Fonética e fonoloxía

2. Disciplinas lingüísticas que estudan o plano
fónico da lingua
FONÉTICA: estuda os sons que emitimos,
calidades físicas, percepcións... [d], [δ]
FONOLOXÍA: estuda a materia fónica como
constituínte lingüístico; ocúpase dos
fonemas, unidades mínimas capaces de
diferenciar significados.
/Ka’ma/ vs. /ga’ma/ vs. /’goma/ vs. /’gota/
ORTOGRAFÍA: representación escrita dos
fonemas por medio de grafemas (‘vaca’,
‘beber’)
FONÉTICA, FONOLOXÍA E ORTOGRAFÍA

3. Representación escrita: realízase por medio
de grafemas.
Un mesmo grafema: único fonema casa
/'Kasa/
Dous grafemas: un fonema vento
/'bento/ bo /'bo/
Un grafema: dous fonemas casa /Kasa/
cen /Ɵɛŋ/
Dígrafos: representación dun fonema por
medio de dous grafemas: chave /’t∫abe/, palla
/’paλa/ unha /'uŋa/
Un grafema: ningún fonema /u'mano/
FONEMAS

4. ÓRGANOS FONADORES

5. VOCALISMO
As vogais constitúen o núcleo silábico, é dicir, poden constituír
sílabas por si soas.
Caracterízanse por ser sonoras: o ar non atopa ningún obstáculo
para saír.
O galego posúe
sete fonemas
vocálicos, mais só
5 grafemas

6. VOCALISMO
Ditongo: conxunto de dúas vogais nunha mesma
sílaba e que se pronuncia nun mesmo golpe de
voz:
• unha forte (a, e, i, o, u)
+
• unha feble (i, u). As vogais febles presentan unha
realización semivocálicas [j] e [w] e sitúanse na
marxe silábica prenuclear /miŋ'guar/ ou
posnuclear /'kaiʃa/.

7. VOCALISMO
Hiato: inmediación de dúas vogais en sílabas
diferentes
A-re-a Mi-ú-do I-de-a
Bá-go-a Tí-a Sú-a
Os hiatos acentúanse
sempre que a vogal
tónica sexa /i/ ou /u/.

8. ALTERACIÓNS DO VOCALISMO
A maioría das alteracións vocáliscas son vulgarismos, se ben algunhas delas son
froito das variantes dialectais.
a) Adición de vogais:
a)Prótese: engade unha vogal en posición inicial de palabra (amoto, arradio).
b)Epéntese: inclúese unha vogal no interior de palabra para desfacer un grupo
consonántico (ademirar, adevirtir).
c)Paragoxe: adición dun –e en posición final tras –r ou –n (comere, patronhe)
A raíz do toxo verde
É moi mala de arrincare.
Os amorciños primeiros
Son moi malos de olvidare.

9. ALTERACIÓNS DO VOCALISMO
b) Supresión de vogais
a) Aférese: supresión da vogal inicial : inda, maxinación
b) Síncope: supresión en interior de palabra (grupos con –r): vran
c) Apócope: supresión da vogal final en palabras rematas en –s ou –x,
habitualmente: cas
c) Transformación de vogais:
a) Asimilación: igualan unha vogal con outra: Curuña, rabaliza
b) Disimilación: diferenciación entre dúas vogais: sasenta, taléfono.
c) Labialización: mudar a vogal palatal media /e/ en velar: somana
O vran de San Mighel vaise coma o mel, e o se san Martiño é máis pequeniño.

10. CONSONANTISMO

11. As palabras consoante e
vogal
son patrimoniais, pero
Consonantismo, vocal e
vocalismo son cultismos:
Operárono das cordas
vocais. É o vocal do grupo.
CONSONANTISMO
Caracterízanse por atoparen obstáculos na
saída do aire.
Defínense en base a tres trazos:
Punto de articulación
Modo de articulación
Acción das cordas vocais

12. Punto de
articulación:
Bilabiais /b/ /m/ /p/
Labiodentais /f/
Interdentais /Ɵ/
Dentais /d/ /t/
Alveolares /n/ /s/ /l/
/r/ /ɾ/
Palatais /ɲ/ /λ/ /t∫/ /∫/
Velares /g/ /k/ /ɳ/
CONSONANTISMO

13. CONSONANTISMO
Modo de articulación:
Oclusivas: /p/ t/ /k/ /b/ /d/ /g/
Fricativas: /f/ /s/ /Ɵ/ /∫/
Africadas: /t∫/
Líquidas
Laterais: /l/ /λ/
Vibrantes: /r/ /ɾ
Nasais: /m/ /n/ /ɳ/ /ɲ/
/pe’taka/
/bo’dεga/

14. Acción das
cordas vocais:
 Xordas:
 Sonoras:
CONSONANTISMO

15. FONEMAS E GRAFEMAS
/b/: b, v (bóla, vento)
/θ/: c+e, i z+a, o, u (centeo, zapato)
/k/: qu+e,i c+a, o, u (cortar, queixo)
/g/: g+a, o, u gu+e,i (gateira, guitarra)
/ŋ/: nh, n+ velar, -n final (algunha, tango, can)

16. Moitos destes fenómenos preséntan unha
distribución espacial, se ben algún deles é
considerado un vulgarismo (metátese, p.ex.)
• Metátese: cambio de posición dun
fonema. Probe
• Rotacismo: transformación do –s en –r:
ar morcar.
• Aspiración do –s implosivo: agh
moghcagh
• Palatalización do –s: ax moxcax
• Despalatalización do /ʃ/: deisar
• Vocalización do primeiro elemento dun
grupo consonántico: pauto.
ALTERACIÓNS DO CONSONTANTISMO

17. A SÍLABA
Conxunto de sons que se pronuncian nun só golpe de
voz.
Estrutura:
Núcleo: unha vogal
Marxe: sitúanse a carón do núcleo, antepostos
(posición explosiva) ou pospostos (posición
implosiva).
Segundo exista ou non marxe implosiva:
 sílabas libre: non posúen marxe implosiva (ca-da, tí-a)
 Sílabas trabadas: rematan en consoante (car-tos, seu).

18. DITONGO: unión dunha vogal e unha
semivogal ou semiconsoante.
Crecente: semiconsoante + vogal: ciencia,
cuarto
Decrecente: vogal + semivogal: puido,
comeu, pais
TRITONGO: unión de tres vogais no interior
dunha mesma sílaba: semiconsoante +
vogal + semivogal. Son pouco usuais na
nosa lingua se ben os podemos atopar
en plurais (cru-ciais), nalgunhas formas
verbais (cam-biou) ou topónimos (Pa-ra-
guai) e nalgunha palabra máis (viei-ra,
fieis)
HIATO: secuencia de vogais que pertencen a
sílabas diferentes: ví-a, lú-a, a-e-re-
o, te-o-re-ma, ru-í-do
DITONGOS, TRITONGOS E HIATOS