ ÁŒ√ÿ ‡ÊÊèÊÊ– ¬¢«UÈÁ‹∑§Êø èÊ≈UË
¬⁄U’˝rÊ •Ê‹ªÊ– ø⁄UáÊË flÊ„ èÊË◊Ê ©h⁄UË
¡ªÊH 1H ¡ÿŒfl ¡ÿŒfl ¡ÿ ¬Ê¢«UÈ⁄U¢ªÊ–
⁄UÅÊÈ◊Ê߸ flÀ‹èÊÊ– ⁄UÊ„ËëÿÊ flÀ‹èÊÊ– ¬Êfl¢
Á¡fl‹ªÊH äÊÎH 2H ÃÈ›‡ÊË◊Ê›Ê ª›Ê ∑§⁄U

55. 55
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
∆UflÈÁŸ ∑§≈UË– ∑§Ê‚ ¬ËÃÊ¢’⁄U ∑§SÃÈ⁄UË ‹À‹Ê≈UË–
Œfl ‚È⁄Ufl⁄U ÁŸàÿ ÿÃË èÊ≈UË– ªM§«U „ŸÍ◊¢Ã
¬È…U ©èÊ ⁄UÊ„ÃËH 3H •ÊcÊÊ…UË ∑§ÊÁø∑§Ë èÊÄÃ-
¡Ÿ ÿÃË– ø¢º˝èÊʪ◊Ê¡Ë SŸÊŸ ¡ ∑§Á⁄UÃË–
Œ‡Ê¸Ÿ „›Ê◊ÊòÊ ÃÿÊ „Êÿ ◊ÈQ Ë– ∑§‡ÊflÊ‚Ë
ŸÊ◊Œfl èÊÊfl •ÊflÊÁ›ÃËH 4H
47
•Ê⁄UÃË ôÊÊŸ⁄UÊ¡Ê– ◊„Ê∑ÒflÀÿ Ã¡Ê– ‚ÁflÃË

56. 56
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
‚ÊäÊÈ‚¢Ã– ◊ŸÈ fläÊ‹Ê ◊ʤÊÊH äÊÎH 1H ‹Ê¬‹
ôÊÊŸ ¡ªË– Á„à ŸáÊÃË ∑§ÊáÊË– •flÃÊ⁄U
¬Ê¢«UÈ⁄U¢ª– ŸÊfl ∆UÁfl‹ ôÊÊŸËH 2H ¬˝ª≈U ªÈs
’Ê‹– Áfl‡fl ’˝rÊÁø ∑§‹– ⁄UÊ◊Ê ¡ŸÊŒ¸ŸË–
ø⁄UáÊË ◊SÃ∑§ ∆UÁfl‹H 3H
48
•Ê⁄UÃË ÃÈ∑§Ê⁄UÊ◊Ê– SflÊ◊Ë ‚Œ˜ªÈL§äÊÊ◊Ê–

57. 57
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
‚ÁëøŒÊŸ¢Œ ◊ÍÃ˸– ¬Êÿ ŒÊÅÊflË
•Êê„ÊH äÊÎH 1H ⁄UÊÉÊfl ‚ʪ⁄UÊà ¬ÊcÊÊáÊ
ÃÊÁ⁄U‹– ÃÒ‚ ÃÈ∑§Ê’Êø– •èÊ¢ª ⁄UÁˇÊ‹H 2H
ÃÈÁ∑§ÃÊ ÃÈ‹Ÿ‚Ë– ’˝rÊ ÃÈ∑§Ê‚Ë •Ê‹– ê„áÊÊÁŸ
⁄UÊ◊‡fl⁄U– ø⁄UáÊË ◊SÃ∑§ ∆UÁfl‹H 3H
49
ÉÊÊ‹ËŸ ‹Ê≈UÊ¢ªáÊ fl¢ŒËŸ ø⁄UáÊ– «UÊ˚ÿÊ¢ŸË

58. 58
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
¬Ê„ËŸ M§¬ ÃȤÊH 1H ¬˝◊ •ÊÁ‹¢ÁªŸ •ÊŸ¢Œ
¬Í¡ËŸ– èÊÊfl •ÊflÊÁ›Ÿ ê„áÊ ŸÊ◊ÊH 2H
èÊ¡Ÿ
Áfln‹ ⁄UÅÊÈ◊Ê߸, Áfl∆UÊ’Ê ⁄UÅÊÈ◊Ê߸–
50
„Áø √„ÊflË ◊ʤÊË •Ê‚– ¡ã◊Ê¡ã◊Ë ÃȤÊÊ
ŒÊ‚H 1H ¬¢…U⁄UËøÊ flÊ⁄U∑§⁄UË– flÊ⁄UË øÈ∑§Ê

