r;f ; w yy
 [o qh [o G pB
  d r k k kb /
  [n { ;, b T
   k
   ok    zxnrf
             { t
;w r f ikd T
k / e [o ;w kqe t
f k ;r hj g [s
jb{ 'f zxo k ;
 p qh p zd ki F




       Bo
       r
       oB
        e
        hs               rh
                         sN
                         e
                         kk
                          g
                          o




 ;dzd
 k Ze p r
 w; hw
  {f
   jks ;
     o kw    fhk d k
             ;/
              Zy k[e
               pw
                Dk p
                   b




                       g /bx
                       [; / dN
                        s k [d
                        e T
                         w   kB




            B {o n
            t f
            ke
            p ;o
             g  zx B
                   tb
                   k k
                    v
 t /t ;
 v k Jf
 w bB
 [Zb hB
   h; w
      ks       ;
               Bwk
                 f
                 Bs    oB k [d
                       Ze e x
                        s ?Ig
                        d dN
                         k   TkB
gzikph ;[wB wkf;e                                                                                                  cotoh 2013
R.N.I. NO. UPPUN/2008/25934                                                  POSTAL REGISTRATION : SSP/LW/NP/353/2012-2014


                               gzikph ;[wB
                                                         gz i kph wkf;e
 ;kb 5
             cotoh 2013
         BkBeFkjh wkx $ cZ r D
                                        nz e 10
                                                                                      sseok
                     ;zgkde                                   ;z g kdeh                                                      3
                                                              e-mail ;fsr[ o { ~                                             5
           ;0 Bfozdo f;zx
                  ;j-;zgkde                                   r[o{ BkBe d/t L nkgD/ pko/                                     5
            ;0 nihs f;zx                                      gkme fbyd/ jB                                                  7
           ;zgkdeh ;bkjeko                                    nBw'b ;[wB                                                     8
     ;0 fpqfizdo gkb f;zx                                     ypoBkwK ns/ ;orowhnK                                           9
       ;0 joGiB f;zx                                          pbkseko nkyho eZd sZe HHHHHH                                  12
            r[owfs ;bkjeko                                    f;nk;sdkBK fto[X w[eZdw/                                      14
   frnkBh byftzdo f;zx                                        ;kek BBekDk ;kfjp                                             15
 frnkBh irihs f;zx @ikue#
           ;zgkdeh dcso                                       ekft ;[wB L pkpk ih eZb/                                      17
    215$295 @e# ;[GkF wkor                                    ;qh r[o{ rqzE ;kfjp HHHH-4                                    18
     d[rktK byBT{ - 226004                                    p[ZM' s/ ikD'                                                 19
        w'0 L 09336044069                                     ;/ t ehsh ;z s ' y Jh                                         20
   Email : office@punjabisuman.com
    http://www.punjabisuman.com                               }ok fdwk| brkT[                                               21
        gzikph ;[wB                                           ;Zu wkor doFe Grs oftdk; ih                                   22
 gqthB e/;otkBh fgqzNo, gpfbFo s/                             fco eh oe j'fJnk d'jK #u                                     23
 ;tstkfXekoh B/ nkc;/N fJzvhnk,                               e[ Z y s' I epo sZ e                                          24
 182$4, bZb{wb o'v, wFerzi, byBT{
 s'I Sgtk e/ dcso gzikph ;[wB                                 ;tkwh ftt/ekBzd                                               25
 215$295 @e# ;[GkF wkor d[rktK
 byBT{ s'I gqekfFs ehsk.                                      r[ o pkDh ;z e / s e" F - 2                                   26
                    ;z g kde                                  ezuB ek:k ;[wB                                                27
               Bfozdo f;zx                                    f;Zy Xkowe gqFB'Isoh                                          28
   b/yeK d/ ftukoK Bkb ;zgkde dk
      ;fjws j'Dk }o{oh BjhI j?.                               nkU gzikph f;yhJ/ - 6                                         29
        iatkch lqeu                                           wK p'bh gzikph d/ ftZ;od/ nZyo-1                              30
LoRokf/kdkjh] izdk'kd] eqnd izohu dsljokuh }kjk vkQlsV
                          z                                   ;[ w B tor gj/ b h - 8                                        31
bf.M;k] 182@4] yYywey jksM] e'kdxat y[kuÅ ls
eqfnzr ,oa 215@295 d] lqHkk"k ekxZ] nqxkok¡] y[kuÅ ls        gzikph gV', gzikph fby', gzikph p'b'
izdkf'kr fd;kA                                            gfsqek 20 sohe se B fwbD s/ c'B okjh nkgDk ;jh vke gsk fgB e'v ;w/s
        lEiknd % ujsUnz flag eksxk          a            ;{fus eo' skeh ;jh gs/ s/ gfsqek d'pkok G/ih ik ;e/, ns/ gsk u/e ehsk ik ;e/
                                                                                              .
                                                                       (1)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                   cotoh 2013
                         BkBeFkjh ;zws - 544




             bwrh mwhw mWJ                                    ieiqhwsk idhwVy
        Plguix AnMd aupwrjnw hir sjx pRgty Awie]   joV mylw koTw swihb (v`lw)             6 PrvrI
sM q shweI rwm ky kir ikrpw dIAw imlwie] sy j      v` f w G` l U G wrw (k` u p -ro h IVw) 8 PrvrI
suhwvI srb suK huix duKw nwhI jwie] ieC punI
vfBwgxI vru pwieAw hir rwie] imil shIAw mMglu      jnm swihbzwdw AjIq isM G jI 11 PrvrI
gwvhI gIq goivMd Alwie] hir jyhw Avru n idseI      bsM q pM c mI                          15 PrvrI
koeI dUjw lvY n lwie] hlqu plqu svwirEnu inhcl
                                                   swkw nnkwxw swihb                      21 PrvrI
idqIAnu jwie] sMswr swgr qy riKAnu bhuiV n jnmY
Dwie] ijhvw eyk Anyk gux qry nwnk crxI pwie]       jY q o dw mo r cw                      21 PrvrI
Plguix inq slwhIAY ijs no iqlu n qmwie ]13]
Gkt L- ;kX ;zrs ftu fNe e/ gowkswk dh f;s-;bkj srkwrI Cu`tIAW qy hor idhwVy
ehfsnK wB[y dk ihtB fJsBk T[uk j' iKdk j? fe gowkswk jnm Bgq rivdws jI
            Z                 Z                                               25 PrvrI
Bkb' T[; dh ftZE fwN iKdh j?, T[; d/ nzdo jo t/b/
nBzd pfDnk ofjzdk j?, d[Zy-eb/F T[; T[s/ nkgDk }'o
BjhI gk ;ed/ . T[ ; dk fJj b' e th ns/ gob' e th       TO READ, LEARN & LISTEN
d'tI/ jh ;zto iKd/ jB, ;z;ko-;w[zdo dhnK ftekoK dhnK   Visit : www.punjabisuman.com
bfjoK ftu'I T[j ;"yk jh gko bzx iKdk j?.
                                               (2)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                        cotoh 2013


                                @@ufVnk ;dk p;zs##
                                                                                            Bfoz d o f;z x
         p;zs o[s ~ y/V/ dh o[s eo e/ wfBnk frnk j?. fiZE? jfonktb ~ wjst gokgs j? p;zs dk th nkgDk
wjst j?. ;hs o[s ~ w'Vk g?dk j?. tB;gs d/ fujo/ s/ Bftznk gfsZnK, c[bK, cbK dk f;zrko e[dos ;ike/
                              I
wB[Zyh ihtB ~ gqc[bZs eo d/Idh j?. ;z;koh eko'pkoh iht nkgD/ nkg ~ e[M y[bQk y[bQk wfj;{; eodk BtK
T[wkj ns/ T[s;kj ftu ftuodk j?.
         o[fs nJhb/ ;o; p;zs wkfj.. ozr oks/ otfj f; s/o? ukfJ.. (gz0 1168)
         p;zs pjko j? ;dk jh y/V/ y[FhnK ns/ ukT[ j?. r[o{ ;kfjp c[owKT[d/ jB -
         wkjk wkj w[wkoyh ufVnk ;dk p;zs.. gocV ftu ;wkfb ;'J/ ;dk ;dk r'fpzd ..
         G'fbnk jTw? ;[ofs ft;kfo.. jTw? wkfo phuko wB, r[D ftu r[D b? ;kfo..
         j? ewb? wB, w? eoB tkbh fposh G[bk d/. j? wB j'F eo. j? wB j'F eo, jT[w? ~ w[ek e/ ;G s'I
;q/;N r[D nkgD/ nzdo ;zGkb b?.
         fJj jTw? jh j? i' ;k~ nkgD/ w{b s'I d{o eodh j?. r[o{ wjkoki B/ nkgD/ ;w/I d/ dehnK B{;h wkj'b
~ w{ekD bJh fJe BthI T[wkj GoD tkbh ;'u pyFh i' eh p;zs s'I xN BjhI ;h fi; ftu Fhs, rowh dh nZs,
gsMV dh EK e/tb fgnkok fgnkok fBx ;h, y/Vk ;h. jTw? dh EK ;/tk dk iipk ;h. frnkB ;h nfrnkBsk
d/ x'o x{g nB/o/ ~ ukBQD Bkb GoD bJh, ns/ G[rfs ~ th uzr/ eow eoe/ fwNkT[D dh FeZsh tkbk Gog{o
                Q
T[wkj ns/ T[s;kj ;h.
         fJe uhBh dzs eEk r[o{ wjkoki s'I gfjbK d/ ;w/I ~ goyD bJh ;Nhe T[dQkoD j' ;edh j?. fJe
fgzv ftu w/bk bfrnk j'fJnk ;h. fJe nkdwh i' w/bk d/yD nkfJnk y[j ftu fvrQ fgnk. w/b/ d/ F'o eoe/
T[jdh nktki uheK fe;/ B ;[DhnK. w/b/ d/ pzd j'D t/b/ fJe eBc:{fF; dk Xowh ;B:k;h y{j d/ e'b nke/
pfj frnk ns/ T[; pzd/ dh nktki ;[Dh. T[j T[; ~ evQB d/ pikJ/ p'fbnk GkJh s{z u[g j' ik. s{z GkrK tkbk
j? s/o/ fvZrD Bkb b'ek ~ neb fwb/rh. w?I fJ; frnkB dk gquko eoe/ d/F ftu eoKsh wuk fdnKrk eh
fpBk pZBQh d/ y{j B pBkJ/ ikD, skeh e'Jh pzdk y{j ftu B fvZr/.
         E'Vh d/o d/ pkd fJe p'Xh fGZS{ nk frnk. T[j th nktki ;[De/ efjD bZrk GkJh fJj s/o/ g{opb/
eowK dk cb j?, fJjs/ s?D{ G[rsBk jh gT{rk. w?I ;ko/ eowK ~ fsnkr u[ek jK, w? j[D fe;/ MzMN ftu c;e/
                                                                         Z
nkgDk nrbk BjhI fprkVKrk. ns/ s/o/ gkgK dk Gkrhdko BjhI pBKrk. gsk BjhI s{z pue/ eh eh eoI. fe;/   /
~ wko d/t,/ b[NgkN eoI,/ vke/ wko/. s{z nkgDk G'r. s/o/ F'o eo e/ w/ok oZp tk;s/ fXnkB BjhI br gk fojk,
                                  I
w?I ik fojk jK.
         T[;d/ iKd/ jh fJe Jh;kJh fwFBoh nk frnk. ntki ;[Dd/ jh T[;B/ nkgD/ M'[b/ s'I fJe oZ;h eVQ e/
y{j ftZu ;[Nh ns/ T[; pzd/ ~ pkjo eVQ fbnk. fBebd/ jh T[; pzd/ B/ fwFBoh d/ g?o geV bJ/, efjD bZrk
            Z
GkJh s{z jh ;Zuk Xkowe j?. go Jh;kJh fwFBoh dk itkp ;h GkJh fJj s/ w/ok coi ;h. w/oh p//Bsh j? fe
s{z pko pko fvr s/ w?I pko pko s?~ evQdk otK. s{z fvZr/rK BjhI s/ w? puktKrk fet/I. j'o i/ pukfJnk BjhI
s/ w?~ nktkrT[D d/ r/VQ s' w[esh fet/I fwb/rh.
         noEks fe;/ ~ fe;/ Bkb wsbp BjhI ;h, ;p w[esh bJh nkgDk nkgDk ok;sk w[y oyd/ j'J/ dfJnk,
frnkB ns/ eowcb (G[rfs) d/ nbr nbr ok;s/ ~ jh nkgDk ok;sk pDkJh p?m/ ;B.
         go r[o{ wjkoki B/ fsZBK dh b'V dZ;h i/ s{z nkgD/ ftu ;dk p;zs ukj{dk j? sK T[; gkopqjw dk nBjZs[
                                                                           z
Bkd ;[BD bJh fsnko j' ik
                         G[rfs frnkB dfJnk GzvkofD, xfN xfN tkifj Bkd...
                                                   (3)
gzikph ;[wB wkf;e         cotoh 2013




                    (4)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                                         cotoh 2013

                                       e-mail                              r[o{ BkBe d/t L nkgD/ pko/
                                    ;fsr[ o { ~
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                          r[ o { BkBe d/ t ih dk uogN BkE ~ itkp
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                          Guru Nanak Dev Answers Charpat Nath
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
XzB XzB pkpk BkBe ih,                                                     uogN BkE B/ g[ Z f Snk L
                     dk; dh csfj gqtkB eoBh ih                            d[ B hnk ;kro[ d[ s o[ ejhn? ,
         fgSbh fdBh gJh mzv B/ eJh djkfenK d/ foekov s'V fdZs/.           feT[ e fo gkJhn? gko' <        okwebh 938
Uj fdB u/s/ nkT[fdnK jh ezpDh fSV g?Idh j?. nkw ftnesh s'I                Charpat asked :
podk;s BjhI j' fojk ;h ;ko/ jkJ/ jkJ/ eod/ gJ/ ;h fJ;h d"okB              The Ocean of Existence
r[od[nko/ ftu ;zroKd d/ w"e/ s/ nkg ih tZbI' w";w d/ ;[GkU ns/ wB[y  Z    is said to be impassable.
dh wkB;e ntFEk pko/ pkojkwkj ftu ;[D e/ -                                 How then can we cross it.
                                                                          and safely reach the other shore ?"
         g'fy s[yko[ B ftnkgJh ezfm fwfbnk jfo Bkj[                                                  Ramkali 938
         p; e[M ;wM gJh s/ -
         bZrk fe mzv pj[sh j'D fgS/ eh oki j? fe fJe sk pkpk ih s[;h      r[ o { d / t B/ df;nk L
nfj;k; eok fdsk fe pj[sk r[of;Zy pfDnk fcodk J/. n;b dk gsk
br frnk s?~ mzv feT[ br ojh J/                                            @@i? ; / ib wfj ewb[ fBokbw[ ,
                            gZb/ Bkw Bjh J/                               w[ o rkJh B? ; kD/ ,
         nzdo'I nkswk B/ nktki wkoh pofizdo gkb f;zxK ni s/o/ e'b         ;[ o fs ;pfd Gt ;kro, sohn? ,
;ko/ ;[y B/. ;odh s'I puD d/ ;ko/ gqpzX B/. pzd ewo/ A.C. jhNo            BkBe Bkw[ tykD/ . .##
row fp;so/ oikJhnK row ykD ghD dk gqpX. fco th Bkw u/s/ BjhI
                                               z                                                                okwebh 938
nkT[dk. ed/ ;'funk J/ nisI' 300 ;kb gfjb/ dh mzv ns/ f;yK d/ izrk
      I                                                                   Guru Nanak Answered :
i[ZXK dk ;wK.                                                             "As the lotus thrusts upwards
                                                                          and does not drown in water;
         nBzd g[o dk febk SvD t/b/ ;o;k Bdh gko eoD ;w/I (FFsok           As the duck swims
;w/s) mzv Bjh ;h <                                                        and does not become wet while swimming,
         Bdh gko eoD s'I pkd. pdbD i'r/ egV/ BjhI ;h ;koh oks             So can we cross, safely and unaffectedly,
frZb/ egV/ (efSjo/ pB?B se) T[BQK ~ mzv BjhI bZrh <                       the Ocean of Existence
         S'N/ ;kfjp ikfdnk ~ mzv/ p[oi ftu, mzv Bjh bZrh <                By attuning our minds to the Word of
                                                                          the Guru and repeating the holy Name
         T[BQK e'b ni d/ ;kv/ tKr, ;[y d/ e'Jh ;kXB BjhI ;h go            of God.
;w/I s/, fBsB/w, nk;k dh tko dh jkioh g{oh ;h. go/FkBhnK nZs dhnK                                      Ramkali 938
go uVdh ebk. fet/I Bkw dk fBx ;h.                                        3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                          r[ o { BkBe d/ t ih dk pkpo pkdFkj ~ itkp
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
         w/o/ pkpk ih w?~ th e[M fdqVsk pyF'.                            3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
         s[;h efjzd/ U                                                    Guru Nanak Dev Answers Emperor Babar
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321
                                                                         3210987654321098765432121098765432109876543210987654321

         ;G/ rbK ft;oB fJe' ft;o Bk ikJ/ go w?~                           efj BkBe, @@;[ D pkpo who !
         ;kohnK jh rZbk :kd B/ fJZe' jh ft;oh j'Jh j?.                    s[ M s/ wkr? ;' nfjwe eho.##
         pkpk ih feogk eo' w?~ ns/ w/o/ ;ko/ gfotko (f;ZyK) ~ T[;/ Bkw                        iBw;kyhH GkH pkbk 401
dh ewkJh Bkw dk fBx pyF'.                                                 Nanak Said
                                                                          "Listen O King Babar !
                       G[bK bJh fywk eoBh ih.                             He Who askes you for a gift
                                                                  dk;     must be a foolish faqir."
w/ok e-mail gsk L- briji.kiram@gmail.com fpqfizdo gkb f;zx                            Janamsakhi, Bhai Bala 401
                                                              @feow#
                                                       (5)
gzikph ;[wB wkf;e         cotoh 2013
gzikph ;[wB wkf;e         cotoh 2013




                    (6)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                             cotoh 2013

 gkme fbyd/ jB HHHHHHHHH                                 eodh j? Bkb/ n;h toD ofjs j' iKd/ jK.
                                                                  dfSjok L- ni dh ;kJhI; j[D gqwkDs eo
 eekoK ~ ci{b Gko Bk ;wM'                                ojh j? fe fJ;soh ns/ g[oF d/ nB?fse ;pXK Bkb
                                                         J/ v } ns/ nsFe ;' } ke torhnK xkse ns/
        f;Zy gqtko ftu iBw j'D Bkb ftnesh f;Zy           ikBb/tk phwkohnK br ikdhnK jB. fJ; ft;/ s/
sK pD ikKdk j? go g[oB r[o f;Zy pDB bJh yzv/ pkN/        d;w fgsk B/ ni s'I brGr ;tk fsB ;' ;kb fgjbK
dh gkj[b b?Dh bk}wh j?. fi; nfwqzs SeD ~ n;h             nkrkj ehsk fBi Bkoh d/ ;zr B/j[ s[w fBs pYkfJU,
jT{nk ;wMd/ jK T[j T[sBk jh ;ob ns/ nk;kB j?.            go Bkoh dh ;/i G{b ;[gB/ B ifJU.. (gk0 10 th)
gzik eekoK dh ofjs oyD/ wkV/ eow fsnkrD/ ns/             ns/ is ;Zs dk gqshe eSfjok eekoK ftu Fkwb
;tZS eow rqfjD eoD ~ jh sK nfwqzs SeDk fejk              ehsk, skfe e'Jh nB?fse ew eoB s'I gfjbK d;w
iKdk j?.                                                 gksFkj dk nkd/F ;woD j' ikt/. eSfjok ;ziw ftu
        t?;/ th T[j jo Foho nsh ;[zdo ns/ ;v'b           ofjD s'I fJbktk iZrk i[XK ns/ ;g'oN ftu fJe
fd;dk j? i' fe;/ fvf;gfbB ftu ot/. fJe c'ih dk           c[oshbk fbpk; th j?. J/;/ gqEkJ/ nkgDh fJe jvphsh
o'np T[d'I jh j? id se T[j nkgDh fBoXkos todh            th gkmeK Bkb ;KMh eoBk ukj[zdk jK. dk; nkgDh
ftu j?. j;gskbK ftu th vkeNo ns/ Bo;K nro                fvT{Nh d/ d'okB izw{ ftu g';N ;h. T[jBK fdBk ftu
vo?; e'v ftu jB sk o'phb/ jB BjhI sK T[j th wohi         T[E/ sth Bdh ftu fGnkBe pkV nk rJh ns/ eJh
jh fd;Dr/.                                               b'eh T[; ftu o[V rJ/ gkDh xND wro'I fwfbNoh ns/
        d;w fgsk B/ ykb;/ dh f;oiDk ;w/I nkgD/           g'bh; ~ o[VhnK j'JhnK bkFk dh ;Gkb eoB d/
r[o{ f;yK ~ gzi eeko pyF e/ vo?; e'v gqdkB ehsh          nkd/F nkJ/. ;kvh T[; Nhw d/ ftu fJe w[;kbwkB
skfe T[j ;z[do ns/ ;[t;s ikg/. fJj fJe nkw               do'rk th ;h. brGr ;fG bKFK BrB jkbs ftu
otkfJs ns/ wB dh dFk jh j? fe gzi eekoh g{oB             ;B ns/ eK T[jBK d/ BrB fjf;nK s/ u[mk wko oj/
r[of;y d/ doFB dhdko/ eoe/ pZd/ dk FhF nkgD/             ;B. ;koh Nhw dk wB pj[s ftufbs ;h. T[; dko'r/
nkg jh M[e iKdk j?. fJj ;fseko T; pzd/ dk xN             dh fBrkj B/V/ gJh fJe r[of;Zy phph dh bkF s/ gJh
ns/ pkD/ dk nfXe j[dk j?. fJj eeko d[BhnK s/ e'Jh
                    z                                    fi; B/ eSfjok gkfJnk j'fJnk ;h. T[; ;[wbwkB
BthI fET{oh b?e/ BjhI nkJ/ pbfe g[oksB otkfJsK ~         do'r/ d/ w{j' n;h y[d ;[fDnk fe XB r[o{ r'fpzd f;zx
jh wkvoB ns/ bkGdkfJe sohe/ Bkb g/F ehsk frnk            ;kfjp fi;B/ wfonK j'fJnk eh th bki oyh j?.
j?.                                                               e/; ns/ ezxk L- fJj rb ;fG ~ ftfds j? fe
        eVk ns/ feogkB - id'I e'Jh ;BksBh, pkb gB        ;ko/ XowK d/ g{oti e/;k Xkoh ;B. toswkB ftu th
tb'I itkBh tb nro;j j[dk j? sK T[; ~ fjzd{ Xow
                           z                             fjzd{, w[;fbw nkfd ;ko/ Xkofwe nkr{ e/;kXkoh jh
ftu Fkwb eoB :frU gths dh o;w ndk ehsh                   jB. T[jBK ftu'I eJh b'r bwhnK bwhnK iNK tXk
ikdh j?. g{ik gkm ns/ jtB s'I pkd T[; d/ r[N s/ eZu/     b?Id/ ;B Gkt o'i d/ e/;K s'I N[N/ j'J/ tkb ;[ND dh
Xkr/ dk rkBK pBe/ T[; ~ eZu/ jh Xkr/ dk ifBT{            pikJ/ tkbK d/ nyho s/ fJem/ eo/ d/d/ ;B i' tXd/
gtkfJnk iKdk j?. fJE/ fJj rb th toBD x'jk j?             tXd/ iNK dk o{g XkoB eo b?Id/ ;B. T[jBK iNktK
fe tZy-tZy toDk bJh XkfrnK dh frDsh ns/ rzYK             dh fBxws (fBskgqsh) ;kJh Bk j'D ekoB rzdrh
th tZy-tZy j[dhnK jB. b/N;N ns/ wkvoB, Gkt f;Zy
                             ?                           c?bKdhnK ;B ns/ jkJhihfBe th BjhI ;B. fJ;/ bJh
Xow ftu gqtF b?D bJh ;opb'j d/ ;d?th eV/ ns/
              /                                          r[o f;Zy ~ fiE/ iNk i{N j'D dk nkd/F ;h T[E/ e/;k
nkB pkB FkB dh gqshe feogkB vo?; e'v ftu Fkwb            dh o'ikBk ;/tk ;zGkb ns/ ;ckJh bJh ezx/ dk eeko
ehsh iKdh j?. eVK ;k~ nS/ eow eoB bJh ns/                th pyfFF ehsk. fJj rb tyoh j? fe j[D n;h
feogkB r'ot wJh ihtB tshs eoB bJh go/fos                 nkgD/ nkg ~ r[o{ s'I th tX/o/ f;nkD/ ;wMd/ j'J/ fJe
                                                   (7)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                             cotoh 2013
ekb/ Xkr/ ftu S'Nk fijk ezxk ns/ S'NhnK ijhnK                    gzikph ;[wB gfsqek fi; wzst ~ b? e/ uZb ojh j?,
feogkBk go' e/ rbftu gke/ nkgD/ nkg ~ ofjstkB          T[j Fbkxk :'r j?. nZi n;h nkgDh wK p'bh s'I d{o j'
nytkD dk isB eod/ jK i' ofjs nB[;ko fpbe[b             oj/ jB. fJ; gfsqek dk wjst gzikph gV'Q gzikph fby'
rbs j?. e/F th nekbg[oy B/ ;oho dh b'V nB[;ko          s/ gzikph p'b' j?. fJ; ftu g?sh nyoh pko/ i' th frnkB
                                                                                      I
fds/ jB. T[; ftu e'Jh xkN tkX eoBh nekb g[oy           j? T[j B'itkBk ~ g/qoDk j?. w?I th nkgD/ pfunK ~ T[;
                                                       s'I gqf/ os j' e/ gzikph fbyD bJh T[s;kfjs eo ojh jK.
dh j[ew nd{bh jh wBh ikt/ rh.                          s/ Bkb jh @@;/js pko/## ikDekoh th ;bkxk :'r j?.
         e/FK pko/ o'ue ns/ fJfsjk;e fJe ikBekohL-     w?I gzikph ;[wB dh ;zgkdeh Nhw dk nkGko gqrN eodh
;BksBh tho wzvB eotkT[D br/ fJj dbhb d/d/ jB
                [                             I        jK s/ T[BQK dh j'o ;cbsk bJh nodk; eodh jK.
fe pu/ dh g?dkfJ; ;w/I T[; dh wK dh e[y ftu'I T[;                                                 goftzdo e"o
;oho Bkb nkJ/ j'J/ e/; ngftso j[d/ jB fJ; bJh
                                     z                                                    nkfonk Bro, byBT{
gfjb/ tkb esb eoe/ w[zvB ehsk iKdk j? fJE/ fJj         e'Jh th d/F, e'w, Xow sd se T[ZBsh Bjh eo ;edk
rb ;wM'I go/ j? fe T[;/ e[y ftu'I nkfJnk pkeh ;oho     id se T[; dh BthI gBhoh f;efFs Bk j't,/ ns/ nkgDh
                                                       wkso G{wh, wK, wK p'bh Bkb ns/ ;fGnkuko, B?fse,
ns/ T[; d/ pkeh nzr fet/ gftso j' rJ/ i/ tkb           nfXnkswe ns/ fJfsjk;e ikDekoh Bk oydh j't/.
ngftso jB. w[vb dh n;bh ikBekoh ~ S[gkfJnk
                    Q                                            ni ;kv/ Xow dh feFsh th fJe tZv/ GtZo ftu
iKdk j?. g[oksB fJfsjk; nB[;ko efjzd/ jB Ssoh          c;h j? ns/ b'V j? fJj' fij/ wZbkjk dh i' fJ; ~ ocsko
oki/ jZfsnk ik rzGho ngokX eoD tkb/ pqkjwD             d/ ;eD, BthI gBhoh ~ gzikph GkFk s/ ;fGnkuko Bkb
ngokXhnK ~ pqjw jfsZnk s'I vod/ fwos{ dzv B d/ eo      i'V ;eD.
e/ F eZ N e/ d/ F fBekb/ dh ;ik d/ I d / ;B, fi; ~               pVh y[Fh dh rb j? fe gzikph ;[wB dh ;zgkdeh
pqkjwDk B/ w[zvB ;z;eko ftu pdb fdZsk.                 Nhw ;cbsk Bkb fJ; ezw ~ tX/o/ uzr/ gZXo s/ eo ojh
                                                       j? ;k~ gzikph fto;/ Bkb i'V ojh j? nk; eod/ jK fe
         nkT[ n;h j'o rbK tb fXnkB Bk eod/ j'J/        fJj gfsqek e/tb :{0gh0 dh jh BjhI g{o/ Gkos dh gqf;XZ
;fsr[ o ;u/ gksFkj d/ uoBk ftu                         gfsqek j't/rh.
nodk; eohJ/ fe n;h eekoK dk wkB                                                         fdboki e"o, j?v fw;Nq;
;BwkB ekfJw oy ;ehJ/ ns/ d;w                                           ;qh r[o{ BkBe robi fJ0 ekb/i, byBT{
gksFkj dh gq;Bsk d/ gkso pDhJ/.                                  Bro ehosBK ftu gozgok w[skpZe rsek jh j'Bk
         G[ b u[ e bJh fywk.                           ukjhdk j? wkoFb nkoN dh Beb eo e/ pZu/ nkgDh ikB
                                                       i'yw ftu gk ;ed/ jB. gqpzXe nZr'I fXnkB d/B.
             e?gNB joGiB f;zx, w'0 9455254935                                             r[oFoB f;zx, byBT{
                                       nBw'b ;[wB
 1-    i/jVk wB[Zy rodB neVk e/ s[odk j? T[j jw/FK m/v/ yKdk s/ N'fJnK ftu fvrdk ofjzdk j?.
 2-    fit/I joh n?Be gkb tkb/ ~ ;G e[M jok fd;dk j? fJ;/ soQK p[oh fposh tkb/ ~ jo e'Jh p[ok.
 3-    gowkswk dk GkDk wzBD tkb/ fe;/ wB[Zy ~ ed/ wkB;e eb/F dk ;kjwDk BjhI eoBk g?Idk.
 4-    i/jVk wB[Zy fBs r[o{ dh FoD ftu ikt/ T[; dk wB gkgK s'I fMie wk;{; eoB br iKdk j?.
 5-    fit/I fuZeV ftu gJ/ ;'B/ dh ehws BjhI xNdh fJt/I frq;s ftu ofj e/ r[of;Zy dk nksw pb.
 6-    thuko tkB g[oF ;z;ko ~ nzs t/b/ fJT[I fsnkr iKdk j? fit/I ;N/FB nkB s/ w[;ko rZvh ~.
 7-    wB[Zy Bkb'I gF{ ;po tkbk j"Idk j? i/jVk g/N Goe/ d{i/ fdB bJh o'}h dk fceo BjhI eodk.
 8-    gF{ pZu/ ~ gkb e/ oZp s/ Sv d/Idk j? go pzdk ;dk nkgB/ nkg ~ pZfunk dk gkbe ;wMdk j?.
 9-    fisBh wwsk ngBk v/ok s/ ikfJdkd pBkB tkb/ ;kX ftu j'Idh j? T[sBh frq;sh ftu BjhI j'Idh.
 10-   p/ ;wM b'e G/yh r[o{nK s'I Bkw b? e/ fJ; soQK gou/ ofjzd/ jB fit/I pZu/ bZeV d/ x'V/ Bkb.
                                                                               frnkBh T{Xw f;zx ih
                                                 (8)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                              cotoh 2013



;q h r[o{ r'fpzd f;zx ih dk gqekF T[s;t                        fJfsjkf;e n;EkB ;q h r[ o { s/ r pjkdo
                                                                ;kfjp ih fty/ gk0 10 dk gq e kF g[ o p




         r[og[op ew/Nh byBT{ d[nkok pkb ;zrkq jb: bkZB
fty/ byBT{ dhnK ;kohnK iZE/pzdhnK tb' ;kw{fje s'o
s/ ;kfjp ;qh r[o{ r'fpzd f;zx ;kfjp ih dk gqekF T[s;t
fwsh 18-01-2013 ~ wBkfJnk frnk. fJ; ;wkrw dh
nozGsk r[od[nkok Bkek fjzvbk s'I fwsh 13 iBtoh 2013
                             '
~ fJe FkBdko Bro ehosB eVQ e/ ehsh rJh fi; ftu
pkjo'I nkJhnK rsek gkoNhnK ns/ r[owfs X[BK s/ tZiD               r[od[nkok njhnkrzi byBT{ fty/ ;kfjp ;qh r[o{
tkb/ p?vk, ;e{bh pfunK ns/ ;zrsK B/ fjZ;k fbnk. Ffjo
       I                                                   r'fpzd f;zx ;kfjp ih dk gqekF g[op fwsh 17 iBtoh
dhnK ;kohnK iZE/pzdhnK d/ ehosBh ifEZnK B/ Bro             2013 Fkw ns/ 18 iBtoh 2013 fdB ns/ Fkw ~ wBkfJnk
                                                           frnk fi; ftu ;qh nfwqs;o s'I nkJ/ frnkBh i'frzdo
ehosB dh ;'Gk tXkJh. r[o{ wjkoki dh Fkjh ;tkoh dk          f;zx ~ r[owfs ftukoK Bkb ns/ dopko ;kfjp ;qh
;[nkrs iZrk-iZrk Bro ehosB d/ ok;s/ ftZu ftfGZB            nfwqs;o d/ ji{oh okrh GkJh e[bdhg f;zx ns/ iztdh
iZE/pzdhnK d[nkok ehsk frnk. 17-01-2013 Fkw ~              ebK s'I nkJ/ okrh GkJh ;sBkw f;zx B/ nkgD/ o;fGZD/
r[od[nkok Bkek fjzv'bk fty/ dhtkB ;fink ns/ fwsh 18        ehosB Bkb ;zrsK ~ fBjkb ehsk. tvQh frDsh ftu
iBtoh 2013 ~ ;t/o/ s'I Fkw 5H00 ti/ se pkb ;zrkq jb:       ;zrsK B/ bzro th Sfenk.
gzvkb ftu j'J/ dhtkB ftu jikoK ;zrsK B/ ehosB eZEk
dk o; wkfBnk ns/ bzro Sfenk. dhtkB ftu dopko
;kfjp nfwqs;o d/ ji{oh okrh GkJh oDXho f;zx, fdZbh               ;q h r[ o { BkBe ;fs;z r ;Gk ;do
s'I nkJ/ okrh GkJh ;opihs f;zx ozrhbk B/ nkgD/ wB'jo            r[ o d[ n kok ;kfjp fty/ gq e kF T[ s ;t
ehosB Bkb ns/ BkBewsk s'I nkJ/ frnkBh r[opki f;zx                  byBT{,
ns/ byBT{ d/ frnkBh byftzdo f;zx, GkJh fpqfizdo gkb        r[ o d[ n kok ;do
f;zx B/ r[owfs ftukoK Bkb fBjkb ehsk. ;wkrw dh             fty/ fwsh 20
;p s'I tvQh TgbpXh Gfty fti ;KM/ s"o s/ r[og[op            iBtoh 2013 ~
wBkT[D dh ;zrsK dh fJZSk ~ f;o/ ukVQB tb edw d/            gksFkjh 10 ;kfjp
o{g ftu d/yh ik ojh j?. ;wkrw ftu oes dkB ns/              ;qh r[o{ r'fpzd f;zx
B/so dkB dh ;/tk dk T[gokbk eoe/ gqpzXeK B/ ;zrsK          ih dk gqekF
dk fdb fis fbnk fi;dh gqF;k j' ojh j?. gzikph ;[wB
                               z                           T[ s ;t wBkfJnk
tb'I r[ogop ew/Nh d/ gqXkB ;0 eowihs f;zx, ;eZso           frnk fi; ftu o' g V s' I nkJ/ r[ o wfs ftukoe gq ' 0
jofwzdo f;zx NhN{, jogkb f;zx e?;hno ns/ :{E ykb;k         nwBdhg f;zx ns/ dopko ;kfjp ;qh nzfwqs;o d/ ji{oh
d/ T[jd/dkoK ;0 i;ftzdo f;zx GkNhnk, ;0 r[odhg             okrh GkJh joBkw f;zx ih B/ r[owfs ftukoK ns/ o;
f;zx GkNhnk nkfd ~ pj{s pj{s tXkJh.                        fGZB/ ehosB Bkb ;zrsk ~ fBjkb ehsk.
                                                         (9)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                          cotoh 2013

  ;kfjp/ ewkb dFw/ F fgsk dk gq e kF T[ s ;t




       r[od[nkok nkbwpkr byBT{ fty/ gzi jcs/ s'I      ehsh rJh. fi; ftu gkT[INk ;kfjp s'I nkJ/ frnkBh
gqekF T[s;t d/ ;zpX ftu fBozso i' gqrokw T[bhe/ rJ/
                   z                '                 i;pho f;zx ykb;k B/ ehosB Bkb ns/ irihs f;zx
T[jBK dh fwsh 27 iBtoh ~ fJe fJfsjkf;e ftFkb          Bbth B/ r[owfs ftukoK Bkb ;zrsK ~ fBjkb ehsk.
;wkrw ftu ;wgBsk j'Jh.                                8H fwsh 26 iBtoh 2013 ~ r[od[nkok nkFhnkBk fty/
1H 10 d;z p o 2012 s' I o' i kBk u' g Jh ;kfjp ns/    nfwqs t/b/ nk;k dh tko Bkb gq'rokw dh nkozGsk ehsh
;[ywBh ;kfjp d/ gkm dk gqtkj Fkw 3 s'I 5 ti/ fBozso   rJh fijVk d[gfjo 12H30 ti/ se ufbnk.
ubdk fojk.                                                   T[gozs Bro ehosB dh nkozGsk j'Jh. fi; ftu
2H 20 d;zpo 2012 s'I o'i Fkw 7 s'I 8 ti/ se f;woB     e'se g{oB rsek gqdFoB fJzfvnK rkN N?bN oBo ng
                                                                                                 I/
dk fBozso gqtkj uZfbnK.                               fJzNoB?FBb pho ykb;k db, b[fXnkBk B/ ehsk.
3H fwsh 5 iBtoh 2013 s'I fBozso nfwqs t/b/ 5 ti/             Bro ehosB 2 ti/ n?bHvhHJ/H, nkfFnkBk, gokr
s'I 7 ti/ se gqGks c/ohnK evQhnK rJhnK.               v/oh, fge?vbh, ntX n;gskb, fFqzrko Bro s'I jz[dk
4H fwsh 13, 14 ns/ 16 iBtoh 2013 ~ eftsk              j'fJnk Fkw 7H30 ti/ r[od[nkok nkbwpkr gj[zfunK,
w[ekpb/, b?euo w[ekpb/ ns/ ehosB d/ w[ekpb/ j'J/      phHphH;h s'I nkJh Nhw tZb'I Bro ehosB ns/ rsek
fiBQK ftu 2 r[og ;hBhno ns/ i{fBno ftu gfjbk d{ik
               [                                      gkoNh d/ eospK dh bkJht foekofvzr ehsh rJh. Bro
ns/ shi/ Bzpo d/ fJBkwK d/ Bkb Bkb S/, S/ j'I;bk      ehosB ftu brGr 30 jiko ;zrsK dh Gkoh ;w{bhns
ncikJh d/ fJBkw th fdZs/ rJ/.                         byBT{ fty/ j[D se d/ Bro ehosBK s'I finkdk ns/
5H fwsh 20 iBtoh 2013 ~ ;kw{fje d;sko pzdh            fJfsjk;e ;h. Fkw 7H30 ti/ s'I 10 ti/ se r[owfs
ehsh rJh fi; ftu 35 pfunK B/ d;sko ;ikJh. ;'jDh       ;wkrw y[Zb/ tv/ ns/ FkBdko gzvkb ftZu j'fJnk.
d;sko ;ikT[D tkfbnK ~ fJBkwK Bkb fBtkfink frnk,              fwsh 26 iBtoh 2013 ~ jh ;kfjp/ ewkb f;Zyh
d;skoK dh ;/tk r[od[nkok ;kfjp tb'I ehsh rJh.         pkDk r[owfs w[ekpbk ehsk frnk. fi; ftZu i/s{ ns/
T[gozs bzro dh ;/tk j'Jh.                             fjZ;k b?D tkb/ ;ko/ 480 pfuZnK ~ fJBkwK Bkb fBtkfink
6H fwsh 25 iBtoh 2013 ~ ;kw{fje o{g ftu ;fji          frnk. fJjBK pfuZnK Bro ehosB ftZu fjZ;k b?D d/
gkmK dh ;wkgsh ns/ nrb/ gkmK dh nkozGsk j'Jh fi;      pkd Fkw d/ gq'rokw ftZu fJBkw gqkgs ehs/.
ftu 45 gqkDhnK B/ fjZ;k fbnk ns/ ;koh ;zrs B/ B't/I          fwsh 27 iBtoh 2013 FkBdko gzvkb ftu w[y
wjb/ d/ Fb' e K dk gkm ehsk T[ g oz s bz r o dh       ;wkrw dh nkozGsk e/qB Bkb c[Zbk dh toyk eod/ j'J/
;/tk j'Jh.                                            r[o{ wjkoki dk gqekF eoe/ FkBdko gzvkb ftu j'Jh.
7H fwsh 25 iBtoh 2013 Fkw 7 s'I 10H30 ti/ r[og[op            ;t/o/ 7H00 ti/ s'I nk;k dh tko Bkb nkozGsk eoe/
dh nkozGsk r[owfs ;wkrw r[0 udzo Bro fty/ eoe/        ns/ Fkw 4H30 ti/ se GkJh uoB f;x ih ykb;k, ji{oh
                                                  (10)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                              cotoh 2013
okrh, GkJh i;pho f;z x ih Btkp eg{ o f;z x ;/ t k ntkov                          ekbhfin?N B/ ehsk, fi; s'I p[ZX
gkT[Nk ;kfjp d/ okrh iZE/ ns/                                                    ihth tor B/ Gog{ o bkG
GkJh ;sftz d o f;z x fdZ b h d/         fwsh 27 iBtoh 2013 ~, r[od[nkok T[mkfJnk.
okrh iZE/ B/ wB'jo ehosB Bkb nkbwpkr fty/ j'J/ r[owfs ;wkrw ftu ;0 ;0 joftzdo f;zx bkov gqXkB
fBjkb ehsk ns/ frnkBh noftzdo f;zx e'jbh ~ T[jBK dhnK tvw[bh ekBg[o r[od[nkok gqpXe ew/Nh
                                                                           Z                          z
irihs f;zx Bbth B/ r[owfs       ;/tktK bJh Btkp eg{o f;zx ;/tk ntkov i' nkgD/ d; ;kEhnK ;fjs
ftukoK Bkb ;zrsK ~ i'fVnk. Bkb ;BwkBs ehsk frnk.                                 nkJ/, B/ ;wkrw ftZu bZr/ oes
;wkrw ftu 52 gkDhnK B/ j'J/                                                      dkB e? I g dk T[ d xkNB ehsk
nfwqs ;zuko ftu fjZ;k b?e/ nfwqs gkB ehsk.             fi; ftu tvQh frDsh ftZu ;zrsK B/ oes dkB eoe/ gZBQ    [
      w[y nfsEh e/HphH;hH gzi eo'V dh fti/sk phph yfNnk. fJ; gq ' r okw dh fJfsjk;e ;cbsk bJh
;Bwhs e'o ns/ gfotko B/ th r[opkDh ehosB eoe/ r[od[nkok nkbwpkr dh g{oh r[od[nkok gqpzXe ew/Nh
fBjkb ehsk. gq p z X e ew/ N h tb' I phph ;Bwhs e' o , tXkJh dh gkso j?.
okFNqgsh ntkov gqkgs eoD tkb/ ;0 r[ogqhs f;zx                   r[ o d[ n kok ;q h r[ o { f;z x ;Gk
;/mh ns/ gqwd u"Xoh dk T[jBK dh T[gbpXh bJh ;BwkB
             I'
ehsk frnk. ;tortk;h ;0 wBw'jB f;zx ;kjBh pkb              bkigs Bro u" e fty/ gq e kF T[ s ;t
nkFow d/ pZfunK B/ th nkgD/ ehosB d[nkok ;zrsK ~             fwsh 27 iBtoh 2013 ~, r[od[nkok bkigs Bro
fBjkb ehsk.                                            u"e fty/ ;qh r[o{ r'fpzd f;zx ih wjkoki dk gqekF T[s;t
      ;wkrw d/ w[y nkeoFB phph ;Bwhs e'o d/ pVh ;oXk ns/ T[sFkj Bkb wBkfJnk frnk. fi; ftu
nbktk ;qh r[o{ r'fpzd ;Nvh ;oeb byBT{ d[nkok GkJh db/o f;zx ns/ GkJh tho f;zx d/ okrh iZfEnK B/
brkfJnk frnk g[;se w/bk ;h fi; dk T[dxkNB ;0
;otihs f;zx ns/ ;odkoBh fifszdo e"o tkbhnk ntX nkgD/ o;fGzB/ ehosB Bkb ;zrsK ~ fBjkb ehsk.
                                                       ;wkgsh T[gozs r[o{ dk ns[ZN bzro toskfJnk frnk.

r[od[nkok nkbwpkr fty/ gzikph ;kfjZse ftuko r'Fmh
       byBT{ 6 iBtoh, gz i kph ;[ w B tb' I
r[od[nkok ;qh r[o{ f;zx ;Gk nkbwpkr ftu
;fEZs dFw/F gpfbe ;e{b d/ jkb ftu fJe
;kfjZse ftuko r'Fmh ehsh rJh fi; ftu Ffjo
d/ gstzs/ ;kfjsekoK, ozreowh ns/ T[x/ ;kfjs
                                    Z
gq/whnK B/ fjZ;k fbnk. r'Fmh ftu ftuko ehsk
frnk eh gzikph ;wki ftu gzikph ;kfjZs, p'bh
ns/ fbfg gqsh xNd/ o{MkB ~ feZt/ mZb gkJh
ikJ/. r'Fmh ftu vk0 ;fszdo gkb f;zx, fgq;hgb i;tzs
                                        z                ehsh. ;0 T[ikro f;zx dh gqXkBrh ftu j'Jh fJ; r'Fmh
e"o, fgzq;hgb ;[doF e"o, frnkBh byftzdo f;zx, ;0         ftu gfsqek d/ g{opb/ nzek dk fv;gb/ eoe/ gfsqek d/
joGiB f;zx, ozreowh ;0 nkswihs f;zx, ;0 pqfizdo          gqekFe ;qh gothB e/;otkBh ns/ ;0 nihs f;zx ;fj
gkb f;zx, ;0 feogkb f;zx n?pN, ;0 fsob'uB f;zx           ;zgkde B/ gfsqek dk gohu? eokfJnk ns/ XzBtkd fdZsk.
ns/ ;0 fBowb f;zx B/ ;zpf' Xs eoe/ nkgD/ tv w[b/ ;{Mk
                                              Z          r'Fmh ftu gokgs ;{MktK dk nfXnB eoe/ fJe ;Nhe
fdZs/. r'Fmh ftZu ;zgkde d/ ;zp'XB d/ pkd r'Fmh d/       ykek pBke/ b'VhIdk T[gokb/ eoD bJh fog'oN nrb/ nze
;z:'ie ;0 fsqb'uB f;zx @uzB# B/ nkgDh wK p'bh d/         ftu ;0 fpq f iz d o gkb f;z x gq ; ss eoBr/ . Gog{ o
fgnko ~ doFkT[Idh eftsk gV e/ r'Fmh dh gqXkBrh           ;fj:'r bJh @@gzikph ;[wB## tb'I r[od[nkok nkbwpkr
bJh ;0 T[ikro f;zx dk BK gq;skts eoe/ nkozGsk            dh gqpzXe ew/Nh dk pj[s pj[s XzBtkd.
                                                     (11)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                         cotoh 2013

pbkseko nkyho eZd sZe Fofwzdrh d?Id/ ofjDr/ <
                                                                                     oxftzdo f;zx ;zX{
           bzxh ;'bK d;zpo dh oks ~ fdZbh dhnK ;VeK   dh fBzdD:'r ekotkJh s'I wk:[; j' e/ y[de[Fh eo bJh
#s/ S/ dfozfdnK jZE'I ;w{je pbkseko dk fFeko j'Jh     ;h.
s/Jh ;kbK w[fNnko s/oK fdB w"s Bkb i{Mdh j'Jh                nfijhnK ngokXe xNBktK d/ tXD dk fJe
nkyoeko f;zrkg[o d/ fJe Bkwh j;gskb ftu dw            gqwy ekoB ;kv/ oki;h nkr{nK, g[b; ns/ ngokXe
                                                         [Z
s'V rJh. tfjFh dfozfdnK B/ T[; ~ fiT{D i'rh           fposh tkb/ sZsK dk rmi'V j?. ;kv/ g[b; gqpX ftu
                                                                                                   z
SZfvnk jh BjhI ;h. T[j nkg sK ;dk dh Bhd ;' rJh       oki;h nkr{ nkgDk ftF/F gqGkt oyd/ jB. ngokXe
go ;[Zs/ j'J/ d/F tk;hnK ~ fJ; izrkbh j'Jh
ftt;Ek s' I ikro[ e }o{ o eok rJh. fJ;
dodBke xNBk fto[ Z X o' ; gq r N eo oj/
gqdoFBekohnK dhnK nktk}K, fdZbh s'I uZb e/
g{ o / d/ F #u ns/ fco ;z : [ e s okFNo ;Gk
;w/s nwohek, e?B/vk, fJzrb?Iv, nk;No/bhnk,
fBT{}hb?v ns/ gkfe;skB #u th r{zi T[ZmhnK.
           Gkosh ;wki ftu n"os wkBf;e ns/
;ohoe ;'FD dk F[o{ s'I jh fFeko pDdh nkJh
j?. pZuhnK ~ iBw b?D s'I th gfjbK wK dh e[y   Z
#u jh wko w[ekT[D dhnK nDwB[yh xNBktK nZi
                                 Z
th tkgo ojhnK jB. wzf[ vnK ~ e[VhnK Bkb'I tX/
o/ wjZssk d/D dh wkBf;esk nZi th fe;/ Bk fe;/ o{g     fposh tkb/ b'e oki;h nkr[nK d/ uj/s/ j[zd/ jB.
ftu f}nkdkso gfotkoK ftu t/yD ~ fwbdh j?.             oki;h nkr{ nkgD/ oki;h fjsK ~ gkbD bJh fJBQK
;oekoh nzefVnK nB[;ko Gkos #u n';sB jo thj            pkj[pbhnK ~ gkbd/ jB. g[b; th nfij/ ngokXe
fwzNK fgZSI' fe;/ wfjbk Bkb pbkseko j[dk j? go n;b
                                       z              sZsK ~ gkbdh j? ns/ T[BQK ~ w[ypo pDk e/ tosdh
#u fJj nzeVk fJ; s'I fes/ tX/o/ j?.                   j?. nfijh jkbs ftu ngokXe ezwK #u i[N/ b'e fBvo
           pbkseko dh ghVs wfjbk d/ tko; ;wki         j' e/ r?o ek~Bh ezw Xzd/ eod/ jB. nfij/ ezwK bJh
ftu pdBkwh d/ vo s'I rohph ekoB pkj{pbhnK d/ vo       fe;/ fJe oki;h gkoNh ~ f}zwtko BjhI mfjokfJnk ik
                                                                                      /
eoe/ nfij/ e/; doi eotkT[D s'I gk;k tZN iKd/ jB.      ;edk. ;oekoh nzeV/ d;d/ jB fe d/F #u pbkseko
eJh wkwfbnK ftu fgzvK dhnK gzukfJsK jh b? d/ e/       e/;K #u e/tb 27 ch;dh e/;K ftu jh d'FhnK ~ ;}ktK
ok}hBkw/ eotk fdzdhnK jB ns/ wkwbk ock dck j'         fwb ;ehnK jB. gzikp ftu Fo[sh nrtk eKv fJ;
iKdk j?. pbkseko d/ e/;K #u g[b; th f}zwtkoh Bkb
                                            /         rmi'V dk fJe j'o sk}k T[dkjoD j?.
ekotkJh BjhI eodh. foFts yk e/ iK fe;/ oki;h                   fdZbh ftu pbkseko, esb, fco'shnK tor/
dpkn j/m pbkseko tor/ ;zrhnK ngokXK d/ e/;K           ;zrhB ngokXK d/ tXD dk fJe gqw[Zy ekoB j? fe
dh g[b; tb'I n?cHnkJhHnkoH jh doi BjhI ehsh iKdh      fdZbh ftu nk; gk; d/ okiK #u'I b'e ezwK ekoK dh Gkb
iK b'Vhdh ekotkJh jh BjhI ehsh iKdh. j[D/ fij/ jh     bJh nk e/ tZ; oj/ jB. fdZbh dh nkpkdh fdB'I fdB
gfNnkb/ d/ fgzv pkdFkjg[o dh xNBk fJ; dh sk}k         tZX ojh j? go fdZbh dh g[b; c'o; dk shj ch;dh
T[dkjoD j?. T[E/ pbkseko dh ghVs bVeh B/ g[b;         fjZ;k thHnkJhHghH b'eK dh ;[ofZ ynk bJh skfJBks ehsk
                                                  (12)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                          cotoh 2013
j'fJnk j?. fJBQK thHnkJhHghH b'eK ftu eJh nfij/        g[b; EkfDnK, ftfdne ndkfonK ftu ns/ fJE'I sZe
ftnesh th Fkwb jB, fiBQK T[go ;zrhB ngokXe             fe ;kv/ Xow n;EkBK #u th j'D dhnK ]poK ne;o
e/;K dh ;[DtkJh uZb ojh j?. ;oeko ~ fJBQK sZEK gqsh    gVQB ;[BD ~ fwbdhnK jB. pbkseko dk fFeko
rzGhosk Bkb ;'u ftuko eoBk ukjhdk j?.                  wk;{w pZuhnK s'I b? e/ p}[or nt;Ek dhnK n"osK th
         n"osK dh ;[ofZ ynk pko/ ;kvk fBnK gqpX jkb/
                                              z        j' iKdhnK jB. fJE'I sZe fe wk;{w bVe/ ns/ wzdp[XhZ
sZe ;w/I dk jkDh BjhI pD ;fenk. ;kvk fBnK gqpzX        n"osK th fJ;dk fFeko j' iKdhnK jB go ;kvh ;z;d
f;oc g[b; tb'I g/F ehs/ rJ/ ;p{sK d/ nkXko #s/ jh      ftu n"osK bJh okytKeoB ns/ n"osK dh fi;wkBh
fBnK eodk j?. i' fYZb' wZm/ ns/ FZeh ;p[s g[b; tb'I    S/VSkV ns/ pbkseko gqsh ;[oZfynk d/D d/ d' fpZb
ndkbs ftu g/F ehs/ iKd/ jB, T[; d/ nkXko #s/           fgSb/ gzi S/ ;kbK s'I bNe/ j'J/ jB. ;oeko e'b fJBQK
ndkbs nkgDk c?;bk ;[DkT[dh j?. fJ; soQK d'Fh pu
                             I                         fpZbK ~ gk; eokT[D bJh fJZSk Fesh dh xkN j?. fit/
fBebd/ jB. 2012 d/ gfjb/ d' wjhfBnK ftu fdZbh          I ;kv/ n?wHgh} nkgD/ nkgD/ oki;h fjZsK s'I T[go T[m
                                                                                                    Z     Z
ftu 635 pbkseko d/ e/; doi j'J,/ fiBQK ftu'I ni/       e/, nkgD/ bJh tX/o/ GZs/ ns/ j'o ;[Zy ;j{bsK b?D
f;o fJe e/; ftu fJe d'Fh ~ ;}k ;[DkJh rJh j?.         bJh, nkgDh fJei[Nsk dk gqrNktk eod/ jB, T[;/ soQK
                                                                         Z
         fiE/ ;kvk fBnK gqpzX bzw/ok j?, T[E/ fJj      T[BKQ ~ n"osK d/ fjsK dh oytkbh eoB tkb/ fJBQK d'
wfjzrk th pj[s j? ns/ r[zMbdko th. Goh ndkbs           fpZbK ~ gk; eotkT[D bJh th fJei[ZNsk ftykT[Dh
ftu pukn gZy d/ tehb tb'I pbkseko ghVsk ~              ukjhdh j?.
pbkseko Bkb ;pzXs xNBk pko/ nNgN/ ;[nkbK dh                     ;oeko ~ ibd s'I ibd n"osK Bkb j' oj/
MVh brk e/ T[; dk wB'pb s'VB dk :sB eoe/               pbkseko tor/ e/;K dh ;[DtkJh bJh ftF/F ndkbsK
T[ ; dh wkBf;e ghVk ~ j' o tXkfJnk iKdk j? .           dk rmB eoB bJh :sBFhb j'D dh ;ys }o{os
pbkseko d/ e/;K dh ;[DtkJh ;wKpZX ns/ pzd ewo/         j?. nfij/ ngokX o'eD bJh ;ys ;}ktK d/D ns/
ftu j'Dh ukjhdh j?. nfij/ e/;K ~ bzw/ok eoB dh         g[b; pbK ~ ;w/I d/ jkD dk pBkT[D bJh }o{oh
fB:s Bkb tehbK tb'I pjkB/pk}h dh fe;/ th ekotkJh       ;ki';wkB ns/ No/fBzr d/Dh ukjhdh j?. n"os ~ ;wki
dh nkfrnk BjhI d/Dh ukjdh. pbkseko d/ e/;K ftu         ftu wkD ;BwkB ns/ ;[oZfynk fwbDh T[;dk jZe j?
d'FhnK ~ ofjw dh nghb eoB dk jZe ysw j'Dk              go fJ; d/ Bkb jh fJj d/yDk th }o{oh j't/rk fe
ukjhdk j?. fJ; s'I fJbktk pbkseko d/ e/;K dk           feXo/ fJBQK gq;skfts fB:wK ~ d[oT[g:'r eoe/ fe;/
;kjwDk eo oj/ ftneshnk s/ fe;/ th fe;w dh u'D
bVB #s/ w[ezwb gkpzdh bZrDh ukjhdh j?.
         d/F ftu tZX oj/ BF/ th pbkseko torhnK
xNBktK ~ T[s/fis eoB ns/ fJBQK ~ tXkT[D #u
;jkJh j[d/ jB. ;kvh B'itkB ghVQh BfFnk dh dbdb
          z
ftu p[oh soQK c;/ j'J/ jB. tX/o/ ngokXe wkwb/
nfij/ BZFJhnK tb'I ehs/ iKd/ jB. fJ; s'I fJbktk
fcbwK, ;kvh bZuo rkfJeh th nfij/ ;zrhB ngokXK
ftu tkXk eoB ftu ;jkfJsk eod/ jB.
         n"osK Bkb fi;wkBh S/VSkV ns/ pbkseko
torhnK tkodksK d/F Go ftu ;VeK T[Zs/ ubd/
tkjBK, o/b rZvhnK, xoK, y/sK, T[ikVK, j;gskbK,

                                                   (13)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                            cotoh 2013

                          f;nk;sdkBK fto[X w[eZdw/




          fsqDw{b eKro/; d/ fJe n?wHghH B/ gqXkB wzsoh   wzsohnK fto[X fJj' fij/ e/; ubd/ ofjzd/ jB fiBQK
~ fuZmh fby e/ wzr ehsh j? fe f;nk;sdkBK fto[X           ftu fGqFNkuko d/ e/; th Fkwb jB.
tZy-tZy ndkbsK ftu ub oj/ w[edfwnK dh ;[DtkJh
                                  Z                                fsqDw{b eKro; d/ n?w0gh0 B/ fJj wzr eoe/
ck;N No?e ndkbsK okjh ehsh ikt/. fJj pVh ikfJ}           nkgDh r/d gqXkB wzsoh d/ ftjV/ ftu ;[N fdZsh j? sK
                                                                    I                            Z
ns/ ;w/I f;o ehsh rJh wzr j? feT[fI e fJ; Bkb iBsk       ftukoB tkbh rZb fJj j? fe eh nfijk ;zGt j'
;kjwD/ T[BKQ dk ne; S/sh ;gZFN j' ikt/rk. T[i th Z       ;e/rk < fBnK gkfbek dk jkb sK fJj j? fe ;[gohw
f;nk;sdkBK dk ne; ;k ;[Eok jh j'Dk ukjhdk j?            e'oN d/F dhnK jkJh e'oNK ns/ eh j/mbhnK ndkbsK
fi; tb j[D T[IrbK T[mD bZrhnK jB. ;tkb fiE'I             ftu'I pj[shnK ndkbsK e'b nkw e/;K dh ;[DtkJh bJh
se fJ; rb dk j? fJ; fgS/ soe fJj j? fe d/F dh            b'VhId/ iZi jh BjhI jB. iZiK dh ewh e'Jh BthI BjhI.
gkobhw?N ns/ ;[pkJh n;?pbhnK ftu ekch frDsh ftu
        I                I                               ekch d/ o s' I ne;o nfijhnK fog' o NK ;kjwD/
nfij/ u[D/ B[wkfJzd/ jB fiBQK dk ngokXe fgS'eV j?        nkT[IdhnK ofjzdhnK jB go j?okBh j? fe ykbh irQk
ns/ eJh fto[X bzw/ ;w/I s'I w[edw/ th ub oj/ jB.         GohnK BjhI ik ojhnK. d{i/ gk;/ pbksekohnK fto[X
Gkosh fBnK gqDkbh T[i th pVh bzwh, r[Mbdko ns/
                       I                 z               th e/;K dh ;[DtkJh ck;N No?e ndkbsK okjh ;[DtkJh
youhbh j? ns/ c?;bk S/sh Bk j'D ekoB ;pzXs               j'D dh wzr }'o cVB bZrh j? fit/I j[D/ fij/ fdZbh ftu
ftnesh ~ d'Fh BjhI mfjokfJnk ik ;edk. Gkosh              ;w{fje pbkseko fgS'I w"s d/ w{zj ftu ik gJh s/Jh
;zftXkB w[skpe id'I th fe;/ okiBhse T[s/ fe;/ soQK       ;kbk bVeh dk e/; ck;N No?e ndkbs ftu ;[fDnk
d/ d'F bkJ/ iKd/ jB sK T[j nkgD/ nkg ~ fBod'F            ikD bZrk j?. w'N/ s"o #s/ ck;N No?e ndkbsK dk
;kps eoB bJh ndkbs ftu iKdk j? ns/ T[;~ T[BK             gqubD j? pVk Y[etK. fJ; Bkb b'eK dk fBnK gkfbek
fuo se d'Fh BjhI mfjokfJnk ik ;edk fizBk fuo se          ftu'I i' ftFtk; vktK v'b j' frnk j? T[j w[V ekfJw
ndkbs fJ; dk c?;bk BjhI eodh. fJ; soQK d/                j' ;e/ r k. fJ; bJh f;nksdkBK fto[ X e/ ; K dh
nB/eK e/; ndkbsK ftu jB. fJ;/ bJh fJ; wzr ftu            ;[DtkJh th ck;N No?e ndkbsK okjh eoBh mhe j't/
Y[ethI dbhb j? fe i/ fJj' fij/ e/; ck;N No?e             rh. fJ; s'I nrb/ edw ftu ;kotifBe XB fJ;s/
ndkbsK okjh ubkJ/ ikD ns/ i/ ;zGt j' ;e/ sK fJ;          wkB eoD tkb/ noX ;oekoh fJdko/, NqFN, Xkowe
dh ;[DtkJh o'}kBk j' ikt/ sK c"oh s"o #s/ ;Zu ;kjwD/     gqpzXe ;z;EkBK, fFeFk y/so d/ gqpzXe ;z;EkB ns/
nk ;edk j?. f;nk;s T[s/ i/ fJe ;o;oh fijh B}o            j'o b'e GbkJh d/ ;z;EkBK d/ u[B/ j'J/ w[yhnK d/ e/;
wkoh ikt/ sK ;gFN j' ikt/rk fe eJh fJe w"i{dk s/         th ck;N No/e e'oN d/ dkfJo/ ftu fbnkT[Dk io{oh
;kpek e/doh wzsohnK, ;[fpnK d/ w"i{dk s/ ;kpe w[y
           I                                        Z    j?.
                                                     (14)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                            cotoh 2013

                              ;kek BBekDk ;kfjp
                                                                                             -s. rUp isMG
           sRI gurU goibMd isMG jI ny gurU ipqw, sRI      ilAw[ jd is`KW dy Gr GoiVAW dIAW kwTIAW ’qy
gurU qyg bhwdr swihb dI Shwdq ƒ ‘Drm hyq                  sn qd vI gurduAwrw pRbMD Awm krky ipqw purKI
swkw’ ikhw hY, ijs qoN swkw Sbd is`K SbdwvlI              mhMqW-audwsIAW qy inrmilAW pws hI sI[ gurU-
dw Atu`t ih`sw bx igAw[ swky dw ArQ hY, koeI              Gr dw pRbMD aus smyN qk TIk cldw irhw, jdoN
AY s w krm jo ieiqhws ivc pR i s` D rihx lwiek            qk is`K kdrW-kImqW Anuswr jIvn bsr krdy
ho v y [ vic` q r, Ano K I, Adu ` q I, AjIb Gtnw ƒ        rhy[ pr jd vI mhMqW-pujwrIAW, DrmI sdvwaux
swkw ikhw jWdw hY[ spSt hY ik ieh Sbd BwrI                vwilAW dw jIvn ‘krqU i q psU kI mwns jwiq’
duKWqk Gtnw vwsqy vriqAw jWdw hY[                         vwlw ho jwvygw qW igrwvt AwauxI insicq hY[
           sRI gurU qyg bhwdr swihb dI Shwdq qoN          nnkwxw swihb dy mhMq nrYx dws dw Srwb pI ky
bwAd pMjwbIAW qy Kws krky is`KW ƒ ies ArQ                 AweI sMgq dI byie`zqI krnw, bIbIAW dI Azmq
Bwv vwly swikAW snmuK hoxw ipAw[ jilHAW vwly              ƒ h`Q pwauxw in`q dw krm bx igAw sI[ mhMqW
bwg dw swkw, nnkwxw swihb dw swkw, pMjw swihb             dy kukrmWdurwcwrW dy dwg ƒ Dox vwsqy piv`qr
dw swkw, swkw gurU kw bwg Awid[ AMgryzI SwskW             KUn dI zrUrq sI ijs ƒ nnkwxw swihb dy ShIdW
dI Sih ’qy mhMqSwhI dy qWfv nwc dI drdnwk                 ny pU r w kIqw[ ies smy N is` K smwj ivc is` K
khwxI ƒ swkw nnkwxw swihb rUpmwn krdw hY[                 jwgRqI vjoN isMG sBw lihr cl rhI sI[ cyqMn
ienHW swikAW ƒ FwfI bIr rsI vwrW rwhIN pRgt               guris`KW ny gurduAwrw pRbMD ƒ prvwirk pRbMD qoN
krn leI ‘swkw kwiv’ rUp pRcilq hoieAw[                    pMQk pRbMD ’c ilAwaux leI kmrk`sy kr ley[
           nnkwxw swihb, nwnikAwxw qoN bixAw hY,          gurduAwrw jnm AsQwn nnkwxw swihb ƒ mhMqW
ijs dw ArQ hY nwnk AwXn - sRI gurU nwnk dyv               dy pRbMD qoN Azwd krwaux leI guris`K mrjIviVAW
jI dw AwXn Bwv Gr[ ies DrqsuhwvI dw pihlw                 dw SWqmeI jQw PrvrI, 1920 ƒ drSnI ifauVI
nW rwiepur iPr qlvMfI rwie Boie qy sdIvI nwauN            rsqy AMdr dwKl hoieAw, ij`Qy ienHW nwnk nwm
nnkwxw swihb pR c ilq ho i eAw[ nnkwxw swihb              lyvw guris`KW dw ‘suAwgq’ mhMq, aus dy guMifAW,
dI DrqI ’qy sRI gurU nwnk swihb jI ny AnykW               bdmwSW ny golIAW, fWgW, brCIAW, qlvwrW Awid
AlOikk coj kIqy[ sRI gurU nwnk dyv jI dy pRkwS            mwrU hiQAwrW nwl kIqw, gurU-Gr dI piv`qrqw
AsQwn ’qy 1613 eI: ƒ sRI gurU hirgoibMd swihb             ƒ kwiem r`Kx Kwqr gurU ky lwl SWqmeI rih ky
dy Awgmn nwl XwdgwrI AsQwn sQwipq hoieAw                  ShwdqW pRwpq kr gey[
jo smyN dy bIqx nwl gurduAwrw jnm AsQwn                            swkw nnkwxw swihb vwprn smyN kuJ B`tI
nnkwxw swihb dy nW nwl ivSv pRis`D                        muslwmwnW, bwbw krqwr isMG (bydI), mMgl isMG
hoieAw[audwsI sMprdw dy muKI bwbw Almsq jI                kU k w Awid ny vI ku k rmI mhM q W dw swQ id` q w[
ƒ gurduAwrw jnm AsQwn dI syvw-sMBwl sRI gurU              mhMq nrYx dws qy imstr krI fI.sI Aqy imstr
hirgoibMd swihb ny sONpI sI[ ies qrHW ArMB qoN            ikMg kimSnr lwhOr fvIzn dI Sih ’qy nnkwxw
hI ies piv`qr AsQwn dw pRbMD audwsI sMprdw                swihb dI piv`qr DrqI KUn nwl lwl ho geI[
dy mhMq-pujwrI hI krdy rhy[ is`K rwj kwl smyN             bwbw krqwr isMG (bydI) ƒ kuJ smyN bwAd pMQ
gurduAwirAW dy nW l`gIAW bySumwr jgIrW-jwiedwdW           nwl kIqI gdwrI dw Aihsws hoieAw qW auh sRI
ny mhM q W ƒ AwlsI-AXwS qy iBR S t-ku k rmI kr            Akwl qKq swihb ’qy pyS hoieAw ijs ’qy aus ƒ
id`qw[ is`K rwj dw sUrj Asq hox dI dyr sI ik              hux qk dI sB qoN s^q qnKwh lweI geI[
mhM q W-pu j wrIAW ny AM g ry z Bgq bx AY S -pR s qI               ieh du K Wqk swkw gu r U nwnk dy Gr ƒ
krnI SurU kr id`qI[ mhMq-pujwrI gurduAwirAW               kptI mhMqW qoN Azwd krvwaux gey guris`KW nwl
dIAW jmInW-jwiedwdW ƒ AwpxI in`jI ipqw-purKI              vwpirAw, ies qoN v`D drdnwk Gtnw kI ho skdI
mwlkI mihsUs krn l`gy[ mhMqW-pujwrIAW ny                  hY[ hr is`K vwsqy nnkwxw swihb piv`qr DrqI
gu r du A wirAW ƒ AY S -pR s qI dy fy r y (A` f y ) bxw   hY[ ie`QoN dw mhMq nrYx dws sB qoN v`fw gurU-Gr

                                                      (15)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                                    cotoh 2013
dw doKI swbq hoieAw[ ieh kukrmI bx cu`kw sI[                    gurU-Gr dy prvwnyguris`K ijnHW ƒ ijMdw jMf nwl
Drm-krm ies iv`coN gwieb ho cu`kw sI[ gurduAwrw                 bMnH, B`T ivc su`t swiVAw igAw pr iksy ny sI
swihbwn dy pR b M D ƒ Aijhy hI kptI mhM q W qo N                nhIN aucwrI[ gurduAwrw jnm-AsQwn dy nzdIk
Azwd krvw ky sM g qI pR b M D ’c ilAwau x leI                   siQq ShIdI KUh qy jMf dw dr`Kq ShIdW dI ShIdI
guris`KW ny gurduAwrw suDwr lihr ArMB kIqI[                     dwsqwn ibAwn krdw hY[ jMf dy dr`Kq dI sWB-
ijs qihq sB qoN pihlW gurdAwrw bwby dI byr                      sMBwl hoxI zrUrI hY[ApRYl, 1921 ’c mhMq nrYx
isAwlkot AkqUbr, 1920 ƒ pMQk pRbMD ’c ilAw                      dws qy au s dy cwtiVAW ’qy mu k ` d mw clxw Su r U
igAw[ iPr AkqUbr, 1920 ƒ s`cKMf sRI hirmMdr                     hoieAw[ 12 AkqUbr, 1921 ƒ mhMq nrYx dws
swihb qy sR I Akwl qKq swihb dw pR b M D pM Q k                 qy aus dy 7 swQIAW ƒ mOq dI szw, 8 swQIAW ƒ
h`QW ’c AwieAw[                                                 aumr kYd dI szw suxweI geI, pr hweIkort ny
         SWqmeI is`K syvkW dy KUn nwl mhMq nrYx                 mhM q dI mO q dI szw au m r kY d ’c qbdIl kr
dws qy aus dy guMifAW ny gurduAwrw jnm AsQwn                    id`qI[ pr gurduAwrw jnm AsQwn nnkwxw swihb
ƒ l`QpQ kr id`qw[ ieh gurduAwrw swihbwn dI                      jI dI ieiqhwisk iemwrq, ivSwl drSnI ifauVI
suqMqrqw, AzwdI leI kIqw igAw s`iqAwgRih sI[                    qy Ku`lHw ivhVw smyN-sQwn qoN suqMqr sRI gurU nwnk
jbr-zu l m qy A` i qAwcwr dy ivru ` D siq-sM q o K ,            swihb dI ivcwrDwrw ƒ A`j vI rUpmwn krdy
sbr dy DwrnI ho SWqmeI rih ky kIqw igAw,                        hn[ ieh swky is`KI-isdk, sbr, swhs qy Shwdq
ivdroh, ros qy roh sI[                                          ƒ pRq`K qOr ’qy rUpmwn krdy hn[ loV hY, ienHW
         mhMq nrYx dws dy bdmwSW dy jbr-zulm                    qo N pR y r nw lY is` K jIvn jWc ’c siq-sM q o K dy
dI ieMqhw-crmsImW dyKo, sRI gurU gRMQ swihb dI                  DwrnI ho smyN dy hwxI hox dI!
qwibAw ’qy bYTw gRMQI isMG vI ShId ho igAw qy                               nnkwxw swihb dy ShIdW dI Xwd ’c SRomxI
sRI gurU gRMQ swihb dy pwvn srUp ’c vI golIAW                   gu r du A wrw pR b M D k kmy t I ny ShId is` K imSnrI
l`gIAW, ijs ƒ ‘ShIdI bIV’ ikhw jWdw hY [                        kwlj sRI AMimRqsr ’c sQwipq kIqw Aqy ShIdI
nnkwxw swihb dy swky smy N gu r is` K W dy siq-                 jIvn pusqk aucycy qOr ’qy ilKvweI, ijs ivc
isdk, sbr dI prK hoeI[ gurU ky lwlW ny ‘iequ                    86 ShIdW dw jIvn vrxn kIqw igAw[
mwrig pYru DrIjY] isru dIjY kwix n kIjY]’ dy                                dyS vMf smyN qk gurduAwrw nnkwxw swihb
mhWvwk ƒ pR q ` K kr idKwieAw[ ieh ShIdW dy                     dw pRbMD SRomxI gu:pR:kmytI krdI rhI pr dyS dy
piv`qr KUn sdkw hI AMgryz rwj kwl smyN suqMqr                   btvwry nwl ij`Qy is`KW dw bySumwr jwnI qy mwlI
is` K sM s Qw SR o m xI gu r du A wrw pR b M D k kmy t I sR I   nukswn hoieAw, aus dy nwl ijMd-jwn qoN ipAwry
AMimRqsr hoNd ’c AweI, ijs ƒ is`K pwrlImYNt                     gurduAwry-gurDwmW qoN vI is`K ivCV gey[ ivCoVy
hox dw mwx-siqkwr hwsl hY[ ies duKWqk swky                      dy nwsUr ƒ Brn vwsqy hr is`K svyry-Swm ienHW
ƒ SbdI rUp nhIN id`qw jw skdw[ AMimRq vyly sRI                  gurduAwirAW-gurDwmW dy drSndIdwr leI
gu r U nwnk dy v jI dy jnm AsQwn ’qy drSn-                      Arjo e I-jo d VI krdw hY [
dIdwr kr rhy SWqmeI guris`KW ’qy jdoN mhMq qy                               ijs Drq suhwvI qoN ‘nwnk inrml pMQ’
aus dy guMifAW ny golIAW dw mINh vrswieAw hovygw,               dw Awgwz hoieAw, aus DrqI dy zry-zry nwl hr
ikqnI kruxwmeI-duKdweI GVI hovygI– kyvl                         nwnk nwm lyvw dI muh`bq hoxI lwzmI hY[ ijs
klpnw hI kIqI jw skdI hY [ gu r U nwnk nwm                      DrqI qo N c` l ky sR I gu r U nwnk dy v jI ny ‘scu
lyvw guris`KW ny Awpxy pwk piv`qr KUn nwl mhMqW                 suxwiesI sc kI bylw’ dw sMdyS smu`cI mwnvqw ƒ
dy pwpW nwl gMDlI hoeI DrqI ƒ Do ky piv`qr kr                   id`qw[ gurU nwnk swihb ny jbr-zulm dy ivr`uD
id` q w[ ko m l-idl kvI crn isM G s&rI dy bo l                  bulMd-Avwz smyN dy bwdSwh bwbr ƒ jwbr kih
hn:-                                                            smyN-sQwn qy pRsiQqIAW qoN pRBwivq nw huMidAW
sVdy jMf ny pu`iCAw B`T koloN – sVn vwlw kI sV                  hoieAW smyN isr s`c dy isDWq ilKy, s`c dy sohly
ky mr igAw ey?                                                  gwey- s`c ƒ jIvn ’c jIA ky drswieAw[ pr
BKdy B` T ny A` g o N ju A wb id` q w, au h qW mY ƒ vI          A`j AsIN sRI gurU nwnk dyv jI dy is`K sdvwaux
TMifAW kr igAw ey...                                            vwly hI bhuqy smyN isr s`c qW kI bolxw sgoN s`c
         ikqny sbr, sihj sIqlqw dy DwrnI hoxgy                  bolx qoN hI kMnHIN kqrwauNdy hW[

                                                            (16)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                          cotoh 2013
ekft ;[ w B                         pkpk ih @eZb/#
                                                                             ;0 i;tzs f;zx, yv{o ;kfjp
g{o/ ;fsr[o fwjo iK ehsh, Fkdh dk fdB nkfJnk.               NZpo d/ e[M w?po nk e/, gkmh ~ c[owkT[Id/.
 ;fsr[o d/ XzBtkd tk;s/, nyzv gkm oytkfJnk.                G'r Bk jkb/ S/sh gkfJT[, dkoih B/ BjkT[Id/.
      nyzv gkm d/ ewo/ bkr/, N?bhftiB uZb/.                  Bjk X' e/ dko ih nkJ/, b?D r[o{ s'I w/tk.
      ;kok NZpo NhHthH nZr/, pkpk ih B/ @eZb/#.           u'o ;kfjp ~ cV e/ T{jBK, y{p fBGkJh ;/tk.
                                                           okrh f;zxK NZpo J/; d/, f;csK d/ g[b pzB/.
   gkm e'Jh th ;[Ddk BjhT[, gkmh ikt/ gVdk.               M{m BjhI, fJj r[owy g{o/, ;kok Ffjo jh wzB/.
  phph nky/ ;wK BjhI w?E'I, st/ s/ c[bek ;Vdk.             ftu gbK d/ r[ow[y gdth, pB fdZsh J/ gb/.
   nkJ/ gqkj[D/ eh ykDr/ < NZpo ftT[Isk xVdk.              ;kok gkm sK nkg ;[fDnk, pkpk ih B/ @eZb/#.
    gfjo/ T[s/ e'Jh Bk p?mk, nzdo e[Zsk tVdk.
  FoXk tkbh rZb Bk e'Jh, rb gJ/ Y'b tikJ/.                   g?b/; d/ ftu p[Ze eokJ/, nZi d/ bktK c/o/.
   ekoi nkg/ ok; j"Dr/, ;fsr[o[ xo i" nkJ/.                ;fsr[o eki ;tkoB ykso, gj[zu/ j'J/ ;t/o/.
     e'm/ T[s/ GZi/ fcod/.. r[o{ rqzE ih EZb/.              pkoK ti/ s'I fgZS'I ik e/, fes/ poks iK nkJh.
    xo ftu t/y' feB/ wI?po, pkpk ih B/ @eZb/#.             EZe jko e/ bzwk g? frnk, r[od[nko/ dk GkJh.
                                                             f;jo/ bZr/, ebrh bZrh, i?wkbk th gkJh.
 ed/ ed/ e'Jh nzdo nk e/, nropZsh B/ bkT[Id/.             fcbwh X[B s/ roZi ojh j?, ezB gkV FfjBkJh.
  nropshnK bk e/ ikgD, J/dK G[Zb pyFkT[Id/.                   t/y' fezBk youk ehsk, j' rJh pZb/-pZb/.
     o/b rvh d/ fJziB tKr{, pZu/ o'bk gkTI[d/.             skfpnk ftu rqzEh p?mk, iK pkpk ih B/ @eZb/#.
 e'Jh fe;/ ~ gsk Bk bZr/, ;kfsr[o eh c[owkT[Id/.
    oks gJh sK ;ko/ ;' rJ/, pkpk ih d/ bkr/.          tZy-tZy ykD/ sk yk e/ efjzd/, nkfJnk pVk ;[nkd.
    Fpd r[o{ sK tkiK wko/, e'Jh Bk ;[Zsk ikr/.            fi; GZmh s/ whN ;h pfDnk, T[;/ s/ gqFkd.
     J/dK ;' e/ oks r[ikoh, w;sh j/m dpZb/.              g?b/; d/ ftu gkDh tKr{z, v[bdh fco? Fokp.
      ;ko/ ;[Zs/ e'D ikrd/, pkpk ih B/ @eZb/#.            nzB-gkDh sK pVk ykXk, ehsk pj[s yokp.
                                                      rkT[D tkbh B/ rhs ;h rk e/, tkjtk ozr iwkfJnk.
    o'b/ og/ d/ ftu phs/, J/dK fszB fdjkV/.              r[o{ rqzE ~ wZEk N/eD, T[E/ e'Jh Bk nkfJnk.
  jhok w'sh jE Bk nkfJnk, Gkr B/ fezB/ wkV/.                 yk gh e/ fvrd/ J/dK, j[zd/ ewb/ MZb/.
    NZpo ftu' bkJh fe;/ B/, gkmh T[s/ o'e.              rkT[D tkbh B/ o'De fiZsh, pkpk ih B/ @eZb/#.
  cohd epho d/ fby/ ;[DkT[, ;k~ iok ;b'e.
                 gkmh efjzdk L-                           d[BhnK dh tfvnkJh fgZS/, ekjs'I Xow r[nkT[Dk.
  gkm ;[DB dk t/bk ih id, d[BhnK d/ ftu ozr/.             g{o/ r[o{ dh pkDh ;[D e/, ihtB ;cb pDkT[Dk.
G'r dh fpbe[b fsnkoh j[D sK, ;b'e ed'I d/ bzx.  /          jho/ tork iBw j? s/ok, c/o jZE BjhI nkT[Dk.
    skfpnk d/ ftu p?mk gkmh, fet/ ;[B/jk xZb/.             gVB ;[DB ~ nkJ/ pkDh, fJj' puB ewkT[Dk.
   id' ;b'e w? ;[D/, ;[DkJ/, pkpk ih ;B @eZb/#.
                                                   (17)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                          cotoh 2013

           ;qh r[o{ rqzE ;kfjp (pkoj wkjk)HHHHHHHHHH4
                                               nihs f;zx, byBT
         ;qh r[o[ rqzE ;kfjp ftu pkoj wkjk d/ Fpd     fpibh dk uweDk T[ ; ftu vo g? d k eodk j? .
d' ;EkBk s/ nfezs jB. fgjbk pkoj wkjk ;qh r[o{        fJebkgB T[;~ ykD ~ g?Idk j? ns/ ;[zBh ;/ik T[;~
BkBe d/t ih d[nkok ofus okr s[ykoh ftu j? ns/         ;{bh tKr Gk;dh j?.
d{ik gzuw gksFkj ih dk okr wkM ftu j?.                         wjhfBnk d/ phsD, ns/ w';wK d/ pdbkt,
         i/ eo n;hI nkgD/ d/F d/ g[oksB ;fjs dk       pB;gsh d/ Bt/I Bt/i o{gK s/ iht nkswk dk wB th
ntb'eB eohJ/ sK ;k~ b'e rhsK ftu pkojwkjk             FB? FB? gfotosB wfjF{; eodk j? ns/ ;'udh j? -
eJh ethnK dhnK ouBktK ftu fwbdk j?. go fJBQK          fe T[d/ J/j fFrko, J/j egV/ i/ gqG gqhsw ~ Gk ikD,
ftu b'ek ~ c'eN ;fjs jh gVD ~ fwfbnk.                 i/ T[j fgnkok (y;w) nkgDh fwjo eoe/ nkgDh fje
         r[o{ BkBe ;kfjp B/ b'eK ~ c'eN ;fjs s'I      Bkb bk bt/I sK ;ko/ d[yK dh fBtosh j' ikJ/rh ns/
toi e/ gowkswk dh pzdrh dk T[gd/F pkoj wkjk dh        T[j nkgD/ nzdo ;dr[Dk ~ XkoB eodh j? -
pkDh okjh fdsk.                                       @@jo nze ;wkDh iK gqG GkDh, sk ;'jkrfD Bko/..
         pkoj wkjk dk nkXko d/;h ;zps d/ pkoj                  u/so d/ wjhB/ p;zs o[s dk y/Vk, cb c[b dh
wjhB/ jB go r[o{ ;kfjp B/ wjhfBnK (;zrokdK) ~         wfje, ns/ t/;ky ftu e[dos dh johnktb, Bt/I e'gbk
;{oi ik uzB Bkb BjhI i'fVnk ns/ BK jh fe;/ wjhB/      dk nkT[ D k fJtK gq s hs j[ z d k j? fit/ I FkyktK B/
~ uzrk ik wzdk fejk -                                 Btftnkjh tkr[z fFrko ehsk j?, go gqwkswk s/ ftSVh
   wkj fdt; w{os Gb/, fi; eT[ Bdfo eo/.               iht nkswk dh dFk - s[X fpB nY B w/b/I.
         pbfe pkoj wjhfBnK ftu pdbd/ tksktoD,                  Gkt fi; iht dk wB gqwkswk dh f;cs ;bkj
e[dosh gfotosB d/ Bkb jh wB[yh wB ns/ T[;d/           ftu frM (ou fwu) frnk j? T[;~ fJj e[dos dh
ihtB ftu pdbkt ;[Gkfte jh g?dk j'Idk j? fit/          ;[zdosk th gqwkswk d/ uoBk Bkb i[DB ftu ;jkJh
po;ks dh o[s ftu pdbK dk SkT[Dk, fowfMw eDhnK         j[zdh j?.
dk g? D k iK w' j o/ t ko pkoF dk j' D k, fpibh dk             i/m wjhB/ dh rowh T[BKQ wBw[yK ~ Gk;dh j?
uweDk, ;[eh j'Jh iwhB u gkDh ekoD fJe wfje dk         i' gowkswk d/ wfjbK s'I T[; dh pyfF; s'I nDfGi
T[mBk, p;zs o[s/ u'frod/ jfonktb, e'gbK s/ c[bK dk
                [                                     jB
fybDK, o{yk u Bt/I gfsnK dk nkT[Dk, nzpk s/ p{o Bkb   @@fBwkDh fBskDh jfo fpB, feT[ gkt? ;[y wjbh.##
y[Fp{ dk c?bDk nkfd Bkb wkBt wB fJe y[Fh ijh                   ns/ n;kV dh sgF, sgd/ ;{oi dk ;/e, SK dk
nkgD/ nkg jh wfj;{; eodk j?.                          fpbe[b b[gs j'Dk, nfijh wkBf;e nt;Ek T[; iht
         s[ y koh Sz s wjbk 1 pkojwkjK - ;qh r[o{     fJ;sqh d/ ihtB ;co ftu nkT[dh j? i' wzd/ eowK dh
                                                                                      I
BkBe d/t ih d[tkok T[ukfos pkojwkjk ;qh r[o{ rqE  z   gzv nkgD/ f;o s/ pB e/ s[odh j?.
;kfjp d/ nzs 1107 s'I 1110 se nzfes j? fi; ftu                 go d{i/ gk;/ gqwkswk dh :kd fi; fjod/ ftu
d/;h wjhB/ u/sq s/ c[rD se pkoj wjhB/ s/ gfjbK uko    t; rJh j? i/m dh rowh ns/ jkV dh sgF s'I wfjc{i
Fpd gqG{ s' ftSVh iht nkswk d/ ftoj dFk ns/ nzsw      ofjzdk j?.
fJe Fpd gqwkswk dh gqkgsh dk, e[b ;skoK Fpd           ntr[D Ekfg ubh d[y nkr?, ;[y fs; ;ku[ ;wkb/.
jB.                                                            i/m, jkV dh x'o sgF Bkb gF{, gzyh, iht izs{
         gowfgsk gqwkswk s'I N[Nh iht o{gh fJ;sqh ~   jh BjhI, Xos, gjkV, g/V, g'X/ ns/ xk se ;[e ikd/
fJj ;[jktb/ w';w uzr/ BjhI brd/, pdbK dk roiDK,       jB, J/ ; / ftu ;ktB dhnK xNktK ns/ whj dh
                                                  (18)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                             cotoh 2013
feDfwD ;p d/ wBk ftu y[Fh b? nkT[dhnK jB.                gqhsw r[D nze/, ;[fD gqG{ pze/ s[X Gktk ;fo BktK..
jonktb u'frod/ fByoB brdh j? J?;/ y[Fjkb                 rzr iw[B sfj p/Dh ;zrw, ;ks ;wz[d ;zwktk..
tksktoD d/ pkti{d gqwkswk s'I N[Nh iht o{gh fJ;sqh                                                  ..1109..
dh dFk sK fJ; soK j[zdh j?.                                       eVke/ eh Fod o[s s' pkd y[b/ w';w, y[Fjkb
jfo fpB BhId G[y ej[ e?;h, ekgV sB[ B ;[jkJ/..           tksktoD, u'frodk y[FhnK y/fVnk Bkb o{M iKdk j?
        Gkdo' ftu whIj eDh ekoB N'J/ fNpQ/ Go ikD        go fi; iht nkswk Bkb gqG{ dh ;kM pM u[eh j' T[;
ekoD, po;ksh iht pphjk, w'o, vv{ nkfd w;s j' e/          dk fjod/ xo ftu jw/Fk jh y/fVnk Bkb G[og{o ofjzdk
e/Ibk gkT[Id/ ns/ nkgDh p'bh ftu T[go tkb/ dk            j? -
F[eokBk eod/ jB go T[; gqG{ s'I N[Nh iht nkswk           wB w'j u[ekfJnk ik T; Gktk, efo feogk xfo nkU[.
ftoj ftu ftobkg eodh j?.                                          go nkgk Gkt fwNkT[Dk ;'yk BjhI, fJj nt;Ek
            ftD fgo feT[ ;[y gkJhn?..                    sk gqG{ feogk ;dek gqkgs jz[dh j?.
        fJ; nt;Ek ftu r[od/t fdFk d/Id/ jB -                      pkojwkjk d/ ;ko ftu r[o{ BkBe d/t ih
BkBe ;k ;'jkrfD ezshI fgoe/ nze ;wkJ/.                   T[gd/F d/d/ jB fe wjhB/ tko, o[sK fEsk, xVhnK, gb
                                                                   I
        nr/ fJj iht nkswk gq G { gk; i' d VhnK,          u;Q/ sk jh ;[jKd/ jB sk jh uzr/ j[zd/ jB id iht
noi'JhnK, eodh j? ns/ ese ftu fJ; d/ wB ftu              nv'b ns/ ;fji nt;Ek ftu nke/ T[; nekb g[oy
;fji dk dhge irdk j?, ns/ ihtB ftu ;{M dk                Bkb fJe;[o j' ikJ/.
ukBD j'dk j?, wkx nkT[fdnK, gqG{ dh f;cs ;bkj            gqG fwb/ fgnko/, ekoi ;ko/, eosk ;G fpfX ikD/..
ftu r[Mh, T[j gqG{ gowkswk dh B/Vsk dh fBx gqkgs                  fJ; soK fJj iht nkswk (wB[y) fe;/ th ezw
eoe/, g'y (g'j) d/ gkb/ ~ th F[eokB/ d/ o{g ftZu t/ydh   dh nzoGsk b/Jh few/ yk; fdB ik yk; w[jos ns/ tko
                                                                                                  {
j?, wkx ftu d[BhnK d/ b'e shoEK d/ fJFBkB ~ g[B     z    pko/ BjhI ;'u, pbfe ezw dh nzoGsk gqwFo ~ wB ftu
                                                                                               /
eow wBd/ jB go gqG{ Bkb fi; iht fJ;sqh dh ;KM            fXnk e/, T[; dk TN nk;ok b? e/ fe;/ th ;w/I nkozG
j' u[eh j? T[; b/Jh gqwkswk d/ r[D ns/ T[; d/ GkD/       eo d/rk sK nekb g[oy nkg ;jkJh j'J/rk.
dh nv'bk nt;Ek jh rzriw[B ns/ gq:kr d/ fJ;BkB            ehsk b'VhJ/, ezw ;[ jfo g/fj nkyhJ?
s[b j' iKdh j? L-                                        ekoi fdj/ ;tko, ;fsr[o ;fu ;kyh J/..
                                                         fJ; nkF/ nB[z;ko ekoi fBoftxB ;zg{oB j'Dr/.