59. 59
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ŸŒË „Á⁄UH 2H ‚¢Ã‚¢ª ‚fl¸ ∑§Ê›– •ÅÊ¢«U
¬˝◊ÊøÊ ∑§À„Ê›H 3H ø¢º˝èÊʪ SŸÊŸ– ÃÈ∑§Ê
◊ʪ „Áø ŒÊŸH 4H
51
•Ê∑§À¬ •ÊÿÈcÿ √„Êfl ÃÿÊ ∑È ›Ê– ◊ÊÁ¤ÊÿÊ
‚∑§›Ê „⁄UËëÿÊ ŒÊ‚ÊH 1H ∑§À¬ŸøË ’ÊäÊÊ
Ÿ „Ê ∑§fláÊ ∑§Ê›Ë– „Ë ‚¢Ã ◊¢«U›Ë ‚ÈÅÊË

60. 60
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
•‚ÊH 2H •„¢∑§Ê⁄UÊøÊ flÊ⁄UÊ Ÿ ‹ÊªÊ ⁄UÊ¡‚Ê–
◊ÊÁ¤ÊÿÊ ÁflcáÊÈŒÊ‚Ê èÊÊÁfl∑§Ê¢‚ËH 3H ŸÊ◊Ê
ê„áÊ ÃÿÊ •‚Êfl ∑§ÀÿÊáÊ– íÿÊ◊ÈÅÊË ÁŸäÊÊŸ
¬Ê¢«UÈ⁄U¢ªH 4H
52
◊ʪáÊ Ã ∞∑§ ÃÈ¡¬˝ÃË •Ê„– Œ‡ÊË‹ Ã⁄UË
¬Ê„ ¬Ê¢«UÈ⁄¢ªÊH 1H ÿÊ ‚¢ÃÊ‚Ë ÁŸ⁄UflË „Áø
◊¡ Œ߸– •ÊÁáÊ∑§ ŒÈ¡ ∑§Ê„Ë Ÿ ◊ʪ ŒflÊH 2H

61. 61
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÃÈ∑§Êê„áÊ •ÊÃÊ ©ŒÊ⁄U ÃÍ „Ê߸– ◊¡ ∆UflË
¬ÊÿË ‚¢ÃÊÁøÿÊH 3H
èÊ¡Ÿ
ôÊÊŸŒfl ÃÈ∑§Ê⁄UÊ◊–
¬‚ÊÿŒÊŸ
•ÊÃÊ Áfl‡flÊà◊∑§Œfl– ÿáÊ flʪ˜ÿôÊ ÃÊcÊÊfl–
ÃÊcÊÊÁŸ ◊¡lÊfl– ¬‚ÊÿŒÊŸ „H 1H ¡

62. 62
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÅÊ›ÊøË √ÿ¢∑§≈UË ‚Ê¢«UÊ– ÃÿÊ ‚à∑§◊˸ ⁄UÃË
flÊ…UÊ– èÊÍÃÊ¢ ¬⁄US¬⁄U ¬«UÊ– ◊ÒòÊ ¡ËflÊøH 2H
ŒÈÁ⁄UÃÊ¢ø ÁÃÁ◊⁄U ¡ÊflÊ– Áfl‡fl SfläÊ◊¸
‚Íÿ¸ ¬Ê„Ê– ¡Ê ¡ flÊ¢¿UË‹ ÃÊ Ã ‹Ê„Ê–
¬˝ÊÁáÊ¡ÊÃH 3H flcʸà ‚∑§› ◊¢ª›Ë– ߸‡fl⁄
ÁŸc∆UÊ¢øË ◊Ê¢ÁŒÿʛ˖ •Ÿfl⁄Uà èÊÍ◊¢«U›Ë–
èÊ≈UÊ ÃÿÊ èÊÍÃÊH 4H ø‹Ê ∑§À¬ÃM§¢ø

63. 63
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
•Ê⁄Ufl– øÃŸÊ Áø¢ÃÊ◊áÊËø ªÊfl– ’Ê‹ÃË ¡
•áʸfl– ¬ËÿÍcÊÊøH 5H ø¢º˝◊ ¡ •‹Ê¢¿UŸ–
◊ÊÃZ«U ¡ Ãʬ„ËŸ– Ã ‚flʸ„Ë ‚ŒÊ ‚í¡Ÿ–
‚Êÿ⁄U „UÊÃÈH 6H Á∑¢ ’„ÈŸÊ ‚fl¸ ‚ÈÅÊË– ¬Íáʸ
„Ê™ ÁŸ ÁÃ„Ë ‹Ê∑§Ë– èÊÁ¡¡Ê •ÊÁŒ¬ÈL§ÅÊË
•ÅÊ¢Á«UÃH 7H •ÊÁáÊ ª¢̋âÊÊ¬¡ËÁflÿ– Áfl‡ÊcÊË
‹Ê∑§Ë¢ ßÿ– ŒÎc≈UÊŒÎc≈UÁfl¡ÿ– „Ê•Êfl ¡ËH 8H

64. 64
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
c
„Á⁄U¬Ê∆U
ÿâÊ ê„áÊ o˝Ë Áfl‡fl‡Ê⁄UÊflÊ– „Ê „Ê߸‹
ŒÊŸ ¬‚ÊflÊ– ÿáÊ fl⁄U ôÊÊŸŒflÊ– ‚ÈÁÅÊÿÊ
¡Ê„‹ÊH 9H
èÊ¡Ÿ
ôÊÊŸŒfl ÃÈ∑§Ê⁄UÊ◊
U