                                         ì°µÞ¯ å¶ ÜÅä¯
 A.   çÃÅð çÆ Ãí 寺 À°µÚÆ ÇÂîÅðå ÇÕæ¶ ÔË?
 B.   ì°ðÜ ÖñÆøÅ ÇÕ§éÅ À°µÚÅ ÔË?
 C.   àËñÆÇò÷é ç¶ÖäÅ ñÅíçÅÇÂÕ ÔË ÇÕ ÔÅéÆÕÅðÕ?
 D.   ð±Ã ÇÕÔóÅ ñóÅÕ± ÜÔÅ÷ ìäÅ ÇðÔÅ ÔË?
 E.   íÅðå çÅ Ãí 寺 Û¯àÅ Õ¶ºçðÆ ôÅÃå êzç¶ô ÇÕÔóÅ ÔË?
 F.   ñÕôçÆê ÇòÚ ÇÕÔó¶ ð°µÖ òè¶ð¶ Ç×äåÆ ÇòÚ Ôé?
 G.   ñðÜ ÇÂÕ ÃÇÕ§à ç½ðÅé ÇÕ§éÆ Õ° À±ðÜÅ êËçÅ ÕðçÅ ÔË?
 ÇìñÆÁé êzîÅä± ì§ìź ÇÜ§éÆ À±ðÜÅ¢
 ÃàÆñæ ñóÅÕ±Ò ÜÔÅ÷ ìäÅ ÇðÔÅ ÔË, (E) ñÕôçÆê, (F) éÅðÆÁñ ç¶ ð°µÖ, (G) ÇòÇ×ÁÅéÆÁź Áé°ÃÅð ñ×í× A@@
 À°îð 寺 ìÅÁç ì§ç¶ çÅ ÜÆòé BB Çî§à Øà ÜźçÅ ÔË, (D) ð±Ã, íÅðå éÅñ ԯ¶ Ãź޶ ÃîÞ½å¶ åÇÔå ÒÃ°Ö¯ÂÆ-àÆ-E@,
 À°µåð : (A) ç°ìÂÆ ÇòÖ¶ ì°ðÜ ÖñÆøÅ, (B) HBF îÆàð À°µÚÅ, (C) Ö¯Üź Áé°ÃÅð ÇÂÕ Ø§àÅ àÆ. òÆ. ç¶Öä éÅñ BE ÃÅñ çÆ

                                                     (19)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                          cotoh 2013

                                   ;/t ehsh ;zs'yJh                                  vkH ;fszdo gkb f;zx
         g[oksB ekb ftu ;/tk ~ fBwB ikshnK dk          j?.
eow wfBnk iKdk ;h. T[u ikshnk B/ ;/tk eotkT[Bk            ;' ;/te jfo nkyhn? i' jfo oky? T[fo Xkfo..
nkgDk iBw f;X nfXeko ;wM fbnk ;h fid/ ubd/                   wB[ sB[ ;U[g/ nkr? Xo/ jT[w? ftuj[ wkfo..
fBwB torK dk y[ b k F' F D jz [ d k ;h. f;Z y r[ o {                                              (gzBk 28)
;kfjpkB B/ fBwB ;wMB tkb/ ;/tk d/ eow ~ jh                       ;/te nkgBk sB jh BjhI wB th joh d/ nZr/
fJsBk T[uk doik d/ fdsk fe ;/tk eoBk ;t?wkB dk
           Z                                           nogs eodk j?. fJ; ;wogD d/ Bkb ;/te fBok
ftFk pB frnk. ;/tk d/ r[D B/ GkJh bfjDK ih ~ r[o{      ;yDk j' e/ gowkswK ~ XkoD eoB bJh fsnko j'
nzrd d/t pBk fdsk. ;/tk fJe r[of;Zy dh gfjbh           iKdk j?. ;/te jo T[; ftuko dk fsnkr eo fdzdk
gfjukB pB rJh. r[owfs B/ r[of;Zy d/ g{oB nkuko         j? i' wB ftu wkB g?dk eoD tkbh j?. ;/te dhnK
ftuko ~ ;/tk d/ Bkb i'V e/ fJe ;/te d/ o{g ftu         nkgBhnK ;kohnK ekwBktK ;wkgs j' iKdhnK jB.
ftef;s j[fz dnk d/yB dk i' T[gokbk ehsk j? T[; T[dw    ;fsr[o{ dk j[ew jh ;/te dh fJZSk pB iKdh j?. j[ew
B/ f;Zy Xow ~ fJe nB'yh ftbyDsk gqdkB ehsh j?.         ftu ;/te nkBzd wkBD br g?Idk j?.
dk; dk eow ;G s'I fBfyd eow wfBnk iKdk ;h.             BkBe ;/te[ ;'Jh nkyhn? i' f;o[ Xo/ T[skfo..
r[owsh ftukoXkok B/ dk; ~ f;X/ s'o s/ gowkswk d/       ;fsr[o ek GkDk wzfB bJ/ ;pd[ oy? T[o Xkfo..
Bkb i'Ve/ dk; ~ fFyo s/ fpmk e/ Xow irs ftu                                                    (gzBk 1247)
fJe B{sB ;{oi dk nkrk} ehsk fi; B/ nfr:kB dh                     ;/te pBDk pj[s n'yk j?. nkw ftuko ftu
nzXeko s'I ;koh b'ekJh ~ pkjo eY e/ Bo'Jh edoK         wB[y d{fink dhnK ewhnK jh d/ydk j?. uj[ fdFktK
                                                           Z
dk XkoDh pBk fdsk. r[owfs nB[;ko dk; dk Gkt            ftu Bkg;zd rbK s'I ;'qFN ;wMBk. J?;/ ftuko jh
;h gowkswk ~ XkoD eoD tkbk.                            sBkt ns/ d[y dk ekoD pBd/ jB. wB ftu d{i/ b'eK
          fi; e? wfB gkopqjw ek fBtk;..                d/ gqsh Bkg;zdrh dk Gkt j't/ sK ehsk ikB tkbk jo
              fs; ek Bkw[ ;fs okwdk;..                 ekoi fJe ekoi pB e/ ofj iKdk j? ns/ ;/tk d/ dk:o/
             nksw okw[ fs[; Bdoh nkfJnk.               ftu BjhI nKtdk. r[o{ xo dh nBEe ;/tk fBjcb
             dk; d;zsD GkfJ fsfB gkfJnk.               j? i/ wB d{ihnK dhnK ewhnK d/y ofjnk j? ns/ nkgB/
                                         (gzBk 274)    s/ rop eo fojk j?.
         dk; pB e/ jh gkopqjw ~ gkfJnk ik ;edk                   ;/te nkgB/ ~ bZyK eo'VK BhuK s'I Gh Bhu
j?. fi; wB nzdo jT[w/ dk tk; j't,/ fiF B/ nkgBh        wBdk j?.
fjews s/ Go';k gko ofynk j't/ T[; ~ gowkswk dh         T[sw wXw Bhu by r[ow[fy Bhuj[ Bhu ;dkJ/.
FoD fet/I fwb ;edh j?.                                 g?oh g? gkyke[ j'fJ r[ow[fy r[of;y[ nkg[ rtkJ/.
          wkB nfGwkB wzX/ ;' ;/te Bkjh..               ;kX ;zrfs GT[ GkT[ efo ;/te ;/tk eko ewkJ/.
        ss ;wdo;h ;zsj[ e'Jh e'fN wzXkjh..             fwZmk p'bD fBt ubD oyj[ d/ e/ Gbk wBkJ/.
                                           (gzBk 51)                              (GkJh r[odk; dh tko 8)
         f;Zy irs ftu ;/te fJe pj[ tos'I tkbk                    ;/te fwZmk p'bdk j?. fBt e/ ubdk j?. b'eK
Fpd j?. nkF/ ~ w[y oyfdnK sK ;/te byK ftu e'Jh         dh wdd ftu y[Fh wfj;{; eodk j?. nkgB/ nkg ~
fJe j{zdk j?. dk; ;/te fJe nfijh T[uh gdth j?          ;fG d/ uoDk dh X{V ;wMdk j?. r[o{ xo ftu fisBh
fi; ~ gqkgs eoB ftu ;koh T[wo br iKdh j?. wB[y     Z   Gh ;/tk eo/ go fwZmk BjhI p'bdk T[; dh ;/tk gotkB
s{z ;/te pBD dh :ksok fJe wjkB nfXnkswe :ksok          BjhI. dkB d/B ftu ;fG s'I nZr/ j't/ go dkB d/ wkB
                                                   (20)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                                 cotoh 2013
Bkb Gfonk j't/ J?;k dkBh eko ewkJh s'I d{o jh          cbjhB ofjzdk j?.
oj/rk. ;/tk d/ Bkb wB ftu joh dh gqhs T[gidh j?.       i/s/ ihn s/s/ ;fG s/o/ ftD[ ;/tk cb[ fe;? Bkjh..
joh dh gqhs ~ Sv e/ j'o e'Jh Gkt wB ftu iBw BjhI                                                   (gzBk 354)
b?Idk.                                                          r[o{ nwodk; ih B/ ;/tk dk i' T[Zuk nkdoF
        n?;k ;fsr[o[ ;/thn? wBk fis[ ;/thn?,           ;Ekfgs ehsk T[; dh fw;kb BjhI j?. r[o{ ;kfjp dk
     r'ftzd gqhfs T{gi? nto ft;fo ;G ikfJ..            fJe pVk jh nBw'b tuB j? ;/te tkd fttkd ftu
                                          (gzBk 490)   BjhI g?dk ns/ ;/tk d/ Bkb joh dh gqhs ~ gk b?dk j?.
                                                              I                                         I
         r[owfs ftu pko pko skehd ehsh rJh j? fe                       i' gqG[ y'ifj ;/Jh gktfj
wB[y nkgB/ ihtB ~ fpqEk BjhI rtkJ/ ns/ wB ftu                      j/fo c{fN w{J/ njzekoh..20..
gqkopqjw d/ gqsh g/qw dk Gkt XkoD eoB dk T[Xw                         pkdh fpB;fj ;/te ;/tfj
eo/. fJj gq/w dk Gkt ;/tk d/ wkfXnw Bkb jh g?dk                       r[o e? j/fs fgnkoh..2..
ehsk ik ;edk j?.                                                                                   (gzBk 911)
         gq/w[ B ukfynk w/oh fsy B p[MkBh..                     XV/pkih ns/ tkd fttkd ftu ofsnk wB[Zy
        rfJnk ;[ i'pB[ XB gS[skBh.. 3..                ihtB dk ;[nt;o rtk fdzdk j?. ;/tk eoB tkbk
              ni? ;[ ikrT[ nk; fgnk;h..                r[of;Zy joh Bkb i[V iKdk j?. ;/te ns/ joh nG/d
    GJhb/ T[dk;h ojT[ fBok;h.. 1.. ojkT[..             j' iKd/ jB.
                jT[w? y'fJ eo/ ;hrko[..                             jfo ek ;/te ;' jfo i/jk..
               sT[ ekwfD ;/i? ot? Gsko[..                            G/d[ B ikDj[ wkD; d/jk..
                                          (gzBk 357)                                              (gzBk 1076)
         fJ; soK pVk jh ;gFN ftuko T[Go e/ ;kwB/                ;/tk d/ wjZst ~ ;wMD bJh r[owfs d/ wow
nkT[Idk j? fe r[of;Zy dk Nhuk ;/tk BjhI j?, ;/tk d/    ~ wB ftu XkoD eoBk jh fJe' fJe ftebg j?.
iohn? wB d/ nzdo gowkswk d/ gqw ~ jkf;b eoBk
                                   /                   ;/tk ~ ;wM e/ jh ;/tk dh okj s/ ufbnk ik ;edk
j?. ;/tk f;oc fe;/ ekoi ~ nzikw d/Bk BjhI j?, fJj      j?.
sK fJe ;kXBk j? wB d/ ;ko/ ftekoK ~ wko e/ fBt                      Jh-1716, okikihg[ow, byBT{ 226 017
e/ ubB dh ihtB iku ~ f;yBk. ;/tk d/ fpBK ihtB                                            w'0 L- 09415960533
                          }ok fdwk| brkT[
 1H fJe' gNVh s/ d' o/b rZvhnK 7 ti/ fet/I nk 6H d' doZ ] s jB s/ T[ B Q K s/
    ;edhnK jB <                                     ep{so p?m/ jB. gfjb/ doZ]s
 2H Fkw dh wK d/ fszB p/N/ jB - fJe dk BK u[nkBh,   s'I i/ 5 ep{so T[v e/ d{;o/ s/
    d{i/ dk BK nfmnkBh j?. shi/ dk BK dZ;' <        p?m ikD sK d'jK doZ]sK s/
 3H fJe doZ]s s/ 23 ep{so p?m/ jB. fe;/ ftnesh      ep{soK dh frDsh pokpo j' iKdh j? gqzs{ i/eo
    B/ pz d { e dh r' b h ubkJh s/ gz i ep{ s o wko d{;o/ doZ]s s'I 5 ep{so gfjb/ doZ]s s/ nk ikD
    fds/. j[D T[; doZ]s s/ fezB/ ep{so pkeh ofj     sK gfjb/ doZ]s s/ p?m/ ep{soK dh frDsh d{;o/
    rJ/.                                            doZ]s s/ p?m/ ep{soK s'I d[rDh j' iKdh j?. d'jK
 4H fJe nzv/ ~ T[pbD ftu 2 fwzN brd/ jB sK 8        doZ]sK s/ ep{soK dh frDsh d;'<
    nzfvnK ~ T[pbD ftu fezBk ;wK bZr/rk <              doZ]s s/ p?m/ ep{so - 25
 5H okw e'b 15 whNo bzph oZ;h j? s/ T[j o'} T[;        (5) 14 fdBK ftu (6) gfjb/ doZ]s s/ p?m/ ep{so - 35, d{;o/
    ~ fJe whNo eNdk j?. oZ;h fezB/ fdBK ftu eZNh       (2) Fkw (3) e'Jh th BjhI feT[[Ife ;ko/ T[Zv ikDr/. (4) 2 fwzN
    ikt/rh.                                            T[Zso L (1) fJe o/b ;t/o/ d/ 7 ti/ s/ fJe o/b Fkw 7 ti/

                                                   (21)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                          cotoh 2013

                 ;Zu wkor doFe Grs oftdk; ih
         Grs oftdk; dk iBw fJ; ;kb Gkos ftu              r[o{ tKr ;ZwkB fdZsk. fJ; wro'I pj[s ;ko/ T[u iks
                                                                                                     Z
25 cotoh ~ wBkfJnk ik fojk j?. Grsh bfjo d/              d/ b'e th T[BQK d/ FoXkb{ pD rJ/. fJ; ;pzX ftu
gqwy ;zsK ftu'I Grs oftdk; fJe ;B. T[j fJe T[u
     Z[                                                  ;qh r[o{ okw dk; ih fbyd/ jB L
e' N h d/ ;z s ;B fiBQ K B/ ;w[ Z u h                                         oftdk; uwko T[;s[fs eo/,
fJB;kBhns bJh ezw ehsk. nZi s'I                                              jfo ehofs fBwy fJe rkJh,
633 ;kb gfjbK Grs oftdk; dk                                                     gfss ikfs T[ s w GkfJnk,
iBw ;[dh 15, 1433 fpeqwh w[skfpe                                               ukfo toB gJ/ gfr nkJh.
23 cotoh, 1376 JhH ~ pBko; d/                                                     Grs oftdk; B/ T[ ; ;w/ I
B/V/ fgzv wzv{o fty/ j'fJnk. T[BQK d/                                       dhnK ;wkfie gq ; fEshnK dh
fgsk dk BK ox{ ns/ wksk dk BK                                               }' o dko FpdK ftu B[ e skuhBh
eowk d/th ;h.                                                               ehsh. T[BQK B/ Gkosh ;wki ftu
         T[j ny"sh ;{do tor ftu'I                                           Xow ns/ eow d/ ftrV/ noEK ~
;B. T[ ; ;w/ I ;wki iksK ftu                                                fBFkBk pDkfJnk ns/ b'eK ftu
tz f vnk j' f Jnk ;h ;wki dh tz v                                           BthI ;wkfie u/sBk g?dk eoB dk
nB[;ko gVQD, gVQkT[D ns/ g{ik gkm                                           :sB ehsk. Grs oftdk;
dk jZe f;o T[uh ikshnK d/ b'eK ~                                           nfXnksfwe wkor d/ nB[ G th
;h. Grs oftdk; feT[Ife uwko                                                 ftnesh ;B, T[j~ ikDd/ goyd/
iksh Bkb ;pzXs ;B, fJ; bJh T[BQK fe;/ nkFow              ;B. fJ; bJh Bt/I ;wki dh w[V ;EkgBk ns/ iBsk
ftu fe;/ r[o{ s'I ftfdnk gqkgs BjhI ;h ehsh go T[j       ftu Xow ns/ eow tZb gqw GktBk g?dk eoBk nkgDk
                                                                                    /
T[u e'Nh d/ frnkBtkB ns/ nB[Gth ftnesh ;B. T[BKQ         co} ;wMd/ ;B. T[BQK dh pkDh s'I ;k~ T[; ;w/I dh
d/ r[o{ ;tkwh okwk Bzd ;B.                               ;wkfie s;tho ;gFN j' iKdh j?. T[; ;w/I fjzd{ Xow
         Grs oftdk; dk rqfj;Eh ihtB pVk ;b              ftu pj[s e[ohshnK nk rJhnK ;B. fjzd{ uko toDK
;h. T[BQK dh gsBh dk BK @b'Bk# ;h. dZf;nk iKdk j?        ftu tzv/ ik u[e/ ;B. tZy-tZy ikshnK ~ tZy-tZy ezw
                                                                       Z
fe T[BKQ dk fJe g[so ;h fi; dk BK @fti:kdk;# ;h.
                   Z                                     tzv/ j'J/ ;B. pqjkwD iks fbyD s/ Xkofwe ekoi
T[BKQ B/ ;kdrh dh f}zdrh r[}koh ns/ jZEh feos eoe/       eodh ;h ns/ ;G s'I T[uh nykT[Idh ;h. ysoh iksh
r[}kok ehsk. fejk iKdk j? fe fJe tko gqwkswk G/y         ~ oZfynk ns/ t?F iksh ~ y/shpkVh dk ekoi ;"fI gnk
tNk e/ ][d ;kX{ d/ o{g ftu nkJ/ ns/ T[BKQ ~ gko; fdZsk   frnk ;h. F[do iksh dk ezw fJBQK fszBk T[u ikshnK
id T[j frnkoK wjhfBnK wro'I nkJ/ sK t/fynk fe            dh ;/tk eoBk ;h A fJ; iksh d/ b'eK dh jkbs pj[s
gko; T[;/ EK s/ fgnk j'fJnk ;h.                          wkVh ;h. T[u ikshnK d/ b'e F{doK ~ Bos eod/
         Grs oftdk; fJe n;kXkoD p[Xh oZyd/ ;B.
                                          Z              ;h ns/ fJ; bJh T[BQK dk F'FD ehsk ik fojk ;h.
fejk iKdk j? fe eKFh d/ okik tho f;zx d/t px/bk          Grs oftdk; feT[Ife BhthI iksh d/ ;B, fJ; bJh
gk; e[M T[u iksK tkfbnK B/ fFekfJs ehsh. oki/ B/         T[BQK ~ th fxqDk dh B}o Bkb d/fynk iKdk ;h. go
Grs oftdk; ~ ns/ fFekfJs eoB tkfbnK pqkjwDK              Grs oftdk; B/ fJj f;ZX ehsk fe gqwkswk dh Grsh
~ dopko ftu p[bkfJnk. pfj; ftu pqkjwD jko rJ/            d/ o;s/ ftu iks-gks e'Jh o[ektN BjhI. gqwkswk dh
ns/ Grs oftdk; d/ ftukoK s'I gqGkts j' e/ T[BQK ~        B}o ftu ;G ftnesh fJe' fij/ jB L

                                                     (22)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                   cotoh 2013
                iksh USk gksh USk                          Grs oftdk; dh r[o{ BkBe d/t ih Bkb
                    USk iBw jwkok                  w[bkeks dk f}eo th fwbdk j?. fJj w[bkeks 1555
              okik okw eh ;/t B ehBh,              fpeqwh ftu j'Jh dZ;h iKdh j? id'I Grs oftdk; 122
                efj oftdk; uwkok.                  ;kb d/ ;B.
          T[; ;w/I fJ;soh ~ xNhnK doik gqkgs ;h.           fus"V dh wjkokDh Mkbh Grs oftdk; dh
T[ B Q K ~ pokpo BjhI ;h ;wfMnk iKdk go Grs        wfjwk ;[D e/ T[BKQ dh Tgk;e pD rJh. T[; dh ~j
oftdk; dh pkDh s'I fJ;soh gqsh ;fseko dh Mbe       whoK pkJh th Grs oftdk; dh u/bh pD rJh ;h.
fwbdh j?.                                          nkyhoh fdBK ftu Grs oftdk; nkgDh gsBh ;w/s
             ;o eh ;ko ;[jkrfB ikB/.               whoK pkJh dh p/Bsh #s/ fus"V ofjD bZr rJ/ ;B ns/
           sfi nfGwkB[ ;[ y obhnk wkB? . .         T[E/ 151 ;kb dh T[wo G'r e/ 1584 ;zws ftu i'sh
             sB[ wB[ d/fJ B nzso[ oky?.            i's ;wk rJ/.
              ntok d/fy Bk ;[B? nGky?.

                      fco eh oe j'fJnk d'jK #u
-    i/ fJe nkw ftnesh th BF/ eodk j? s/ fJe f;Zy th BF/ eodk j?.
-    i/ fJe nkw ftnesh th tgko #u j/okc/oh s/ p/JhwkBh eodk j? s/ fJe f;Zy th tgko ftu j/okc/oh s/
     p/JhwkBh eodk j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th foFts b?Idk j? s/ fJe f;Zy th foFts b?Idk j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th ftGukoh j? s/ fJe f;Zy th ftGukoh j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th d{;fonK dk jZe y'j e/ nwho pBDk ukj[zdk j? s/ fJe f;Zy th d{;fonK dk
     jZe y'j e/ nwho pDBk ukj[zdk j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th gqkgs j'JhnK FeshnK dh d[otos'I eodk j? s/ fJe f;Zy th gqkgs j'JhnK FeshnK
     dh d[otos'I eodk j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th bkbuh s/ M{mk j? s/ fJe f;Zy th bkbuh s/ M{mk j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th tfjwK-GowK d/ ikb ftu cf;nk j'fJnk j? s/ fJe f;Zy th tfjwK-GowK d/
     ikb ftu cf;nk j'fJnk j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th wkfJnk #u yZus j? s/ fJe f;Zy th wkfJnk #u yZus j?.
- i/ fJe nkw ftnesh ftu dP?F s/ Jhoyk dh GktBk j? s/ fJe f;Zy ftu th dP?F s/ Jhoyk dh GktBk j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th ;tkoEh j? s/ fJe f;Zy th ;tkoEh j?.
- i/ fJe nkw ftnesh th xZN fwjBs eoe/ tZX g?;/ b?D/ ukj[zdk j? s/ fJe f;Zy th xZN fwjBs eoe/
     tZX g?;/ b?D/ ukj[zdk j?
- i/ fJe nkw ftnesh th ny"sh BhthI }ks d/ b'eK ~ nkgD/ pokpo do}k d/D bJh fsnko BjhI s/ fJe
     f;Zy th ny"sh BhthI }ks d/ b'eK ~ nkgD/ pokpo do}k d/D bJh fsnko BjhI.
- i/ fJe nkw ftnesh th fBnKg;zd s/ fBogZy BjhI s/ fJe f;Zy th fBnKg;zd s/ fBogZy BjhI.
                                   fco eh oe j'fJnk d'jk #u <
     f;Zy dk fBnkokgD f;o T[;dh t/F-G{Fk #u'I jh BjhI, ;r'I T[;d/ ihtB #u'I th MbeDk ukjhdk j?.
nkU :sB eoe/, nkgD/ ihtB ~ fBnkok s/ y[Fp{dko pDkJhJ/, sK i' f;Zyh dh wfje ;w[Zu/ ;z;ko ftu c?bk
;e/.
                                                                             gowihs f;zx, ;[fuzsB
                                               (23)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                                cotoh 2013

                                        eZ[y s'I epo sZe                                          - i;ftzdo e"o
        Ybd/ ;{oi dh bkbh fiT[I oks dh p[eb ftu ;w'
                                             Z             s'fVnk. B"I wjhB/ d/ roG ftZu
joh ;h. w/ok p/ikB ;oho nkg/ s'I i[nkp d/ fojk ;h. nZyK    ofj e/ wkbe d/ e"se
pzd, jE/bhnK ~ fGT[Id/ jzM{ o[ZeD dk Bkw BjhI ;B b?        d/yD dh swzBk ;h. wkbe dh
oj/.                                                       r'd ftu'I wK dh r'd ftu nk e/
                                                                              I
                 @@wko? oky? J/ e ' nkfg,                  f;qFNh ~ d/yD dh w/oh ykfjF
               wkB[ y e? feS[ Bkjh jkfE##                  ;h. w/ o k ez m pz d eo fdZ s k
                                    (r[0rqz0 ;kfjp 281)    frnk. ;G s'I gfjb/ s/ok Bk
        pko pko r[opkDh dh s[Ze w?~ MzM'Vdh s/ ;tkb        jh sK nkT[ D k ;h i[ p kB s/
eodh fe oZ p d/ nyfsnko fJB;kB B/ nkgD/ jZ E               @@wK## pkpbk bhoK dhnK r[ Z v hnK gN' b / pDk,
fet/I b? bJ/. Bof;zr j'w ftu'I fBebd/ edw xo dh            s/o/ xo ~ fFzrkoB dh ohM ;h w/oh. nzwh ikJ/ tho bJh
pikJ/ r[od[nko/ tZb j' s[o/. fJj ;'u fe gqwkswk jo         sK SK ;h. ;kjK u go' f Jnk ;kj s/ ;[ Z y k-d[ Z y K dh
r[Bkj w[nkc eo fdzdk j?. @@eh oZp w/ok fJj r[Bkj pyF       ;KMhtkb ;K. oZpK w?I r[Bkjrko jK, d'Fh jK. jZEh pZuh
d/trk <## eksb dk Gkrhdko th eksb fizBKQ r[Bkjrko
      /                                                    wotk e/ fet/I ;po eoK. jZEhI, }fjo ghD pokpo j? fJj
j[dk j?. r[o{ xo ftZu p?mh ;K, go ;'uK T[;/ uko fdtkoh
    z                                                      ezw. fJ; pZuh B/ wk;h th pDBk ;h, fe;/ dh GkDih th,
d/ ;w[zdo ftu r's/ yk ojhnK ;B. god/ fgS'I Bo; dh          G{nk th s/ Gshih th < fe;/ bkb dh wK th pDBk ;h.
nktk} B/ edwK dh ukb fyoethI s/ fdb dh XVeD                Xh ftnkj e/ e[VwDh dk foFsk th fBGkT[Idh. d'jsoh
s/i eo dZsh. @@d/y b? pZuh j? fJ; ckow s/ ;kJhB eo'        d/ g?ok bJh gzipK th xVtkT[dh. ftjV/ ftZu T[rbh cVh
                                                                            /            I                 I
j'o eZb ~ ej' fe w[vk ;h fJj rtkjh j? j'o e[M BjhI.##
                     z                          Z          g'sfonK dh g?V Bkb g?V th fwbk e/ s[oBk f;ykT[Dk ;h
w?I w[V e/ d/fynk wBihs fes/ pkjo fBeb rJ/ ;B. w?I         dkdh pD/.
g?B dh B'e tZb fJe B}o sZfenk. fJt/I bZrk fe fe;/ fsZy/
  Z                                                                g[Vg[VhnK ~ d'jK jE/bhnK ftZu x[ZN f;o dod
yzio dh Bze y{B o{gh f;nkjh dk v'ek bkJh Bo; tb'I          xZN eoB dh e'fFF eo ojh ;h dod ;h iK w/o/ r[Bkj
cVkJ/ ckow s/ wb'-wZbh ;kJhB eo rJh j't/.                  dh ;}k. w?I T[mh s/ G?D d/ wzi/ dh pkjh s/ p?m rJh. Bk
        r[odtkfoU fBeb f;ZXk xo gj[uh. n"y/ ;"y/ u[b/
                                        z              Z   ukj[dhnK th g[S p?mh, @@s[;hI w?~ fJ; r[Bkj ftZu Fkwb
                                                                z         Z
u"Ie/ dk ezw fBgNk oks dh o'Nh b? e/ fco xo'I fBeb         feT[I ehsk < fi; dh Bk e'Jh ;}k j? s/ Bk w[nkch. eh s{z
gJh. fNcB p?v bkrb/ N/pb s/ oZy o'Nh bJh gb/N u[eh
               Z                                     Z     e[Vh BjhI ;h. g[ZsK tKr BjhI gVQh < wz[fvnK s'I tZX gke
jh ;h fe T[jh fdB tkbk fuowuh ftu w'fJnk fJB;kBh           s/ w}p{s ;'uK b? ;wki ftu BjhI ftuoh < T[u/ nj[d/ s/
                                                                                                         Z
p'N w/oh o{j ~ nzdo sZe fXqeko gk frnk. w/oh, ;}k e'Jh     BjhI p?mh < eh s[;hI fgT[ d/ ftjV/ dh o"De BjhI ;h.
BjhI ;h, Bk jh T[; eksb wK dh ;}k feT[I fe eksb            wodK s'I tZX fdqVQ fJokd/ ;B. nZi ;'uk ftZu fBxko feT[I
n"os, rtkj n"os, e[Zy ftZu woh th sK n"os jh ;h.           nkfJnk < G?D B/ w/o/ jZE ~ nkgD/ fBZx/ jZEK ftZu x[ZN
;[fozdo ~ jZE o'Nh dh gb/N cVk w?I bkrb/ p?v s/ b/N        fbnk. T[; dhnK G[ZpK s/ jzM{nK B/ T[; dh nktk} ~
rJh. oks ;h fe phsD dk Bk BjhI ;h b? ojh. e[Zfsnk          fEoek fdZsk go w?I ;wMdh ;K T[; dh p'bh. feT[Ife
dhnK nktk}K B/ w?~ fyVeh tZb bJh w}p{o ehsk. godk          f}zdrh d/ d[yK d/ Eg/fVnK ftu eJh tko gfjbK th rZb
                                                                        Z
gk;/ eo Mksh wkoh s/ nkg w[jko/ GZp fBeb rJh nypko         bZr o'JhnK ;K.## ;[fozdo d/ nzdo'I fJZe e;e ijh T[mh
dh ypo ;Zu j' fBpVh. fJB;kBh p'N ~ e[s/ X{j oj/ ;h.
                                           Z               i' dod n;h ;[Dd/ d/yd/ jK w/oh podkFs s'I pkjo ;B.
w[V wzi/ s/ nk p?mh. jzMnK dh bVh s/ ;tkbK dh MVh ftu
                        {                                  XhnK Bkb gb gb j[zd/ pbksekoK B/ w?~ eksb pDk
T[bMh j'Jh ~ fJzM bZfrnk fit/I T[j w'Nh pZuh T[j p?mh      fdZsk. fJj nypko dhnK ;[oyhnK @@YkJh wjhB/ dh pZuh
j't/. wK Bkb o[Z;h s/ wk;h s'I gZ[S ojh j't/. d;' w/ok     dk pbkseko, 11 ;kb dh wK pDh, wzd p[Xh pZuh j[dh ojh
                                                                                                   Z         z
r[Bkj eh < i' s[;hI gqwkswk Bkb'I w/oh i[Vh ;[os ~         pbkseko dk fFeko, 70 ;kbK dh n"so Bkb ;w{fje
                                                       (24)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                              cotoh 2013
pbkseko. nfXnkge tb'I ;e{b dh wk;{w pZuh Bkb HHH.         ;[DkJh iKdh j? < wK Xh ~ iBw fdzdh j? eow BjhI. pZ;
       w[Zy d'Fh wod j? fco th d'Fh n"os ~ jh ;kps        eo'. oZp d/ tk;s/ p; eo'. fJj n"os s/ }[bw. w/o/ jh
ehsk iKdk j?. wK tb'I g[so dh jh ukjDQK feT[I ehsh iKdh
                        Z                                 t/jV/ w/oh nkpo{ ;o/ pk}ko fBbkw Bk eo'. fes/ fe;/
j?. fJj fBZs dhnK ezpkT{ xNBktK, wod ns/ ;wki g[so  Z     Bekp j/mK b[fenk fujok fes/ s/oh jh nkgDh Xh-G?D dk
fpBQK, n"os dk fiT[Dk jokw eo fdzd/ B/. fgT[ pokpo        BK j't/. fJZe esb dh ;}k w"s j?, b'e' e[Zy #u woh
T[wo d/ ibkd g'soh dh T[wo dh pkbVh dh fJ}s dk            pkbVh d/ frnkoK foFfsnK dh w"s j[zdh j? go fe;/
xkD eod/ ;[Dhd/ jB. wK dh T[wo pokpo n"os d/              ftjV/ ;ZE BjhI ftSdh BK e'Jh wksw j[zdk j?. e'Jh jzM{
g/N dh G[Zy fwNkT[D dk w[Zb ekb/ Bekp j/mK j[zd/ }[bw     BjhI feodk. nkT[ w/o/ fdZb d/ t/jV/ dh ;ZE s/ fJBQK
jB. oZp o{gh vkeNo$Bo;K i' fuZN/ fbpk; ftZu nfij/         frnkoK esbK dk wksw sK wBk bJhJ/ . ed' I ysw
eksb pD iKd/ jB. T[jBK ~ fe; efNjo/ ftZu ;ik              j'J/rk fJj @@e[Zy s'I epo sZe## dk ;o.


                               ÃòÅîÆ Çòò¶ÕÅé§ç
        ÁµÜ 寺 ÕðÆì AE@ ÃÅñ êÇÔñź                                   ÇÕzôéÅ îá çÆ ÃæÅêéÅ ÕñÕµå¶ é¶ó¶
AB ÜéòðÆ, AHFC é±§ îź í±òé¶ôðÆ ç¶òÆ                                  ÕÆåÆ Ü¯ ÇÕ ÁµÜ åµÕ ÇòÇçÁÅðæÆÁź
Áå¶ ÇêåÅ ÇòôòéÅæ çµå ç¶ Øð ÇÂÕ                                        é±§ èÅðÇîÕ ÇõÇÖÁÅ å¶ ÚÇðµåð
ÁÇÜÔ¶ ìÅñÕ é¶ Üéî ÇñÁŠܯ ÇÕ íÅðå                                     ÇéðîÅä ìÅð¶ ÇõÇÖÁÅ ç¶ ðÔ¶ Ôé Í
ÇòÚ ÔÆ éÔÆº, Ãׯº ÃÅðÆ ç°éÆÁÅ ÇòÚ                                     íÅðå ÇòÚ Áé¶Õ æÅòź Òå¶ Ø°§îä
ÇÂÕ ÚÅéä î°éÅð¶ çÆ åð·Åº ÚîÇÕÁÅ Í                                     Áå¶ ðµì é±§ êÅÀ°ä çÆ åñÅô ÇòÚ AA
ÇÂà ìÅñÕ çÅ Üéî ÕñÕµåÅ ÇòÖ¶                                           Ãå§ìð AHIC é±§ À°Ô ÁîðÆÕÅ ç¶ ôÇÔð
Ô¯ Ç ÂÁÅ Í ÇÂà çÅ ìÚêé çÅ éźÁ                                        ÇôÕÅׯ ÇòÖ¶ èðî îÔźçî¶ñé ÇòÚ
éÇð§çð çµå ÃÆ, ܯ ìÅÁç ÇòÚ ÃòÅîÆ                                      ÇÔµÃÅ ñË ä ñÂÆ íÅðå òµñ¯ º ÇÂÕ
Çòò¶ÕÅé§ç ç¶ éźÁ éÅñ êzÇõè Ô¯ÇÂÁÅ                                   çÇéÁÅÃÆ ç¶ ð±ê ÇòÚ ×¶ Í ÁÅêä¶
Í À°Ã çÆ î°ãñÆ ÇõÇÖÁÅ Øð ÇòÚ ÔÆ                                      CE Çî§à ç¶ íÅôé ÇòÚ ÃòÅîÆ
Ô¯ÂÆ Áå¶ ìÅÁç ÇòÚ ÃÕÅÇàô ÚðÚ                                          Çòò¶ÕÅé§ç é¶ ÇÂÕ ÔÆ ×µñ Òå¶ ÷¯ð
ÕÅñÜ ÕñÕµåÅ ÇòÖ¶ AHHD ÇòÚ ìÆ. ¶. åµÕ Áðæ-                ÇçµåÅ ÇÕ ÃÅð¶ èðîź çÅ î±ñ î§åð ÇÂÕ ÔÆ ÔË,
ôÅÃåð Áå¶ ï±ðêÆé ç¶ôź ç¶ ÇÂÇåÔÅà ÇòÚ ÇòµÇçÁÅ             Õ¶òñ ðÃå¶ òµÖð¶-òµÖð¶ Ôé Í ÃÅð¶ èðî êzîÅåîÅ
ÔÅÃñ ÕÆåÆ Í ÃòÅîÆ ÜÆ é¶ ô°ð± ÇòÚ ÔÆ ò¶ç,                  åµÕ êÔ°§Úä ç¶ ÔÆ ðÃå¶ çµÃç¶ Ôé Í ÁîðÆÕÅ ÇòÚ
À° ê Çéôç, íÅ×òå ׯåÅ Áå¶ ðîÅÇÂä ÇòÚ                      E ÃÅñ ðÇÔä ç¶ ç½ðÅé À°é·Åº é¶ ò¶çźåÕ Ã°ÃÅÇÂàÆ
Çéê°§äåÅ ÔÅÃñ Õð ñÂÆ Í À°é·Åº é±§ Õ°ðÅé Áå¶               çÅ ×áé ÕÆåÅ Í AHIE Áå¶ AHIF ÇòÚ ç¯ òÅð
ìÅÂÆìñ çÅ òÆ ÖÅÃÅ Ç×ÁÅé ÃÆ Í ÕÅñÜ ç¶ Çê§zÃÆêñ             À°Ô ǧ×ñ˺â òÆ ×¶, ÇÜæ¶ À°é·Åº ÇîÃàð ÇéòÇçåÅ
ÇòÇñÁî Ô¶ÃåÆ é¶ À°é·Åº ìÅìå ÇÂÔ ÇÕÔÅ ÇÕ î˺               Áå¶ êzÇõè ÇòÇ×ÁÅéÆ îËÕà î±ñð éÅñ ÁÅÕÃë¯ðâ
ç±ð-ç±ð åµÕ ذ§î Õ¶ ÁÅÇÂÁÅ Ôź êð îËé±§ ÁÇÜÔÆ             ï±éÆòðÇÃàÆ ÇòÚ î°ñÅÕÅå ÕÆåÆ Í îÂÆ AHIG
êzÇåíÅ çÅ ÇòÇçÁÅðæÆ ÁµÜ åµÕ éÔÆº ÇîÇñÁÅ Í                 ÇòÚ ê§ÜÅì ïÅåðÅ ç½ðÅé À°é·Åº ÁÅðÆÁÅ ÃîÅÜ
ÃòÅîÆ Çòò¶ÕÅé§ç ç¶ ×°ð± ÃzÆ ðÅî ÇÕzôé êðîÔ§Ã              Áå¶ ÃéÅåî èðî ç¶ ×°ð±Áź é±§ ÇÂյᶠðÇÔ Õ¶ Õ§î
é¶ ÇÂÕ òÅð Çòò¶ÕÅé§ç 寺 ê°µÇÛÁÅ ÇÕ å°Ãƺ ÕçÆ             Õðé çÆ êz¶ðéÅ ÇçµåÆ Í ÃòÅîÆ ðÅî åÆðæ é±§ ò¶çź
êzîÅåîÅ é±§ ò¶ÇÖÁÅ ÔË åź ÃòÅîÆ ÜÆ é¶ ÒÔÅºÒ ÇòÚ           çÆ ÇõÇÖÁÅ ç¶ Õ¶ ÁîðÆÕÅ ÇòÚ ò¶ç êzÚÅð Õðé
À°µåð Çç§ÇçÁź ÇÕÔÅ ÇÕ Ôź ÇÕ ÇÜò¶º î˺ å°ÔÅé±§ ç¶Ö       çÅ Õ§î ïÇêÁÅ Í Á§å ÇòÚ D ܰñÅÂÆ, AI@B é±§
ÇðÔÅ Ôź Í ñ×í× F ÃÅñ À°Ô ÃòÅîÆ êðîÔ§Ã ç¶                 CI ÃÅñ çÆ Û¯àÆ À°îð ÇòÚ ÔÆ ÇÂà ç°éÆÁÅ é±§
Ú¶ñ¶ ìä¶ ðÔ¶ å¶ À°é·Åº ç¶ îðé 寺 ìÅÁç ðÅîÅ               ÁñÇòçÅ ÕÇÔ ×¶ Í
                                                      (25)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                              cotoh 2013

              r[opkDh ;ze/ s e" F ;0 fgnkok f;zx @gdw#
                                  -2
         T[ v h;k L- T[vh;k iK T[Vh;k Gkos dk fJe      ejk T[ v h;/ wiB[ ehnk, fenk w;hfs f;o[ BKJ/ I . .
gqKs j? fi;d/ @g[oh# Bkwh Bro dk @irBBkE# wzdo         fdb wfj egN[ fBtki r[ i ko? , fenk ji ekp? iKJ/ I . .
s/ eBkoe dk @;{oi-wzdo# d/F Go ftu gqf;ZX jB.                                         (gqGksh epho gzBk 1349)
fJ; 665 c[N bzw/ 644 c[N u"V/ s/ 192 c[N TZ[u/ wzdo             T[ d k;h L- Gkos ftu eJh fpoes ;zgqdktK
ftu irBBkE (feqFD) s'I fJbktk pbokw s/ ;[GZdqK         jB fit/I ;zfBnk;h, t?okrh, T[dk;h nkfd. fJj frq;s
dhnK uzdB-w{oshnK pDhnK j'JhnK jB. wzdo d/             ihtB fpshs eoB dh EK fsnkr t?okr ~ tX/o/
nkb/-d[nkb/ 22 c[N T[uhnK dhtkoK s/ pkjob/ gk;/ 65     wjkBsk fdzd/ ;B. r[opkDh d/ jtkfbnK s'I ;gZFN j?
c[N u"Vh ;Ve j?. r[o{ BkBe ;kfjp B/ irBBkE g[oh        fe fsnkr wkor ngDkT[Dk fJBQK dk ftF/F nuko
d/ gzfvsK ~ T[gd/F fdzfdnK fJE/ @rrB w? Ekb[ oft       ;h L-
uzd dhge pB/# nkosh dk T[ukoD ehsk ;h s/ fJE/ jh               w'Bh w'B Xkoh, ;fBnk;h pqjwukoh
pzrkb d/ gqf;ZX ;zs u?sBd/t Bkb nkg dk w/b j'fJnk
                        z                                              T[ d k;h, T[ d kf; oksk..
;h. i/m jkVQ d/ wjhfBnK ftu @fJFBkB :ksok# s/ @oE                                               (f;oh 5, gzBk 81)
:ksok# d/ Gko/ g[op brd/ jB id'I fe d/F Go ftu'I                T[dk;h dk Fpdh noE, ;z;ko s'I T[dk;hBsk
t?FDt :kso{, doFB fJFBkB bJh fJE/ gj[ud/ jB.
                                          z            XkoB eoB tkbk j?. gzdqthI ;'bQthI ;dh ftu ni/jh
gfjb/ T[s;t ;w/I w{osh ~ fJFBkB eokfJnk iKdk s/        fsnkrh ;zgqdk w"i{d ;h Gkt/I fJ; dh oj[-ohfs dk g{o
d{i/ T[s;t ;w/I jkV ;[dh d{i ~ irBBkE dh w{osh         t/otk BjhI fwbdk. r[o{ ;kfjp nB[;ko T[j' frq;sh
dh @oE-:ksok# j[zdh j?, fJj oE ;'bK gjhnK tkbk         s/ T[j' ;Zuk T[dk;h j? fi; B/ ;fji tkbk ihtB fpsk
j[dk j? fi; ~ FoXkb{ pV/ ukT[ s/ FoXk Bkb fyud/
    z                                                  e/ nksw-gSkD ehsh j?. e/tb @;z;ko fsnkr# wkso
jB. g[okD/ }wkB/ ftu fJ; oE j/m nk e/ woBk th          Bkb fJj gdth gqkgs BjhI jz[dh L-
w[esh dk ekoD wzfBnk iKdk ;h.                                          ;' frojh ;' dk;[ T[dk;h
         fJ; w{osh dh ejkDh fJj dZ;h iKdh j? fe id'I              fifB r[ o w[ f y nkg[ gSkfBnk..
fJe fFekoh B/ ;qh feqFD ih ~ wko e/ fJe doZys                                               (gqGksh 1, gzBk 1332)
j/m ;[N fdZsk sK fe;/ f;nkD/ B/ bkF ~ ;zd{e ftu gk
      Z                                                         fgS'I ik e/ r[o{ BkBe ;kfjp d/ ;g[so pkpk ;qh
                                                                                                       Z
fdsk. ftFD{ B/ oki/ fJzd-d:[wB ~ nkfrnk ehsh fe
                          q                            uzd d/ FoXkb{ ;kX{ th @T[dk;h# BK Bkb gof;ZX
;qh feqFD dhnK jZvhnK gk e/ ftFteowk s'I fJ;dh         j'J/, FkfJd fJj e[M g[oksB gozgok dk gqGkt ;h.
w{osh pDtkU. ftFeowk B/ Fos bkJh fe i/ w/o/ ezw                 T{ X " L- fjzd{ g[okDe eEktK nB[;ko T{X' ;qh
ftu fe;/ soQk dk dyb Bk fdsk ikt/ sK w?i w{osh pDk     feqFB ih dk Grs ;h. i' d/tGkr dk g[sq s/ foFs/ ftu
fdnKrk go oki/ s'I ofj B j'fJnk, T[j jcs/ fgS'I w[V    ;qh feqFD ih dk ukuk brdk ;h s/ T[i fJj ;qh feqFD
                                                                                                  I
g[SD bJh nk frnk, fi; eoe/ ftFeowK fJ; ~ ftZu/
  Z                                                    ftu v{zxh Grsh GktBk oZydk ;h. fJj r'eb s'I
SZv e/ ubk frnk s/ jZE g?o pD B ;e/. oki/ B/ pqjwk     r' g hnK d/ ;z d / ; / b? e/ fpq z d kpB ;q h feq F B ih ~
~ p/Bsh ehsh sK T[j go'js pD e/ nkfJnk s/ fJ;          gj[ukfJnk eodk ;h ns/ fJe tko d[nkoek s'I fpqdkpB
                                                           z                                                 z
w{osh ~ nZyK, nkswk s/ ;Zsk gqdkB ehsh. j[D fiE/       ;qh feqFB ih dk ;zd/F, r'ghnK gk; fbnkfJnk ;h.
FoXkb{ fJ; d/ doFBK bJh nkT[d/ jB, T[E/ fJ; EK
                                  I                    fJ; ~ feqFB ih d/ nfBzB GrsK ftu frfDnk frnk
d/ fJFBkB dk pVk wjksw wzBd/ jB. gozs{ ;zs Grs         j? L-
s/ r[o{, shoE fJFBkB wksq ~ T[Zuk eow-Xow BjhI               ne q
                                                       T{X" ne{o fpdo[ r[D rkt? ;opksw[ fifB ikfDU..
wzBd/, fJ;/ bJh fejk j? L-                                                (;tJhJ/ wjb/ gfjb/ e/, gzBk 1390)
                                                   (26)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                             cotoh 2013


                                           eZ p i - 1
      ep} dk w[Zy ekoB ykD ghD dh rVpVh j?. ;'                  sob j' iKdk j? s/ gkuB mhe soQK Bkb BjhI j'
fJ; s/ ftuko eoBK }o{oh j?.                                     gkT[Idk fi; eoe/ ep} j' iKdh j?.
1H f}nkdk o[yk G'iB eoBK - vpbo/Nh, ;Ze/ nBki   [         10H ;"D s/ ikrD dk ;wK fB;us BK j'DK - BhId
      N';N s/ f}nkdk sb/ G[B/ gdkoE fpbe[b y[Fe j[d/
                           Z                          z          dh ewh d/ ekoB G'iB ftu o[uh xZN j' iKdh
      jB. fJj wb ~ ;[ek fdzd/ jB fi;d/ cb;o{g                    j?. fi; dk wkVk n;o nzsVhnK s/ g?Idk j? i'
      ep} j' iKdk j?.                                            ep}h dk ekoB pDdk j?.
2 H }o{os s'I f}nkdk ykDk - f}nkdk ykD dk noE                    T[go'se e[M G'iB dhnK }o{osK d/ ekoB ep}
      j?, fBebD tkb/ gdkoEK dk f}nkdk wksok ftZu          j' iKdh j?. fJ; bJh fJ;dk fXnkB oZyDK }o{oh j?.
      fBowkD i' gkuB szso d/ ezwK ftZu o[ektN g?dk        w'N/ s"o s/ t/yhJ/ fe eh ykJhJ/ s/ eh BK ykJhJ/. fJ;
      eodk j?. f}nkdk fBebD tkb/ gdkoEK s/ nDgu/          s/ fXnkB d/Dk pj[s }o{oh j?.
      G'iB Bkb ep} j' iKdk j?.                            eh ykJhJ/ s/ eh BK ykJhJ/ <
3 H fpBK G[Zy d/ ykDk - fJj th }o{os s'I f}nkdk ykD              ;[do f;js gqkgs eoB iK ep} s'I puD bJh
                                                                   z
      d/ pokpo j?. ;' fJj th fJe ep} dk ekoB j?.          fJj }o{oh j? fe n;h ep} g?dk eoB tkb/ gdkoE
4 H fpBK upkT[D d/ ykDk - G'iB ~ mhe soQK Bkb             ykD s'I gqj} eohJ/. f;js ftrkVB tkb/ gdkoE fJ;
                                                                      /
      Bk upkT[D eoe/ nzsVhnK d/ ezw s/ p'M tZX iKdk       gqeko jB -
      j?. G'iB mhe sohe/ Bkb gudk BjhI fJ; bJh            1H szpke{ (iodk, y?Dh, phVh, f;ro/N s/ f;rko d/
      fJj th ep} dk ekoB pD ikdk j?.                             o{g ftZu)
5 H G' i B eoB d/ ;w/ I ftZ u d/ o h eoBK - fJ;dk         2H ekch, ukj ukeb/N, ekjtk,e'eke'bk nkfd.
      ep} Bkb f;ZXk ;pzX j?. nzsVhnK dk s/ rozEhnK        3H Bwe dh f}nkdk tos'I.
      dk fJe o[NhB j[dk j? i' ;w/I s/ BK ykD Bkb o[ektN
                      z                                   4H Fokp dh tos'I.
      g?dk eodk j?. fJj th ep} ~ iBw fdzdk j?.            5H B[e;kB eoB tkb/ w;kb/.
6 H G'iB pko-pko ykDk - G'iB pko pko ykD Bkb              6H ;c/d uhBh, ;c/d w?dk s/ tB;gsh fxU s/ fJ;
      gkuB szso s/ n;o g?Idk j?. pko pko ykD Bkb                 Bkb pDkJ/ rJ/ ;ko/ gdkoE, gkto'Nh, fp;e[N,
                                                                 g{Vh, BwehB s/ nkJh; eohw nkfd.
      gkue o; th mhe sohe/ Bkb ;okfts BjhI j' gKd/
                                                          7H ;ko/ gqfeqnkrs gfoeqs, fvZpk pzd s/ c?eNohnK
      fJ; bJh G'iB nZX guk j'fJnk nzsVhnK ftZu XZe               ftZu pDkJ/ rJ/ gdkoE.
      fdZsk iKdk j?, fJj th ep} dk fJe ekoB pDdk          8H ;ko/ pk;h s/ d[orzfXs gdkoE.
      j?.                                                 9H ;kohnK o;kfJDe dtkJhnK. fiE'I sZe ;zGt j'
7 H ukj s/ ekch f}nkdk ghDk - ukj ftZu N?fBB                     ;e/ dtkJhnK b?D s'I gqj/} eo' BjhI sK e/tb
      j[zdk j? i' fe nzsVhnK d/ ezw ftZu o[ektN g?dk             w}p{oh ftZu jh bt'.
      eodk j?. fi; eoe/ ep} dk iBw j[zdk j?.              10H wekB, pkr s/ y/s d/ ;ko/ }fjohb/ fSVekn
8 H ck;N c{ v s/ }z e c{ v dk ;/ t B iK sfbnk                    tkbhnK ykD dhnK uhiK.
     G[ z f Bnk ykDk - fJ; ftZu ckJhpo BjhI jz[dk.        11H BK ykD :'r gdkoE ftu'I nKvk, wk;, wSbh,
      f}nkdk w;kb/, t;k s/ j['o ngqfeqse uh}k ~                  sb/ G[zB/ gdkoE, gkB w;kbk, gkfbF ehsk
      tosD d/ ekoB ep}h j[zdh j?.                                j'fJnk uktb, fwou w;kb/ nuko nkfd th
9 H yKd/ ;w/ I gkDh ghDk - fJ; Bkb ykDk f}nkdk                   Fkwb jB.              (pkeh nrb/ nze ftZu)
                                                      (27)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                               cotoh 2013

                        f;Zy Xkowe gqFB'Isoh                                            - o/ D { e k ;opihs f;z x
gqFB L    ;[ y wBh ;kfjp dh u" E h n;Ngdh dk e/ I d oh          gz i fteko ekp{ ftu nk iKd/ jB ( five evil
          Gkt eh j? <                                           passions controlled)
T[Zso L   fJ; n;Ngdh ftu r[o{ gksFkj nzRkD ns/                  wB[y fBwosk ftu ;G Bkb fwZm/ puB p'bdk j?
                                                                    Z
          r[DjhD iht ~ g/qoDk eod/ jB fe fi; dh                 (humbleness)
          feogk Bkb s?~ ;G e[M fwfbnk j? T[; ~ ;dk              wB p[o/ puB BjhI p'bdk ;r'I fNe iKdk j? (talk
                                                                becomes fascinating)
          fus ftu oZy. Ujh nzs sZe s/ok ;jkJh j'trk. /
          fi; gqG{ dh feogk Bkb s?~ L                           t?oh th fwZso bZrd/ jB (enemies befriend)
                                                                wzd/ gk;/ g?o BjhI iKdk (no swerving from good
          Xosh T[Zs/ ;[y fwfbnk (comforts on earth)
                                                                path)
          gZ[so, Gok, fJ;soh fwb/ (merriments with
                                                                e'Jh wB[y G?Vk BjhI fd;dk (no one looks vile)
                                                                          Z
          children, brothers, wife)
                                                                jT[w? dk skg T[so iKdk j? (fever of pride
          mZvk gkDh fwfbnk                                      leaves)
          ;[Zy d/D tkbh jtk s/ nw'be nZr fwbh                   wB dh GNeDk w[ Z e iKdh j? ( mind never
          J/B/ o; gdkoE fwb/                                    wanders)
          jZE, g?o, ezB, nZyK, ihG fwb/                         jo EK gowkswk ~ t/ydk j?
          T[; gqG{ ~ ;dk u/s/ oZy.                       gqFB L pq j wfrnkBh e" D j[ z d k j? <
gqFB L    ;[ywBh ;kfjp dh gzithI n;Ngdh dk e/Idoh T[Zso L fi;d/ wB ftu gqG{ tZ; ikJ/, T[j gqG{ ~ ig/ ns/
          Gkt eh j? <                                           T[; s'I fJbktK fe;/ j'o tZb fXnkB B eo/, T[j
T[Zso L   fJ; n;Ngdh ftu gksFkj iht ~ ;wMkT[Id/                 pqjwfrnkBh pD iKdk j?. nfijk wB[Zy
          jB fe d/Djko gqG{ ~ SZv e/ j'o gk;/ GNeD              ftekoK tZbI' p/dkr ofjzdk j? (uncontaminated
                                                                by evils)
          Bkb e[M BjhI fwbdk.
gqFB L    uz r h ;z r s eoB d/ eh-eh bkG jB <                   gkgK ~ ;kV fdzdk j? (sins burnt)
                                                                ;G ~ fJe B}o Bkb d/ y dk j? ( treats all
T[Zso L   r[ow[yK ns/ ;kX iBK d/ bkb ;zrs eoB Bkb
                                                                equally)
          wB[Zy dk w[Zy T[Zib j[zdk j? (face brightens)
                                                                tZ v k ftFkb fjodk pD iKdk j? ( great
          ftekoK dh w? b fwN iKdh j? ( filth of sins            tolerance)
          vanishes)                                             wB ftu ftFkb ukBD j' iKdk j? ( mind
          jzeko d{o j[zdk j? (pride vanishes)                   enlightens)
          uz r h ws nkT[ I d h j? ( divine knowledge            ;ZiD s/ t?oh fJe ikgd/ jB (friends and foe
          revealed)                                             alike)
          gq G { nz r ;z r ikgdk j? ( God is seen just          wB BhtK ws T[uh j[dh j? (humble in mind but
                                                                                Z z
          nearby)                                               exalated in wisdom)
          ;kok b/yk fBpV iKdk j? (All accounts settled)         T[;d/ ed/ wzd/ eow BjhI j[d/ (commits no evil)
                                                                                            z
          Bkw o{g osB bZG g?Idk j? (name jewel)                 ;dk fjod/ ftu rohph s/ goT[geko dk ukn
          wB[y ;dk fyV/ wZE/ ofjzdk j? (ever flourishes)
              Z                                                 pfDnk ofjzdk j? (humble and philanthropist)
                                                       (28)
-7                            gzikph ;[wB wkf;e




(29)
       - Harkrishan Singh Puneet, U.K.
                                         cotoh 2013
gzikph ;[wB wkf;e                                                           cotoh 2013

    wK p'bh gzikph d/ ftZ;od/ nZyo-1
špk                T[Zuk                    fonzkg   s          nkeh
izrh{kk             T[vhe                    ;krk;kr             nktkikJh
;Ru] dksf'k'k       T[gokbk                  raxh] foifRr        n'fynkJh
mlh rjg             T[t/I                    Bhd mlh rjg         fJB fpB
deh                 T[DskJh                  ,d=rk               fJeZm
mruk                Uvk, UBK                 phy                 fJb
ml le;              Ud'I                     bZ";kZ              Jhoyk, ;kVk
jpukRed             T[;ko{                   lfpo                ;eZso
vksV] ijnk          Ujbk                     Qsduk  a            ;Z[NDk
fcYdqy] drbZ        T[Zek                    'kekZuk             ;zrDk
Qkyrw] b/kj m/kj    T[obk gobk, T[o/ go/     ?kuk                ;zxDk
vuqokn              T[bEk                    pksV                ;ZN
ijk;k               Ugok                     cqykuk              ;ZdDk
izfl)               T[Zxk                    fuea=.k             ;Zdk gZso
fxykQ               T[SkV                    iwjk                ;p{sk
csodwQ              T{s                      fjDr] [kkyh         ;ZyDk
Åcuk                neDk                     nsus ;ksX; gks      ;odk pDdk
?kqb;k¡Z            noph                     ljy                 ;[ykbk
vkx tykuk           nZr pkbBk                xyk                 ;zx
eku] xSjr           nDy                      ls/k a              ;zBQ
vueksy              nDw[Zbk                  tyk nsuk            ;kV d/Bk
dksguh              noe                      fd'kfe'k            ;"rh
dguk                nkyDk                    NM+h                ;'Nh
?kkslyk
     a              nkbQBk                   MaMk                ;'Nk
ge                  n;h                      tathj               ;zrb
gekjk               ;kvk                     nhed                f;UIe
blh izdkj           nfijk                    HksV
                                                a                ;[rks
vk¡lw               nEo{, jzM{               lqUnj] [kwclwjr     ;[Dzyk, ;'jDk
vafre               nzsbk                    lans'k              ;[B/jk
va/kk&/kq¡/k        nzB/tkj                  xqIrpj@Hksnh        ;{jk
dgkor               nykD                     de yEckbZ&pkSMkbZ
                                                             +   ;"Vk
izxfr'khy           nrKjtX{                  okyk LFkku
O;FkZ] Qtwy         nikJhI                   iz;ksx esa ykdj     jzvkT[Dk
vyx&vyx             nv nv                    iqjkuk djuk
,M+h                nZvh                     izR;sd              jo/e
;kj                 nkVh                     ck<+                jV
LokfHkeku           nDy                      rjcwt               jdtkDk
vn`f"V] xqIr        nDfvZmk                  nqdku               jZNh
izk<+
   S                nXyV                     cjkcj dh mez dk     jkDh
csijokg             nt/;bk                   Nkrh                fjZe
                                           (30)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                                                 cotoh 2013

                                       ;[wB tor gj/bh - 08
!




 21 cotoh se fwbD tkb/ ;jh itkp s/ 500 o{ 0 d/ fJBkw fdZ s / ikDr/ . fJe s' I finkdk ;jh itkp j' D s/
 fJBkw pokpo-pokpo tz f vnk ikJ/ r k. ;g/ f bz r dh rbsh, efNz r ns/ n' t o okJhfNz r ;theko BjhI ehsh
 ikJ/ r h. gfsq e k ftZ u Sg/ ;jh T[ Z s o Bkb jh j{ p j{ fwbkB io{ o h j? ns/ c' N ' ekgh tkb/ ckow s/ T[ Z s o BjhI
     wz B / ikDr/ . fJ; gj/ b h d/ ;ko/ itkp gz i kph ;[ w B neN{ p o 2012 s' I pkd d/ nz e K ftZ u w" i { d jB.
                                                                                            ;[wB tor gj/bh - 07
                                                                                                dk ;jh T[Zso




                        210987654321
                        210987654321
                        210987654321
                        210987654321
                        210987654321
                        210987654321
                        210987654321
                        210987654321
                        210987654321
                        210987654321
                                                                                          SgkJh dh rbsh ekoD gq0 16 dk T[Zso
                                                                                          p/ p / BkBeh iK BkBeh d' B ' mhe jB.
       BK HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH
       gskHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHc' B $w' 0 HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH
         G/iD dk gsk L gzikph ;[wB, 215$295 e, ;[GkF wkor, d[rktK, byBT{
    T[Zs'I    fEZb/ L-                                                 yZp/ s'I ;Zi/ L-
    1-       f;;N'fbe HHHHHHHH dh wkg j?                       (6)     2- Y/bh                                           (2)
    3-       feqsh                                             (3)     5- wZdok; jkJh e'oN d/ ;kpek uhc i;fN;            (7)
    4-       t?s{ok HHHHHH dk tk;h ;h
               I                                               (3)     7- nsb/T d/ wzdo dk tiho                          (6)
    6-       e?bhc'oBhnK dk Gkosh w{b dk ;K;d                  (4)     8- uofus phph HHHHHHHHHHHHH iJh                   (6)
                                                                       10- HHHHHHHHHHH s/ r[o{ wjoki B/ nZe dhnK e{pbk
                                                                                                                   z
    9-       fjzd{nk w[skpe ;tor dk oZ{y                       (4)           SehnK                                       (6)
    11-      mzv                                               (2)     12- ;skoK ;' HHHHHHHHHH ftu pkpk oDf;zx ;jhd j'J/ (4)
    13-      eth vk0 joh f;zx dk T[g BK                        (3)     15- iwkdko y[Fjkb f;zx HHHHHHH dk tk;h ;h         (3)
    14-      fjzd{ j'D eoe/ eo d/Dk g?dk ;h
                                       I                       (3)     16- pkpk okw f;zx BkwXkoh HHHH Ffjo ftu Fjhd j'J/ (3)
    19-      Bwki s'I gfjb/ dh feqnk                           (2)     17- d/teh d/ fgsk                                 (3)
    20-      yk e/ Sv fdZsk G'iB                               (3)     18- ib gokgs j[dk j?. z                           (2)


                                        ;[wB tor gj/bh - 07 d/ fti/sk
     ;jh itkp d/D tkbh phph ofwzdo e"o byBT{ ~ 1000 o{g? dk fJBkw fdZsk ik fojk j?. phph pbftzdo e'o byBT{ ~ nZS/
gq:k; tZi'I 100 o{g? dk fJBkw G/fink ik fojk j?.
                                                                (31)
gzikph ;[wB wkf;e                                                                                                                           cotoh 2013

                                    nghb
        i[bkJh 2012 s'I BthI ;zgkdeh Nhw d[nkok g/F ehsh ik ojh
                                                                                                                    cotoh 2013 s'I
@@gzikph ;[wB## tZb' gkmeK, b/yeK, tkgkohnK nZr/ jZE i'V p/Bsh
                                                                                                                    w?r}hB d/ o/N
j? , ;kvQ h j' ; bk ncikJh tk;s/ pj[ f rDsh ftZ u w/ I p o pD' I ns/ fJe ekgh bJh Rs. 15/-
ftfrnkgB d/ e/ nkoEe ;fj:'r eo' skeh n;h s[jkvh gzikph fto;/
~ fjod/ ftZu t;kJ/ oyD dh ukjs ~ g{ok eo ;ZehJ/.                     fJe ;kb bJh Rs.150/-
                                     ;z g kde, w' 0 L 9415561425       (vke you ;w/s)


 g{ o / :{ 0 gh0 ftZ u n? i / I N pDB ns/ ftfrnkgB bJh ;z g kdeh dcso ftZ u ;wgoe eo' .
 ;zgkdeh dcso L-                   gz i-kph ;[Lw B (;zgkde), 09336044069 (gqekFe)
   215$295 e, ;[GkF wkor, d[rktK, byBT{ 226004 c' B 09415561425
                        E-mail : punjabisuman_media@rediffmail.com, office@punjabisuman.com
                                    visit our website at : www.punjabisuman.com

               gzikph ;[wB s[jkvk nkgDk w?r}hB j? fJ; ~ ngBkT[ ns/
         jo soQK Bkb ;fj:'r d/Dk w[Ybk coi pDkT[. nkgD/ eko'pkoh ndkfonK d/ fJ; ftZu fJFfsjko d/ e/
fiZE/ s[;hI nkgD/ tgko ~ d/FK gqd/FK ftZu tXk oj/ j't/r/, T[ZE/ fJ; @e"wh ndko/# dhnK BhjK th w}p{s eo'r/.
        ;dZ;sk F[be iwk eoD ns/ ikBekoh bJh ;wgoe eo' L-
;kv/ fBFekw ;fj:'rh L- ;0 nihs f;zx, nkbwpkr byBT{ (9651592214), ;0 ;toB f;zx, uzdo Bro ByBT{
(9235704316), ;0 wBwhs f;zx, bkigs Bro, byBT{ (9305623150), frnkBh joftzdo f;zx, j?v rqzEh, r[0
;do byBT{ (9984734498), ;qh nfws no'Vk, wksk e"bK GbkJh e/do byBT{ (9335624728) ;0 pbpho f;zx,
                                                             I
yhoh w'No Nq/fvzr ;/INo, byhwg[o o'v, r'bk r'eoBBkE, yhoh (9450255660)




                                                                 MEMBERSHIP FORM
                                                                                                                                Dated .........................
Name ..............................................................................................................................................................
Address ...........................................................................................................................................................
District ..................................................Ph./Mobile No.................................................Pincode........................
Email ..............................................................................................................................................................
Yearly                                                      Rs. 150/-
Period                 from ....................................... to ..............................................
Mode of Payment : DD/MO/Deposit in A/c in favour of “PUNJABI SUMAN”, A/c No. CA 30819640926 of State Bank of India,
payable at Lucknow. (Inform postal address by sms, or on phone No 09336044069, 09415561425 or by E-mail :
office@punjabisuman.com)
                                                                                                                                           Sign. of Member

                                                                               (32)
fo"k; lwph %&
                                                                 1-   dsrs yS yS eqd: ikfg                          i
                                                                 2-   luehr dkSj ds t+tcs dks lyke
                                                                                        +                          ii
                                                                 3-   n'ke xq: th ds mn~n'; dk ,d igyw
                                                                                           s                      iii
                                                                 4-   euq Le`fr                                    v
                                                                 5-   HkDr jfonkl th dh /kkfeZd ,oa lkekftd psruk vi
                                                                 6-   ve`r dh 'kfDr                              vii
                                                                 7-   ft+Unx+h                                   viii
o"kZ 1 vad 2                                          Qjojh 2013                                 ewY; % vkidk izkRlkgu
                                                                                                                 s
lEiknd dh dye ls
                     ^^dsrs yS yS eqd: ikfg**
          ,d cM+k /kuifr leqnz ;k=k ls okil ykSV jgk Fkk Hk;adj rwQku esa mldk tgkt Qal x;kA og izkFkZuk djrk
 jgkA tc ekSr mlds djhc vk xbZ rks iqdkjus yxk gs ijekRek eSa vxj cp x;k rks viuk egy cspdj xjhcksa dks nku
 dj nw¡xkA rwQku 'kkar gks x;k vkSj tgkt fdukjs yx x;kA vc og /kuoku eqf'dy esa iM+ x;k fd rwQku rks 'kkar gks
 gh tkuk Fkk eSa ukgd Q¡l x;kA tgkt ij lokj vU; yksxksa us esjh iqdkj dks lqu fy;k gSA vxj eSa viuk opu iwjk
 ugha djrk gw¡ rks cM+h cnukeh gksxhA mlus fopkj fd;k vkSj ,d fnu uxj esa [kcj dj nh fd eSa ijekRek ds le{k
 fn;s opu ds vuqlkj viuk egy csp nw¡xk ijUrq esjh fcYyh tks bl egy esa jgrh gS og Hkh egy ds [kjhnnkj dks
 gh [kjhnuh gksxhA fcYyh dk nke nl yk[k :i;s vkSj egy dk nke ,d :i;k gSA [kjhnkjksa us lkspk egy rks nl yk[k
 ls de dk ugha gS vkSj fcYyh gekjs fdlh dke dh ugha] ij nksuksa dks ,d lkFk nl yk[k ,d :i;s esa [kjhnuk ?kkVs
 dk lkSnk ugha gSA mUgksus rqjUr egy vkSj fcYyh nksuksa dks [kjhn fy;kA /kuoku us nl yk[k :i;s viuh tsc esa j[k
                           a
 fy;s vkSj ,d :i;k ,d xjhc dks nsdj viuk opu iwjk dj fn;kA
           vkt ijekRek ds lkFk Hkh yksxksa us ,slk gh yhxy lEcU/k cuk j[kk gSA /kkfeZd fu;ekoyh ds izfr Hkh yhxyVh
 <w¡< ysrs gSA fu;eksa esa u'kk djus ds fy;s euk fd;k x;k gS rks dgsxs fd ftl izdkj rEckdw ds fy;s Li"V fy[kk gS
                                                                       a
 'kjkc ds fy;s Li"V D;ksa ugha fy[kk vkSj 'kjkc dk lsou dj ysxA fl[k /keZ dh fu;ekoyh esa da?kk] d`ik.k dk /kkj.k
                                                                   a s
 djuk vko';d gS] rdZ nsdj fd ;g rks /kkfeZd izrhd gS rkcht dh Hkk¡fr d`ik.k vkSj da?kk uUgsa ls izfr:i esa xys esa
 yVdk dj [kkuk iwjh gks tk;sxh] Hkys os d`ik.k ;k da?ks ls dk;Z u ys ldsA dqN rks ;g Hkh dgsxs fd jfgr e;kZnk ;k
                                                                              a                   a
 xq: xzFk lkfgc esa ;g dgk¡ fy[kk gS fd ixM+h ck¡/kuh vko';d gSA jaxh nk<+h ds fy; Hkh rdZ rS;kj feysxkA
        a
           izHkq d`ik ls /keZ LFkkuksa esa lsok dk ;fn volj izkIr gks x;k rks dqN fnu ckn gh izcU/kdh; in dh ykylk
 tkx`r gks tk;sxh vkSj inkf/kdkj feyk rks jktuhfrd LokFkZ vkSj 'kkldh; lEidZ gsrq gksM+ izkjEHkA
           vUrr% /keZLFkku dh lEifRr;ksa ij dCtk] lEc) f'k{k.k laLFkkvksa vkfn ls viuh dh xbZ lsok dk ewY; olwyus
 dh izo`fRr 'kq: gks tk;sxhA vkf[kj mu lEifRr;ksa dks cukus ds fy;s /ku ,df=r djus ds fy;s J)kyqvksa ds nj&nj ij
 mUgksus gh rks vius fnu jkr ,d fd;s gSA ,d fHk[kkjh tks nj&nj ij tkdj Hkh[k bdB~Bh djrk gS rks mlh dh gks tkrh
      a                                        a
 gS] mlesa dksbZ fgLlk FkksMh ek¡x ldrk gSA vkt /keZ LFkkuksa ds izcU/kdksa dh euekuh esa Hkh ;gh yhxyVh gSA og HkVd
                             +
 pqds gS vkSj vukf/kd`r dks Hkh vf/kdkj esa ysus dh ps"Vk djrs gSA mUgsa tks Hkxoku us fn;k gS mlesa larks"k ugha gSA ;gh
 mudk nqHkkZX; gS vkSj lekt dk HkhA
                                 ^^dsrs ewj[k [kkgh [kkfg**---------------
        ¼maxfy;ksa ij fxus tkus ;ksX; dqN lh/ks lk/ks lekt lsoh] jgr e;kZnk esa ifjiDo] bZekunkj xqjflD[k izcU/kd
 tks mijksDr yhxyVh dk lgkjk u ysdj nkuh lTtuksa ,oa J)kyqvksa ds vk'k; ds vuqdwy mudh lgefr ls Lo;a ds Hkh
 ru&eu&/ku dks vfiZr djrs gq;s nku ik= dk lekt fgr esa mi;ksx djrs gS] dks 'kr&'kr iz.kke½
                                                           (i)
ds-ch- lh- iqjLdkj fotsrk
       luehr dkSj ds t+t+cs dks lyke
          eqEcbZ] ve`r/kkjh xqjfl[k l0 euehr flag lkguh
dh lqiRuh ljnkjuh luehr dkSj us viuh dq'kkxz cqf) ,oa
n`<izfrK {kerk dk ifjp; nsrs gq;s 5 ebZ dks fjdkMZ fd;s
     +
x;s ds-ch-lh- Vh-oh- lhjh;y esa tks 11 ,oa 12 tuojh dks
fjys gqvk lHkh iz'uksa dk lgh mRrj nsdj 5 djksM+ dk
buke thrdj ns'k dh leLr efgykvks] fo'ks"k djdsa
iatkch fl[k efgykvksa gsrq ,d mPp vkn'kZ izLrqr fd;k
gSA luehr dkSj us crk;k fd os fl[k vkn'kksZa ds vuqlkj
vius buke dk nlca/k ¼nl izfr'kr½ xq: ds crk;s ekxZ
ds vuqlkj /kkfeZd dk;ksZa ij O;; djsxhA mUgksus dgk fd os
                                        a       a
xq: ds mins'k ^^vdyh dhps nku** ds vuqlkj gh
nloa/k dk mi;ksx lqik= yksxksa ds fgrkFkZ djsxhA luehr
                                                  a
dkSj us crk;k fd os V~;w'ku }kjk /kuksiktZu djds vius             vuqd`fr esa fy[ks 'kcn] ^^rkrh okvks u ykxbZ ikjczã
ifjokj gsrq O;; esa vius ifr dk gkFk cVkrh gSa rFkk muds          'kj.kkbZ** ds lEcU/k esa Jh cPpu us crk;k fd ;g 'kcn
ifr tks ckyhoqM rFkk Vh-oh- lhjh;yksa esa 150 ls vf/kd            muds d.k d.k esa O;kIr gS tks mUgsa viuh ek¡ ls fojklr
jksy dj pqds gS] us ckyhoqM dh rM+d HkM+d esa ve`r/kkjh
                  a                                               esa izkIr gqvkA Jherh dkSj ds buke thrus ds ckn vferkHk
fl[k jgdj viuh jfgr e;kZnk dks vk¡p ugha vkus nhA                 cPpu dh vk¡[kksa esa Hkh vk¡lw vk x;sA mYys[kuh; gS fd
vius ifr rFkk viuh /kkfeZd izo`fRr dh lklw ek¡ dh                 vferkHk cPpu Hkh ,d fl[k ifjokj esa tUeh ek¡ ds iq=
izj.kk ls os xq:}kjs esa fl[k cPpksa dks Ýh /kkfeZd f'k{kk nsus
   s                                                              gSA luehr dkSj us ;g Hkh dgk gS fd os vc /kkfeZd f'k{kk
                                                                    a
dk dk;Z djrh gaS rFkk mudh /kkfeZd izfr;ksfxrkvksa gsrq           ds vfrfjDr 'kSf{kd V~;w'ku Hkh eq¶r i<+k;sxhA mYys[kuh;
                                                                                                            a
buke dk izcU/k djrh gaA      S                                    gS fd luehr dkSj xqjck.kh xk;u esa Hkh ikjaxr gS rFkk
          ds-ch-lh- izfr;ksfxrk ds nkSjku luehr dkSj xq:          mUgksus fnukad 27 tuojh 2013 dks xq:}kjk vkyeckx
                                                                        a
egkjkt ds le{k ckj&ckj vjnkl djds vkRe fo'okl                     y[kuÅ esa vk;ksftr Jh xq: xksfcUn flag th ds tUeksRlo
izkIr dj jgh Fkh vkSj lgh mRrj nsrh tk jgh Fkh rFkk               lekxe esa viuh nksuksa csfV;ksa ds lkFk 'kcn xk;u dj
mudk dguk gS fd xq: egjkt dh lsok dk gh Qy gS fd                  mifLFkr laxr dks vkRe foHkksj dj fn;kA Jherh luehr
og bl Lrj rd igq¡p ldhA muds cPps Hkh iw.kZ xqjfl[k               dkSj ds nsoj dss iq= tiuhr flag Hkh viuh rkbZ dks cgqr
gS rFkk i<+kbZ esa vR;Ur rst gSA cM+h cPph ch-,e-,l- dk
                                a                                 I;kj djrs gSa tks Åij fp= esa mifLFkr gSA
dkslZ dj jgh gSA mUgksus cPpksa dh vksj ls ,d lqugjk
                           a                                                 vk'kk gS luehr dkSj ds vkpj.k ls iatkch lekt
[kaMk rFkk xq:ok.kh dh vuqd`fr vferkHk cPpu dks HksV         a    dh x`gf.k;k¡ izsj.kk ysaxh vkSj mu ij Hkh ije~ firk
dh ftls izkIr dj vferkHk cPpu Hkko foHkksj gks x;sA               ijes'oj dh d`ik dh blh izdkj o"kkZ gksxhA & lEiknd

 137 ckj jDr nku dk dhfrZeku
         fnukad 27 tuojh 2013 dks lekpkj i=ksa esa 62 ckj jDr nku djus okys yk;Ul Dyc ds
,d fl[k lnL; Jh tXxh ds lEcU/k esa Nik i<+dj [kq'kh gqbZA mlh Øe esa mYys[kuh; gS fd muls
Hkh vf/kd y[kuÅ ds gh ljnkj bUnzthr flag eDdM+ vius 53 o"kZ ds thou dky esa 137 ckj
jDrnku dj pqds gsA ;g orZeku esa cSd vkWQ cM+knk dh jk;cjsyh jksM 'kk[kk y[kuÅ esa dk;Zjr gSA
                  a                 a            S                                          a
budh 46 o"khZ; iRuh ijethr dkSj ,oa 19 o"khZ; iq= xquhr flag Hkh ik¡p&ik¡p ckj jDrnku dj pqds
gSa ,oa jDrnku dh lsok esa lnk rRij jgrs gSA
                                           a
         Jh eDdM+ ftUgksus o"kZ 1977 esa jDrnku dh lsok izkjEHk dh Jh xq: xksfcUn flag LVMh ljfdy ,oa Jh
                        a
lq[keuh lkfgc lsok lqlkbVh dh y[kuÅ 'kk[kkvksa esa lfØ; lnL; jgdj lekt lsok esa fujUrj layXu gS rFkk cSda
vkWQ cM+knk ds izcU/ku }kjk bUgsa o"kZ 2010 esa 125 ckj jDrnku ds mijkUr lEekfur Hkh fd;k x;kA ijekRek bUgsa
          S
yEch vk;q ns rkfd lekt dh vf/kd ls vf/kd lsok dj ldsA      a
                                                              (ii)
n'ke xq: th ds mn~ns'; dk ,d igyw
                                                                                                   & ykyk nkSyr jk; ^vk;Z*
           ,d fQjdk ;g vkifRr djrk gS fd xq: ukud              dkSu&lh ckr  lalkj dk og dkSu&lk fgLlk gS tgka
nso th dh HkfDr] uezrk] fo}rk] 'kkfUr vkSj Hktu&cUnxh          bLyke dh ryokj /keZ ifjorZu ds fy, e;ku ls ckgj
dh txg xq: xksfcUn fla?k us dkSe dks ize vFkok I;kj dh
                                           s                   ugha vkbZ  D;k lkjs ;ks:i dh bZlkbZ vkcknh us bZlk dh
eafty ls gVk dj [kwu cgkuk fl[kk;kA HkfDr ds ntksZ ls          tue&Hkwfe ;ksjks'kye ij dCt+k djus ds fy, bLyke ds
mBk dj funZ;rk dk mins'k fn;kA fgUnqvksa dh nq%[k lgus         lkFk yxHkx lkr lky ;q) esa ryokj ugha pykbZ 
dh egku vFkok ifo= vknr dks feVk dj nq%[k nsus dk                        cq)] tks phaVh dks Hkh nq%[k nsuk iki le>rs Fks]
vknh cuk fn;kA mudh ueZ LoHkko dh Hkkouk dks ?kkrd             tks czkã.kksa ds ;qxksa esa thogR;k vkSj dqckZuh ns[kdj cgqr
ohjrk esa cny dj tqYe dk rwQku [kM+k dj fn;kA mudh             ukd HkkSa p<+krs vkSj lc thoksa ds leku thou dk;e j[kus
uezrk vFkok [kkdlkjh okyh :fp dks efy;k&esV dj]                ds gd dks Lohdkj djrs vkSj mldk izpkj djrs Fks] vkSj
mUgsa jk"Vªh; xoZ vkSj LokfHkeku esa cny fn;kA mudh            ^vfgalk ijeks/kekZ%* dk <ksy ihVrs Fks] muds f'k";ksa vFkok
futh uezrk vFkok lgu&'kfDr dks nck dj mUgsa vR;kpkjh           psyksa dh mUufr D;k ryokj ds fcuk gks ldh  gjfxt+
vFkok [kwuh cuk fn;kA mudh 'kfDr dks xqLls vFkok dgj           ughaA
esa cny fn;k vkSj muesa izfr'kks/k dh Tokyk HkM+dk nhA                   tc cq) /keZ jkt&flagklu ij fojkteku gqvk]
veu&ilUnksa ls yM+kds cuk fn;kA ;g lc dqN xq: th               jktk v'kksd tks czkã.kksa ds dkuwu ds vuqlkj 'kwnz gh Fkk] us
us vPNk ugha fd;k vkSj 'k=qrk dh gSA                           cq) /keZ /kkj.k dj fy;k rks mlus ryokj dh 'kfDr ls
           gk¡] vki Hkh Bhd dgrs gSA d`ik djds vka[ksa rks
                                     a                         cq) /keZ QSyk;k] nwljs /keksZa ds iz'kaldksa ds [kwu ls ryokj
[kksyks vkSj pkjksa vkSj fuxkg djds ns[kks vkSj ,sls dgks fd   jax dj cq) /keZ dk ?ksjk foLr`r fd;kA
rqEgsa lks, gqvksa dk txk;k] fxjrksa dks mBk;kA ej&feVus                 D;k 'kadjkpk;Z dh vdsyh fQyklQh us cq) /keZ
vFkok tyus ls cpk;kA fdlh dfo us Bhd gh dgk gS %               dks Hkkjro"kZ ls ckgj fudkyk  vkSj viuh ;qfDr vFkok
^^u dgksa vc dh u dgksa rc dhA                                 nyhy&ckt+h ls cq) /keZ dk fcLrj xksy fd;k vkSj
vxj u gksrs xq: xksfcUn fla?k lqUur gksrh lc dhA**             fgUnqLrku dh ljgnksa esa ls ckgj fudky QSdk  ugha]a
           brjkt+ djus ls igys gj igyw dks tkap ij[k yks       gjfxt+ ughaA cfYd jktiwr jktkvksa us fQj ryokj mBkbZ
vkSj fopkj dj yks fd lalkj esa og dkSu&lk /keZ gS ftlus        vkSj ml ryokj dh gh N=&Nk;k rys cq) /keZ dks
ryokj ds fcuk vius ia[k QSyk, gksA ewlk ds ;q)ksa dk
                                        a                      fgUnqLrku ls ckgj fudkyus esa lQy gq,A {kf=; jktkvksa
gy vFkok mnkgj.ksa fxuus ds fy, vkSj is'k djus ds fy,          us 'kadj er QSykus esa viuh ryokj dh I;kl ckS)ksa ds
vufxur dkxt+ pkfg,A                                            ygw ls cq>kbZA
           bZlk us ;|fi ,d pir [kk dj nwljk xky vkxs                     D;k xq: xksfcUn fla?k th dk gh vius mn~n';      s
dj nsus dk ukjk yxk;k vkSj mldk izpkj fd;k] ysfdu              vFkok /keZ ds izpkj ds fy;s nwljs /keksZa ds eqdkcys esa
dkSu ;g dg ldrk gS fd bZlkbZ&er ryokj ds fcuk gh               ryokj mBkuk vuqfpr Fkk  xq: th us viuh j{kk vkSj
QSykA lkjs ;ks:i vkSj vU; ns'kksa dk bfrgkl lkQ+ Li"V gS       vkinkvksa esa Qalh fgUnq&tkfr dh j{kk ds fy;s ryokj
fd bZlkbZ fe'kujh vkxs vkxs c<+rs tkrs] D;ksfd ihNs&ihNs
                                               a               e;ku ls fudkyhA xq: th us ryokj mu eqLyekuksa ds
ryokj pyh vkrhA tgka dgha bZlkbZ fe'kufj;ksa dks FkksMh&lh
                                                       +       eqdkcys ds fy, mBkbZ] ftUgsa ;g [kqnk dk gqDe yxrk Fkk
Hkh rdyhQ+ vkbZ rks mudh j{kk ds fy, ryokj rqjUr               fd tks eqLyeku ugha og dkfQ+j gS vkSj dkfQ+j dks ekjuk
e;ku ls ckgj fudyhA ;ksjks'kye izkIr djus ds fy, lkjs          lokc] Hkko iq.; vkSj /keZ dk dke gSA dkfQ+jksa dh
;ks:i dh bZlkbZ tekr us lka>k ekspkZ cuk;k vkSj tSgkn          /ku&eky] ?kj&ckj] cky&cPps vkSj L=h eksfeuks] Hkko      a
fd;kA ;g ,sfrgkfld lPpkbZ gekjs lkeus gSA                      eqLyekuksa ds fy;s lc dqN gyky vFkok ifo= gSA
           bLyke dk D;k Q+qjeku Fkk  ekSr ;k bLyke]                     fgUnqLrku esa bu elyksa dk gy igys eqfLye
                                                           (iii)
ckn'kkgksa us rks tks fd;k] oks fd;k gh Fkk] ijUrq vkSjxt+c
                                                         a s     euk;sA muds cPpksa dks nklksa okyh esgur ij yxk;k tk;s
us rks iz.k gh dj fy;k Fkk fd lkjs fgUnqvksa dks ryokj ds        vksj muds /ku eky ds xqyNjsZ mM+k;s tk;sA mudh eq'dsa
                                                                                                               a
cy ds lkFk nhu esa 'kkfey djsa vkSj cfg'r ¼LoxZ½ esa gwjas       cka/k dj mUgsa vius nhu esa 'kkfey fd;k tk;s vkSj ml
¼lqUnfj;ka½ vkSj xqyke gkfly djsA mlds vR;kpkjksa vkSj
                                         a                       le; og fQj 'kkfUr vkSj lgu'khyrk dk mins'k djsA rc      a
tqYeksa dh vusd mnkgj.ksa is'k dh tk ldrh gS] ijUrq ;gka
                                                    a            fQj ge ekusxs fd cPps lPps R;kxh] iDds Kkuh vkSj iwjs
                                                                                 a
LFkku de gS] bfrgkl dk izR;sd i`"B lk{kh gSA xkaoksa ds          jge&fny gSA bl bfErgku ds fcuk ge vkidh 'kkfUr
                                                                               a
xkao] dLcksa ds dLcs] 'kgjksa ds 'kgj] dkSeksa dh dkSeas cy      vkSj lgu'khyrk fcYdqy Hkh ekuus dks rS;kj ughaA
iwoZd eqLyeku dh tk jgh FkhaA fgUnqvksa dh d'rh bLykeh                    ,d vkSj Hkh lEiznk; gS ftlds yksx Mhaxas gkadrs
rwQk+ u esa f?kjh Mxexk jgh Fkh vkSj Vdjk dj pduk pwj gh         gSa fd gekjk fgUnq /keZ rks ijekRek dh lkjh l`f"V ds lkFk
gksus okyh FkhA rc xq: xksfcUn fla?k th eSnku esa fudysA         fe=rk vkSj ln~Hkkouk fl[kkrk gS vkSj blh dkj.k gesa fgUnw
u fudyrs vkSj lSfud tRFkscUnh cuk dj eqdkcys ds fy;s             /keZ dk izpkj djus vkSj QSykus ds fy, ryokj dh
u [kM+h djrs] vkSj yksgs dk tokc yksgs ds lkFk u nsrs rks        vko';drk ugha] dkSe rFkk ns'k ds fgr esa 'kghn gksus
ifj.kke ;g fudyrk fd 'kkUr LoHkko vkSj lgu'khyrk                 okyksa dh t:jr ughaA
ds nsork vkSj tho&gR;k ls dkaius okys ^vfgalk ijeks&                      pyks Bhd gh lgh vkSj og lR; gh dgrs gksxA        a s
/kekZ* ds iqtkjh ns[kus ulhc u gksrs vkSj ryokjksa ds cy         ij ;g ckr rks rc gh iwjh gksrh gS vxj dksbZ vkidks
ls dyek i<+k dj oSls gh eqLyeku cuk fn;s tkrs] ftudk             nksLr le>s] cuk;s ;k cuus nsA vxj dksbZ vkidks le>s gh
nhu ;g gqDe nsrk Fkk fd dkfQ+jksa ds ygw ls gkFk jaxus ls        dkfQ+j vkSj bl iki ds tqeZ esa lt+k ekSr Hkh ns vkSj lc
lokc ¼iq.;½ vkSj dkfQ+jksa dh csfV;ka csVs Nhu dj et+s           dqN vki ls t+cjnLrh ywV ys rks fQj vkidks mudh rjg
ywVuk bykgh gqDe dh ikyuk FkhA                                   dk gh cuuk pkfg;s u fd mUgsa vius tSlk cuk,aA Jheku
            t+jk lkspks rks lgh] ftudks vkSjxtsc us eqLyeku
                                            a +                  th] vxj dqN vkSj ugha rks ,slh ifjfLFkfr;ksa esa viuh j{kk
fd;k vkSj og Hkh cy&iwoZd fd;k] mUgksus dHkh Hkh  a              ds fy;s dqN cy /kkj.k djuk] dqN vka[ksa yky ihyh
fgUnqvksa ds lkFk gennhZ dh  tc og eqLyeku gh                   djuk] dqN tks'k fn[kkuk vkSj dqN ?kwjuk euq"; ds xSjrean
                                                                                                                       +
tcjnLrh ls fd;s x;s Fks rks D;k dkj.k Fkk fd mudh                cuus ds fy, cgqr t+:jh gSA
gennhZ ges'kk ds fy;s fgUnqvksa ls VwV xbZA dkj.k ;g Fkk]                 blh vkRej{kk ds fy, gh xq: xksfcUn fla?k th us
fgUnqvksa us mUgsa nksckjk viukus ls bUdkj fd;k] ?k`.kk dh       dkSeh 'kghn vkSj /kkfeZd ;ks)k iSnk djus dh t:jr le>h
vkSj dHkh vius lkFk feykus dk gkSlyk u fd;kA                     vkSj blhfy;s mUgksus ryokj idM+hA vxj gekjs Åij
                                                                                     a
            xq: th us ^yksgs dks yksgk dkVrk gS* ds dFkukuqlkj   i{kikr dk nks"k u yxk;k tk;s rks ge fuMj gksdj dg
bl rjg ds vkneh iSnk fd;s ftudh l[r t:jr FkhA                    ldrs gSa fd ml le; vxj dksbZ LokfHkeku rFkk vku
d`".k th us tks mins'k vtqZu dks egkHkkjr dh j.kHkwfe esa        okyk iSnk gqvk rks og xq: xksfcUn fla?k gh FksA ;gh ugha
fd;k] Hkh"e us tks ;qf)"Bj dks thr ds ckn flagklu&R;kx           eqLyekuksa ds vkB lkS o"kksZa ds 'kklu esa ;fn fdlh dh jxksa
ds le; fd;k] xq: xksfcUn fla?k th us mldk v{kj v{kj              esa vku rFkk xSjr ds [k+wu us tks'k ekjk vkSj mcky [kk;k rks
                                                                                   +
vius lkeus iwjk fd;kA                                            og xq: xksfcUn fla?k th dk ifo= [kwu gh FkkA xq: th
            vkifRr mBkus okys lTtuksa ! xq: th dk fe'ku          dh vku vkSj muds ijksidkj] uqDrk&phuksa dh uqDrkphuh ls
cgqr gh lRdk;Z gS] mudk mn~n'; xkSjoe; gS] fuUnuh;
                                     s                           dgha Åap] ifo= rFkk ikd gSA
                                                                            s                     a
ughaA uQ+jr iSnk djus okys ftruh pkgs uqDrkphuh djsa                                       ********
D;ksfd vkykspuk djuh cM+h vklku gSA blesa u dksbZ
     a
rdyhQ+ gksrh gS u dqN [kpZ gksrk gSA                             jk"V™ifr }kjk lEekfur
            xq: th ds mn~n'; dh dnj rks mUgsa rc gh gks
                             s                                           y[kuÅ ds l- xqjizhr flag lsBh fMIVh phQ
ldrh gS vxj dksbZ mudk ?kj Nhu dj ekfyd cu tk,                   okMZu ukxfjd lqj{kk ,oa Jh izeksn pkS/kjh phQ okMZu
vkSj mUgsa taxyksa esa /kdsy nsA muds csfV;k¡] csVs Nhu dj       ukxfjd lqj{kk dks mudh mRd`"V lekt lsok gsrq jk"Vªifr
vkSj L=h dks viuh lst dk J`xkj cuk dj jax&jfy;ka
                                       a                         }kjk ,okMZ nsdj lEekfur fd;k x;k gSA
                                                             (iv)
euq Le`fr
                                                                                                  & naMh Lokeh jke rhFkZ th
            euq Le`fr] v/;k; 3] 'yksd 12 D;k L=h dks vcyk cukus gsrq ;g
^^lo.kkZxzs -----** rFkk 13] ^^'kwnzo Hkk;k± ----------** dfFkr Le`fr;k¡ vkSj iqjkru xaFk mRrjnk;h
                                    s                                                  z
            bu 'yksdksa esa fookg dh e;kZnk ckU/kh ugha gSA budh izekf.kdrk dk foospu
xbZ gS fd czkã.k dks oSls rks czkã.k dU;k ds fd;k tkuk vko';d gSA ;gh dkj.k
lkFk gh fookg djkuk mfpr gS] ijUrq ;fn Fkk fd n'ke xq: us mPpkj.k fd;k &
dke&r`fIr u gks rks Øe'k% {k=k.kh] oS";k.kh                     flae`fr lklrj csn lHks]
rFkk 'kwnzk.kh dks Hkh fookg ykus esa dksbZ uqdlku           cgqHksn dgsa ge ,d u tkU;ksA               ukjh] nsoh ;k HkksX;k
ughaA {k=h;] czkã.k&dU;k ds flok; nwljh
rhuksa o.kksZa dh dU;kvksa ds lkFk vkSj oS';] oS';&dU;k rFkk ijyksd esa xhnM+ dh twu esa iM+rh gSA** lHkh Le`fr;ka bl
'kwnz&dU;k ds lkFk fookg dj ldrk gSA ijUrq 'kwnz dsoy er dh gSA vkg ! euq"; dks lHkh rjQ+ ls cs&yxke NksM+
                                                                                 a
'kwnz&yM+dh ds lkFk gh fookg dj ldrk gSA blfy, nsuk vkSj fL=;ksa dks izkd`frd vf/kdkjksa dk ln~iz;ksx djus
Le`fr;ksa ds vuqlkj pkgs czkã.k iRuh vjksX; gks vkSj mlds ls Hkh jksd nsukA
lkFk ikfjokfjd thou Hkh lq[ke; O;rhr gks jgk gks] ijUrq euq Le`fr] v/;k; 10] 'yksd 123] ^foizloo---**               s S
czkã.k nsork dks dsoy viuh dkekfXu 'kkUr djus ds fy,                                               'yksd 125 ^^mfPN"VeUua-----**
gh] ftl o.kZ dh Hkh pkgs] L=h ls fookg djkus dk vf/                              vkfn 'yksd 'kwnz dk ije&/keZ czãk.kksa dh lsok
kdkj gSA vkSj dbZ ifRu;ka j[k ldrk gS---- bu xzFkksa esa ;fn djrs jguk crkrs gSa vkSj blds flok; vkSj lHkh deZ
                                                         a
;g ?kksj vU;k; ugha rks vkSj D;k gS                                  fu"Qy ekurs gSA bl lsok ds cnys es] 'kwnzkas dks twBk vUu]
                                                                                         a                   a
euq Le`fr] v/;k; 5] 'yksd 155] ^^ukfLr L=h.kka---**                   nkus ds fNyds] pkoyksa dh iPN] QVs iqjkus diM+] crZus ds
                                                                                                                        s
                    157] ^^dkearq----** 164] ^^O;fHkpkjfr----** v;ksX; lkeku rFkk VwVs QwVs crZu vkfn feyus pkfg;sA
            vkfn esa dgk x;k gS fd ifr ds flok; u L=h Le`fr;ksa dk iDds rkSj ij fopkj gS fd L=h o 'kwnz nksuksa dks
dk ;K gS] vkSj u gh mioklA ijUrq ifr&lsok mldks u oSfnd deZ djus dk vf/kdkj gS vkSj u gh LekÙkZ deksZa
LoxksZa esa 'kksHkk ns ldrh gSA ;fn ifr LoxZokl gks tk; rks dkA D;k bl rjg dk deZ&fo/kku L=h o 'kwnz&tkfr ij
L=h dks pkfg, fd dsoy danewy vkfn [kk, rFkk ru dks fd;k izR;{k tqYe ugha  D;k ,sls 'yksdksa ds jpf;rk euq
lqyk ys ijUrq nwljs ifr dk uke rd u ysA tks vkSjr nwljk th egkjkt gS] vkSj ;fn gSa rks D;k os _f"k dgykus ds
                                                                                     a
ifr cukrh gS og bl yksd esa fuank eksy ysrh gS vkSj vf/kdkjh gSa 

                                                ft+Unx+h                                      & f=ykspu flag ^pu* y[kuoh
ft+ U nx+ h D;k feyh gS thus dks A         dHkh ;g x+ e ds xhr xkrh gS A               ft+ U nx+ h [ks y gS f[kykM+ h gS A
fo"k dk I;kyk gS ,d ihus dksA              dHkh eLrh es a >w e tkrh gS A               ft+ U nx+ h ml dh tks tq x kM+ h gS A
jks t + vka l w feyk ds ihrs gS a          ft+ U nx+ h ,d lh ugha jgrh                 dksbZ ;fn ljy gS] LokHkkfod gS
viuk [kw¡ vius gh ilhus dksAA              jks u k iM+ r k gS tc :ykrh gS A A          yksd dgs gSa] ^pu* vukM+h gSAA

ft+ U nx+ h T;ks f r gS Tokyk gS A         ft+ U nx+ h 'kku fe=rkbZ dhA                ft+ U nx+ h cq y cq y k gS ikuh dkA
ft+ U nx+ h rs x + ] rhj] Hkkyk gS A       Fkkg u xgjkbZ u Å¡ p kbZ dhA                'kCn igyk gS ml dgkuh dkA
Hksn le>k tks bldk] muds fy,               dPps /kkxs esa ^pu* gS cU/k ldrh            tks u tk dj dHkh Hkh ^pu* vk,
ft+ U nx+ h eks f r;ks a dh ekyk gS A A    ft+ U nx+ h iz h r cgu HkkbZ dhA            ft+ U nx+ h uke gS tokuh dkAA

                                                              (v)
25 Qjojh] tUe fnol dks lefiZr

    HkDr jfonkl th dh /kkfeZd ,oa lkekftd psruk
                                                                                                    & MkW- vfouk'k 'kekZ
             Hkkjrh; bfrgkl dk e/; ;qx tgka jktuhfrd            HkfDr ds }kj lcds fy, [kqys FksA
n`f"V ls ijkt; dk dky Fkk ogha lkaLd`frd ijkHko dk Hkh
;qx FkkA Hkkjrh; lekt ftu rRoksa ds rkus&ckus esa fufeZr
gqvk gS] muesa o.kkZsa vkSj tkfr;ksa dk fof'k"V LFkku gSA ftl
o.kZ&O;oLFkk dks vk;ksZa us deZ&vk/kkfjr cuk;k Fkk og
dkykarj esa tUe&vk/kkfjr gks xbZA blds ifj.kkeLo:i
lEiw.kZ fgUnw lekt :f<+okfn;ksa dh vk/;kfRed /kDds'kkgh
rFkk rkuk'kkgh dh dBksj J`[kykvksa esa dSn gksdj jg x;k
                                 a
FkkA tkfrokn ls mRiUu Nqvk&Nwr vkSj Åap&uhp dh
fopkj/kkjk us lekt dks bruk detksj cuk fn;k Fkk fd og
vius vfLrRo dh j{kk djus dh 'kfDr [kksdj viax gks
x;k FkkA vius gh lekt ds djksMk+ as O;fDr;ksa dks tkfr ds
uke ij vLi`';] vYiK ,oa nfyr cukdj lekt ds
i`Fkd rFkk jktuhfrd :i ls la=Lr o ihfM+r djds                            rRdkyhu lekt ij HkDr jfonkl th ds izxfr'khy
pyrk&fQjrk vfLFk&fiatj cukdj j[k fn;k FkkA ;g oxZ               O;fDrRo] mnkj ,oa lekurkijd vk/;kfRed fopkjksa dk
nks izdkj ds d"V Hkksx jgk FkkA ,d d"V mudk ;g Fkk fd           [kwc izHkko iM+kA lekurk HkDr jfonkl th dk t;?kks"k
mUgsa muds ns'koklh vNwr dg dj ?k`.kk djrs FksA nwljk           FkkA bl t;?kks"k esa ml ;qx dh lHkh leL;kvksa dk
larki mudk /kkfeZd FkkA lekt ds fu;eksa rFkk vkpj.k dh          lek/kku FkkA mUgksus viuh ck.kh }kjk lekt esa QSyh gqbZ
                                                                                   a
lafgrkvksa dk fu/kkZj.k czkã.k oxZ djrk Fkk vkSj lkjh           lHkh fo"kerkvksa dk ?kksj fojks/k fd;k vkSj /kkfeZd rFkk
O;oLFkk,a mlds i{k esa gksrh FkhaA bl O;oLFkk esa rFkkdfFkr     lkekftd :f<+oknh fopkj/kkjk dks vius mnkj fopkjksa }kjk
'kwnzkas dh vR;kf/kd mis{kk FkhA nfjnzrk us bl oxZ dks          cny dj ,d ubZ Økafr vkSj thou&n`f"V dks tUe fn;kA
v/kksxfr ds xrZ esa /kdsy fn;k FkkA bfrgkl bl ckr dk                     HkDr jfonkl th us viuh ck.kh esa /keZ ds lHkh
lk{kh gS fd tc Hkkjrh; lekt dks ,slh fodV ifjfLFkfr;ksa         vaxksa ij nk'kZfud Hkk"kk esa vusd ladr fn, gSA HkDr
                                                                                                         s        a
dk lkeuk djuk iM+k rc&rc vusd egkiq:"k lkeus vk,                jfonkl th vius vkpj.k esa lar vkSj lk/kuk esa HkDr FksA
gSa ftUgksus ijEijkxr /kkfeZd ,oa lkekftd ca/kuksa vkSj
           a                                                    mudh HkfDr ljy ,oa lgt FkhA mlesa u rks ;ksx&ekxZ dh
feF;k /kkfeZd fo'oklksa dks pdukpwj djds lkoZHkkSe lR;          tfVyrk Fkh vkSj u gh HkfDr dk 'kkL=h; fo/kkuA blesa
dks LFkkfir fd;k gSA HkDr jfonkl th ,sls gh egkiq:"k Fks        'kkL=h;rk dh vis{kk vuqHkwfr dh rhozrk FkhA HkfDr ds
ftUgksus rRdkyhu czkã.koknh /kkfeZd O;oLFkk ij iwjh
         a                                                      izfr mudh vkLFkk bruh vf/kd Fkh fd mUgksus HkfDr dks
                                                                                                             a
'kfDr ds lkFk izgkj fd;k vkSj yksxksa ds lkeus vusd u,          gh loksZifj eku fy;kA mudk fo'okl Fkk fd ftl ?kj esa
f{kfrtksa dks mn~?kkfVr fd;kA                                   Hkxoku dk HkDr tUe ysrk gS mldh tkfr vius vki
             e/;;qxhu /keZ&lk/kuk esa HkDr jkekuan th ls        Åaph gks tkrh gSA HkfDr jfonkl th us HkfDr dks nhu&nfyrksa
izj.kk xzg.k dj HkDr jfonkl th us lk/kuk ,oa HkfDr dks
  s                                                             ds lkekftd mRFkku dk lk/ku cuk fn;k FkkA
mu yksxksa ds fy, lqyHk cuk fn;k Fkk ftuds fy,                           HkDr jfonkl th dh lk/kuk&i)fr vR;Ur lgt
HkfDr&{ks= oftZr FkkA mUgksus lkekftd ghurk vkSj lk/kuk
                               a                                ,oa ljy FkhA blesa Hkxoku ds izfr ize dh rhozrk] la;e
                                                                                                      s
dk ,slk HkO; ,oa fo'kky eafnj fufeZr fd;k ftlds }kj             ifo=rk rFkk /kkfeZd ,oa lkekftd n'kZu FkkA HkDr jfonkl
lcds fy, mUeqDr FksA mUgksus ijEijkfu"B }f"V ds fo:)
                                   a                            th us fdlh /keZ dk [kaMu ugha fd;k] cfYd lHkh /keksZa esa
lHkh oxksZa dks bZ'oj dh HkfDr dk vf/kdkjh ekukA L=h gks        leUo; iSnk djus dk ;Ru fd;kA os cM+h gh lknxh ds
;k iq:"k vFkok fdlh Hkh /keZ lEiznk; dk dksbZ O;fDr gks]                        ¼'ks"k i`"B VIII ij½
                                                            (vi)
ve`r dh 'kfDr
                                                                                                 & l0 c['kh'k flag lks<h   +
          ve`r esa ,slh vn~Hkqr 'kfDr gS tks euq"; dks u       esa fnysjh vk xbZ vkSj yksxksa us tkfr&ikfr ds Hksn&Hkko dks
                                dsoy 'kkjhfjd cy ojuk          Hkwydj Nqvk&Nwr ds cU/kuksa dks rksM+ fn;k rFkk ^ekul dh
                                vkfRed 'kfDr Hkh iznku         tkr lcS ,dS igpkucks* dk ikB i<+kA
                                djrh gSA ,slh oLrq tks                   xq: xksfcUn flag th ds bl vn~Hkqr ve`r dk iku
                                vn~Hkqr gS ;fn nqyZHk jgh      djds euq"; esa fuMjrk] fuHkZ;rk rFkk vkRe fo'okl dk
                                rks dksbZ vk'p;Z dh ckr        lapkj gksrk gS rHkh rks xq: dk flD[k le>rk gS fd %&
                                ugha gSA bfrgkl lk{kh gS                   ftl ejus rs tx Mjs esjs eu vkuanA
                                fd tc ls bl l`f"V dh                         ejus gh rs ikb;s iwju ijekuUnA
                                jpuk gqbZ gS rc ls tho                   vkSj og le>s Hkh D;ksa ugha tcfd xq: th us
                                fujUrj ve`r dh [kkst esa       ve`riku dh igyh 'krZ gh ;g j[kh fd %&
jgk gSA vkuUn lkgc esa fy[kk gS %&                                            tks rksgs ize [ksyu dks pkvksA
                                                                                          s
             ^^lqj uj eqfu tu ve`r [kkstnsA                                  flj /kj ryh xyh eksjh vkvksAA
                    lq ve`r xqj rs ik;k                                  ;gh dkj.k Fkk fd ve`r ls 'kfDr izkIr dj
                  ik;k ve`r xqj d`ik dhuh                      ,d&,d flD[k us yk[kksa ls Vdjkus dk lkgl fd;k vkSj
                     lPpk eu olk;k**                           Hkkjr esa ,d yEch nkLrka dh fLFkfr jgrs gq, Hkh ns'kokfl;ksa
          vFkkZr~ tho ek= rks ve`r dh [kkst djrk jgk ij        esa tkx`fr vk xbZA ve`r iku ds i'pkr~ ;g flD[k dh
bl vewY; oLrq dh miyfC/k dsoy mUgha dks gks ldh                fuHkZ;rk gh Fkh fd ftlds dkj.k dbZ 'kwj&ohj g¡lrs gq;s
ftu ij izHkq dh d`ik gqbZ rFkk ftUgksus vkRe fo'okl ds
                                       a                       Qkalh ij p<+ x;s] vius flj mrjok fn;s] vax&vax dVok
vk/kkj ij vFkd ifjJe fd;kA                                     fn;s vkSj izlUurk ls ekSr ds lkFk [ksy x;s ijUrq vius /
          loZ izFke ve`r nso vkSj nkuoksa dks leqUnz eaFku     keZ ls ugha fxjsA
ls rsjg vU; oLrqvksa ds lkFk vusdkusd d"VksijkUr izkIr
                                                   a                     xq: ukud nso th ls ysdj xq: rsx cgknqj th
gqvkA                                                          rd flD[k dsoy ,d HkDr jgkA xq: xksfcUn flag th us
          xq: xksfcUn flag th us ve`r dk tks :i bl             bl HkfDr :i dks vkSj n`<+ djds mlls lar ls flikgh dk
lalkj ds le{k iznf'kZr fd;k og le;kuqdwy FkkA mlesa            fo'okl txk;kA tgk¡ ,d vksj HkfDr Hkkouk ls ifjiw.kZ
[kM~x dh 'kfDr mins'kkRed xq:ok.kh rFkk xq: th ds              fo'o 'kkfUr dk izfrfcEc fn[kk;k ogk¡ nwljh vksj gkFk esa
vkfRed cy dk lekos'k FkkA bfrgkl lk{kh gS fd ml                ryokj ysdj fucZyksa rFkk nhu nqf[k;ksa dh j{kk dk lkgl
le; dh ifjfLFkfr;ksa esa euq"; pkfjf=d rFkk ekufld             Hkh txk;kA ,d vksj fdlh dks Hk;Hkhr djuk ;k Hk;
Lrj ls uhps fxj pqdk FkkA xq: th dks ;g lkspuk iM+k fd         fn[kkuk iki le>k ogk¡ nwljh vksj fdlh ls vuqfpr Mjuk
fdl izdkj ekuo tkfr dks 'kks"k.k vkSj vR;kpkj dh py            Hkh iki le>kA vFkkZr~
jgh pDdh esa ihls tkus ls cpk;k tk;sA mudks ;g Hkh                     Hk; dkgw dks nsr ufg] ufg Hk; ekur vku
vkHkkl gqvk fd bl le; dh fucZy] dk;j] vdeZ.;]                            bl ve`r ds iku djus ls cSj fojks/k dk fouk'k
vlgk; rFkk Nqvk&Nwr esa Q¡lh turk ds fy;s Åij ls               gksrk gS rFkk ,d nwljs esa cU/kqRo dh Hkkouk mRiUu gksrh
dksbZ ,slh 'kfDr ugha yk;h tk ldrh tks vR;kpkj lgus            gSA xq: th us Lo;a Hkh fe=&'k=q rFkk flD[k&vflD[k esa
ds LFkku ij mYVs nq"Vksa ds vuqfpr dk;ksZa dks jksd ldsA xq:   dHkh dksbZ Hksn ;k varj ugha le>kA lgh Hkkouk mUgksus     a
th us bUgha nqcZyrkvksa dks jksdus ds fy;s lg;ksfxrk dk        vius flD[kksa esa HkjhA blh uhfr ds dkj.k tgka ,d vksj
iz;Ru fd;k rFkk bl lg;ksfxrk dh uhao ve`r ij j[khA             xq: th ds vusdksa fgUnw rFkk eqLyeku 'k=q Fks ogka muesa ls
xq: th ds [kaMs ds ve`r us ,d ,slh Økafr dh fLFkfr             dbZ muds fe= rFkk vuqpj Hkh FksA
mRiUu dj nh ftlus ml le; ds euq"; dh dk;k gh                             xq: th dk ve`r fdlh O;fDr fo'ks"k ds fy;s
iyV ds j[k nhA izfrf"Brksa dks izfr"Bk nh] LokfHkekfu;ksa      ugha gSa vkSj u gh fdlh fo'ks"k tkfr rFkk /keZ ds fy;s gh
dks LokyEcu fn;k] nqcZyksa dks ohj cuk fn;k] fiNM+s gqvksa     dksbZ Hkh euq"; ,d e;kZnk esa jgdj vuq'kklu dh dM+h esa
                                                           (vii)
tqMus ds fy, xq: th ds crk;s fl)kUrksa dk vuqlj.k
      +                                                         dh 'kfDr dk vkHkkl dsoy mldks lsou djds gh yxk;k
  djds rFkk iakp ddkjksa ^^ds'k] da/kk] dM+k] dPN rFkk          tk ldrk gS ijUrq ml dk ikuk rc gh lEHko gks ldrk
  d`ik.k** dks /kkj.k djds ve`riku djus dk vf/kdkjh cu          gS tc ijefirk ijekRek dk vk'khokZn izkIr gks] vkt ge
  ldrk gSA                                                      izHkq ds lUeq[k gkFk tksM+ dj izkFkZuk djsa vkSj ;g ek¡x djsa
              vkt tc ge ve`r dh 'kfDr dks fo'ys"k.k dj          fd gekjs HkkbZ cgu tks vc rd ve`r ls mnklhu gS] mu       a
  jgs gSa rks bl ckr dk gesa /;ku j[kuk gksxk fd ve`r iku       ij izHkq dh d`ik gks rFkk og vius ij la;e j[k dj] jgr
  djus dk iwjk izpkj gksuk pkfg;s rkfd gj flD[k L=h o           e;kZnk dk ikyu dj ve`r ds vf/kdkjh cu ldsa vkSj ml
  iq:"k ve`r iku djds xq: /kkj.k dj lds] ve`r iku               dk lsou djds bldh 'kfDr dks le>rs gq;s xq: th ds
  djds ml dk Qy dsoy vius ij la;e j[k dj rFkk iwjh              crk;s gq;s ekxZ ij py dj lc dk Hkyk lksp ldsA          a
  jgr e;kZnk dk ikyu djds gh ik;k tk ldrk gSA ve`r                   okfgxq: th dk [kkylk] okfgxq: th dh QrfgAA

    HkDr jfonkl th dh -------- dk 'ks"k                         jkxksa esa 40 in 'kkfey gSA bls gh HkDr jfonkl th dh
                                                                                           a
  lkFk viuh ckr lkeus j[krs gSA       a                         ck.kh dk izkphure izekf.kd laxzg ekuk tkrk gSA Jh xq:
             okº; lk/kuksa ls mUgksus og okrkoj.k ,oa Hkwfe
                                    a                           xazFk lkfgc esa vkbZ ck.kh ds vk/kkj ij dgk tk ldrk gS
  rS;kj dh ftlesa vkykSfdd ize dk cht vadqfjr gqvk vkSj
                                s                               fd HkDr jfonkl th dh ck.kh esa fuxqZ.k ds izfr mudh
  ogh cht fodflr gksdj vkRek dk ijekRek ls ,dhdj.k              izcy vkLFkk FkhA bruk gh ugha muesa v}Sr ds izfr vVwV
  djk nsrk gSA blh izekuqHkwfr ij HkDr jfonkl th dks xoZ
                        s                                       vkLFkk Hkh izdV gksrh gSA MkW- eksrh flag ds vuqlkj] ^^lar]
  Fkk vkSj blh izekuqHkwfr rFkk izekHkfDr ds v/kkj ij mUgksus
                  s               s                        a    lk/kd 'kkL=fofgr HkfDr dks Lohdkj ugha dj ldrs Fks]
  vkRe&rRo vkSj ije&rRo dh izkfIr dh Fkh %                      D;ksfd ;g mudh ijEijk] izd`fr vkSj ckSf)d fLFkfr ds
                                                                     a
  ize dh tsojh ckf/kvks rsjks tuAA
    s                                                           vuqdwy u FkhA HkDr jfonkl th us tkfrokn dk rks vkjEHk
  dfg jfonkl NwfVcks dou xqquAA ¼iUuk 487½                      ls gh mxz [kaMu fd;k Fkk] fQj ikafMR; dks Hkh mUgksus     a
             HkDr jfonkl th dh ck.kh cgqrk;r esa ugha           vuko`r fd;kA bl dkj.k ml ekxZ dks xzg.k djus okys
  feyrhA vkt tks Hkh ck.kh feyrh gS mls muds le&lkef;d          vf/kdka'k rFkkdfFkr fuEu oxZ ds gh yksx FksA**
  egkiq:"kks] HkDrksa ,oa f'k";ksa us laxzghr djds fyfic)
             a                                                              HkDr jfonkl th us ftl ijk/khurk dk fojks/k
  fd;k gS] ftlds izekf.kd gLrys[k cgqr de ns[kus dks            fd;k vkSj mls iki Bgjk;k] ;g ml ;qx ds fy, ubZ pht
  feyrs gSAa                                                    FkhA HkfDr jfonkl th us vius ;qx esa vdky vkSj vHkko
             Jh xq: xzFk lkfgc esa HkDr jfonkl th ds 16
                      a                                         dh ekj dks >syrs lkekU;&tu dh ihM+k dks nwj djus ds
                                                                fy, ,d ,slh O;oLFkk dh dYiuk dh ftlesa lHkh dks
   :gkuh lans'k ikf{kd lekpkj i=                                lHkh dqN feysA csxe iqjk mudh mPp dYiuk dk ,d
           okf"kZd pank 250@& Mkd [kpZ lfgr                     vkn'kZ lalkj gS] ftlesa ekuo dh lHkh leL;kvksa dk
     ^iatkch lqeu* rFkk :gkuh lan'k ,d lkFk cqfdax
                                 s                              lek/kku gSA
                   djkus ij ek= 350@&                                       HkDr jfonkl th vk/;kfRed ,oa HkkSfrd leL;kvksa
                     lqjUnz iky flag
                        s                                       ds izfr tkx:d gh ugha cfYd mudks fØ;kfUor djus dks
            eks0 9839612151] 99354444403                        d`r ladYi Hkh jgsA mudh vk/;kfRed psruk lkekftd
          E-mail : ruhanisandeshknp@gmail.com                   psruk Hkh FkhA
         iatkch lqeu dk fu%'kqYd fgUnh ifjf'k"V
     lkStU; ls %& l- xqjizhr flag (fjEih)] l- gjizhr flag (fMEih)
l M/s Singh Carrier l M/s    Rimpi Dimpi Traders l M/s Shree Swastike Associates
            Lucknow, Mobile : 9935511185, 9936874937
                                                                                                   DIMPI           RIMPI

vkids lq>ko ,oa jpukvksa gsrq vkdka{kh gSA i<+s vkSj i<+k;s iatkch lqeu dk izlkj c<+k;saA
                                                           (viii)
ARORA




  A mark of Quality

                 R. S. MARKETING
visit us on : www.marcpowersolutions.com E-mail : rsmarketing06@yahoo.co.in
FEBRUARY 2013
xq:}kjk vkyeckx] y[kuÅ ds izfrfuf/k e.My dks ekuuh; eq[;ea=h }kjk vk'oklu
         fnukad 18 tuojh
2013 dks Jh vf[kys'k
;kno eq[;ea=h mRrj izns'k
'kklu ls xq:}kjk
vkyeckx y[kuÅ dh
izcU/k lfefr dk izfrfuf/k
e.My] xq:}kjs ds eq[;
xzaFkh Kkuh y[kfoUnj flag
tks iatkch lqeu ekfld
if=dk ds xqjefr
lykgdkj Hkh gS ds usr`Ro esa
feykA eq[;ea=h egksn; us
vk'oklu fn;k fd vxys
o"kZ ls Jh xq: xksfcUn flag
th ds tUe fnol ij 5
tuojh ds LFkku ij vdky
r[r ls tkjh dysUMj ds
vuq l kj gh ljdkjh
vodk'k ?kksf"kr gksxk] lkFk
gh y[kuÅ esa xq: ukud fo'ofo|ky; dh LFkkiuk gsrq jkT; ljdkj }kjk Hkwfe dh O;oLFkk dh tk;sxh rFkk vU; vYi la[;d
leqnk;ksa dh Hkkafr izkIr lqfo/kkvksa esa flD[kksa ls dksbZ Hksn&Hkko ugha gksxkA
izdk'k mRlo ds ekSds ij Jherh luehr dkSj lkguh ,oa vU; dk lEeku
                                                                                 Jh xq: xksfcUn flag th ds izdk'k
                                                                                mRlo ij ds0ch0lh0 ds 5 djksM+
                                                                                dh iq:Ldkj fotsrk Jherh luehr
                                                                                dkSj lkguh] jk"Vªifr vokMZ izkIr
                                                                                l0 xqjizhr flag lsBh ,oa Jh izeksn
                                                                                pkS/kjh] Jh fouksn jkrjk] l0
                                                                                nfoUnj flag cXxk] l0 ts0,l0
                                                                                dkspj] l0 bZ'kizhr flag lkguh] l0
                                                                                furuse flag lks<h] l0 y[kfoUnj
                                                                                flag lHkkln] l0 gjfoUnj flag
                                                                                ykMZ vkfn dks mudh miyfC/k;ksa
                                                                                ,oa lsokvksa gsrq xq:}kjk izcU/kd
                                                                                desVh }kjk lEekfur fd;k x;k gSA

February 2013 for web final

  • 2.
    r;f ; wyy [o qh [o G pB d r k k kb / [n { ;, b T k ok zxnrf { t ;w r f ikd T k / e [o ;w kqe t f k ;r hj g [s jb{ 'f zxo k ; p qh p zd ki F Bo r oB e hs rh sN e kk g o ;dzd k Ze p r w; hw {f jks ; o kw fhk d k ;/ Zy k[e pw Dk p b g /bx [; / dN s k [d e T w kB B {o n t f ke p ;o g zx B tb k k v t /t ; v k Jf w bB [Zb hB h; w ks ; Bwk f Bs oB k [d Ze e x s ?Ig d dN k TkB
  • 3.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 R.N.I. NO. UPPUN/2008/25934 POSTAL REGISTRATION : SSP/LW/NP/353/2012-2014 gzikph ;[wB gz i kph wkf;e ;kb 5 cotoh 2013 BkBeFkjh wkx $ cZ r D nz e 10 sseok ;zgkde ;z g kdeh 3 e-mail ;fsr[ o { ~ 5 ;0 Bfozdo f;zx ;j-;zgkde r[o{ BkBe d/t L nkgD/ pko/ 5 ;0 nihs f;zx gkme fbyd/ jB 7 ;zgkdeh ;bkjeko nBw'b ;[wB 8 ;0 fpqfizdo gkb f;zx ypoBkwK ns/ ;orowhnK 9 ;0 joGiB f;zx pbkseko nkyho eZd sZe HHHHHH 12 r[owfs ;bkjeko f;nk;sdkBK fto[X w[eZdw/ 14 frnkBh byftzdo f;zx ;kek BBekDk ;kfjp 15 frnkBh irihs f;zx @ikue# ;zgkdeh dcso ekft ;[wB L pkpk ih eZb/ 17 215$295 @e# ;[GkF wkor ;qh r[o{ rqzE ;kfjp HHHH-4 18 d[rktK byBT{ - 226004 p[ZM' s/ ikD' 19 w'0 L 09336044069 ;/ t ehsh ;z s ' y Jh 20 Email : office@punjabisuman.com http://www.punjabisuman.com }ok fdwk| brkT[ 21 gzikph ;[wB ;Zu wkor doFe Grs oftdk; ih 22 gqthB e/;otkBh fgqzNo, gpfbFo s/ fco eh oe j'fJnk d'jK #u 23 ;tstkfXekoh B/ nkc;/N fJzvhnk, e[ Z y s' I epo sZ e 24 182$4, bZb{wb o'v, wFerzi, byBT{ s'I Sgtk e/ dcso gzikph ;[wB ;tkwh ftt/ekBzd 25 215$295 @e# ;[GkF wkor d[rktK byBT{ s'I gqekfFs ehsk. r[ o pkDh ;z e / s e" F - 2 26 ;z g kde ezuB ek:k ;[wB 27 Bfozdo f;zx f;Zy Xkowe gqFB'Isoh 28 b/yeK d/ ftukoK Bkb ;zgkde dk ;fjws j'Dk }o{oh BjhI j?. nkU gzikph f;yhJ/ - 6 29 iatkch lqeu wK p'bh gzikph d/ ftZ;od/ nZyo-1 30 LoRokf/kdkjh] izdk'kd] eqnd izohu dsljokuh }kjk vkQlsV z ;[ w B tor gj/ b h - 8 31 bf.M;k] 182@4] yYywey jksM] e'kdxat y[kuÅ ls eqfnzr ,oa 215@295 d] lqHkk"k ekxZ] nqxkok¡] y[kuÅ ls gzikph gV', gzikph fby', gzikph p'b' izdkf'kr fd;kA gfsqek 20 sohe se B fwbD s/ c'B okjh nkgDk ;jh vke gsk fgB e'v ;w/s lEiknd % ujsUnz flag eksxk a ;{fus eo' skeh ;jh gs/ s/ gfsqek d'pkok G/ih ik ;e/, ns/ gsk u/e ehsk ik ;e/ . (1)
  • 4.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 BkBeFkjh ;zws - 544 bwrh mwhw mWJ ieiqhwsk idhwVy Plguix AnMd aupwrjnw hir sjx pRgty Awie] joV mylw koTw swihb (v`lw) 6 PrvrI sM q shweI rwm ky kir ikrpw dIAw imlwie] sy j v` f w G` l U G wrw (k` u p -ro h IVw) 8 PrvrI suhwvI srb suK huix duKw nwhI jwie] ieC punI vfBwgxI vru pwieAw hir rwie] imil shIAw mMglu jnm swihbzwdw AjIq isM G jI 11 PrvrI gwvhI gIq goivMd Alwie] hir jyhw Avru n idseI bsM q pM c mI 15 PrvrI koeI dUjw lvY n lwie] hlqu plqu svwirEnu inhcl swkw nnkwxw swihb 21 PrvrI idqIAnu jwie] sMswr swgr qy riKAnu bhuiV n jnmY Dwie] ijhvw eyk Anyk gux qry nwnk crxI pwie] jY q o dw mo r cw 21 PrvrI Plguix inq slwhIAY ijs no iqlu n qmwie ]13] Gkt L- ;kX ;zrs ftu fNe e/ gowkswk dh f;s-;bkj srkwrI Cu`tIAW qy hor idhwVy ehfsnK wB[y dk ihtB fJsBk T[uk j' iKdk j? fe gowkswk jnm Bgq rivdws jI Z Z 25 PrvrI Bkb' T[; dh ftZE fwN iKdh j?, T[; d/ nzdo jo t/b/ nBzd pfDnk ofjzdk j?, d[Zy-eb/F T[; T[s/ nkgDk }'o BjhI gk ;ed/ . T[ ; dk fJj b' e th ns/ gob' e th TO READ, LEARN & LISTEN d'tI/ jh ;zto iKd/ jB, ;z;ko-;w[zdo dhnK ftekoK dhnK Visit : www.punjabisuman.com bfjoK ftu'I T[j ;"yk jh gko bzx iKdk j?. (2)
  • 5.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 @@ufVnk ;dk p;zs## Bfoz d o f;z x p;zs o[s ~ y/V/ dh o[s eo e/ wfBnk frnk j?. fiZE? jfonktb ~ wjst gokgs j? p;zs dk th nkgDk wjst j?. ;hs o[s ~ w'Vk g?dk j?. tB;gs d/ fujo/ s/ Bftznk gfsZnK, c[bK, cbK dk f;zrko e[dos ;ike/ I wB[Zyh ihtB ~ gqc[bZs eo d/Idh j?. ;z;koh eko'pkoh iht nkgD/ nkg ~ e[M y[bQk y[bQk wfj;{; eodk BtK T[wkj ns/ T[s;kj ftu ftuodk j?. o[fs nJhb/ ;o; p;zs wkfj.. ozr oks/ otfj f; s/o? ukfJ.. (gz0 1168) p;zs pjko j? ;dk jh y/V/ y[FhnK ns/ ukT[ j?. r[o{ ;kfjp c[owKT[d/ jB - wkjk wkj w[wkoyh ufVnk ;dk p;zs.. gocV ftu ;wkfb ;'J/ ;dk ;dk r'fpzd .. G'fbnk jTw? ;[ofs ft;kfo.. jTw? wkfo phuko wB, r[D ftu r[D b? ;kfo.. j? ewb? wB, w? eoB tkbh fposh G[bk d/. j? wB j'F eo. j? wB j'F eo, jT[w? ~ w[ek e/ ;G s'I ;q/;N r[D nkgD/ nzdo ;zGkb b?. fJj jTw? jh j? i' ;k~ nkgD/ w{b s'I d{o eodh j?. r[o{ wjkoki B/ nkgD/ ;w/I d/ dehnK B{;h wkj'b ~ w{ekD bJh fJe BthI T[wkj GoD tkbh ;'u pyFh i' eh p;zs s'I xN BjhI ;h fi; ftu Fhs, rowh dh nZs, gsMV dh EK e/tb fgnkok fgnkok fBx ;h, y/Vk ;h. jTw? dh EK ;/tk dk iipk ;h. frnkB ;h nfrnkBsk d/ x'o x{g nB/o/ ~ ukBQD Bkb GoD bJh, ns/ G[rfs ~ th uzr/ eow eoe/ fwNkT[D dh FeZsh tkbk Gog{o Q T[wkj ns/ T[s;kj ;h. fJe uhBh dzs eEk r[o{ wjkoki s'I gfjbK d/ ;w/I ~ goyD bJh ;Nhe T[dQkoD j' ;edh j?. fJe fgzv ftu w/bk bfrnk j'fJnk ;h. fJe nkdwh i' w/bk d/yD nkfJnk y[j ftu fvrQ fgnk. w/b/ d/ F'o eoe/ T[jdh nktki uheK fe;/ B ;[DhnK. w/b/ d/ pzd j'D t/b/ fJe eBc:{fF; dk Xowh ;B:k;h y{j d/ e'b nke/ pfj frnk ns/ T[; pzd/ dh nktki ;[Dh. T[j T[; ~ evQB d/ pikJ/ p'fbnk GkJh s{z u[g j' ik. s{z GkrK tkbk j? s/o/ fvZrD Bkb b'ek ~ neb fwb/rh. w?I fJ; frnkB dk gquko eoe/ d/F ftu eoKsh wuk fdnKrk eh fpBk pZBQh d/ y{j B pBkJ/ ikD, skeh e'Jh pzdk y{j ftu B fvZr/. E'Vh d/o d/ pkd fJe p'Xh fGZS{ nk frnk. T[j th nktki ;[De/ efjD bZrk GkJh fJj s/o/ g{opb/ eowK dk cb j?, fJjs/ s?D{ G[rsBk jh gT{rk. w?I ;ko/ eowK ~ fsnkr u[ek jK, w? j[D fe;/ MzMN ftu c;e/ Z nkgDk nrbk BjhI fprkVKrk. ns/ s/o/ gkgK dk Gkrhdko BjhI pBKrk. gsk BjhI s{z pue/ eh eh eoI. fe;/ / ~ wko d/t,/ b[NgkN eoI,/ vke/ wko/. s{z nkgDk G'r. s/o/ F'o eo e/ w/ok oZp tk;s/ fXnkB BjhI br gk fojk, I w?I ik fojk jK. T[;d/ iKd/ jh fJe Jh;kJh fwFBoh nk frnk. ntki ;[Dd/ jh T[;B/ nkgD/ M'[b/ s'I fJe oZ;h eVQ e/ y{j ftZu ;[Nh ns/ T[; pzd/ ~ pkjo eVQ fbnk. fBebd/ jh T[; pzd/ B/ fwFBoh d/ g?o geV bJ/, efjD bZrk Z GkJh s{z jh ;Zuk Xkowe j?. go Jh;kJh fwFBoh dk itkp ;h GkJh fJj s/ w/ok coi ;h. w/oh p//Bsh j? fe s{z pko pko fvr s/ w?I pko pko s?~ evQdk otK. s{z fvZr/rK BjhI s/ w? puktKrk fet/I. j'o i/ pukfJnk BjhI s/ w?~ nktkrT[D d/ r/VQ s' w[esh fet/I fwb/rh. noEks fe;/ ~ fe;/ Bkb wsbp BjhI ;h, ;p w[esh bJh nkgDk nkgDk ok;sk w[y oyd/ j'J/ dfJnk, frnkB ns/ eowcb (G[rfs) d/ nbr nbr ok;s/ ~ jh nkgDk ok;sk pDkJh p?m/ ;B. go r[o{ wjkoki B/ fsZBK dh b'V dZ;h i/ s{z nkgD/ ftu ;dk p;zs ukj{dk j? sK T[; gkopqjw dk nBjZs[ z Bkd ;[BD bJh fsnko j' ik G[rfs frnkB dfJnk GzvkofD, xfN xfN tkifj Bkd... (3)
  • 6.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 (4)
  • 7.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 e-mail r[o{ BkBe d/t L nkgD/ pko/ ;fsr[ o { ~ 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 r[ o { BkBe d/ t ih dk uogN BkE ~ itkp 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 Guru Nanak Dev Answers Charpat Nath 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 XzB XzB pkpk BkBe ih, uogN BkE B/ g[ Z f Snk L dk; dh csfj gqtkB eoBh ih d[ B hnk ;kro[ d[ s o[ ejhn? , fgSbh fdBh gJh mzv B/ eJh djkfenK d/ foekov s'V fdZs/. feT[ e fo gkJhn? gko' < okwebh 938 Uj fdB u/s/ nkT[fdnK jh ezpDh fSV g?Idh j?. nkw ftnesh s'I Charpat asked : podk;s BjhI j' fojk ;h ;ko/ jkJ/ jkJ/ eod/ gJ/ ;h fJ;h d"okB The Ocean of Existence r[od[nko/ ftu ;zroKd d/ w"e/ s/ nkg ih tZbI' w";w d/ ;[GkU ns/ wB[y Z is said to be impassable. dh wkB;e ntFEk pko/ pkojkwkj ftu ;[D e/ - How then can we cross it. and safely reach the other shore ?" g'fy s[yko[ B ftnkgJh ezfm fwfbnk jfo Bkj[ Ramkali 938 p; e[M ;wM gJh s/ - bZrk fe mzv pj[sh j'D fgS/ eh oki j? fe fJe sk pkpk ih s[;h r[ o { d / t B/ df;nk L nfj;k; eok fdsk fe pj[sk r[of;Zy pfDnk fcodk J/. n;b dk gsk br frnk s?~ mzv feT[ br ojh J/ @@i? ; / ib wfj ewb[ fBokbw[ , gZb/ Bkw Bjh J/ w[ o rkJh B? ; kD/ , nzdo'I nkswk B/ nktki wkoh pofizdo gkb f;zxK ni s/o/ e'b ;[ o fs ;pfd Gt ;kro, sohn? , ;ko/ ;[y B/. ;odh s'I puD d/ ;ko/ gqpzX B/. pzd ewo/ A.C. jhNo BkBe Bkw[ tykD/ . .## row fp;so/ oikJhnK row ykD ghD dk gqpX. fco th Bkw u/s/ BjhI z okwebh 938 nkT[dk. ed/ ;'funk J/ nisI' 300 ;kb gfjb/ dh mzv ns/ f;yK d/ izrk I Guru Nanak Answered : i[ZXK dk ;wK. "As the lotus thrusts upwards and does not drown in water; nBzd g[o dk febk SvD t/b/ ;o;k Bdh gko eoD ;w/I (FFsok As the duck swims ;w/s) mzv Bjh ;h < and does not become wet while swimming, Bdh gko eoD s'I pkd. pdbD i'r/ egV/ BjhI ;h ;koh oks So can we cross, safely and unaffectedly, frZb/ egV/ (efSjo/ pB?B se) T[BQK ~ mzv BjhI bZrh < the Ocean of Existence S'N/ ;kfjp ikfdnk ~ mzv/ p[oi ftu, mzv Bjh bZrh < By attuning our minds to the Word of the Guru and repeating the holy Name T[BQK e'b ni d/ ;kv/ tKr, ;[y d/ e'Jh ;kXB BjhI ;h go of God. ;w/I s/, fBsB/w, nk;k dh tko dh jkioh g{oh ;h. go/FkBhnK nZs dhnK Ramkali 938 go uVdh ebk. fet/I Bkw dk fBx ;h. 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 r[ o { BkBe d/ t ih dk pkpo pkdFkj ~ itkp 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 w/o/ pkpk ih w?~ th e[M fdqVsk pyF'. 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 s[;h efjzd/ U Guru Nanak Dev Answers Emperor Babar 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 3210987654321098765432121098765432109876543210987654321 ;G/ rbK ft;oB fJe' ft;o Bk ikJ/ go w?~ efj BkBe, @@;[ D pkpo who ! ;kohnK jh rZbk :kd B/ fJZe' jh ft;oh j'Jh j?. s[ M s/ wkr? ;' nfjwe eho.## pkpk ih feogk eo' w?~ ns/ w/o/ ;ko/ gfotko (f;ZyK) ~ T[;/ Bkw iBw;kyhH GkH pkbk 401 dh ewkJh Bkw dk fBx pyF'. Nanak Said "Listen O King Babar ! G[bK bJh fywk eoBh ih. He Who askes you for a gift dk; must be a foolish faqir." w/ok e-mail gsk L- briji.kiram@gmail.com fpqfizdo gkb f;zx Janamsakhi, Bhai Bala 401 @feow# (5)
  • 8.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 (6)
  • 9.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 gkme fbyd/ jB HHHHHHHHH eodh j? Bkb/ n;h toD ofjs j' iKd/ jK. dfSjok L- ni dh ;kJhI; j[D gqwkDs eo eekoK ~ ci{b Gko Bk ;wM' ojh j? fe fJ;soh ns/ g[oF d/ nB?fse ;pXK Bkb J/ v } ns/ nsFe ;' } ke torhnK xkse ns/ f;Zy gqtko ftu iBw j'D Bkb ftnesh f;Zy ikBb/tk phwkohnK br ikdhnK jB. fJ; ft;/ s/ sK pD ikKdk j? go g[oB r[o f;Zy pDB bJh yzv/ pkN/ d;w fgsk B/ ni s'I brGr ;tk fsB ;' ;kb fgjbK dh gkj[b b?Dh bk}wh j?. fi; nfwqzs SeD ~ n;h nkrkj ehsk fBi Bkoh d/ ;zr B/j[ s[w fBs pYkfJU, jT{nk ;wMd/ jK T[j T[sBk jh ;ob ns/ nk;kB j?. go Bkoh dh ;/i G{b ;[gB/ B ifJU.. (gk0 10 th) gzik eekoK dh ofjs oyD/ wkV/ eow fsnkrD/ ns/ ns/ is ;Zs dk gqshe eSfjok eekoK ftu Fkwb ;tZS eow rqfjD eoD ~ jh sK nfwqzs SeDk fejk ehsk, skfe e'Jh nB?fse ew eoB s'I gfjbK d;w iKdk j?. gksFkj dk nkd/F ;woD j' ikt/. eSfjok ;ziw ftu t?;/ th T[j jo Foho nsh ;[zdo ns/ ;v'b ofjD s'I fJbktk iZrk i[XK ns/ ;g'oN ftu fJe fd;dk j? i' fe;/ fvf;gfbB ftu ot/. fJe c'ih dk c[oshbk fbpk; th j?. J/;/ gqEkJ/ nkgDh fJe jvphsh o'np T[d'I jh j? id se T[j nkgDh fBoXkos todh th gkmeK Bkb ;KMh eoBk ukj[zdk jK. dk; nkgDh ftu j?. j;gskbK ftu th vkeNo ns/ Bo;K nro fvT{Nh d/ d'okB izw{ ftu g';N ;h. T[jBK fdBk ftu vo?; e'v ftu jB sk o'phb/ jB BjhI sK T[j th wohi T[E/ sth Bdh ftu fGnkBe pkV nk rJh ns/ eJh jh fd;Dr/. b'eh T[; ftu o[V rJ/ gkDh xND wro'I fwfbNoh ns/ d;w fgsk B/ ykb;/ dh f;oiDk ;w/I nkgD/ g'bh; ~ o[VhnK j'JhnK bkFk dh ;Gkb eoB d/ r[o{ f;yK ~ gzi eeko pyF e/ vo?; e'v gqdkB ehsh nkd/F nkJ/. ;kvh T[; Nhw d/ ftu fJe w[;kbwkB skfe T[j ;z[do ns/ ;[t;s ikg/. fJj fJe nkw do'rk th ;h. brGr ;fG bKFK BrB jkbs ftu otkfJs ns/ wB dh dFk jh j? fe gzi eekoh g{oB ;B ns/ eK T[jBK d/ BrB fjf;nK s/ u[mk wko oj/ r[of;y d/ doFB dhdko/ eoe/ pZd/ dk FhF nkgD/ ;B. ;koh Nhw dk wB pj[s ftufbs ;h. T[; dko'r/ nkg jh M[e iKdk j?. fJj ;fseko T; pzd/ dk xN dh fBrkj B/V/ gJh fJe r[of;Zy phph dh bkF s/ gJh ns/ pkD/ dk nfXe j[dk j?. fJj eeko d[BhnK s/ e'Jh z fi; B/ eSfjok gkfJnk j'fJnk ;h. T[; ;[wbwkB BthI fET{oh b?e/ BjhI nkJ/ pbfe g[oksB otkfJsK ~ do'r/ d/ w{j' n;h y[d ;[fDnk fe XB r[o{ r'fpzd f;zx jh wkvoB ns/ bkGdkfJe sohe/ Bkb g/F ehsk frnk ;kfjp fi;B/ wfonK j'fJnk eh th bki oyh j?. j?. e/; ns/ ezxk L- fJj rb ;fG ~ ftfds j? fe eVk ns/ feogkB - id'I e'Jh ;BksBh, pkb gB ;ko/ XowK d/ g{oti e/;k Xkoh ;B. toswkB ftu th tb'I itkBh tb nro;j j[dk j? sK T[; ~ fjzd{ Xow z fjzd{, w[;fbw nkfd ;ko/ Xkofwe nkr{ e/;kXkoh jh ftu Fkwb eoB :frU gths dh o;w ndk ehsh jB. T[jBK ftu'I eJh b'r bwhnK bwhnK iNK tXk ikdh j?. g{ik gkm ns/ jtB s'I pkd T[; d/ r[N s/ eZu/ b?Id/ ;B Gkt o'i d/ e/;K s'I N[N/ j'J/ tkb ;[ND dh Xkr/ dk rkBK pBe/ T[; ~ eZu/ jh Xkr/ dk ifBT{ pikJ/ tkbK d/ nyho s/ fJem/ eo/ d/d/ ;B i' tXd/ gtkfJnk iKdk j?. fJE/ fJj rb th toBD x'jk j? tXd/ iNK dk o{g XkoB eo b?Id/ ;B. T[jBK iNktK fe tZy-tZy toDk bJh XkfrnK dh frDsh ns/ rzYK dh fBxws (fBskgqsh) ;kJh Bk j'D ekoB rzdrh th tZy-tZy j[dhnK jB. b/N;N ns/ wkvoB, Gkt f;Zy ? c?bKdhnK ;B ns/ jkJhihfBe th BjhI ;B. fJ;/ bJh Xow ftu gqtF b?D bJh ;opb'j d/ ;d?th eV/ ns/ / r[o f;Zy ~ fiE/ iNk i{N j'D dk nkd/F ;h T[E/ e/;k nkB pkB FkB dh gqshe feogkB vo?; e'v ftu Fkwb dh o'ikBk ;/tk ;zGkb ns/ ;ckJh bJh ezx/ dk eeko ehsh iKdh j?. eVK ;k~ nS/ eow eoB bJh ns/ th pyfFF ehsk. fJj rb tyoh j? fe j[D n;h feogkB r'ot wJh ihtB tshs eoB bJh go/fos nkgD/ nkg ~ r[o{ s'I th tX/o/ f;nkD/ ;wMd/ j'J/ fJe (7)
  • 10.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ekb/ Xkr/ ftu S'Nk fijk ezxk ns/ S'NhnK ijhnK gzikph ;[wB gfsqek fi; wzst ~ b? e/ uZb ojh j?, feogkBk go' e/ rbftu gke/ nkgD/ nkg ~ ofjstkB T[j Fbkxk :'r j?. nZi n;h nkgDh wK p'bh s'I d{o j' nytkD dk isB eod/ jK i' ofjs nB[;ko fpbe[b oj/ jB. fJ; gfsqek dk wjst gzikph gV'Q gzikph fby' rbs j?. e/F th nekbg[oy B/ ;oho dh b'V nB[;ko s/ gzikph p'b' j?. fJ; ftu g?sh nyoh pko/ i' th frnkB I fds/ jB. T[; ftu e'Jh xkN tkX eoBh nekb g[oy j? T[j B'itkBk ~ g/qoDk j?. w?I th nkgD/ pfunK ~ T[; s'I gqf/ os j' e/ gzikph fbyD bJh T[s;kfjs eo ojh jK. dh j[ew nd{bh jh wBh ikt/ rh. s/ Bkb jh @@;/js pko/## ikDekoh th ;bkxk :'r j?. e/FK pko/ o'ue ns/ fJfsjk;e fJe ikBekohL- w?I gzikph ;[wB dh ;zgkdeh Nhw dk nkGko gqrN eodh ;BksBh tho wzvB eotkT[D br/ fJj dbhb d/d/ jB [ I jK s/ T[BQK dh j'o ;cbsk bJh nodk; eodh jK. fe pu/ dh g?dkfJ; ;w/I T[; dh wK dh e[y ftu'I T[; goftzdo e"o ;oho Bkb nkJ/ j'J/ e/; ngftso j[d/ jB fJ; bJh z nkfonk Bro, byBT{ gfjb/ tkb esb eoe/ w[zvB ehsk iKdk j? fJE/ fJj e'Jh th d/F, e'w, Xow sd se T[ZBsh Bjh eo ;edk rb ;wM'I go/ j? fe T[;/ e[y ftu'I nkfJnk pkeh ;oho id se T[; dh BthI gBhoh f;efFs Bk j't,/ ns/ nkgDh wkso G{wh, wK, wK p'bh Bkb ns/ ;fGnkuko, B?fse, ns/ T[; d/ pkeh nzr fet/ gftso j' rJ/ i/ tkb nfXnkswe ns/ fJfsjk;e ikDekoh Bk oydh j't/. ngftso jB. w[vb dh n;bh ikBekoh ~ S[gkfJnk Q ni ;kv/ Xow dh feFsh th fJe tZv/ GtZo ftu iKdk j?. g[oksB fJfsjk; nB[;ko efjzd/ jB Ssoh c;h j? ns/ b'V j? fJj' fij/ wZbkjk dh i' fJ; ~ ocsko oki/ jZfsnk ik rzGho ngokX eoD tkb/ pqkjwD d/ ;eD, BthI gBhoh ~ gzikph GkFk s/ ;fGnkuko Bkb ngokXhnK ~ pqjw jfsZnk s'I vod/ fwos{ dzv B d/ eo i'V ;eD. e/ F eZ N e/ d/ F fBekb/ dh ;ik d/ I d / ;B, fi; ~ pVh y[Fh dh rb j? fe gzikph ;[wB dh ;zgkdeh pqkjwDk B/ w[zvB ;z;eko ftu pdb fdZsk. Nhw ;cbsk Bkb fJ; ezw ~ tX/o/ uzr/ gZXo s/ eo ojh j? ;k~ gzikph fto;/ Bkb i'V ojh j? nk; eod/ jK fe nkT[ n;h j'o rbK tb fXnkB Bk eod/ j'J/ fJj gfsqek e/tb :{0gh0 dh jh BjhI g{o/ Gkos dh gqf;XZ ;fsr[ o ;u/ gksFkj d/ uoBk ftu gfsqek j't/rh. nodk; eohJ/ fe n;h eekoK dk wkB fdboki e"o, j?v fw;Nq; ;BwkB ekfJw oy ;ehJ/ ns/ d;w ;qh r[o{ BkBe robi fJ0 ekb/i, byBT{ gksFkj dh gq;Bsk d/ gkso pDhJ/. Bro ehosBK ftu gozgok w[skpZe rsek jh j'Bk G[ b u[ e bJh fywk. ukjhdk j? wkoFb nkoN dh Beb eo e/ pZu/ nkgDh ikB i'yw ftu gk ;ed/ jB. gqpzXe nZr'I fXnkB d/B. e?gNB joGiB f;zx, w'0 9455254935 r[oFoB f;zx, byBT{ nBw'b ;[wB 1- i/jVk wB[Zy rodB neVk e/ s[odk j? T[j jw/FK m/v/ yKdk s/ N'fJnK ftu fvrdk ofjzdk j?. 2- fit/I joh n?Be gkb tkb/ ~ ;G e[M jok fd;dk j? fJ;/ soQK p[oh fposh tkb/ ~ jo e'Jh p[ok. 3- gowkswk dk GkDk wzBD tkb/ fe;/ wB[Zy ~ ed/ wkB;e eb/F dk ;kjwDk BjhI eoBk g?Idk. 4- i/jVk wB[Zy fBs r[o{ dh FoD ftu ikt/ T[; dk wB gkgK s'I fMie wk;{; eoB br iKdk j?. 5- fit/I fuZeV ftu gJ/ ;'B/ dh ehws BjhI xNdh fJt/I frq;s ftu ofj e/ r[of;Zy dk nksw pb. 6- thuko tkB g[oF ;z;ko ~ nzs t/b/ fJT[I fsnkr iKdk j? fit/I ;N/FB nkB s/ w[;ko rZvh ~. 7- wB[Zy Bkb'I gF{ ;po tkbk j"Idk j? i/jVk g/N Goe/ d{i/ fdB bJh o'}h dk fceo BjhI eodk. 8- gF{ pZu/ ~ gkb e/ oZp s/ Sv d/Idk j? go pzdk ;dk nkgB/ nkg ~ pZfunk dk gkbe ;wMdk j?. 9- fisBh wwsk ngBk v/ok s/ ikfJdkd pBkB tkb/ ;kX ftu j'Idh j? T[sBh frq;sh ftu BjhI j'Idh. 10- p/ ;wM b'e G/yh r[o{nK s'I Bkw b? e/ fJ; soQK gou/ ofjzd/ jB fit/I pZu/ bZeV d/ x'V/ Bkb. frnkBh T{Xw f;zx ih (8)
  • 11.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ;q h r[o{ r'fpzd f;zx ih dk gqekF T[s;t fJfsjkf;e n;EkB ;q h r[ o { s/ r pjkdo ;kfjp ih fty/ gk0 10 dk gq e kF g[ o p r[og[op ew/Nh byBT{ d[nkok pkb ;zrkq jb: bkZB fty/ byBT{ dhnK ;kohnK iZE/pzdhnK tb' ;kw{fje s'o s/ ;kfjp ;qh r[o{ r'fpzd f;zx ;kfjp ih dk gqekF T[s;t fwsh 18-01-2013 ~ wBkfJnk frnk. fJ; ;wkrw dh nozGsk r[od[nkok Bkek fjzvbk s'I fwsh 13 iBtoh 2013 ' ~ fJe FkBdko Bro ehosB eVQ e/ ehsh rJh fi; ftu pkjo'I nkJhnK rsek gkoNhnK ns/ r[owfs X[BK s/ tZiD r[od[nkok njhnkrzi byBT{ fty/ ;kfjp ;qh r[o{ tkb/ p?vk, ;e{bh pfunK ns/ ;zrsK B/ fjZ;k fbnk. Ffjo I r'fpzd f;zx ;kfjp ih dk gqekF g[op fwsh 17 iBtoh dhnK ;kohnK iZE/pzdhnK d/ ehosBh ifEZnK B/ Bro 2013 Fkw ns/ 18 iBtoh 2013 fdB ns/ Fkw ~ wBkfJnk frnk fi; ftu ;qh nfwqs;o s'I nkJ/ frnkBh i'frzdo ehosB dh ;'Gk tXkJh. r[o{ wjkoki dh Fkjh ;tkoh dk f;zx ~ r[owfs ftukoK Bkb ns/ dopko ;kfjp ;qh ;[nkrs iZrk-iZrk Bro ehosB d/ ok;s/ ftZu ftfGZB nfwqs;o d/ ji{oh okrh GkJh e[bdhg f;zx ns/ iztdh iZE/pzdhnK d[nkok ehsk frnk. 17-01-2013 Fkw ~ ebK s'I nkJ/ okrh GkJh ;sBkw f;zx B/ nkgD/ o;fGZD/ r[od[nkok Bkek fjzv'bk fty/ dhtkB ;fink ns/ fwsh 18 ehosB Bkb ;zrsK ~ fBjkb ehsk. tvQh frDsh ftu iBtoh 2013 ~ ;t/o/ s'I Fkw 5H00 ti/ se pkb ;zrkq jb: ;zrsK B/ bzro th Sfenk. gzvkb ftu j'J/ dhtkB ftu jikoK ;zrsK B/ ehosB eZEk dk o; wkfBnk ns/ bzro Sfenk. dhtkB ftu dopko ;kfjp nfwqs;o d/ ji{oh okrh GkJh oDXho f;zx, fdZbh ;q h r[ o { BkBe ;fs;z r ;Gk ;do s'I nkJ/ okrh GkJh ;opihs f;zx ozrhbk B/ nkgD/ wB'jo r[ o d[ n kok ;kfjp fty/ gq e kF T[ s ;t ehosB Bkb ns/ BkBewsk s'I nkJ/ frnkBh r[opki f;zx byBT{, ns/ byBT{ d/ frnkBh byftzdo f;zx, GkJh fpqfizdo gkb r[ o d[ n kok ;do f;zx B/ r[owfs ftukoK Bkb fBjkb ehsk. ;wkrw dh fty/ fwsh 20 ;p s'I tvQh TgbpXh Gfty fti ;KM/ s"o s/ r[og[op iBtoh 2013 ~ wBkT[D dh ;zrsK dh fJZSk ~ f;o/ ukVQB tb edw d/ gksFkjh 10 ;kfjp o{g ftu d/yh ik ojh j?. ;wkrw ftu oes dkB ns/ ;qh r[o{ r'fpzd f;zx B/so dkB dh ;/tk dk T[gokbk eoe/ gqpzXeK B/ ;zrsK ih dk gqekF dk fdb fis fbnk fi;dh gqF;k j' ojh j?. gzikph ;[wB z T[ s ;t wBkfJnk tb'I r[ogop ew/Nh d/ gqXkB ;0 eowihs f;zx, ;eZso frnk fi; ftu o' g V s' I nkJ/ r[ o wfs ftukoe gq ' 0 jofwzdo f;zx NhN{, jogkb f;zx e?;hno ns/ :{E ykb;k nwBdhg f;zx ns/ dopko ;kfjp ;qh nzfwqs;o d/ ji{oh d/ T[jd/dkoK ;0 i;ftzdo f;zx GkNhnk, ;0 r[odhg okrh GkJh joBkw f;zx ih B/ r[owfs ftukoK ns/ o; f;zx GkNhnk nkfd ~ pj{s pj{s tXkJh. fGZB/ ehosB Bkb ;zrsk ~ fBjkb ehsk. (9)
  • 12.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ;kfjp/ ewkb dFw/ F fgsk dk gq e kF T[ s ;t r[od[nkok nkbwpkr byBT{ fty/ gzi jcs/ s'I ehsh rJh. fi; ftu gkT[INk ;kfjp s'I nkJ/ frnkBh gqekF T[s;t d/ ;zpX ftu fBozso i' gqrokw T[bhe/ rJ/ z ' i;pho f;zx ykb;k B/ ehosB Bkb ns/ irihs f;zx T[jBK dh fwsh 27 iBtoh ~ fJe fJfsjkf;e ftFkb Bbth B/ r[owfs ftukoK Bkb ;zrsK ~ fBjkb ehsk. ;wkrw ftu ;wgBsk j'Jh. 8H fwsh 26 iBtoh 2013 ~ r[od[nkok nkFhnkBk fty/ 1H 10 d;z p o 2012 s' I o' i kBk u' g Jh ;kfjp ns/ nfwqs t/b/ nk;k dh tko Bkb gq'rokw dh nkozGsk ehsh ;[ywBh ;kfjp d/ gkm dk gqtkj Fkw 3 s'I 5 ti/ fBozso rJh fijVk d[gfjo 12H30 ti/ se ufbnk. ubdk fojk. T[gozs Bro ehosB dh nkozGsk j'Jh. fi; ftu 2H 20 d;zpo 2012 s'I o'i Fkw 7 s'I 8 ti/ se f;woB e'se g{oB rsek gqdFoB fJzfvnK rkN N?bN oBo ng I/ dk fBozso gqtkj uZfbnK. fJzNoB?FBb pho ykb;k db, b[fXnkBk B/ ehsk. 3H fwsh 5 iBtoh 2013 s'I fBozso nfwqs t/b/ 5 ti/ Bro ehosB 2 ti/ n?bHvhHJ/H, nkfFnkBk, gokr s'I 7 ti/ se gqGks c/ohnK evQhnK rJhnK. v/oh, fge?vbh, ntX n;gskb, fFqzrko Bro s'I jz[dk 4H fwsh 13, 14 ns/ 16 iBtoh 2013 ~ eftsk j'fJnk Fkw 7H30 ti/ r[od[nkok nkbwpkr gj[zfunK, w[ekpb/, b?euo w[ekpb/ ns/ ehosB d/ w[ekpb/ j'J/ phHphH;h s'I nkJh Nhw tZb'I Bro ehosB ns/ rsek fiBQK ftu 2 r[og ;hBhno ns/ i{fBno ftu gfjbk d{ik [ gkoNh d/ eospK dh bkJht foekofvzr ehsh rJh. Bro ns/ shi/ Bzpo d/ fJBkwK d/ Bkb Bkb S/, S/ j'I;bk ehosB ftu brGr 30 jiko ;zrsK dh Gkoh ;w{bhns ncikJh d/ fJBkw th fdZs/ rJ/. byBT{ fty/ j[D se d/ Bro ehosBK s'I finkdk ns/ 5H fwsh 20 iBtoh 2013 ~ ;kw{fje d;sko pzdh fJfsjk;e ;h. Fkw 7H30 ti/ s'I 10 ti/ se r[owfs ehsh rJh fi; ftu 35 pfunK B/ d;sko ;ikJh. ;'jDh ;wkrw y[Zb/ tv/ ns/ FkBdko gzvkb ftZu j'fJnk. d;sko ;ikT[D tkfbnK ~ fJBkwK Bkb fBtkfink frnk, fwsh 26 iBtoh 2013 ~ jh ;kfjp/ ewkb f;Zyh d;skoK dh ;/tk r[od[nkok ;kfjp tb'I ehsh rJh. pkDk r[owfs w[ekpbk ehsk frnk. fi; ftZu i/s{ ns/ T[gozs bzro dh ;/tk j'Jh. fjZ;k b?D tkb/ ;ko/ 480 pfuZnK ~ fJBkwK Bkb fBtkfink 6H fwsh 25 iBtoh 2013 ~ ;kw{fje o{g ftu ;fji frnk. fJjBK pfuZnK Bro ehosB ftZu fjZ;k b?D d/ gkmK dh ;wkgsh ns/ nrb/ gkmK dh nkozGsk j'Jh fi; pkd Fkw d/ gq'rokw ftZu fJBkw gqkgs ehs/. ftu 45 gqkDhnK B/ fjZ;k fbnk ns/ ;koh ;zrs B/ B't/I fwsh 27 iBtoh 2013 FkBdko gzvkb ftu w[y wjb/ d/ Fb' e K dk gkm ehsk T[ g oz s bz r o dh ;wkrw dh nkozGsk e/qB Bkb c[Zbk dh toyk eod/ j'J/ ;/tk j'Jh. r[o{ wjkoki dk gqekF eoe/ FkBdko gzvkb ftu j'Jh. 7H fwsh 25 iBtoh 2013 Fkw 7 s'I 10H30 ti/ r[og[op ;t/o/ 7H00 ti/ s'I nk;k dh tko Bkb nkozGsk eoe/ dh nkozGsk r[owfs ;wkrw r[0 udzo Bro fty/ eoe/ ns/ Fkw 4H30 ti/ se GkJh uoB f;x ih ykb;k, ji{oh (10)
  • 13.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 okrh, GkJh i;pho f;z x ih Btkp eg{ o f;z x ;/ t k ntkov ekbhfin?N B/ ehsk, fi; s'I p[ZX gkT[Nk ;kfjp d/ okrh iZE/ ns/ ihth tor B/ Gog{ o bkG GkJh ;sftz d o f;z x fdZ b h d/ fwsh 27 iBtoh 2013 ~, r[od[nkok T[mkfJnk. okrh iZE/ B/ wB'jo ehosB Bkb nkbwpkr fty/ j'J/ r[owfs ;wkrw ftu ;0 ;0 joftzdo f;zx bkov gqXkB fBjkb ehsk ns/ frnkBh noftzdo f;zx e'jbh ~ T[jBK dhnK tvw[bh ekBg[o r[od[nkok gqpXe ew/Nh Z z irihs f;zx Bbth B/ r[owfs ;/tktK bJh Btkp eg{o f;zx ;/tk ntkov i' nkgD/ d; ;kEhnK ;fjs ftukoK Bkb ;zrsK ~ i'fVnk. Bkb ;BwkBs ehsk frnk. nkJ/, B/ ;wkrw ftZu bZr/ oes ;wkrw ftu 52 gkDhnK B/ j'J/ dkB e? I g dk T[ d xkNB ehsk nfwqs ;zuko ftu fjZ;k b?e/ nfwqs gkB ehsk. fi; ftu tvQh frDsh ftZu ;zrsK B/ oes dkB eoe/ gZBQ [ w[y nfsEh e/HphH;hH gzi eo'V dh fti/sk phph yfNnk. fJ; gq ' r okw dh fJfsjk;e ;cbsk bJh ;Bwhs e'o ns/ gfotko B/ th r[opkDh ehosB eoe/ r[od[nkok nkbwpkr dh g{oh r[od[nkok gqpzXe ew/Nh fBjkb ehsk. gq p z X e ew/ N h tb' I phph ;Bwhs e' o , tXkJh dh gkso j?. okFNqgsh ntkov gqkgs eoD tkb/ ;0 r[ogqhs f;zx r[ o d[ n kok ;q h r[ o { f;z x ;Gk ;/mh ns/ gqwd u"Xoh dk T[jBK dh T[gbpXh bJh ;BwkB I' ehsk frnk. ;tortk;h ;0 wBw'jB f;zx ;kjBh pkb bkigs Bro u" e fty/ gq e kF T[ s ;t nkFow d/ pZfunK B/ th nkgD/ ehosB d[nkok ;zrsK ~ fwsh 27 iBtoh 2013 ~, r[od[nkok bkigs Bro fBjkb ehsk. u"e fty/ ;qh r[o{ r'fpzd f;zx ih wjkoki dk gqekF T[s;t ;wkrw d/ w[y nkeoFB phph ;Bwhs e'o d/ pVh ;oXk ns/ T[sFkj Bkb wBkfJnk frnk. fi; ftu nbktk ;qh r[o{ r'fpzd ;Nvh ;oeb byBT{ d[nkok GkJh db/o f;zx ns/ GkJh tho f;zx d/ okrh iZfEnK B/ brkfJnk frnk g[;se w/bk ;h fi; dk T[dxkNB ;0 ;otihs f;zx ns/ ;odkoBh fifszdo e"o tkbhnk ntX nkgD/ o;fGzB/ ehosB Bkb ;zrsK ~ fBjkb ehsk. ;wkgsh T[gozs r[o{ dk ns[ZN bzro toskfJnk frnk. r[od[nkok nkbwpkr fty/ gzikph ;kfjZse ftuko r'Fmh byBT{ 6 iBtoh, gz i kph ;[ w B tb' I r[od[nkok ;qh r[o{ f;zx ;Gk nkbwpkr ftu ;fEZs dFw/F gpfbe ;e{b d/ jkb ftu fJe ;kfjZse ftuko r'Fmh ehsh rJh fi; ftu Ffjo d/ gstzs/ ;kfjsekoK, ozreowh ns/ T[x/ ;kfjs Z gq/whnK B/ fjZ;k fbnk. r'Fmh ftu ftuko ehsk frnk eh gzikph ;wki ftu gzikph ;kfjZs, p'bh ns/ fbfg gqsh xNd/ o{MkB ~ feZt/ mZb gkJh ikJ/. r'Fmh ftu vk0 ;fszdo gkb f;zx, fgq;hgb i;tzs z ehsh. ;0 T[ikro f;zx dh gqXkBrh ftu j'Jh fJ; r'Fmh e"o, fgzq;hgb ;[doF e"o, frnkBh byftzdo f;zx, ;0 ftu gfsqek d/ g{opb/ nzek dk fv;gb/ eoe/ gfsqek d/ joGiB f;zx, ozreowh ;0 nkswihs f;zx, ;0 pqfizdo gqekFe ;qh gothB e/;otkBh ns/ ;0 nihs f;zx ;fj gkb f;zx, ;0 feogkb f;zx n?pN, ;0 fsob'uB f;zx ;zgkde B/ gfsqek dk gohu? eokfJnk ns/ XzBtkd fdZsk. ns/ ;0 fBowb f;zx B/ ;zpf' Xs eoe/ nkgD/ tv w[b/ ;{Mk Z r'Fmh ftu gokgs ;{MktK dk nfXnB eoe/ fJe ;Nhe fdZs/. r'Fmh ftZu ;zgkde d/ ;zp'XB d/ pkd r'Fmh d/ ykek pBke/ b'VhIdk T[gokb/ eoD bJh fog'oN nrb/ nze ;z:'ie ;0 fsqb'uB f;zx @uzB# B/ nkgDh wK p'bh d/ ftu ;0 fpq f iz d o gkb f;z x gq ; ss eoBr/ . Gog{ o fgnko ~ doFkT[Idh eftsk gV e/ r'Fmh dh gqXkBrh ;fj:'r bJh @@gzikph ;[wB## tb'I r[od[nkok nkbwpkr bJh ;0 T[ikro f;zx dk BK gq;skts eoe/ nkozGsk dh gqpzXe ew/Nh dk pj[s pj[s XzBtkd. (11)
  • 14.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 pbkseko nkyho eZd sZe Fofwzdrh d?Id/ ofjDr/ < oxftzdo f;zx ;zX{ bzxh ;'bK d;zpo dh oks ~ fdZbh dhnK ;VeK dh fBzdD:'r ekotkJh s'I wk:[; j' e/ y[de[Fh eo bJh #s/ S/ dfozfdnK jZE'I ;w{je pbkseko dk fFeko j'Jh ;h. s/Jh ;kbK w[fNnko s/oK fdB w"s Bkb i{Mdh j'Jh nfijhnK ngokXe xNBktK d/ tXD dk fJe nkyoeko f;zrkg[o d/ fJe Bkwh j;gskb ftu dw gqwy ekoB ;kv/ oki;h nkr{nK, g[b; ns/ ngokXe [Z s'V rJh. tfjFh dfozfdnK B/ T[; ~ fiT{D i'rh fposh tkb/ sZsK dk rmi'V j?. ;kv/ g[b; gqpX ftu z SZfvnk jh BjhI ;h. T[j nkg sK ;dk dh Bhd ;' rJh oki;h nkr{ nkgDk ftF/F gqGkt oyd/ jB. ngokXe go ;[Zs/ j'J/ d/F tk;hnK ~ fJ; izrkbh j'Jh ftt;Ek s' I ikro[ e }o{ o eok rJh. fJ; dodBke xNBk fto[ Z X o' ; gq r N eo oj/ gqdoFBekohnK dhnK nktk}K, fdZbh s'I uZb e/ g{ o / d/ F #u ns/ fco ;z : [ e s okFNo ;Gk ;w/s nwohek, e?B/vk, fJzrb?Iv, nk;No/bhnk, fBT{}hb?v ns/ gkfe;skB #u th r{zi T[ZmhnK. Gkosh ;wki ftu n"os wkBf;e ns/ ;ohoe ;'FD dk F[o{ s'I jh fFeko pDdh nkJh j?. pZuhnK ~ iBw b?D s'I th gfjbK wK dh e[y Z #u jh wko w[ekT[D dhnK nDwB[yh xNBktK nZi Z th tkgo ojhnK jB. wzf[ vnK ~ e[VhnK Bkb'I tX/ o/ wjZssk d/D dh wkBf;esk nZi th fe;/ Bk fe;/ o{g fposh tkb/ b'e oki;h nkr[nK d/ uj/s/ j[zd/ jB. ftu f}nkdkso gfotkoK ftu t/yD ~ fwbdh j?. oki;h nkr{ nkgD/ oki;h fjsK ~ gkbD bJh fJBQK ;oekoh nzefVnK nB[;ko Gkos #u n';sB jo thj pkj[pbhnK ~ gkbd/ jB. g[b; th nfij/ ngokXe fwzNK fgZSI' fe;/ wfjbk Bkb pbkseko j[dk j? go n;b z sZsK ~ gkbdh j? ns/ T[BQK ~ w[ypo pDk e/ tosdh #u fJj nzeVk fJ; s'I fes/ tX/o/ j?. j?. nfijh jkbs ftu ngokXe ezwK #u i[N/ b'e fBvo pbkseko dh ghVs wfjbk d/ tko; ;wki j' e/ r?o ek~Bh ezw Xzd/ eod/ jB. nfij/ ezwK bJh ftu pdBkwh d/ vo s'I rohph ekoB pkj{pbhnK d/ vo fe;/ fJe oki;h gkoNh ~ f}zwtko BjhI mfjokfJnk ik / eoe/ nfij/ e/; doi eotkT[D s'I gk;k tZN iKd/ jB. ;edk. ;oekoh nzeV/ d;d/ jB fe d/F #u pbkseko eJh wkwfbnK ftu fgzvK dhnK gzukfJsK jh b? d/ e/ e/;K #u e/tb 27 ch;dh e/;K ftu jh d'FhnK ~ ;}ktK ok}hBkw/ eotk fdzdhnK jB ns/ wkwbk ock dck j' fwb ;ehnK jB. gzikp ftu Fo[sh nrtk eKv fJ; iKdk j?. pbkseko d/ e/;K #u g[b; th f}zwtkoh Bkb / rmi'V dk fJe j'o sk}k T[dkjoD j?. ekotkJh BjhI eodh. foFts yk e/ iK fe;/ oki;h fdZbh ftu pbkseko, esb, fco'shnK tor/ dpkn j/m pbkseko tor/ ;zrhnK ngokXK d/ e/;K ;zrhB ngokXK d/ tXD dk fJe gqw[Zy ekoB j? fe dh g[b; tb'I n?cHnkJhHnkoH jh doi BjhI ehsh iKdh fdZbh ftu nk; gk; d/ okiK #u'I b'e ezwK ekoK dh Gkb iK b'Vhdh ekotkJh jh BjhI ehsh iKdh. j[D/ fij/ jh bJh nk e/ tZ; oj/ jB. fdZbh dh nkpkdh fdB'I fdB gfNnkb/ d/ fgzv pkdFkjg[o dh xNBk fJ; dh sk}k tZX ojh j? go fdZbh dh g[b; c'o; dk shj ch;dh T[dkjoD j?. T[E/ pbkseko dh ghVs bVeh B/ g[b; fjZ;k thHnkJhHghH b'eK dh ;[ofZ ynk bJh skfJBks ehsk (12)
  • 15.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 j'fJnk j?. fJBQK thHnkJhHghH b'eK ftu eJh nfij/ g[b; EkfDnK, ftfdne ndkfonK ftu ns/ fJE'I sZe ftnesh th Fkwb jB, fiBQK T[go ;zrhB ngokXe fe ;kv/ Xow n;EkBK #u th j'D dhnK ]poK ne;o e/;K dh ;[DtkJh uZb ojh j?. ;oeko ~ fJBQK sZEK gqsh gVQB ;[BD ~ fwbdhnK jB. pbkseko dk fFeko rzGhosk Bkb ;'u ftuko eoBk ukjhdk j?. wk;{w pZuhnK s'I b? e/ p}[or nt;Ek dhnK n"osK th n"osK dh ;[ofZ ynk pko/ ;kvk fBnK gqpX jkb/ z j' iKdhnK jB. fJE'I sZe fe wk;{w bVe/ ns/ wzdp[XhZ sZe ;w/I dk jkDh BjhI pD ;fenk. ;kvk fBnK gqpzX n"osK th fJ;dk fFeko j' iKdhnK jB go ;kvh ;z;d f;oc g[b; tb'I g/F ehs/ rJ/ ;p{sK d/ nkXko #s/ jh ftu n"osK bJh okytKeoB ns/ n"osK dh fi;wkBh fBnK eodk j?. i' fYZb' wZm/ ns/ FZeh ;p[s g[b; tb'I S/VSkV ns/ pbkseko gqsh ;[oZfynk d/D d/ d' fpZb ndkbs ftu g/F ehs/ iKd/ jB, T[; d/ nkXko #s/ fgSb/ gzi S/ ;kbK s'I bNe/ j'J/ jB. ;oeko e'b fJBQK ndkbs nkgDk c?;bk ;[DkT[dh j?. fJ; soQK d'Fh pu I fpZbK ~ gk; eokT[D bJh fJZSk Fesh dh xkN j?. fit/ fBebd/ jB. 2012 d/ gfjb/ d' wjhfBnK ftu fdZbh I ;kv/ n?wHgh} nkgD/ nkgD/ oki;h fjZsK s'I T[go T[m Z Z ftu 635 pbkseko d/ e/; doi j'J,/ fiBQK ftu'I ni/ e/, nkgD/ bJh tX/o/ GZs/ ns/ j'o ;[Zy ;j{bsK b?D f;o fJe e/; ftu fJe d'Fh ~ ;}k ;[DkJh rJh j?. bJh, nkgDh fJei[Nsk dk gqrNktk eod/ jB, T[;/ soQK Z fiE/ ;kvk fBnK gqpzX bzw/ok j?, T[E/ fJj T[BKQ ~ n"osK d/ fjsK dh oytkbh eoB tkb/ fJBQK d' wfjzrk th pj[s j? ns/ r[zMbdko th. Goh ndkbs fpZbK ~ gk; eotkT[D bJh th fJei[ZNsk ftykT[Dh ftu pukn gZy d/ tehb tb'I pbkseko ghVsk ~ ukjhdh j?. pbkseko Bkb ;pzXs xNBk pko/ nNgN/ ;[nkbK dh ;oeko ~ ibd s'I ibd n"osK Bkb j' oj/ MVh brk e/ T[; dk wB'pb s'VB dk :sB eoe/ pbkseko tor/ e/;K dh ;[DtkJh bJh ftF/F ndkbsK T[ ; dh wkBf;e ghVk ~ j' o tXkfJnk iKdk j? . dk rmB eoB bJh :sBFhb j'D dh ;ys }o{os pbkseko d/ e/;K dh ;[DtkJh ;wKpZX ns/ pzd ewo/ j?. nfij/ ngokX o'eD bJh ;ys ;}ktK d/D ns/ ftu j'Dh ukjhdh j?. nfij/ e/;K ~ bzw/ok eoB dh g[b; pbK ~ ;w/I d/ jkD dk pBkT[D bJh }o{oh fB:s Bkb tehbK tb'I pjkB/pk}h dh fe;/ th ekotkJh ;ki';wkB ns/ No/fBzr d/Dh ukjhdh j?. n"os ~ ;wki dh nkfrnk BjhI d/Dh ukjdh. pbkseko d/ e/;K ftu ftu wkD ;BwkB ns/ ;[oZfynk fwbDh T[;dk jZe j? d'FhnK ~ ofjw dh nghb eoB dk jZe ysw j'Dk go fJ; d/ Bkb jh fJj d/yDk th }o{oh j't/rk fe ukjhdk j?. fJ; s'I fJbktk pbkseko d/ e/;K dk feXo/ fJBQK gq;skfts fB:wK ~ d[oT[g:'r eoe/ fe;/ ;kjwDk eo oj/ ftneshnk s/ fe;/ th fe;w dh u'D bVB #s/ w[ezwb gkpzdh bZrDh ukjhdh j?. d/F ftu tZX oj/ BF/ th pbkseko torhnK xNBktK ~ T[s/fis eoB ns/ fJBQK ~ tXkT[D #u ;jkJh j[d/ jB. ;kvh B'itkB ghVQh BfFnk dh dbdb z ftu p[oh soQK c;/ j'J/ jB. tX/o/ ngokXe wkwb/ nfij/ BZFJhnK tb'I ehs/ iKd/ jB. fJ; s'I fJbktk fcbwK, ;kvh bZuo rkfJeh th nfij/ ;zrhB ngokXK ftu tkXk eoB ftu ;jkfJsk eod/ jB. n"osK Bkb fi;wkBh S/VSkV ns/ pbkseko torhnK tkodksK d/F Go ftu ;VeK T[Zs/ ubd/ tkjBK, o/b rZvhnK, xoK, y/sK, T[ikVK, j;gskbK, (13)
  • 16.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 f;nk;sdkBK fto[X w[eZdw/ fsqDw{b eKro/; d/ fJe n?wHghH B/ gqXkB wzsoh wzsohnK fto[X fJj' fij/ e/; ubd/ ofjzd/ jB fiBQK ~ fuZmh fby e/ wzr ehsh j? fe f;nk;sdkBK fto[X ftu fGqFNkuko d/ e/; th Fkwb jB. tZy-tZy ndkbsK ftu ub oj/ w[edfwnK dh ;[DtkJh Z fsqDw{b eKro; d/ n?w0gh0 B/ fJj wzr eoe/ ck;N No?e ndkbsK okjh ehsh ikt/. fJj pVh ikfJ} nkgDh r/d gqXkB wzsoh d/ ftjV/ ftu ;[N fdZsh j? sK I Z ns/ ;w/I f;o ehsh rJh wzr j? feT[fI e fJ; Bkb iBsk ftukoB tkbh rZb fJj j? fe eh nfijk ;zGt j' ;kjwD/ T[BKQ dk ne; S/sh ;gZFN j' ikt/rk. T[i th Z ;e/rk < fBnK gkfbek dk jkb sK fJj j? fe ;[gohw f;nk;sdkBK dk ne; ;k ;[Eok jh j'Dk ukjhdk j? e'oN d/F dhnK jkJh e'oNK ns/ eh j/mbhnK ndkbsK fi; tb j[D T[IrbK T[mD bZrhnK jB. ;tkb fiE'I ftu'I pj[shnK ndkbsK e'b nkw e/;K dh ;[DtkJh bJh se fJ; rb dk j? fJ; fgS/ soe fJj j? fe d/F dh b'VhId/ iZi jh BjhI jB. iZiK dh ewh e'Jh BthI BjhI. gkobhw?N ns/ ;[pkJh n;?pbhnK ftu ekch frDsh ftu I I ekch d/ o s' I ne;o nfijhnK fog' o NK ;kjwD/ nfij/ u[D/ B[wkfJzd/ jB fiBQK dk ngokXe fgS'eV j? nkT[IdhnK ofjzdhnK jB go j?okBh j? fe ykbh irQk ns/ eJh fto[X bzw/ ;w/I s'I w[edw/ th ub oj/ jB. GohnK BjhI ik ojhnK. d{i/ gk;/ pbksekohnK fto[X Gkosh fBnK gqDkbh T[i th pVh bzwh, r[Mbdko ns/ I z th e/;K dh ;[DtkJh ck;N No?e ndkbsK okjh ;[DtkJh youhbh j? ns/ c?;bk S/sh Bk j'D ekoB ;pzXs j'D dh wzr }'o cVB bZrh j? fit/I j[D/ fij/ fdZbh ftu ftnesh ~ d'Fh BjhI mfjokfJnk ik ;edk. Gkosh ;w{fje pbkseko fgS'I w"s d/ w{zj ftu ik gJh s/Jh ;zftXkB w[skpe id'I th fe;/ okiBhse T[s/ fe;/ soQK ;kbk bVeh dk e/; ck;N No?e ndkbs ftu ;[fDnk d/ d'F bkJ/ iKd/ jB sK T[j nkgD/ nkg ~ fBod'F ikD bZrk j?. w'N/ s"o #s/ ck;N No?e ndkbsK dk ;kps eoB bJh ndkbs ftu iKdk j? ns/ T[;~ T[BK gqubD j? pVk Y[etK. fJ; Bkb b'eK dk fBnK gkfbek fuo se d'Fh BjhI mfjokfJnk ik ;edk fizBk fuo se ftu'I i' ftFtk; vktK v'b j' frnk j? T[j w[V ekfJw ndkbs fJ; dk c?;bk BjhI eodh. fJ; soQK d/ j' ;e/ r k. fJ; bJh f;nksdkBK fto[ X e/ ; K dh nB/eK e/; ndkbsK ftu jB. fJ;/ bJh fJ; wzr ftu ;[DtkJh th ck;N No?e ndkbsK okjh eoBh mhe j't/ Y[ethI dbhb j? fe i/ fJj' fij/ e/; ck;N No?e rh. fJ; s'I nrb/ edw ftu ;kotifBe XB fJ;s/ ndkbsK okjh ubkJ/ ikD ns/ i/ ;zGt j' ;e/ sK fJ; wkB eoD tkb/ noX ;oekoh fJdko/, NqFN, Xkowe dh ;[DtkJh o'}kBk j' ikt/ sK c"oh s"o #s/ ;Zu ;kjwD/ gqpzXe ;z;EkBK, fFeFk y/so d/ gqpzXe ;z;EkB ns/ nk ;edk j?. f;nk;s T[s/ i/ fJe ;o;oh fijh B}o j'o b'e GbkJh d/ ;z;EkBK d/ u[B/ j'J/ w[yhnK d/ e/; wkoh ikt/ sK ;gFN j' ikt/rk fe eJh fJe w"i{dk s/ th ck;N No/e e'oN d/ dkfJo/ ftu fbnkT[Dk io{oh ;kpek e/doh wzsohnK, ;[fpnK d/ w"i{dk s/ ;kpe w[y I Z j?. (14)
  • 17.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ;kek BBekDk ;kfjp -s. rUp isMG sRI gurU goibMd isMG jI ny gurU ipqw, sRI ilAw[ jd is`KW dy Gr GoiVAW dIAW kwTIAW ’qy gurU qyg bhwdr swihb dI Shwdq ƒ ‘Drm hyq sn qd vI gurduAwrw pRbMD Awm krky ipqw purKI swkw’ ikhw hY, ijs qoN swkw Sbd is`K SbdwvlI mhMqW-audwsIAW qy inrmilAW pws hI sI[ gurU- dw Atu`t ih`sw bx igAw[ swky dw ArQ hY, koeI Gr dw pRbMD aus smyN qk TIk cldw irhw, jdoN AY s w krm jo ieiqhws ivc pR i s` D rihx lwiek qk is`K kdrW-kImqW Anuswr jIvn bsr krdy ho v y [ vic` q r, Ano K I, Adu ` q I, AjIb Gtnw ƒ rhy[ pr jd vI mhMqW-pujwrIAW, DrmI sdvwaux swkw ikhw jWdw hY[ spSt hY ik ieh Sbd BwrI vwilAW dw jIvn ‘krqU i q psU kI mwns jwiq’ duKWqk Gtnw vwsqy vriqAw jWdw hY[ vwlw ho jwvygw qW igrwvt AwauxI insicq hY[ sRI gurU qyg bhwdr swihb dI Shwdq qoN nnkwxw swihb dy mhMq nrYx dws dw Srwb pI ky bwAd pMjwbIAW qy Kws krky is`KW ƒ ies ArQ AweI sMgq dI byie`zqI krnw, bIbIAW dI Azmq Bwv vwly swikAW snmuK hoxw ipAw[ jilHAW vwly ƒ h`Q pwauxw in`q dw krm bx igAw sI[ mhMqW bwg dw swkw, nnkwxw swihb dw swkw, pMjw swihb dy kukrmWdurwcwrW dy dwg ƒ Dox vwsqy piv`qr dw swkw, swkw gurU kw bwg Awid[ AMgryzI SwskW KUn dI zrUrq sI ijs ƒ nnkwxw swihb dy ShIdW dI Sih ’qy mhMqSwhI dy qWfv nwc dI drdnwk ny pU r w kIqw[ ies smy N is` K smwj ivc is` K khwxI ƒ swkw nnkwxw swihb rUpmwn krdw hY[ jwgRqI vjoN isMG sBw lihr cl rhI sI[ cyqMn ienHW swikAW ƒ FwfI bIr rsI vwrW rwhIN pRgt guris`KW ny gurduAwrw pRbMD ƒ prvwirk pRbMD qoN krn leI ‘swkw kwiv’ rUp pRcilq hoieAw[ pMQk pRbMD ’c ilAwaux leI kmrk`sy kr ley[ nnkwxw swihb, nwnikAwxw qoN bixAw hY, gurduAwrw jnm AsQwn nnkwxw swihb ƒ mhMqW ijs dw ArQ hY nwnk AwXn - sRI gurU nwnk dyv dy pRbMD qoN Azwd krwaux leI guris`K mrjIviVAW jI dw AwXn Bwv Gr[ ies DrqsuhwvI dw pihlw dw SWqmeI jQw PrvrI, 1920 ƒ drSnI ifauVI nW rwiepur iPr qlvMfI rwie Boie qy sdIvI nwauN rsqy AMdr dwKl hoieAw, ij`Qy ienHW nwnk nwm nnkwxw swihb pR c ilq ho i eAw[ nnkwxw swihb lyvw guris`KW dw ‘suAwgq’ mhMq, aus dy guMifAW, dI DrqI ’qy sRI gurU nwnk swihb jI ny AnykW bdmwSW ny golIAW, fWgW, brCIAW, qlvwrW Awid AlOikk coj kIqy[ sRI gurU nwnk dyv jI dy pRkwS mwrU hiQAwrW nwl kIqw, gurU-Gr dI piv`qrqw AsQwn ’qy 1613 eI: ƒ sRI gurU hirgoibMd swihb ƒ kwiem r`Kx Kwqr gurU ky lwl SWqmeI rih ky dy Awgmn nwl XwdgwrI AsQwn sQwipq hoieAw ShwdqW pRwpq kr gey[ jo smyN dy bIqx nwl gurduAwrw jnm AsQwn swkw nnkwxw swihb vwprn smyN kuJ B`tI nnkwxw swihb dy nW nwl ivSv pRis`D muslwmwnW, bwbw krqwr isMG (bydI), mMgl isMG hoieAw[audwsI sMprdw dy muKI bwbw Almsq jI kU k w Awid ny vI ku k rmI mhM q W dw swQ id` q w[ ƒ gurduAwrw jnm AsQwn dI syvw-sMBwl sRI gurU mhMq nrYx dws qy imstr krI fI.sI Aqy imstr hirgoibMd swihb ny sONpI sI[ ies qrHW ArMB qoN ikMg kimSnr lwhOr fvIzn dI Sih ’qy nnkwxw hI ies piv`qr AsQwn dw pRbMD audwsI sMprdw swihb dI piv`qr DrqI KUn nwl lwl ho geI[ dy mhMq-pujwrI hI krdy rhy[ is`K rwj kwl smyN bwbw krqwr isMG (bydI) ƒ kuJ smyN bwAd pMQ gurduAwirAW dy nW l`gIAW bySumwr jgIrW-jwiedwdW nwl kIqI gdwrI dw Aihsws hoieAw qW auh sRI ny mhM q W ƒ AwlsI-AXwS qy iBR S t-ku k rmI kr Akwl qKq swihb ’qy pyS hoieAw ijs ’qy aus ƒ id`qw[ is`K rwj dw sUrj Asq hox dI dyr sI ik hux qk dI sB qoN s^q qnKwh lweI geI[ mhM q W-pu j wrIAW ny AM g ry z Bgq bx AY S -pR s qI ieh du K Wqk swkw gu r U nwnk dy Gr ƒ krnI SurU kr id`qI[ mhMq-pujwrI gurduAwirAW kptI mhMqW qoN Azwd krvwaux gey guris`KW nwl dIAW jmInW-jwiedwdW ƒ AwpxI in`jI ipqw-purKI vwpirAw, ies qoN v`D drdnwk Gtnw kI ho skdI mwlkI mihsUs krn l`gy[ mhMqW-pujwrIAW ny hY[ hr is`K vwsqy nnkwxw swihb piv`qr DrqI gu r du A wirAW ƒ AY S -pR s qI dy fy r y (A` f y ) bxw hY[ ie`QoN dw mhMq nrYx dws sB qoN v`fw gurU-Gr (15)
  • 18.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 dw doKI swbq hoieAw[ ieh kukrmI bx cu`kw sI[ gurU-Gr dy prvwnyguris`K ijnHW ƒ ijMdw jMf nwl Drm-krm ies iv`coN gwieb ho cu`kw sI[ gurduAwrw bMnH, B`T ivc su`t swiVAw igAw pr iksy ny sI swihbwn dy pR b M D ƒ Aijhy hI kptI mhM q W qo N nhIN aucwrI[ gurduAwrw jnm-AsQwn dy nzdIk Azwd krvw ky sM g qI pR b M D ’c ilAwau x leI siQq ShIdI KUh qy jMf dw dr`Kq ShIdW dI ShIdI guris`KW ny gurduAwrw suDwr lihr ArMB kIqI[ dwsqwn ibAwn krdw hY[ jMf dy dr`Kq dI sWB- ijs qihq sB qoN pihlW gurdAwrw bwby dI byr sMBwl hoxI zrUrI hY[ApRYl, 1921 ’c mhMq nrYx isAwlkot AkqUbr, 1920 ƒ pMQk pRbMD ’c ilAw dws qy au s dy cwtiVAW ’qy mu k ` d mw clxw Su r U igAw[ iPr AkqUbr, 1920 ƒ s`cKMf sRI hirmMdr hoieAw[ 12 AkqUbr, 1921 ƒ mhMq nrYx dws swihb qy sR I Akwl qKq swihb dw pR b M D pM Q k qy aus dy 7 swQIAW ƒ mOq dI szw, 8 swQIAW ƒ h`QW ’c AwieAw[ aumr kYd dI szw suxweI geI, pr hweIkort ny SWqmeI is`K syvkW dy KUn nwl mhMq nrYx mhM q dI mO q dI szw au m r kY d ’c qbdIl kr dws qy aus dy guMifAW ny gurduAwrw jnm AsQwn id`qI[ pr gurduAwrw jnm AsQwn nnkwxw swihb ƒ l`QpQ kr id`qw[ ieh gurduAwrw swihbwn dI jI dI ieiqhwisk iemwrq, ivSwl drSnI ifauVI suqMqrqw, AzwdI leI kIqw igAw s`iqAwgRih sI[ qy Ku`lHw ivhVw smyN-sQwn qoN suqMqr sRI gurU nwnk jbr-zu l m qy A` i qAwcwr dy ivru ` D siq-sM q o K , swihb dI ivcwrDwrw ƒ A`j vI rUpmwn krdy sbr dy DwrnI ho SWqmeI rih ky kIqw igAw, hn[ ieh swky is`KI-isdk, sbr, swhs qy Shwdq ivdroh, ros qy roh sI[ ƒ pRq`K qOr ’qy rUpmwn krdy hn[ loV hY, ienHW mhMq nrYx dws dy bdmwSW dy jbr-zulm qo N pR y r nw lY is` K jIvn jWc ’c siq-sM q o K dy dI ieMqhw-crmsImW dyKo, sRI gurU gRMQ swihb dI DwrnI ho smyN dy hwxI hox dI! qwibAw ’qy bYTw gRMQI isMG vI ShId ho igAw qy nnkwxw swihb dy ShIdW dI Xwd ’c SRomxI sRI gurU gRMQ swihb dy pwvn srUp ’c vI golIAW gu r du A wrw pR b M D k kmy t I ny ShId is` K imSnrI l`gIAW, ijs ƒ ‘ShIdI bIV’ ikhw jWdw hY [ kwlj sRI AMimRqsr ’c sQwipq kIqw Aqy ShIdI nnkwxw swihb dy swky smy N gu r is` K W dy siq- jIvn pusqk aucycy qOr ’qy ilKvweI, ijs ivc isdk, sbr dI prK hoeI[ gurU ky lwlW ny ‘iequ 86 ShIdW dw jIvn vrxn kIqw igAw[ mwrig pYru DrIjY] isru dIjY kwix n kIjY]’ dy dyS vMf smyN qk gurduAwrw nnkwxw swihb mhWvwk ƒ pR q ` K kr idKwieAw[ ieh ShIdW dy dw pRbMD SRomxI gu:pR:kmytI krdI rhI pr dyS dy piv`qr KUn sdkw hI AMgryz rwj kwl smyN suqMqr btvwry nwl ij`Qy is`KW dw bySumwr jwnI qy mwlI is` K sM s Qw SR o m xI gu r du A wrw pR b M D k kmy t I sR I nukswn hoieAw, aus dy nwl ijMd-jwn qoN ipAwry AMimRqsr hoNd ’c AweI, ijs ƒ is`K pwrlImYNt gurduAwry-gurDwmW qoN vI is`K ivCV gey[ ivCoVy hox dw mwx-siqkwr hwsl hY[ ies duKWqk swky dy nwsUr ƒ Brn vwsqy hr is`K svyry-Swm ienHW ƒ SbdI rUp nhIN id`qw jw skdw[ AMimRq vyly sRI gurduAwirAW-gurDwmW dy drSndIdwr leI gu r U nwnk dy v jI dy jnm AsQwn ’qy drSn- Arjo e I-jo d VI krdw hY [ dIdwr kr rhy SWqmeI guris`KW ’qy jdoN mhMq qy ijs Drq suhwvI qoN ‘nwnk inrml pMQ’ aus dy guMifAW ny golIAW dw mINh vrswieAw hovygw, dw Awgwz hoieAw, aus DrqI dy zry-zry nwl hr ikqnI kruxwmeI-duKdweI GVI hovygI– kyvl nwnk nwm lyvw dI muh`bq hoxI lwzmI hY[ ijs klpnw hI kIqI jw skdI hY [ gu r U nwnk nwm DrqI qo N c` l ky sR I gu r U nwnk dy v jI ny ‘scu lyvw guris`KW ny Awpxy pwk piv`qr KUn nwl mhMqW suxwiesI sc kI bylw’ dw sMdyS smu`cI mwnvqw ƒ dy pwpW nwl gMDlI hoeI DrqI ƒ Do ky piv`qr kr id`qw[ gurU nwnk swihb ny jbr-zulm dy ivr`uD id` q w[ ko m l-idl kvI crn isM G s&rI dy bo l bulMd-Avwz smyN dy bwdSwh bwbr ƒ jwbr kih hn:- smyN-sQwn qy pRsiQqIAW qoN pRBwivq nw huMidAW sVdy jMf ny pu`iCAw B`T koloN – sVn vwlw kI sV hoieAW smyN isr s`c dy isDWq ilKy, s`c dy sohly ky mr igAw ey? gwey- s`c ƒ jIvn ’c jIA ky drswieAw[ pr BKdy B` T ny A` g o N ju A wb id` q w, au h qW mY ƒ vI A`j AsIN sRI gurU nwnk dyv jI dy is`K sdvwaux TMifAW kr igAw ey... vwly hI bhuqy smyN isr s`c qW kI bolxw sgoN s`c ikqny sbr, sihj sIqlqw dy DwrnI hoxgy bolx qoN hI kMnHIN kqrwauNdy hW[ (16)
  • 19.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ekft ;[ w B pkpk ih @eZb/# ;0 i;tzs f;zx, yv{o ;kfjp g{o/ ;fsr[o fwjo iK ehsh, Fkdh dk fdB nkfJnk. NZpo d/ e[M w?po nk e/, gkmh ~ c[owkT[Id/. ;fsr[o d/ XzBtkd tk;s/, nyzv gkm oytkfJnk. G'r Bk jkb/ S/sh gkfJT[, dkoih B/ BjkT[Id/. nyzv gkm d/ ewo/ bkr/, N?bhftiB uZb/. Bjk X' e/ dko ih nkJ/, b?D r[o{ s'I w/tk. ;kok NZpo NhHthH nZr/, pkpk ih B/ @eZb/#. u'o ;kfjp ~ cV e/ T{jBK, y{p fBGkJh ;/tk. okrh f;zxK NZpo J/; d/, f;csK d/ g[b pzB/. gkm e'Jh th ;[Ddk BjhT[, gkmh ikt/ gVdk. M{m BjhI, fJj r[owy g{o/, ;kok Ffjo jh wzB/. phph nky/ ;wK BjhI w?E'I, st/ s/ c[bek ;Vdk. ftu gbK d/ r[ow[y gdth, pB fdZsh J/ gb/. nkJ/ gqkj[D/ eh ykDr/ < NZpo ftT[Isk xVdk. ;kok gkm sK nkg ;[fDnk, pkpk ih B/ @eZb/#. gfjo/ T[s/ e'Jh Bk p?mk, nzdo e[Zsk tVdk. FoXk tkbh rZb Bk e'Jh, rb gJ/ Y'b tikJ/. g?b/; d/ ftu p[Ze eokJ/, nZi d/ bktK c/o/. ekoi nkg/ ok; j"Dr/, ;fsr[o[ xo i" nkJ/. ;fsr[o eki ;tkoB ykso, gj[zu/ j'J/ ;t/o/. e'm/ T[s/ GZi/ fcod/.. r[o{ rqzE ih EZb/. pkoK ti/ s'I fgZS'I ik e/, fes/ poks iK nkJh. xo ftu t/y' feB/ wI?po, pkpk ih B/ @eZb/#. EZe jko e/ bzwk g? frnk, r[od[nko/ dk GkJh. f;jo/ bZr/, ebrh bZrh, i?wkbk th gkJh. ed/ ed/ e'Jh nzdo nk e/, nropZsh B/ bkT[Id/. fcbwh X[B s/ roZi ojh j?, ezB gkV FfjBkJh. nropshnK bk e/ ikgD, J/dK G[Zb pyFkT[Id/. t/y' fezBk youk ehsk, j' rJh pZb/-pZb/. o/b rvh d/ fJziB tKr{, pZu/ o'bk gkTI[d/. skfpnk ftu rqzEh p?mk, iK pkpk ih B/ @eZb/#. e'Jh fe;/ ~ gsk Bk bZr/, ;kfsr[o eh c[owkT[Id/. oks gJh sK ;ko/ ;' rJ/, pkpk ih d/ bkr/. tZy-tZy ykD/ sk yk e/ efjzd/, nkfJnk pVk ;[nkd. Fpd r[o{ sK tkiK wko/, e'Jh Bk ;[Zsk ikr/. fi; GZmh s/ whN ;h pfDnk, T[;/ s/ gqFkd. J/dK ;' e/ oks r[ikoh, w;sh j/m dpZb/. g?b/; d/ ftu gkDh tKr{z, v[bdh fco? Fokp. ;ko/ ;[Zs/ e'D ikrd/, pkpk ih B/ @eZb/#. nzB-gkDh sK pVk ykXk, ehsk pj[s yokp. rkT[D tkbh B/ rhs ;h rk e/, tkjtk ozr iwkfJnk. o'b/ og/ d/ ftu phs/, J/dK fszB fdjkV/. r[o{ rqzE ~ wZEk N/eD, T[E/ e'Jh Bk nkfJnk. jhok w'sh jE Bk nkfJnk, Gkr B/ fezB/ wkV/. yk gh e/ fvrd/ J/dK, j[zd/ ewb/ MZb/. NZpo ftu' bkJh fe;/ B/, gkmh T[s/ o'e. rkT[D tkbh B/ o'De fiZsh, pkpk ih B/ @eZb/#. cohd epho d/ fby/ ;[DkT[, ;k~ iok ;b'e. gkmh efjzdk L- d[BhnK dh tfvnkJh fgZS/, ekjs'I Xow r[nkT[Dk. gkm ;[DB dk t/bk ih id, d[BhnK d/ ftu ozr/. g{o/ r[o{ dh pkDh ;[D e/, ihtB ;cb pDkT[Dk. G'r dh fpbe[b fsnkoh j[D sK, ;b'e ed'I d/ bzx. / jho/ tork iBw j? s/ok, c/o jZE BjhI nkT[Dk. skfpnk d/ ftu p?mk gkmh, fet/ ;[B/jk xZb/. gVB ;[DB ~ nkJ/ pkDh, fJj' puB ewkT[Dk. id' ;b'e w? ;[D/, ;[DkJ/, pkpk ih ;B @eZb/#. (17)
  • 20.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ;qh r[o{ rqzE ;kfjp (pkoj wkjk)HHHHHHHHHH4 nihs f;zx, byBT ;qh r[o[ rqzE ;kfjp ftu pkoj wkjk d/ Fpd fpibh dk uweDk T[ ; ftu vo g? d k eodk j? . d' ;EkBk s/ nfezs jB. fgjbk pkoj wkjk ;qh r[o{ fJebkgB T[;~ ykD ~ g?Idk j? ns/ ;[zBh ;/ik T[;~ BkBe d/t ih d[nkok ofus okr s[ykoh ftu j? ns/ ;{bh tKr Gk;dh j?. d{ik gzuw gksFkj ih dk okr wkM ftu j?. wjhfBnk d/ phsD, ns/ w';wK d/ pdbkt, i/ eo n;hI nkgD/ d/F d/ g[oksB ;fjs dk pB;gsh d/ Bt/I Bt/i o{gK s/ iht nkswk dk wB th ntb'eB eohJ/ sK ;k~ b'e rhsK ftu pkojwkjk FB? FB? gfotosB wfjF{; eodk j? ns/ ;'udh j? - eJh ethnK dhnK ouBktK ftu fwbdk j?. go fJBQK fe T[d/ J/j fFrko, J/j egV/ i/ gqG gqhsw ~ Gk ikD, ftu b'ek ~ c'eN ;fjs jh gVD ~ fwfbnk. i/ T[j fgnkok (y;w) nkgDh fwjo eoe/ nkgDh fje r[o{ BkBe ;kfjp B/ b'eK ~ c'eN ;fjs s'I Bkb bk bt/I sK ;ko/ d[yK dh fBtosh j' ikJ/rh ns/ toi e/ gowkswk dh pzdrh dk T[gd/F pkoj wkjk dh T[j nkgD/ nzdo ;dr[Dk ~ XkoB eodh j? - pkDh okjh fdsk. @@jo nze ;wkDh iK gqG GkDh, sk ;'jkrfD Bko/.. pkoj wkjk dk nkXko d/;h ;zps d/ pkoj u/so d/ wjhB/ p;zs o[s dk y/Vk, cb c[b dh wjhB/ jB go r[o{ ;kfjp B/ wjhfBnK (;zrokdK) ~ wfje, ns/ t/;ky ftu e[dos dh johnktb, Bt/I e'gbk ;{oi ik uzB Bkb BjhI i'fVnk ns/ BK jh fe;/ wjhB/ dk nkT[ D k fJtK gq s hs j[ z d k j? fit/ I FkyktK B/ ~ uzrk ik wzdk fejk - Btftnkjh tkr[z fFrko ehsk j?, go gqwkswk s/ ftSVh wkj fdt; w{os Gb/, fi; eT[ Bdfo eo/. iht nkswk dh dFk - s[X fpB nY B w/b/I. pbfe pkoj wjhfBnK ftu pdbd/ tksktoD, Gkt fi; iht dk wB gqwkswk dh f;cs ;bkj e[dosh gfotosB d/ Bkb jh wB[yh wB ns/ T[;d/ ftu frM (ou fwu) frnk j? T[;~ fJj e[dos dh ihtB ftu pdbkt ;[Gkfte jh g?dk j'Idk j? fit/ ;[zdosk th gqwkswk d/ uoBk Bkb i[DB ftu ;jkJh po;ks dh o[s ftu pdbK dk SkT[Dk, fowfMw eDhnK j[zdh j?. dk g? D k iK w' j o/ t ko pkoF dk j' D k, fpibh dk i/m wjhB/ dh rowh T[BKQ wBw[yK ~ Gk;dh j? uweDk, ;[eh j'Jh iwhB u gkDh ekoD fJe wfje dk i' gowkswk d/ wfjbK s'I T[; dh pyfF; s'I nDfGi T[mBk, p;zs o[s/ u'frod/ jfonktb, e'gbK s/ c[bK dk [ jB fybDK, o{yk u Bt/I gfsnK dk nkT[Dk, nzpk s/ p{o Bkb @@fBwkDh fBskDh jfo fpB, feT[ gkt? ;[y wjbh.## y[Fp{ dk c?bDk nkfd Bkb wkBt wB fJe y[Fh ijh ns/ n;kV dh sgF, sgd/ ;{oi dk ;/e, SK dk nkgD/ nkg jh wfj;{; eodk j?. fpbe[b b[gs j'Dk, nfijh wkBf;e nt;Ek T[; iht s[ y koh Sz s wjbk 1 pkojwkjK - ;qh r[o{ fJ;sqh d/ ihtB ;co ftu nkT[dh j? i' wzd/ eowK dh I BkBe d/t ih d[tkok T[ukfos pkojwkjk ;qh r[o{ rqE z gzv nkgD/ f;o s/ pB e/ s[odh j?. ;kfjp d/ nzs 1107 s'I 1110 se nzfes j? fi; ftu go d{i/ gk;/ gqwkswk dh :kd fi; fjod/ ftu d/;h wjhB/ u/sq s/ c[rD se pkoj wjhB/ s/ gfjbK uko t; rJh j? i/m dh rowh ns/ jkV dh sgF s'I wfjc{i Fpd gqG{ s' ftSVh iht nkswk d/ ftoj dFk ns/ nzsw ofjzdk j?. fJe Fpd gqwkswk dh gqkgsh dk, e[b ;skoK Fpd ntr[D Ekfg ubh d[y nkr?, ;[y fs; ;ku[ ;wkb/. jB. i/m, jkV dh x'o sgF Bkb gF{, gzyh, iht izs{ gowfgsk gqwkswk s'I N[Nh iht o{gh fJ;sqh ~ jh BjhI, Xos, gjkV, g/V, g'X/ ns/ xk se ;[e ikd/ fJj ;[jktb/ w';w uzr/ BjhI brd/, pdbK dk roiDK, jB, J/ ; / ftu ;ktB dhnK xNktK ns/ whj dh (18)
  • 21.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 feDfwD ;p d/ wBk ftu y[Fh b? nkT[dhnK jB. gqhsw r[D nze/, ;[fD gqG{ pze/ s[X Gktk ;fo BktK.. jonktb u'frod/ fByoB brdh j? J?;/ y[Fjkb rzr iw[B sfj p/Dh ;zrw, ;ks ;wz[d ;zwktk.. tksktoD d/ pkti{d gqwkswk s'I N[Nh iht o{gh fJ;sqh ..1109.. dh dFk sK fJ; soK j[zdh j?. eVke/ eh Fod o[s s' pkd y[b/ w';w, y[Fjkb jfo fpB BhId G[y ej[ e?;h, ekgV sB[ B ;[jkJ/.. tksktoD, u'frodk y[FhnK y/fVnk Bkb o{M iKdk j? Gkdo' ftu whIj eDh ekoB N'J/ fNpQ/ Go ikD go fi; iht nkswk Bkb gqG{ dh ;kM pM u[eh j' T[; ekoD, po;ksh iht pphjk, w'o, vv{ nkfd w;s j' e/ dk fjod/ xo ftu jw/Fk jh y/fVnk Bkb G[og{o ofjzdk e/Ibk gkT[Id/ ns/ nkgDh p'bh ftu T[go tkb/ dk j? - F[eokBk eod/ jB go T[; gqG{ s'I N[Nh iht nkswk wB w'j u[ekfJnk ik T; Gktk, efo feogk xfo nkU[. ftoj ftu ftobkg eodh j?. go nkgk Gkt fwNkT[Dk ;'yk BjhI, fJj nt;Ek ftD fgo feT[ ;[y gkJhn?.. sk gqG{ feogk ;dek gqkgs jz[dh j?. fJ; nt;Ek ftu r[od/t fdFk d/Id/ jB - pkojwkjk d/ ;ko ftu r[o{ BkBe d/t ih BkBe ;k ;'jkrfD ezshI fgoe/ nze ;wkJ/. T[gd/F d/d/ jB fe wjhB/ tko, o[sK fEsk, xVhnK, gb I nr/ fJj iht nkswk gq G { gk; i' d VhnK, u;Q/ sk jh ;[jKd/ jB sk jh uzr/ j[zd/ jB id iht noi'JhnK, eodh j? ns/ ese ftu fJ; d/ wB ftu nv'b ns/ ;fji nt;Ek ftu nke/ T[; nekb g[oy ;fji dk dhge irdk j?, ns/ ihtB ftu ;{M dk Bkb fJe;[o j' ikJ/. ukBD j'dk j?, wkx nkT[fdnK, gqG{ dh f;cs ;bkj gqG fwb/ fgnko/, ekoi ;ko/, eosk ;G fpfX ikD/.. ftu r[Mh, T[j gqG{ gowkswk dh B/Vsk dh fBx gqkgs fJ; soK fJj iht nkswk (wB[y) fe;/ th ezw eoe/, g'y (g'j) d/ gkb/ ~ th F[eokB/ d/ o{g ftZu t/ydh dh nzoGsk b/Jh few/ yk; fdB ik yk; w[jos ns/ tko { j?, wkx ftu d[BhnK d/ b'e shoEK d/ fJFBkB ~ g[B z pko/ BjhI ;'u, pbfe ezw dh nzoGsk gqwFo ~ wB ftu / eow wBd/ jB go gqG{ Bkb fi; iht fJ;sqh dh ;KM fXnk e/, T[; dk TN nk;ok b? e/ fe;/ th ;w/I nkozG j' u[eh j? T[; b/Jh gqwkswk d/ r[D ns/ T[; d/ GkD/ eo d/rk sK nekb g[oy nkg ;jkJh j'J/rk. dh nv'bk nt;Ek jh rzriw[B ns/ gq:kr d/ fJ;BkB ehsk b'VhJ/, ezw ;[ jfo g/fj nkyhJ? s[b j' iKdh j? L- ekoi fdj/ ;tko, ;fsr[o ;fu ;kyh J/.. fJ; nkF/ nB[z;ko ekoi fBoftxB ;zg{oB j'Dr/. ì°µÞ¯ å¶ ÜÅä¯ A. çÃÅð çÆ Ãí 寺 À°µÚÆ ÇÂîÅðå ÇÕæ¶ ÔË? B. ì°ðÜ ÖñÆøÅ ÇÕ§éÅ À°µÚÅ ÔË? C. àËñÆÇò÷é ç¶ÖäÅ ñÅíçÅÇÂÕ ÔË ÇÕ ÔÅéÆÕÅðÕ? D. ð±Ã ÇÕÔóÅ ñóÅÕ± ÜÔÅ÷ ìäÅ ÇðÔÅ ÔË? E. íÅðå çÅ Ãí 寺 Û¯àÅ Õ¶ºçðÆ ôÅÃå êzç¶ô ÇÕÔóÅ ÔË? F. ñÕôçÆê ÇòÚ ÇÕÔó¶ ð°µÖ òè¶ð¶ Ç×äåÆ ÇòÚ Ôé? G. ñðÜ ÇÂÕ ÃÇÕ§à ç½ðÅé ÇÕ§éÆ Õ° À±ðÜÅ êËçÅ ÕðçÅ ÔË? ÇìñÆÁé êzîÅä± ì§ìź ÇÜ§éÆ À±ðÜÅ¢ ÃàÆñæ ñóÅÕ±Ò ÜÔÅ÷ ìäÅ ÇðÔÅ ÔË, (E) ñÕôçÆê, (F) éÅðÆÁñ ç¶ ð°µÖ, (G) ÇòÇ×ÁÅéÆÁź Áé°ÃÅð ñ×í× A@@ À°îð 寺 ìÅÁç ì§ç¶ çÅ ÜÆòé BB Çî§à Øà ÜźçÅ ÔË, (D) ð±Ã, íÅðå éÅñ ԯ¶ Ãź޶ ÃîÞ½å¶ åÇÔå ÒÃ°Ö¯ÂÆ-àÆ-E@, À°µåð : (A) ç°ìÂÆ ÇòÖ¶ ì°ðÜ ÖñÆøÅ, (B) HBF îÆàð À°µÚÅ, (C) Ö¯Üź Áé°ÃÅð ÇÂÕ Ø§àÅ àÆ. òÆ. ç¶Öä éÅñ BE ÃÅñ çÆ (19)
  • 22.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ;/t ehsh ;zs'yJh vkH ;fszdo gkb f;zx g[oksB ekb ftu ;/tk ~ fBwB ikshnK dk j?. eow wfBnk iKdk ;h. T[u ikshnk B/ ;/tk eotkT[Bk ;' ;/te jfo nkyhn? i' jfo oky? T[fo Xkfo.. nkgDk iBw f;X nfXeko ;wM fbnk ;h fid/ ubd/ wB[ sB[ ;U[g/ nkr? Xo/ jT[w? ftuj[ wkfo.. fBwB torK dk y[ b k F' F D jz [ d k ;h. f;Z y r[ o { (gzBk 28) ;kfjpkB B/ fBwB ;wMB tkb/ ;/tk d/ eow ~ jh ;/te nkgBk sB jh BjhI wB th joh d/ nZr/ fJsBk T[uk doik d/ fdsk fe ;/tk eoBk ;t?wkB dk Z nogs eodk j?. fJ; ;wogD d/ Bkb ;/te fBok ftFk pB frnk. ;/tk d/ r[D B/ GkJh bfjDK ih ~ r[o{ ;yDk j' e/ gowkswK ~ XkoD eoB bJh fsnko j' nzrd d/t pBk fdsk. ;/tk fJe r[of;Zy dh gfjbh iKdk j?. ;/te jo T[; ftuko dk fsnkr eo fdzdk gfjukB pB rJh. r[owfs B/ r[of;Zy d/ g{oB nkuko j? i' wB ftu wkB g?dk eoD tkbh j?. ;/te dhnK ftuko ~ ;/tk d/ Bkb i'V e/ fJe ;/te d/ o{g ftu nkgBhnK ;kohnK ekwBktK ;wkgs j' iKdhnK jB. ftef;s j[fz dnk d/yB dk i' T[gokbk ehsk j? T[; T[dw ;fsr[o{ dk j[ew jh ;/te dh fJZSk pB iKdh j?. j[ew B/ f;Zy Xow ~ fJe nB'yh ftbyDsk gqdkB ehsh j?. ftu ;/te nkBzd wkBD br g?Idk j?. dk; dk eow ;G s'I fBfyd eow wfBnk iKdk ;h. BkBe ;/te[ ;'Jh nkyhn? i' f;o[ Xo/ T[skfo.. r[owsh ftukoXkok B/ dk; ~ f;X/ s'o s/ gowkswk d/ ;fsr[o ek GkDk wzfB bJ/ ;pd[ oy? T[o Xkfo.. Bkb i'Ve/ dk; ~ fFyo s/ fpmk e/ Xow irs ftu (gzBk 1247) fJe B{sB ;{oi dk nkrk} ehsk fi; B/ nfr:kB dh ;/te pBDk pj[s n'yk j?. nkw ftuko ftu nzXeko s'I ;koh b'ekJh ~ pkjo eY e/ Bo'Jh edoK wB[y d{fink dhnK ewhnK jh d/ydk j?. uj[ fdFktK Z dk XkoDh pBk fdsk. r[owfs nB[;ko dk; dk Gkt ftu Bkg;zd rbK s'I ;'qFN ;wMBk. J?;/ ftuko jh ;h gowkswk ~ XkoD eoD tkbk. sBkt ns/ d[y dk ekoD pBd/ jB. wB ftu d{i/ b'eK fi; e? wfB gkopqjw ek fBtk;.. d/ gqsh Bkg;zdrh dk Gkt j't/ sK ehsk ikB tkbk jo fs; ek Bkw[ ;fs okwdk;.. ekoi fJe ekoi pB e/ ofj iKdk j? ns/ ;/tk d/ dk:o/ nksw okw[ fs[; Bdoh nkfJnk. ftu BjhI nKtdk. r[o{ xo dh nBEe ;/tk fBjcb dk; d;zsD GkfJ fsfB gkfJnk. j? i/ wB d{ihnK dhnK ewhnK d/y ofjnk j? ns/ nkgB/ (gzBk 274) s/ rop eo fojk j?. dk; pB e/ jh gkopqjw ~ gkfJnk ik ;edk ;/te nkgB/ ~ bZyK eo'VK BhuK s'I Gh Bhu j?. fi; wB nzdo jT[w/ dk tk; j't,/ fiF B/ nkgBh wBdk j?. fjews s/ Go';k gko ofynk j't/ T[; ~ gowkswk dh T[sw wXw Bhu by r[ow[fy Bhuj[ Bhu ;dkJ/. FoD fet/I fwb ;edh j?. g?oh g? gkyke[ j'fJ r[ow[fy r[of;y[ nkg[ rtkJ/. wkB nfGwkB wzX/ ;' ;/te Bkjh.. ;kX ;zrfs GT[ GkT[ efo ;/te ;/tk eko ewkJ/. ss ;wdo;h ;zsj[ e'Jh e'fN wzXkjh.. fwZmk p'bD fBt ubD oyj[ d/ e/ Gbk wBkJ/. (gzBk 51) (GkJh r[odk; dh tko 8) f;Zy irs ftu ;/te fJe pj[ tos'I tkbk ;/te fwZmk p'bdk j?. fBt e/ ubdk j?. b'eK Fpd j?. nkF/ ~ w[y oyfdnK sK ;/te byK ftu e'Jh dh wdd ftu y[Fh wfj;{; eodk j?. nkgB/ nkg ~ fJe j{zdk j?. dk; ;/te fJe nfijh T[uh gdth j? ;fG d/ uoDk dh X{V ;wMdk j?. r[o{ xo ftu fisBh fi; ~ gqkgs eoB ftu ;koh T[wo br iKdh j?. wB[y Z Gh ;/tk eo/ go fwZmk BjhI p'bdk T[; dh ;/tk gotkB s{z ;/te pBD dh :ksok fJe wjkB nfXnkswe :ksok BjhI. dkB d/B ftu ;fG s'I nZr/ j't/ go dkB d/ wkB (20)
  • 23.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 Bkb Gfonk j't/ J?;k dkBh eko ewkJh s'I d{o jh cbjhB ofjzdk j?. oj/rk. ;/tk d/ Bkb wB ftu joh dh gqhs T[gidh j?. i/s/ ihn s/s/ ;fG s/o/ ftD[ ;/tk cb[ fe;? Bkjh.. joh dh gqhs ~ Sv e/ j'o e'Jh Gkt wB ftu iBw BjhI (gzBk 354) b?Idk. r[o{ nwodk; ih B/ ;/tk dk i' T[Zuk nkdoF n?;k ;fsr[o[ ;/thn? wBk fis[ ;/thn?, ;Ekfgs ehsk T[; dh fw;kb BjhI j?. r[o{ ;kfjp dk r'ftzd gqhfs T{gi? nto ft;fo ;G ikfJ.. fJe pVk jh nBw'b tuB j? ;/te tkd fttkd ftu (gzBk 490) BjhI g?dk ns/ ;/tk d/ Bkb joh dh gqhs ~ gk b?dk j?. I I r[owfs ftu pko pko skehd ehsh rJh j? fe i' gqG[ y'ifj ;/Jh gktfj wB[y nkgB/ ihtB ~ fpqEk BjhI rtkJ/ ns/ wB ftu j/fo c{fN w{J/ njzekoh..20.. gqkopqjw d/ gqsh g/qw dk Gkt XkoD eoB dk T[Xw pkdh fpB;fj ;/te ;/tfj eo/. fJj gq/w dk Gkt ;/tk d/ wkfXnw Bkb jh g?dk r[o e? j/fs fgnkoh..2.. ehsk ik ;edk j?. (gzBk 911) gq/w[ B ukfynk w/oh fsy B p[MkBh.. XV/pkih ns/ tkd fttkd ftu ofsnk wB[Zy rfJnk ;[ i'pB[ XB gS[skBh.. 3.. ihtB dk ;[nt;o rtk fdzdk j?. ;/tk eoB tkbk ni? ;[ ikrT[ nk; fgnk;h.. r[of;Zy joh Bkb i[V iKdk j?. ;/te ns/ joh nG/d GJhb/ T[dk;h ojT[ fBok;h.. 1.. ojkT[.. j' iKd/ jB. jT[w? y'fJ eo/ ;hrko[.. jfo ek ;/te ;' jfo i/jk.. sT[ ekwfD ;/i? ot? Gsko[.. G/d[ B ikDj[ wkD; d/jk.. (gzBk 357) (gzBk 1076) fJ; soK pVk jh ;gFN ftuko T[Go e/ ;kwB/ ;/tk d/ wjZst ~ ;wMD bJh r[owfs d/ wow nkT[Idk j? fe r[of;Zy dk Nhuk ;/tk BjhI j?, ;/tk d/ ~ wB ftu XkoD eoBk jh fJe' fJe ftebg j?. iohn? wB d/ nzdo gowkswk d/ gqw ~ jkf;b eoBk / ;/tk ~ ;wM e/ jh ;/tk dh okj s/ ufbnk ik ;edk j?. ;/tk f;oc fe;/ ekoi ~ nzikw d/Bk BjhI j?, fJj j?. sK fJe ;kXBk j? wB d/ ;ko/ ftekoK ~ wko e/ fBt Jh-1716, okikihg[ow, byBT{ 226 017 e/ ubB dh ihtB iku ~ f;yBk. ;/tk d/ fpBK ihtB w'0 L- 09415960533 }ok fdwk| brkT[ 1H fJe' gNVh s/ d' o/b rZvhnK 7 ti/ fet/I nk 6H d' doZ ] s jB s/ T[ B Q K s/ ;edhnK jB < ep{so p?m/ jB. gfjb/ doZ]s 2H Fkw dh wK d/ fszB p/N/ jB - fJe dk BK u[nkBh, s'I i/ 5 ep{so T[v e/ d{;o/ s/ d{i/ dk BK nfmnkBh j?. shi/ dk BK dZ;' < p?m ikD sK d'jK doZ]sK s/ 3H fJe doZ]s s/ 23 ep{so p?m/ jB. fe;/ ftnesh ep{soK dh frDsh pokpo j' iKdh j? gqzs{ i/eo B/ pz d { e dh r' b h ubkJh s/ gz i ep{ s o wko d{;o/ doZ]s s'I 5 ep{so gfjb/ doZ]s s/ nk ikD fds/. j[D T[; doZ]s s/ fezB/ ep{so pkeh ofj sK gfjb/ doZ]s s/ p?m/ ep{soK dh frDsh d{;o/ rJ/. doZ]s s/ p?m/ ep{soK s'I d[rDh j' iKdh j?. d'jK 4H fJe nzv/ ~ T[pbD ftu 2 fwzN brd/ jB sK 8 doZ]sK s/ ep{soK dh frDsh d;'< nzfvnK ~ T[pbD ftu fezBk ;wK bZr/rk < doZ]s s/ p?m/ ep{so - 25 5H okw e'b 15 whNo bzph oZ;h j? s/ T[j o'} T[; (5) 14 fdBK ftu (6) gfjb/ doZ]s s/ p?m/ ep{so - 35, d{;o/ ~ fJe whNo eNdk j?. oZ;h fezB/ fdBK ftu eZNh (2) Fkw (3) e'Jh th BjhI feT[[Ife ;ko/ T[Zv ikDr/. (4) 2 fwzN ikt/rh. T[Zso L (1) fJe o/b ;t/o/ d/ 7 ti/ s/ fJe o/b Fkw 7 ti/ (21)
  • 24.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ;Zu wkor doFe Grs oftdk; ih Grs oftdk; dk iBw fJ; ;kb Gkos ftu r[o{ tKr ;ZwkB fdZsk. fJ; wro'I pj[s ;ko/ T[u iks Z 25 cotoh ~ wBkfJnk ik fojk j?. Grsh bfjo d/ d/ b'e th T[BQK d/ FoXkb{ pD rJ/. fJ; ;pzX ftu gqwy ;zsK ftu'I Grs oftdk; fJe ;B. T[j fJe T[u Z[ ;qh r[o{ okw dk; ih fbyd/ jB L e' N h d/ ;z s ;B fiBQ K B/ ;w[ Z u h oftdk; uwko T[;s[fs eo/, fJB;kBhns bJh ezw ehsk. nZi s'I jfo ehofs fBwy fJe rkJh, 633 ;kb gfjbK Grs oftdk; dk gfss ikfs T[ s w GkfJnk, iBw ;[dh 15, 1433 fpeqwh w[skfpe ukfo toB gJ/ gfr nkJh. 23 cotoh, 1376 JhH ~ pBko; d/ Grs oftdk; B/ T[ ; ;w/ I B/V/ fgzv wzv{o fty/ j'fJnk. T[BQK d/ dhnK ;wkfie gq ; fEshnK dh fgsk dk BK ox{ ns/ wksk dk BK }' o dko FpdK ftu B[ e skuhBh eowk d/th ;h. ehsh. T[BQK B/ Gkosh ;wki ftu T[j ny"sh ;{do tor ftu'I Xow ns/ eow d/ ftrV/ noEK ~ ;B. T[ ; ;w/ I ;wki iksK ftu fBFkBk pDkfJnk ns/ b'eK ftu tz f vnk j' f Jnk ;h ;wki dh tz v BthI ;wkfie u/sBk g?dk eoB dk nB[;ko gVQD, gVQkT[D ns/ g{ik gkm :sB ehsk. Grs oftdk; dk jZe f;o T[uh ikshnK d/ b'eK ~ nfXnksfwe wkor d/ nB[ G th ;h. Grs oftdk; feT[Ife uwko ftnesh ;B, T[j~ ikDd/ goyd/ iksh Bkb ;pzXs ;B, fJ; bJh T[BQK fe;/ nkFow ;B. fJ; bJh Bt/I ;wki dh w[V ;EkgBk ns/ iBsk ftu fe;/ r[o{ s'I ftfdnk gqkgs BjhI ;h ehsh go T[j ftu Xow ns/ eow tZb gqw GktBk g?dk eoBk nkgDk / T[u e'Nh d/ frnkBtkB ns/ nB[Gth ftnesh ;B. T[BKQ co} ;wMd/ ;B. T[BQK dh pkDh s'I ;k~ T[; ;w/I dh d/ r[o{ ;tkwh okwk Bzd ;B. ;wkfie s;tho ;gFN j' iKdh j?. T[; ;w/I fjzd{ Xow Grs oftdk; dk rqfj;Eh ihtB pVk ;b ftu pj[s e[ohshnK nk rJhnK ;B. fjzd{ uko toDK ;h. T[BQK dh gsBh dk BK @b'Bk# ;h. dZf;nk iKdk j? ftu tzv/ ik u[e/ ;B. tZy-tZy ikshnK ~ tZy-tZy ezw Z fe T[BKQ dk fJe g[so ;h fi; dk BK @fti:kdk;# ;h. Z tzv/ j'J/ ;B. pqjkwD iks fbyD s/ Xkofwe ekoi T[BKQ B/ ;kdrh dh f}zdrh r[}koh ns/ jZEh feos eoe/ eodh ;h ns/ ;G s'I T[uh nykT[Idh ;h. ysoh iksh r[}kok ehsk. fejk iKdk j? fe fJe tko gqwkswk G/y ~ oZfynk ns/ t?F iksh ~ y/shpkVh dk ekoi ;"fI gnk tNk e/ ][d ;kX{ d/ o{g ftu nkJ/ ns/ T[BKQ ~ gko; fdZsk frnk ;h. F[do iksh dk ezw fJBQK fszBk T[u ikshnK id T[j frnkoK wjhfBnK wro'I nkJ/ sK t/fynk fe dh ;/tk eoBk ;h A fJ; iksh d/ b'eK dh jkbs pj[s gko; T[;/ EK s/ fgnk j'fJnk ;h. wkVh ;h. T[u ikshnK d/ b'e F{doK ~ Bos eod/ Grs oftdk; fJe n;kXkoD p[Xh oZyd/ ;B. Z ;h ns/ fJ; bJh T[BQK dk F'FD ehsk ik fojk ;h. fejk iKdk j? fe eKFh d/ okik tho f;zx d/t px/bk Grs oftdk; feT[Ife BhthI iksh d/ ;B, fJ; bJh gk; e[M T[u iksK tkfbnK B/ fFekfJs ehsh. oki/ B/ T[BQK ~ th fxqDk dh B}o Bkb d/fynk iKdk ;h. go Grs oftdk; ~ ns/ fFekfJs eoB tkfbnK pqkjwDK Grs oftdk; B/ fJj f;ZX ehsk fe gqwkswk dh Grsh ~ dopko ftu p[bkfJnk. pfj; ftu pqkjwD jko rJ/ d/ o;s/ ftu iks-gks e'Jh o[ektN BjhI. gqwkswk dh ns/ Grs oftdk; d/ ftukoK s'I gqGkts j' e/ T[BQK ~ B}o ftu ;G ftnesh fJe' fij/ jB L (22)
  • 25.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 iksh USk gksh USk Grs oftdk; dh r[o{ BkBe d/t ih Bkb USk iBw jwkok w[bkeks dk f}eo th fwbdk j?. fJj w[bkeks 1555 okik okw eh ;/t B ehBh, fpeqwh ftu j'Jh dZ;h iKdh j? id'I Grs oftdk; 122 efj oftdk; uwkok. ;kb d/ ;B. T[; ;w/I fJ;soh ~ xNhnK doik gqkgs ;h. fus"V dh wjkokDh Mkbh Grs oftdk; dh T[ B Q K ~ pokpo BjhI ;h ;wfMnk iKdk go Grs wfjwk ;[D e/ T[BKQ dh Tgk;e pD rJh. T[; dh ~j oftdk; dh pkDh s'I fJ;soh gqsh ;fseko dh Mbe whoK pkJh th Grs oftdk; dh u/bh pD rJh ;h. fwbdh j?. nkyhoh fdBK ftu Grs oftdk; nkgDh gsBh ;w/s ;o eh ;ko ;[jkrfB ikB/. whoK pkJh dh p/Bsh #s/ fus"V ofjD bZr rJ/ ;B ns/ sfi nfGwkB[ ;[ y obhnk wkB? . . T[E/ 151 ;kb dh T[wo G'r e/ 1584 ;zws ftu i'sh sB[ wB[ d/fJ B nzso[ oky?. i's ;wk rJ/. ntok d/fy Bk ;[B? nGky?. fco eh oe j'fJnk d'jK #u - i/ fJe nkw ftnesh th BF/ eodk j? s/ fJe f;Zy th BF/ eodk j?. - i/ fJe nkw ftnesh th tgko #u j/okc/oh s/ p/JhwkBh eodk j? s/ fJe f;Zy th tgko ftu j/okc/oh s/ p/JhwkBh eodk j?. - i/ fJe nkw ftnesh th foFts b?Idk j? s/ fJe f;Zy th foFts b?Idk j?. - i/ fJe nkw ftnesh th ftGukoh j? s/ fJe f;Zy th ftGukoh j?. - i/ fJe nkw ftnesh th d{;fonK dk jZe y'j e/ nwho pBDk ukj[zdk j? s/ fJe f;Zy th d{;fonK dk jZe y'j e/ nwho pDBk ukj[zdk j?. - i/ fJe nkw ftnesh th gqkgs j'JhnK FeshnK dh d[otos'I eodk j? s/ fJe f;Zy th gqkgs j'JhnK FeshnK dh d[otos'I eodk j?. - i/ fJe nkw ftnesh th bkbuh s/ M{mk j? s/ fJe f;Zy th bkbuh s/ M{mk j?. - i/ fJe nkw ftnesh th tfjwK-GowK d/ ikb ftu cf;nk j'fJnk j? s/ fJe f;Zy th tfjwK-GowK d/ ikb ftu cf;nk j'fJnk j?. - i/ fJe nkw ftnesh th wkfJnk #u yZus j? s/ fJe f;Zy th wkfJnk #u yZus j?. - i/ fJe nkw ftnesh ftu dP?F s/ Jhoyk dh GktBk j? s/ fJe f;Zy ftu th dP?F s/ Jhoyk dh GktBk j?. - i/ fJe nkw ftnesh th ;tkoEh j? s/ fJe f;Zy th ;tkoEh j?. - i/ fJe nkw ftnesh th xZN fwjBs eoe/ tZX g?;/ b?D/ ukj[zdk j? s/ fJe f;Zy th xZN fwjBs eoe/ tZX g?;/ b?D/ ukj[zdk j? - i/ fJe nkw ftnesh th ny"sh BhthI }ks d/ b'eK ~ nkgD/ pokpo do}k d/D bJh fsnko BjhI s/ fJe f;Zy th ny"sh BhthI }ks d/ b'eK ~ nkgD/ pokpo do}k d/D bJh fsnko BjhI. - i/ fJe nkw ftnesh th fBnKg;zd s/ fBogZy BjhI s/ fJe f;Zy th fBnKg;zd s/ fBogZy BjhI. fco eh oe j'fJnk d'jk #u < f;Zy dk fBnkokgD f;o T[;dh t/F-G{Fk #u'I jh BjhI, ;r'I T[;d/ ihtB #u'I th MbeDk ukjhdk j?. nkU :sB eoe/, nkgD/ ihtB ~ fBnkok s/ y[Fp{dko pDkJhJ/, sK i' f;Zyh dh wfje ;w[Zu/ ;z;ko ftu c?bk ;e/. gowihs f;zx, ;[fuzsB (23)
  • 26.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 eZ[y s'I epo sZe - i;ftzdo e"o Ybd/ ;{oi dh bkbh fiT[I oks dh p[eb ftu ;w' Z s'fVnk. B"I wjhB/ d/ roG ftZu joh ;h. w/ok p/ikB ;oho nkg/ s'I i[nkp d/ fojk ;h. nZyK ofj e/ wkbe d/ e"se pzd, jE/bhnK ~ fGT[Id/ jzM{ o[ZeD dk Bkw BjhI ;B b? d/yD dh swzBk ;h. wkbe dh oj/. r'd ftu'I wK dh r'd ftu nk e/ I @@wko? oky? J/ e ' nkfg, f;qFNh ~ d/yD dh w/oh ykfjF wkB[ y e? feS[ Bkjh jkfE## ;h. w/ o k ez m pz d eo fdZ s k (r[0rqz0 ;kfjp 281) frnk. ;G s'I gfjb/ s/ok Bk pko pko r[opkDh dh s[Ze w?~ MzM'Vdh s/ ;tkb jh sK nkT[ D k ;h i[ p kB s/ eodh fe oZ p d/ nyfsnko fJB;kB B/ nkgD/ jZ E @@wK## pkpbk bhoK dhnK r[ Z v hnK gN' b / pDk, fet/I b? bJ/. Bof;zr j'w ftu'I fBebd/ edw xo dh s/o/ xo ~ fFzrkoB dh ohM ;h w/oh. nzwh ikJ/ tho bJh pikJ/ r[od[nko/ tZb j' s[o/. fJj ;'u fe gqwkswk jo sK SK ;h. ;kjK u go' f Jnk ;kj s/ ;[ Z y k-d[ Z y K dh r[Bkj w[nkc eo fdzdk j?. @@eh oZp w/ok fJj r[Bkj pyF ;KMhtkb ;K. oZpK w?I r[Bkjrko jK, d'Fh jK. jZEh pZuh d/trk <## eksb dk Gkrhdko th eksb fizBKQ r[Bkjrko / wotk e/ fet/I ;po eoK. jZEhI, }fjo ghD pokpo j? fJj j[dk j?. r[o{ xo ftZu p?mh ;K, go ;'uK T[;/ uko fdtkoh z ezw. fJ; pZuh B/ wk;h th pDBk ;h, fe;/ dh GkDih th, d/ ;w[zdo ftu r's/ yk ojhnK ;B. god/ fgS'I Bo; dh G{nk th s/ Gshih th < fe;/ bkb dh wK th pDBk ;h. nktk} B/ edwK dh ukb fyoethI s/ fdb dh XVeD Xh ftnkj e/ e[VwDh dk foFsk th fBGkT[Idh. d'jsoh s/i eo dZsh. @@d/y b? pZuh j? fJ; ckow s/ ;kJhB eo' d/ g?ok bJh gzipK th xVtkT[dh. ftjV/ ftZu T[rbh cVh / I I j'o eZb ~ ej' fe w[vk ;h fJj rtkjh j? j'o e[M BjhI.## z Z g'sfonK dh g?V Bkb g?V th fwbk e/ s[oBk f;ykT[Dk ;h w?I w[V e/ d/fynk wBihs fes/ pkjo fBeb rJ/ ;B. w?I dkdh pD/. g?B dh B'e tZb fJe B}o sZfenk. fJt/I bZrk fe fe;/ fsZy/ Z g[Vg[VhnK ~ d'jK jE/bhnK ftZu x[ZN f;o dod yzio dh Bze y{B o{gh f;nkjh dk v'ek bkJh Bo; tb'I xZN eoB dh e'fFF eo ojh ;h dod ;h iK w/o/ r[Bkj cVkJ/ ckow s/ wb'-wZbh ;kJhB eo rJh j't/. dh ;}k. w?I T[mh s/ G?D d/ wzi/ dh pkjh s/ p?m rJh. Bk r[odtkfoU fBeb f;ZXk xo gj[uh. n"y/ ;"y/ u[b/ z Z ukj[dhnK th g[S p?mh, @@s[;hI w?~ fJ; r[Bkj ftZu Fkwb z Z u"Ie/ dk ezw fBgNk oks dh o'Nh b? e/ fco xo'I fBeb feT[I ehsk < fi; dh Bk e'Jh ;}k j? s/ Bk w[nkch. eh s{z gJh. fNcB p?v bkrb/ N/pb s/ oZy o'Nh bJh gb/N u[eh Z Z e[Vh BjhI ;h. g[ZsK tKr BjhI gVQh < wz[fvnK s'I tZX gke jh ;h fe T[jh fdB tkbk fuowuh ftu w'fJnk fJB;kBh s/ w}p{s ;'uK b? ;wki ftu BjhI ftuoh < T[u/ nj[d/ s/ Z p'N w/oh o{j ~ nzdo sZe fXqeko gk frnk. w/oh, ;}k e'Jh BjhI p?mh < eh s[;hI fgT[ d/ ftjV/ dh o"De BjhI ;h. BjhI ;h, Bk jh T[; eksb wK dh ;}k feT[I fe eksb wodK s'I tZX fdqVQ fJokd/ ;B. nZi ;'uk ftZu fBxko feT[I n"os, rtkj n"os, e[Zy ftZu woh th sK n"os jh ;h. nkfJnk < G?D B/ w/o/ jZE ~ nkgD/ fBZx/ jZEK ftZu x[ZN ;[fozdo ~ jZE o'Nh dh gb/N cVk w?I bkrb/ p?v s/ b/N fbnk. T[; dhnK G[ZpK s/ jzM{nK B/ T[; dh nktk} ~ rJh. oks ;h fe phsD dk Bk BjhI ;h b? ojh. e[Zfsnk fEoek fdZsk go w?I ;wMdh ;K T[; dh p'bh. feT[Ife dhnK nktk}K B/ w?~ fyVeh tZb bJh w}p{o ehsk. godk f}zdrh d/ d[yK d/ Eg/fVnK ftu eJh tko gfjbK th rZb Z gk;/ eo Mksh wkoh s/ nkg w[jko/ GZp fBeb rJh nypko bZr o'JhnK ;K.## ;[fozdo d/ nzdo'I fJZe e;e ijh T[mh dh ypo ;Zu j' fBpVh. fJB;kBh p'N ~ e[s/ X{j oj/ ;h. Z i' dod n;h ;[Dd/ d/yd/ jK w/oh podkFs s'I pkjo ;B. w[V wzi/ s/ nk p?mh. jzMnK dh bVh s/ ;tkbK dh MVh ftu { XhnK Bkb gb gb j[zd/ pbksekoK B/ w?~ eksb pDk T[bMh j'Jh ~ fJzM bZfrnk fit/I T[j w'Nh pZuh T[j p?mh fdZsk. fJj nypko dhnK ;[oyhnK @@YkJh wjhB/ dh pZuh j't/. wK Bkb o[Z;h s/ wk;h s'I gZ[S ojh j't/. d;' w/ok dk pbkseko, 11 ;kb dh wK pDh, wzd p[Xh pZuh j[dh ojh Z z r[Bkj eh < i' s[;hI gqwkswk Bkb'I w/oh i[Vh ;[os ~ pbkseko dk fFeko, 70 ;kbK dh n"so Bkb ;w{fje (24)
  • 27.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 pbkseko. nfXnkge tb'I ;e{b dh wk;{w pZuh Bkb HHH. ;[DkJh iKdh j? < wK Xh ~ iBw fdzdh j? eow BjhI. pZ; w[Zy d'Fh wod j? fco th d'Fh n"os ~ jh ;kps eo'. oZp d/ tk;s/ p; eo'. fJj n"os s/ }[bw. w/o/ jh ehsk iKdk j?. wK tb'I g[so dh jh ukjDQK feT[I ehsh iKdh Z t/jV/ w/oh nkpo{ ;o/ pk}ko fBbkw Bk eo'. fes/ fe;/ j?. fJj fBZs dhnK ezpkT{ xNBktK, wod ns/ ;wki g[so Z Bekp j/mK b[fenk fujok fes/ s/oh jh nkgDh Xh-G?D dk fpBQK, n"os dk fiT[Dk jokw eo fdzd/ B/. fgT[ pokpo BK j't/. fJZe esb dh ;}k w"s j?, b'e' e[Zy #u woh T[wo d/ ibkd g'soh dh T[wo dh pkbVh dh fJ}s dk pkbVh d/ frnkoK foFfsnK dh w"s j[zdh j? go fe;/ xkD eod/ ;[Dhd/ jB. wK dh T[wo pokpo n"os d/ ftjV/ ;ZE BjhI ftSdh BK e'Jh wksw j[zdk j?. e'Jh jzM{ g/N dh G[Zy fwNkT[D dk w[Zb ekb/ Bekp j/mK j[zd/ }[bw BjhI feodk. nkT[ w/o/ fdZb d/ t/jV/ dh ;ZE s/ fJBQK jB. oZp o{gh vkeNo$Bo;K i' fuZN/ fbpk; ftZu nfij/ frnkoK esbK dk wksw sK wBk bJhJ/ . ed' I ysw eksb pD iKd/ jB. T[jBK ~ fe; efNjo/ ftZu ;ik j'J/rk fJj @@e[Zy s'I epo sZe## dk ;o. ÃòÅîÆ Çòò¶ÕÅé§ç ÁµÜ 寺 ÕðÆì AE@ ÃÅñ êÇÔñź ÇÕzôéÅ îá çÆ ÃæÅêéÅ ÕñÕµå¶ é¶ó¶ AB ÜéòðÆ, AHFC é±§ îź í±òé¶ôðÆ ç¶òÆ ÕÆåÆ Ü¯ ÇÕ ÁµÜ åµÕ ÇòÇçÁÅðæÆÁź Áå¶ ÇêåÅ ÇòôòéÅæ çµå ç¶ Øð ÇÂÕ é±§ èÅðÇîÕ ÇõÇÖÁÅ å¶ ÚÇðµåð ÁÇÜÔ¶ ìÅñÕ é¶ Üéî ÇñÁŠܯ ÇÕ íÅðå ÇéðîÅä ìÅð¶ ÇõÇÖÁÅ ç¶ ðÔ¶ Ôé Í ÇòÚ ÔÆ éÔÆº, Ãׯº ÃÅðÆ ç°éÆÁÅ ÇòÚ íÅðå ÇòÚ Áé¶Õ æÅòź Òå¶ Ø°§îä ÇÂÕ ÚÅéä î°éÅð¶ çÆ åð·Åº ÚîÇÕÁÅ Í Áå¶ ðµì é±§ êÅÀ°ä çÆ åñÅô ÇòÚ AA ÇÂà ìÅñÕ çÅ Üéî ÕñÕµåÅ ÇòÖ¶ Ãå§ìð AHIC é±§ À°Ô ÁîðÆÕÅ ç¶ ôÇÔð Ô¯ Ç ÂÁÅ Í ÇÂà çÅ ìÚêé çÅ éźÁ ÇôÕÅׯ ÇòÖ¶ èðî îÔźçî¶ñé ÇòÚ éÇð§çð çµå ÃÆ, ܯ ìÅÁç ÇòÚ ÃòÅîÆ ÇÔµÃÅ ñË ä ñÂÆ íÅðå òµñ¯ º ÇÂÕ Çòò¶ÕÅé§ç ç¶ éźÁ éÅñ êzÇõè Ô¯ÇÂÁŠçÇéÁÅÃÆ ç¶ ð±ê ÇòÚ ×¶ Í ÁÅêä¶ Í À°Ã çÆ î°ãñÆ ÇõÇÖÁÅ Øð ÇòÚ ÔÆ CE Çî§à ç¶ íÅôé ÇòÚ ÃòÅîÆ Ô¯ÂÆ Áå¶ ìÅÁç ÇòÚ ÃÕÅÇàô ÚðÚ Çòò¶ÕÅé§ç é¶ ÇÂÕ ÔÆ ×µñ Òå¶ ÷¯ð ÕÅñÜ ÕñÕµåÅ ÇòÖ¶ AHHD ÇòÚ ìÆ. ¶. åµÕ Áðæ- ÇçµåÅ ÇÕ ÃÅð¶ èðîź çÅ î±ñ î§åð ÇÂÕ ÔÆ ÔË, ôÅÃåð Áå¶ ï±ðêÆé ç¶ôź ç¶ ÇÂÇåÔÅà ÇòÚ ÇòµÇçÁÅ Õ¶òñ ðÃå¶ òµÖð¶-òµÖð¶ Ôé Í ÃÅð¶ èðî êzîÅåîÅ ÔÅÃñ ÕÆåÆ Í ÃòÅîÆ ÜÆ é¶ ô°ð± ÇòÚ ÔÆ ò¶ç, åµÕ êÔ°§Úä ç¶ ÔÆ ðÃå¶ çµÃç¶ Ôé Í ÁîðÆÕÅ ÇòÚ À° ê Çéôç, íÅ×òå ׯåÅ Áå¶ ðîÅÇÂä ÇòÚ E ÃÅñ ðÇÔä ç¶ ç½ðÅé À°é·Åº é¶ ò¶çźåÕ Ã°ÃÅÇÂàÆ Çéê°§äåÅ ÔÅÃñ Õð ñÂÆ Í À°é·Åº é±§ Õ°ðÅé Áå¶ çÅ ×áé ÕÆåÅ Í AHIE Áå¶ AHIF ÇòÚ ç¯ òÅð ìÅÂÆìñ çÅ òÆ ÖÅÃÅ Ç×ÁÅé ÃÆ Í ÕÅñÜ ç¶ Çê§zÃÆêñ À°Ô ǧ×ñ˺â òÆ ×¶, ÇÜæ¶ À°é·Åº ÇîÃàð ÇéòÇçåÅ ÇòÇñÁî Ô¶ÃåÆ é¶ À°é·Åº ìÅìå ÇÂÔ ÇÕÔÅ ÇÕ î˺ Áå¶ êzÇõè ÇòÇ×ÁÅéÆ îËÕà î±ñð éÅñ ÁÅÕÃë¯ðâ ç±ð-ç±ð åµÕ ذ§î Õ¶ ÁÅÇÂÁÅ Ôź êð îËé±§ ÁÇÜÔÆ ï±éÆòðÇÃàÆ ÇòÚ î°ñÅÕÅå ÕÆåÆ Í îÂÆ AHIG êzÇåíÅ çÅ ÇòÇçÁÅðæÆ ÁµÜ åµÕ éÔÆº ÇîÇñÁÅ Í ÇòÚ ê§ÜÅì ïÅåðÅ ç½ðÅé À°é·Åº ÁÅðÆÁÅ ÃîÅÜ ÃòÅîÆ Çòò¶ÕÅé§ç ç¶ ×°ð± ÃzÆ ðÅî ÇÕzôé êðîÔ§Ã Áå¶ ÃéÅåî èðî ç¶ ×°ð±Áź é±§ ÇÂյᶠðÇÔ Õ¶ Õ§î é¶ ÇÂÕ òÅð Çòò¶ÕÅé§ç 寺 ê°µÇÛÁÅ ÇÕ å°Ãƺ ÕçÆ Õðé çÆ êz¶ðéÅ ÇçµåÆ Í ÃòÅîÆ ðÅî åÆðæ é±§ ò¶çź êzîÅåîÅ é±§ ò¶ÇÖÁÅ ÔË åź ÃòÅîÆ ÜÆ é¶ ÒÔÅºÒ ÇòÚ çÆ ÇõÇÖÁÅ ç¶ Õ¶ ÁîðÆÕÅ ÇòÚ ò¶ç êzÚÅð Õðé À°µåð Çç§ÇçÁź ÇÕÔÅ ÇÕ Ôź ÇÕ ÇÜò¶º î˺ å°ÔÅé±§ ç¶Ö çÅ Õ§î ïÇêÁÅ Í Á§å ÇòÚ D ܰñÅÂÆ, AI@B é±§ ÇðÔÅ Ôź Í ñ×í× F ÃÅñ À°Ô ÃòÅîÆ êðîÔ§Ã ç¶ CI ÃÅñ çÆ Û¯àÆ À°îð ÇòÚ ÔÆ ÇÂà ç°éÆÁÅ é±§ Ú¶ñ¶ ìä¶ ðÔ¶ å¶ À°é·Åº ç¶ îðé 寺 ìÅÁç ðÅîÅ ÁñÇòçÅ ÕÇÔ ×¶ Í (25)
  • 28.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 r[opkDh ;ze/ s e" F ;0 fgnkok f;zx @gdw# -2 T[ v h;k L- T[vh;k iK T[Vh;k Gkos dk fJe ejk T[ v h;/ wiB[ ehnk, fenk w;hfs f;o[ BKJ/ I . . gqKs j? fi;d/ @g[oh# Bkwh Bro dk @irBBkE# wzdo fdb wfj egN[ fBtki r[ i ko? , fenk ji ekp? iKJ/ I . . s/ eBkoe dk @;{oi-wzdo# d/F Go ftu gqf;ZX jB. (gqGksh epho gzBk 1349) fJ; 665 c[N bzw/ 644 c[N u"V/ s/ 192 c[N TZ[u/ wzdo T[ d k;h L- Gkos ftu eJh fpoes ;zgqdktK ftu irBBkE (feqFD) s'I fJbktk pbokw s/ ;[GZdqK jB fit/I ;zfBnk;h, t?okrh, T[dk;h nkfd. fJj frq;s dhnK uzdB-w{oshnK pDhnK j'JhnK jB. wzdo d/ ihtB fpshs eoB dh EK fsnkr t?okr ~ tX/o/ nkb/-d[nkb/ 22 c[N T[uhnK dhtkoK s/ pkjob/ gk;/ 65 wjkBsk fdzd/ ;B. r[opkDh d/ jtkfbnK s'I ;gZFN j? c[N u"Vh ;Ve j?. r[o{ BkBe ;kfjp B/ irBBkE g[oh fe fsnkr wkor ngDkT[Dk fJBQK dk ftF/F nuko d/ gzfvsK ~ T[gd/F fdzfdnK fJE/ @rrB w? Ekb[ oft ;h L- uzd dhge pB/# nkosh dk T[ukoD ehsk ;h s/ fJE/ jh w'Bh w'B Xkoh, ;fBnk;h pqjwukoh pzrkb d/ gqf;ZX ;zs u?sBd/t Bkb nkg dk w/b j'fJnk z T[ d k;h, T[ d kf; oksk.. ;h. i/m jkVQ d/ wjhfBnK ftu @fJFBkB :ksok# s/ @oE (f;oh 5, gzBk 81) :ksok# d/ Gko/ g[op brd/ jB id'I fe d/F Go ftu'I T[dk;h dk Fpdh noE, ;z;ko s'I T[dk;hBsk t?FDt :kso{, doFB fJFBkB bJh fJE/ gj[ud/ jB. z XkoB eoB tkbk j?. gzdqthI ;'bQthI ;dh ftu ni/jh gfjb/ T[s;t ;w/I w{osh ~ fJFBkB eokfJnk iKdk s/ fsnkrh ;zgqdk w"i{d ;h Gkt/I fJ; dh oj[-ohfs dk g{o d{i/ T[s;t ;w/I jkV ;[dh d{i ~ irBBkE dh w{osh t/otk BjhI fwbdk. r[o{ ;kfjp nB[;ko T[j' frq;sh dh @oE-:ksok# j[zdh j?, fJj oE ;'bK gjhnK tkbk s/ T[j' ;Zuk T[dk;h j? fi; B/ ;fji tkbk ihtB fpsk j[dk j? fi; ~ FoXkb{ pV/ ukT[ s/ FoXk Bkb fyud/ z e/ nksw-gSkD ehsh j?. e/tb @;z;ko fsnkr# wkso jB. g[okD/ }wkB/ ftu fJ; oE j/m nk e/ woBk th Bkb fJj gdth gqkgs BjhI jz[dh L- w[esh dk ekoD wzfBnk iKdk ;h. ;' frojh ;' dk;[ T[dk;h fJ; w{osh dh ejkDh fJj dZ;h iKdh j? fe id'I fifB r[ o w[ f y nkg[ gSkfBnk.. fJe fFekoh B/ ;qh feqFD ih ~ wko e/ fJe doZys (gqGksh 1, gzBk 1332) j/m ;[N fdZsk sK fe;/ f;nkD/ B/ bkF ~ ;zd{e ftu gk Z fgS'I ik e/ r[o{ BkBe ;kfjp d/ ;g[so pkpk ;qh Z fdsk. ftFD{ B/ oki/ fJzd-d:[wB ~ nkfrnk ehsh fe q uzd d/ FoXkb{ ;kX{ th @T[dk;h# BK Bkb gof;ZX ;qh feqFD dhnK jZvhnK gk e/ ftFteowk s'I fJ;dh j'J/, FkfJd fJj e[M g[oksB gozgok dk gqGkt ;h. w{osh pDtkU. ftFeowk B/ Fos bkJh fe i/ w/o/ ezw T{ X " L- fjzd{ g[okDe eEktK nB[;ko T{X' ;qh ftu fe;/ soQk dk dyb Bk fdsk ikt/ sK w?i w{osh pDk feqFB ih dk Grs ;h. i' d/tGkr dk g[sq s/ foFs/ ftu fdnKrk go oki/ s'I ofj B j'fJnk, T[j jcs/ fgS'I w[V ;qh feqFD ih dk ukuk brdk ;h s/ T[i fJj ;qh feqFD I g[SD bJh nk frnk, fi; eoe/ ftFeowK fJ; ~ ftZu/ Z ftu v{zxh Grsh GktBk oZydk ;h. fJj r'eb s'I SZv e/ ubk frnk s/ jZE g?o pD B ;e/. oki/ B/ pqjwk r' g hnK d/ ;z d / ; / b? e/ fpq z d kpB ;q h feq F B ih ~ ~ p/Bsh ehsh sK T[j go'js pD e/ nkfJnk s/ fJ; gj[ukfJnk eodk ;h ns/ fJe tko d[nkoek s'I fpqdkpB z z w{osh ~ nZyK, nkswk s/ ;Zsk gqdkB ehsh. j[D fiE/ ;qh feqFB ih dk ;zd/F, r'ghnK gk; fbnkfJnk ;h. FoXkb{ fJ; d/ doFBK bJh nkT[d/ jB, T[E/ fJ; EK I fJ; ~ feqFB ih d/ nfBzB GrsK ftu frfDnk frnk d/ fJFBkB dk pVk wjksw wzBd/ jB. gozs{ ;zs Grs j? L- s/ r[o{, shoE fJFBkB wksq ~ T[Zuk eow-Xow BjhI ne q T{X" ne{o fpdo[ r[D rkt? ;opksw[ fifB ikfDU.. wzBd/, fJ;/ bJh fejk j? L- (;tJhJ/ wjb/ gfjb/ e/, gzBk 1390) (26)
  • 29.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 eZ p i - 1 ep} dk w[Zy ekoB ykD ghD dh rVpVh j?. ;' sob j' iKdk j? s/ gkuB mhe soQK Bkb BjhI j' fJ; s/ ftuko eoBK }o{oh j?. gkT[Idk fi; eoe/ ep} j' iKdh j?. 1H f}nkdk o[yk G'iB eoBK - vpbo/Nh, ;Ze/ nBki [ 10H ;"D s/ ikrD dk ;wK fB;us BK j'DK - BhId N';N s/ f}nkdk sb/ G[B/ gdkoE fpbe[b y[Fe j[d/ Z z dh ewh d/ ekoB G'iB ftu o[uh xZN j' iKdh jB. fJj wb ~ ;[ek fdzd/ jB fi;d/ cb;o{g j?. fi; dk wkVk n;o nzsVhnK s/ g?Idk j? i' ep} j' iKdk j?. ep}h dk ekoB pDdk j?. 2 H }o{os s'I f}nkdk ykDk - f}nkdk ykD dk noE T[go'se e[M G'iB dhnK }o{osK d/ ekoB ep} j?, fBebD tkb/ gdkoEK dk f}nkdk wksok ftZu j' iKdh j?. fJ; bJh fJ;dk fXnkB oZyDK }o{oh j?. fBowkD i' gkuB szso d/ ezwK ftZu o[ektN g?dk w'N/ s"o s/ t/yhJ/ fe eh ykJhJ/ s/ eh BK ykJhJ/. fJ; eodk j?. f}nkdk fBebD tkb/ gdkoEK s/ nDgu/ s/ fXnkB d/Dk pj[s }o{oh j?. G'iB Bkb ep} j' iKdk j?. eh ykJhJ/ s/ eh BK ykJhJ/ < 3 H fpBK G[Zy d/ ykDk - fJj th }o{os s'I f}nkdk ykD ;[do f;js gqkgs eoB iK ep} s'I puD bJh z d/ pokpo j?. ;' fJj th fJe ep} dk ekoB j?. fJj }o{oh j? fe n;h ep} g?dk eoB tkb/ gdkoE 4 H fpBK upkT[D d/ ykDk - G'iB ~ mhe soQK Bkb ykD s'I gqj} eohJ/. f;js ftrkVB tkb/ gdkoE fJ; / Bk upkT[D eoe/ nzsVhnK d/ ezw s/ p'M tZX iKdk gqeko jB - j?. G'iB mhe sohe/ Bkb gudk BjhI fJ; bJh 1H szpke{ (iodk, y?Dh, phVh, f;ro/N s/ f;rko d/ fJj th ep} dk ekoB pD ikdk j?. o{g ftZu) 5 H G' i B eoB d/ ;w/ I ftZ u d/ o h eoBK - fJ;dk 2H ekch, ukj ukeb/N, ekjtk,e'eke'bk nkfd. ep} Bkb f;ZXk ;pzX j?. nzsVhnK dk s/ rozEhnK 3H Bwe dh f}nkdk tos'I. dk fJe o[NhB j[dk j? i' ;w/I s/ BK ykD Bkb o[ektN z 4H Fokp dh tos'I. g?dk eodk j?. fJj th ep} ~ iBw fdzdk j?. 5H B[e;kB eoB tkb/ w;kb/. 6 H G'iB pko-pko ykDk - G'iB pko pko ykD Bkb 6H ;c/d uhBh, ;c/d w?dk s/ tB;gsh fxU s/ fJ; gkuB szso s/ n;o g?Idk j?. pko pko ykD Bkb Bkb pDkJ/ rJ/ ;ko/ gdkoE, gkto'Nh, fp;e[N, g{Vh, BwehB s/ nkJh; eohw nkfd. gkue o; th mhe sohe/ Bkb ;okfts BjhI j' gKd/ 7H ;ko/ gqfeqnkrs gfoeqs, fvZpk pzd s/ c?eNohnK fJ; bJh G'iB nZX guk j'fJnk nzsVhnK ftZu XZe ftZu pDkJ/ rJ/ gdkoE. fdZsk iKdk j?, fJj th ep} dk fJe ekoB pDdk 8H ;ko/ pk;h s/ d[orzfXs gdkoE. j?. 9H ;kohnK o;kfJDe dtkJhnK. fiE'I sZe ;zGt j' 7 H ukj s/ ekch f}nkdk ghDk - ukj ftZu N?fBB ;e/ dtkJhnK b?D s'I gqj/} eo' BjhI sK e/tb j[zdk j? i' fe nzsVhnK d/ ezw ftZu o[ektN g?dk w}p{oh ftZu jh bt'. eodk j?. fi; eoe/ ep} dk iBw j[zdk j?. 10H wekB, pkr s/ y/s d/ ;ko/ }fjohb/ fSVekn 8 H ck;N c{ v s/ }z e c{ v dk ;/ t B iK sfbnk tkbhnK ykD dhnK uhiK. G[ z f Bnk ykDk - fJ; ftZu ckJhpo BjhI jz[dk. 11H BK ykD :'r gdkoE ftu'I nKvk, wk;, wSbh, f}nkdk w;kb/, t;k s/ j['o ngqfeqse uh}k ~ sb/ G[zB/ gdkoE, gkB w;kbk, gkfbF ehsk tosD d/ ekoB ep}h j[zdh j?. j'fJnk uktb, fwou w;kb/ nuko nkfd th 9 H yKd/ ;w/ I gkDh ghDk - fJ; Bkb ykDk f}nkdk Fkwb jB. (pkeh nrb/ nze ftZu) (27)
  • 30.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 f;Zy Xkowe gqFB'Isoh - o/ D { e k ;opihs f;z x gqFB L ;[ y wBh ;kfjp dh u" E h n;Ngdh dk e/ I d oh gz i fteko ekp{ ftu nk iKd/ jB ( five evil Gkt eh j? < passions controlled) T[Zso L fJ; n;Ngdh ftu r[o{ gksFkj nzRkD ns/ wB[y fBwosk ftu ;G Bkb fwZm/ puB p'bdk j? Z r[DjhD iht ~ g/qoDk eod/ jB fe fi; dh (humbleness) feogk Bkb s?~ ;G e[M fwfbnk j? T[; ~ ;dk wB p[o/ puB BjhI p'bdk ;r'I fNe iKdk j? (talk becomes fascinating) fus ftu oZy. Ujh nzs sZe s/ok ;jkJh j'trk. / fi; gqG{ dh feogk Bkb s?~ L t?oh th fwZso bZrd/ jB (enemies befriend) wzd/ gk;/ g?o BjhI iKdk (no swerving from good Xosh T[Zs/ ;[y fwfbnk (comforts on earth) path) gZ[so, Gok, fJ;soh fwb/ (merriments with e'Jh wB[y G?Vk BjhI fd;dk (no one looks vile) Z children, brothers, wife) jT[w? dk skg T[so iKdk j? (fever of pride mZvk gkDh fwfbnk leaves) ;[Zy d/D tkbh jtk s/ nw'be nZr fwbh wB dh GNeDk w[ Z e iKdh j? ( mind never J/B/ o; gdkoE fwb/ wanders) jZE, g?o, ezB, nZyK, ihG fwb/ jo EK gowkswk ~ t/ydk j? T[; gqG{ ~ ;dk u/s/ oZy. gqFB L pq j wfrnkBh e" D j[ z d k j? < gqFB L ;[ywBh ;kfjp dh gzithI n;Ngdh dk e/Idoh T[Zso L fi;d/ wB ftu gqG{ tZ; ikJ/, T[j gqG{ ~ ig/ ns/ Gkt eh j? < T[; s'I fJbktK fe;/ j'o tZb fXnkB B eo/, T[j T[Zso L fJ; n;Ngdh ftu gksFkj iht ~ ;wMkT[Id/ pqjwfrnkBh pD iKdk j?. nfijk wB[Zy jB fe d/Djko gqG{ ~ SZv e/ j'o gk;/ GNeD ftekoK tZbI' p/dkr ofjzdk j? (uncontaminated by evils) Bkb e[M BjhI fwbdk. gqFB L uz r h ;z r s eoB d/ eh-eh bkG jB < gkgK ~ ;kV fdzdk j? (sins burnt) ;G ~ fJe B}o Bkb d/ y dk j? ( treats all T[Zso L r[ow[yK ns/ ;kX iBK d/ bkb ;zrs eoB Bkb equally) wB[Zy dk w[Zy T[Zib j[zdk j? (face brightens) tZ v k ftFkb fjodk pD iKdk j? ( great ftekoK dh w? b fwN iKdh j? ( filth of sins tolerance) vanishes) wB ftu ftFkb ukBD j' iKdk j? ( mind jzeko d{o j[zdk j? (pride vanishes) enlightens) uz r h ws nkT[ I d h j? ( divine knowledge ;ZiD s/ t?oh fJe ikgd/ jB (friends and foe revealed) alike) gq G { nz r ;z r ikgdk j? ( God is seen just wB BhtK ws T[uh j[dh j? (humble in mind but Z z nearby) exalated in wisdom) ;kok b/yk fBpV iKdk j? (All accounts settled) T[;d/ ed/ wzd/ eow BjhI j[d/ (commits no evil) z Bkw o{g osB bZG g?Idk j? (name jewel) ;dk fjod/ ftu rohph s/ goT[geko dk ukn wB[y ;dk fyV/ wZE/ ofjzdk j? (ever flourishes) Z pfDnk ofjzdk j? (humble and philanthropist) (28)
  • 31.
    -7 gzikph ;[wB wkf;e (29) - Harkrishan Singh Puneet, U.K. cotoh 2013
  • 32.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 wK p'bh gzikph d/ ftZ;od/ nZyo-1 Å¡pk T[Zuk fonzkg s nkeh izrh{kk T[vhe ;krk;kr nktkikJh ;Ru] dksf'k'k T[gokbk raxh] foifRr n'fynkJh mlh rjg T[t/I Bhd mlh rjg fJB fpB deh T[DskJh ,d=rk fJeZm mruk Uvk, UBK phy fJb ml le; Ud'I bZ";kZ Jhoyk, ;kVk jpukRed T[;ko{ lfpo ;eZso vksV] ijnk Ujbk Qsduk a ;Z[NDk fcYdqy] drbZ T[Zek 'kekZuk ;zrDk Qkyrw] b/kj m/kj T[obk gobk, T[o/ go/ ?kuk ;zxDk vuqokn T[bEk pksV ;ZN ijk;k Ugok cqykuk ;ZdDk izfl) T[Zxk fuea=.k ;Zdk gZso fxykQ T[SkV iwjk ;p{sk csodwQ T{s fjDr] [kkyh ;ZyDk Åcuk neDk nsus ;ksX; gks ;odk pDdk ?kqb;k¡Z noph ljy ;[ykbk vkx tykuk nZr pkbBk xyk ;zx eku] xSjr nDy ls/k a ;zBQ vueksy nDw[Zbk tyk nsuk ;kV d/Bk dksguh noe fd'kfe'k ;"rh dguk nkyDk NM+h ;'Nh ?kkslyk a nkbQBk MaMk ;'Nk ge n;h tathj ;zrb gekjk ;kvk nhed f;UIe blh izdkj nfijk HksV a ;[rks vk¡lw nEo{, jzM{ lqUnj] [kwclwjr ;[Dzyk, ;'jDk vafre nzsbk lans'k ;[B/jk va/kk&/kq¡/k nzB/tkj xqIrpj@Hksnh ;{jk dgkor nykD de yEckbZ&pkSMkbZ + ;"Vk izxfr'khy nrKjtX{ okyk LFkku O;FkZ] Qtwy nikJhI iz;ksx esa ykdj jzvkT[Dk vyx&vyx nv nv iqjkuk djuk ,M+h nZvh izR;sd jo/e ;kj nkVh ck<+ jV LokfHkeku nDy rjcwt jdtkDk vn`f"V] xqIr nDfvZmk nqdku jZNh izk<+ S nXyV cjkcj dh mez dk jkDh csijokg nt/;bk Nkrh fjZe (30)
  • 33.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 ;[wB tor gj/bh - 08 ! 21 cotoh se fwbD tkb/ ;jh itkp s/ 500 o{ 0 d/ fJBkw fdZ s / ikDr/ . fJe s' I finkdk ;jh itkp j' D s/ fJBkw pokpo-pokpo tz f vnk ikJ/ r k. ;g/ f bz r dh rbsh, efNz r ns/ n' t o okJhfNz r ;theko BjhI ehsh ikJ/ r h. gfsq e k ftZ u Sg/ ;jh T[ Z s o Bkb jh j{ p j{ fwbkB io{ o h j? ns/ c' N ' ekgh tkb/ ckow s/ T[ Z s o BjhI wz B / ikDr/ . fJ; gj/ b h d/ ;ko/ itkp gz i kph ;[ w B neN{ p o 2012 s' I pkd d/ nz e K ftZ u w" i { d jB. ;[wB tor gj/bh - 07 dk ;jh T[Zso 210987654321 210987654321 210987654321 210987654321 210987654321 210987654321 210987654321 210987654321 210987654321 210987654321 SgkJh dh rbsh ekoD gq0 16 dk T[Zso p/ p / BkBeh iK BkBeh d' B ' mhe jB. BK HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH gskHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHc' B $w' 0 HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH G/iD dk gsk L gzikph ;[wB, 215$295 e, ;[GkF wkor, d[rktK, byBT{ T[Zs'I fEZb/ L- yZp/ s'I ;Zi/ L- 1- f;;N'fbe HHHHHHHH dh wkg j? (6) 2- Y/bh (2) 3- feqsh (3) 5- wZdok; jkJh e'oN d/ ;kpek uhc i;fN; (7) 4- t?s{ok HHHHHH dk tk;h ;h I (3) 7- nsb/T d/ wzdo dk tiho (6) 6- e?bhc'oBhnK dk Gkosh w{b dk ;K;d (4) 8- uofus phph HHHHHHHHHHHHH iJh (6) 10- HHHHHHHHHHH s/ r[o{ wjoki B/ nZe dhnK e{pbk z 9- fjzd{nk w[skpe ;tor dk oZ{y (4) SehnK (6) 11- mzv (2) 12- ;skoK ;' HHHHHHHHHH ftu pkpk oDf;zx ;jhd j'J/ (4) 13- eth vk0 joh f;zx dk T[g BK (3) 15- iwkdko y[Fjkb f;zx HHHHHHH dk tk;h ;h (3) 14- fjzd{ j'D eoe/ eo d/Dk g?dk ;h I (3) 16- pkpk okw f;zx BkwXkoh HHHH Ffjo ftu Fjhd j'J/ (3) 19- Bwki s'I gfjb/ dh feqnk (2) 17- d/teh d/ fgsk (3) 20- yk e/ Sv fdZsk G'iB (3) 18- ib gokgs j[dk j?. z (2) ;[wB tor gj/bh - 07 d/ fti/sk ;jh itkp d/D tkbh phph ofwzdo e"o byBT{ ~ 1000 o{g? dk fJBkw fdZsk ik fojk j?. phph pbftzdo e'o byBT{ ~ nZS/ gq:k; tZi'I 100 o{g? dk fJBkw G/fink ik fojk j?. (31)
  • 34.
    gzikph ;[wB wkf;e cotoh 2013 nghb i[bkJh 2012 s'I BthI ;zgkdeh Nhw d[nkok g/F ehsh ik ojh cotoh 2013 s'I @@gzikph ;[wB## tZb' gkmeK, b/yeK, tkgkohnK nZr/ jZE i'V p/Bsh w?r}hB d/ o/N j? , ;kvQ h j' ; bk ncikJh tk;s/ pj[ f rDsh ftZ u w/ I p o pD' I ns/ fJe ekgh bJh Rs. 15/- ftfrnkgB d/ e/ nkoEe ;fj:'r eo' skeh n;h s[jkvh gzikph fto;/ ~ fjod/ ftZu t;kJ/ oyD dh ukjs ~ g{ok eo ;ZehJ/. fJe ;kb bJh Rs.150/- ;z g kde, w' 0 L 9415561425 (vke you ;w/s) g{ o / :{ 0 gh0 ftZ u n? i / I N pDB ns/ ftfrnkgB bJh ;z g kdeh dcso ftZ u ;wgoe eo' . ;zgkdeh dcso L- gz i-kph ;[Lw B (;zgkde), 09336044069 (gqekFe) 215$295 e, ;[GkF wkor, d[rktK, byBT{ 226004 c' B 09415561425 E-mail : punjabisuman_media@rediffmail.com, office@punjabisuman.com visit our website at : www.punjabisuman.com gzikph ;[wB s[jkvk nkgDk w?r}hB j? fJ; ~ ngBkT[ ns/ jo soQK Bkb ;fj:'r d/Dk w[Ybk coi pDkT[. nkgD/ eko'pkoh ndkfonK d/ fJ; ftZu fJFfsjko d/ e/ fiZE/ s[;hI nkgD/ tgko ~ d/FK gqd/FK ftZu tXk oj/ j't/r/, T[ZE/ fJ; @e"wh ndko/# dhnK BhjK th w}p{s eo'r/. ;dZ;sk F[be iwk eoD ns/ ikBekoh bJh ;wgoe eo' L- ;kv/ fBFekw ;fj:'rh L- ;0 nihs f;zx, nkbwpkr byBT{ (9651592214), ;0 ;toB f;zx, uzdo Bro ByBT{ (9235704316), ;0 wBwhs f;zx, bkigs Bro, byBT{ (9305623150), frnkBh joftzdo f;zx, j?v rqzEh, r[0 ;do byBT{ (9984734498), ;qh nfws no'Vk, wksk e"bK GbkJh e/do byBT{ (9335624728) ;0 pbpho f;zx, I yhoh w'No Nq/fvzr ;/INo, byhwg[o o'v, r'bk r'eoBBkE, yhoh (9450255660) MEMBERSHIP FORM Dated ......................... Name .............................................................................................................................................................. Address ........................................................................................................................................................... District ..................................................Ph./Mobile No.................................................Pincode........................ Email .............................................................................................................................................................. Yearly Rs. 150/- Period from ....................................... to .............................................. Mode of Payment : DD/MO/Deposit in A/c in favour of “PUNJABI SUMAN”, A/c No. CA 30819640926 of State Bank of India, payable at Lucknow. (Inform postal address by sms, or on phone No 09336044069, 09415561425 or by E-mail : office@punjabisuman.com) Sign. of Member (32)
  • 35.
    fo"k; lwph %& 1- dsrs yS yS eqd: ikfg i 2- luehr dkSj ds t+tcs dks lyke + ii 3- n'ke xq: th ds mn~n'; dk ,d igyw s iii 4- euq Le`fr v 5- HkDr jfonkl th dh /kkfeZd ,oa lkekftd psruk vi 6- ve`r dh 'kfDr vii 7- ft+Unx+h viii o"kZ 1 vad 2 Qjojh 2013 ewY; % vkidk izkRlkgu s lEiknd dh dye ls ^^dsrs yS yS eqd: ikfg** ,d cM+k /kuifr leqnz ;k=k ls okil ykSV jgk Fkk Hk;adj rwQku esa mldk tgkt Qal x;kA og izkFkZuk djrk jgkA tc ekSr mlds djhc vk xbZ rks iqdkjus yxk gs ijekRek eSa vxj cp x;k rks viuk egy cspdj xjhcksa dks nku dj nw¡xkA rwQku 'kkar gks x;k vkSj tgkt fdukjs yx x;kA vc og /kuoku eqf'dy esa iM+ x;k fd rwQku rks 'kkar gks gh tkuk Fkk eSa ukgd Q¡l x;kA tgkt ij lokj vU; yksxksa us esjh iqdkj dks lqu fy;k gSA vxj eSa viuk opu iwjk ugha djrk gw¡ rks cM+h cnukeh gksxhA mlus fopkj fd;k vkSj ,d fnu uxj esa [kcj dj nh fd eSa ijekRek ds le{k fn;s opu ds vuqlkj viuk egy csp nw¡xk ijUrq esjh fcYyh tks bl egy esa jgrh gS og Hkh egy ds [kjhnnkj dks gh [kjhnuh gksxhA fcYyh dk nke nl yk[k :i;s vkSj egy dk nke ,d :i;k gSA [kjhnkjksa us lkspk egy rks nl yk[k ls de dk ugha gS vkSj fcYyh gekjs fdlh dke dh ugha] ij nksuksa dks ,d lkFk nl yk[k ,d :i;s esa [kjhnuk ?kkVs dk lkSnk ugha gSA mUgksus rqjUr egy vkSj fcYyh nksuksa dks [kjhn fy;kA /kuoku us nl yk[k :i;s viuh tsc esa j[k a fy;s vkSj ,d :i;k ,d xjhc dks nsdj viuk opu iwjk dj fn;kA vkt ijekRek ds lkFk Hkh yksxksa us ,slk gh yhxy lEcU/k cuk j[kk gSA /kkfeZd fu;ekoyh ds izfr Hkh yhxyVh <w¡< ysrs gSA fu;eksa esa u'kk djus ds fy;s euk fd;k x;k gS rks dgsxs fd ftl izdkj rEckdw ds fy;s Li"V fy[kk gS a 'kjkc ds fy;s Li"V D;ksa ugha fy[kk vkSj 'kjkc dk lsou dj ysxA fl[k /keZ dh fu;ekoyh esa da?kk] d`ik.k dk /kkj.k a s djuk vko';d gS] rdZ nsdj fd ;g rks /kkfeZd izrhd gS rkcht dh Hkk¡fr d`ik.k vkSj da?kk uUgsa ls izfr:i esa xys esa yVdk dj [kkuk iwjh gks tk;sxh] Hkys os d`ik.k ;k da?ks ls dk;Z u ys ldsA dqN rks ;g Hkh dgsxs fd jfgr e;kZnk ;k a a xq: xzFk lkfgc esa ;g dgk¡ fy[kk gS fd ixM+h ck¡/kuh vko';d gSA jaxh nk<+h ds fy; Hkh rdZ rS;kj feysxkA a izHkq d`ik ls /keZ LFkkuksa esa lsok dk ;fn volj izkIr gks x;k rks dqN fnu ckn gh izcU/kdh; in dh ykylk tkx`r gks tk;sxh vkSj inkf/kdkj feyk rks jktuhfrd LokFkZ vkSj 'kkldh; lEidZ gsrq gksM+ izkjEHkA vUrr% /keZLFkku dh lEifRr;ksa ij dCtk] lEc) f'k{k.k laLFkkvksa vkfn ls viuh dh xbZ lsok dk ewY; olwyus dh izo`fRr 'kq: gks tk;sxhA vkf[kj mu lEifRr;ksa dks cukus ds fy;s /ku ,df=r djus ds fy;s J)kyqvksa ds nj&nj ij mUgksus gh rks vius fnu jkr ,d fd;s gSA ,d fHk[kkjh tks nj&nj ij tkdj Hkh[k bdB~Bh djrk gS rks mlh dh gks tkrh a a gS] mlesa dksbZ fgLlk FkksMh ek¡x ldrk gSA vkt /keZ LFkkuksa ds izcU/kdksa dh euekuh esa Hkh ;gh yhxyVh gSA og HkVd + pqds gS vkSj vukf/kd`r dks Hkh vf/kdkj esa ysus dh ps"Vk djrs gSA mUgsa tks Hkxoku us fn;k gS mlesa larks"k ugha gSA ;gh mudk nqHkkZX; gS vkSj lekt dk HkhA ^^dsrs ewj[k [kkgh [kkfg**--------------- ¼maxfy;ksa ij fxus tkus ;ksX; dqN lh/ks lk/ks lekt lsoh] jgr e;kZnk esa ifjiDo] bZekunkj xqjflD[k izcU/kd tks mijksDr yhxyVh dk lgkjk u ysdj nkuh lTtuksa ,oa J)kyqvksa ds vk'k; ds vuqdwy mudh lgefr ls Lo;a ds Hkh ru&eu&/ku dks vfiZr djrs gq;s nku ik= dk lekt fgr esa mi;ksx djrs gS] dks 'kr&'kr iz.kke½ (i)
  • 36.
    ds-ch- lh- iqjLdkjfotsrk luehr dkSj ds t+t+cs dks lyke eqEcbZ] ve`r/kkjh xqjfl[k l0 euehr flag lkguh dh lqiRuh ljnkjuh luehr dkSj us viuh dq'kkxz cqf) ,oa n`<izfrK {kerk dk ifjp; nsrs gq;s 5 ebZ dks fjdkMZ fd;s + x;s ds-ch-lh- Vh-oh- lhjh;y esa tks 11 ,oa 12 tuojh dks fjys gqvk lHkh iz'uksa dk lgh mRrj nsdj 5 djksM+ dk buke thrdj ns'k dh leLr efgykvks] fo'ks"k djdsa iatkch fl[k efgykvksa gsrq ,d mPp vkn'kZ izLrqr fd;k gSA luehr dkSj us crk;k fd os fl[k vkn'kksZa ds vuqlkj vius buke dk nlca/k ¼nl izfr'kr½ xq: ds crk;s ekxZ ds vuqlkj /kkfeZd dk;ksZa ij O;; djsxhA mUgksus dgk fd os a a xq: ds mins'k ^^vdyh dhps nku** ds vuqlkj gh nloa/k dk mi;ksx lqik= yksxksa ds fgrkFkZ djsxhA luehr a dkSj us crk;k fd os V~;w'ku }kjk /kuksiktZu djds vius vuqd`fr esa fy[ks 'kcn] ^^rkrh okvks u ykxbZ ikjczã ifjokj gsrq O;; esa vius ifr dk gkFk cVkrh gSa rFkk muds 'kj.kkbZ** ds lEcU/k esa Jh cPpu us crk;k fd ;g 'kcn ifr tks ckyhoqM rFkk Vh-oh- lhjh;yksa esa 150 ls vf/kd muds d.k d.k esa O;kIr gS tks mUgsa viuh ek¡ ls fojklr jksy dj pqds gS] us ckyhoqM dh rM+d HkM+d esa ve`r/kkjh a esa izkIr gqvkA Jherh dkSj ds buke thrus ds ckn vferkHk fl[k jgdj viuh jfgr e;kZnk dks vk¡p ugha vkus nhA cPpu dh vk¡[kksa esa Hkh vk¡lw vk x;sA mYys[kuh; gS fd vius ifr rFkk viuh /kkfeZd izo`fRr dh lklw ek¡ dh vferkHk cPpu Hkh ,d fl[k ifjokj esa tUeh ek¡ ds iq= izj.kk ls os xq:}kjs esa fl[k cPpksa dks Ýh /kkfeZd f'k{kk nsus s gSA luehr dkSj us ;g Hkh dgk gS fd os vc /kkfeZd f'k{kk a dk dk;Z djrh gaS rFkk mudh /kkfeZd izfr;ksfxrkvksa gsrq ds vfrfjDr 'kSf{kd V~;w'ku Hkh eq¶r i<+k;sxhA mYys[kuh; a buke dk izcU/k djrh gaA S gS fd luehr dkSj xqjck.kh xk;u esa Hkh ikjaxr gS rFkk ds-ch-lh- izfr;ksfxrk ds nkSjku luehr dkSj xq: mUgksus fnukad 27 tuojh 2013 dks xq:}kjk vkyeckx a egkjkt ds le{k ckj&ckj vjnkl djds vkRe fo'okl y[kuÅ esa vk;ksftr Jh xq: xksfcUn flag th ds tUeksRlo izkIr dj jgh Fkh vkSj lgh mRrj nsrh tk jgh Fkh rFkk lekxe esa viuh nksuksa csfV;ksa ds lkFk 'kcn xk;u dj mudk dguk gS fd xq: egjkt dh lsok dk gh Qy gS fd mifLFkr laxr dks vkRe foHkksj dj fn;kA Jherh luehr og bl Lrj rd igq¡p ldhA muds cPps Hkh iw.kZ xqjfl[k dkSj ds nsoj dss iq= tiuhr flag Hkh viuh rkbZ dks cgqr gS rFkk i<+kbZ esa vR;Ur rst gSA cM+h cPph ch-,e-,l- dk a I;kj djrs gSa tks Åij fp= esa mifLFkr gSA dkslZ dj jgh gSA mUgksus cPpksa dh vksj ls ,d lqugjk a vk'kk gS luehr dkSj ds vkpj.k ls iatkch lekt [kaMk rFkk xq:ok.kh dh vuqd`fr vferkHk cPpu dks HksV a dh x`gf.k;k¡ izsj.kk ysaxh vkSj mu ij Hkh ije~ firk dh ftls izkIr dj vferkHk cPpu Hkko foHkksj gks x;sA ijes'oj dh d`ik dh blh izdkj o"kkZ gksxhA & lEiknd 137 ckj jDr nku dk dhfrZeku fnukad 27 tuojh 2013 dks lekpkj i=ksa esa 62 ckj jDr nku djus okys yk;Ul Dyc ds ,d fl[k lnL; Jh tXxh ds lEcU/k esa Nik i<+dj [kq'kh gqbZA mlh Øe esa mYys[kuh; gS fd muls Hkh vf/kd y[kuÅ ds gh ljnkj bUnzthr flag eDdM+ vius 53 o"kZ ds thou dky esa 137 ckj jDrnku dj pqds gsA ;g orZeku esa cSd vkWQ cM+knk dh jk;cjsyh jksM 'kk[kk y[kuÅ esa dk;Zjr gSA a a S a budh 46 o"khZ; iRuh ijethr dkSj ,oa 19 o"khZ; iq= xquhr flag Hkh ik¡p&ik¡p ckj jDrnku dj pqds gSa ,oa jDrnku dh lsok esa lnk rRij jgrs gSA a Jh eDdM+ ftUgksus o"kZ 1977 esa jDrnku dh lsok izkjEHk dh Jh xq: xksfcUn flag LVMh ljfdy ,oa Jh a lq[keuh lkfgc lsok lqlkbVh dh y[kuÅ 'kk[kkvksa esa lfØ; lnL; jgdj lekt lsok esa fujUrj layXu gS rFkk cSda vkWQ cM+knk ds izcU/ku }kjk bUgsa o"kZ 2010 esa 125 ckj jDrnku ds mijkUr lEekfur Hkh fd;k x;kA ijekRek bUgsa S yEch vk;q ns rkfd lekt dh vf/kd ls vf/kd lsok dj ldsA a (ii)
  • 37.
    n'ke xq: thds mn~ns'; dk ,d igyw & ykyk nkSyr jk; ^vk;Z* ,d fQjdk ;g vkifRr djrk gS fd xq: ukud dkSu&lh ckr lalkj dk og dkSu&lk fgLlk gS tgka nso th dh HkfDr] uezrk] fo}rk] 'kkfUr vkSj Hktu&cUnxh bLyke dh ryokj /keZ ifjorZu ds fy, e;ku ls ckgj dh txg xq: xksfcUn fla?k us dkSe dks ize vFkok I;kj dh s ugha vkbZ D;k lkjs ;ks:i dh bZlkbZ vkcknh us bZlk dh eafty ls gVk dj [kwu cgkuk fl[kk;kA HkfDr ds ntksZ ls tue&Hkwfe ;ksjks'kye ij dCt+k djus ds fy, bLyke ds mBk dj funZ;rk dk mins'k fn;kA fgUnqvksa dh nq%[k lgus lkFk yxHkx lkr lky ;q) esa ryokj ugha pykbZ dh egku vFkok ifo= vknr dks feVk dj nq%[k nsus dk cq)] tks phaVh dks Hkh nq%[k nsuk iki le>rs Fks] vknh cuk fn;kA mudh ueZ LoHkko dh Hkkouk dks ?kkrd tks czkã.kksa ds ;qxksa esa thogR;k vkSj dqckZuh ns[kdj cgqr ohjrk esa cny dj tqYe dk rwQku [kM+k dj fn;kA mudh ukd HkkSa p<+krs vkSj lc thoksa ds leku thou dk;e j[kus uezrk vFkok [kkdlkjh okyh :fp dks efy;k&esV dj] ds gd dks Lohdkj djrs vkSj mldk izpkj djrs Fks] vkSj mUgsa jk"Vªh; xoZ vkSj LokfHkeku esa cny fn;kA mudh ^vfgalk ijeks/kekZ%* dk <ksy ihVrs Fks] muds f'k";ksa vFkok futh uezrk vFkok lgu&'kfDr dks nck dj mUgsa vR;kpkjh psyksa dh mUufr D;k ryokj ds fcuk gks ldh gjfxt+ vFkok [kwuh cuk fn;kA mudh 'kfDr dks xqLls vFkok dgj ughaA esa cny fn;k vkSj muesa izfr'kks/k dh Tokyk HkM+dk nhA tc cq) /keZ jkt&flagklu ij fojkteku gqvk] veu&ilUnksa ls yM+kds cuk fn;kA ;g lc dqN xq: th jktk v'kksd tks czkã.kksa ds dkuwu ds vuqlkj 'kwnz gh Fkk] us us vPNk ugha fd;k vkSj 'k=qrk dh gSA cq) /keZ /kkj.k dj fy;k rks mlus ryokj dh 'kfDr ls gk¡] vki Hkh Bhd dgrs gSA d`ik djds vka[ksa rks a cq) /keZ QSyk;k] nwljs /keksZa ds iz'kaldksa ds [kwu ls ryokj [kksyks vkSj pkjksa vkSj fuxkg djds ns[kks vkSj ,sls dgks fd jax dj cq) /keZ dk ?ksjk foLr`r fd;kA rqEgsa lks, gqvksa dk txk;k] fxjrksa dks mBk;kA ej&feVus D;k 'kadjkpk;Z dh vdsyh fQyklQh us cq) /keZ vFkok tyus ls cpk;kA fdlh dfo us Bhd gh dgk gS % dks Hkkjro"kZ ls ckgj fudkyk vkSj viuh ;qfDr vFkok ^^u dgksa vc dh u dgksa rc dhA nyhy&ckt+h ls cq) /keZ dk fcLrj xksy fd;k vkSj vxj u gksrs xq: xksfcUn fla?k lqUur gksrh lc dhA** fgUnqLrku dh ljgnksa esa ls ckgj fudky QSdk ugha]a brjkt+ djus ls igys gj igyw dks tkap ij[k yks gjfxt+ ughaA cfYd jktiwr jktkvksa us fQj ryokj mBkbZ vkSj fopkj dj yks fd lalkj esa og dkSu&lk /keZ gS ftlus vkSj ml ryokj dh gh N=&Nk;k rys cq) /keZ dks ryokj ds fcuk vius ia[k QSyk, gksA ewlk ds ;q)ksa dk a fgUnqLrku ls ckgj fudkyus esa lQy gq,A {kf=; jktkvksa gy vFkok mnkgj.ksa fxuus ds fy, vkSj is'k djus ds fy, us 'kadj er QSykus esa viuh ryokj dh I;kl ckS)ksa ds vufxur dkxt+ pkfg,A ygw ls cq>kbZA bZlk us ;|fi ,d pir [kk dj nwljk xky vkxs D;k xq: xksfcUn fla?k th dk gh vius mn~n'; s dj nsus dk ukjk yxk;k vkSj mldk izpkj fd;k] ysfdu vFkok /keZ ds izpkj ds fy;s nwljs /keksZa ds eqdkcys esa dkSu ;g dg ldrk gS fd bZlkbZ&er ryokj ds fcuk gh ryokj mBkuk vuqfpr Fkk xq: th us viuh j{kk vkSj QSykA lkjs ;ks:i vkSj vU; ns'kksa dk bfrgkl lkQ+ Li"V gS vkinkvksa esa Qalh fgUnq&tkfr dh j{kk ds fy;s ryokj fd bZlkbZ fe'kujh vkxs vkxs c<+rs tkrs] D;ksfd ihNs&ihNs a e;ku ls fudkyhA xq: th us ryokj mu eqLyekuksa ds ryokj pyh vkrhA tgka dgha bZlkbZ fe'kufj;ksa dks FkksMh&lh + eqdkcys ds fy, mBkbZ] ftUgsa ;g [kqnk dk gqDe yxrk Fkk Hkh rdyhQ+ vkbZ rks mudh j{kk ds fy, ryokj rqjUr fd tks eqLyeku ugha og dkfQ+j gS vkSj dkfQ+j dks ekjuk e;ku ls ckgj fudyhA ;ksjks'kye izkIr djus ds fy, lkjs lokc] Hkko iq.; vkSj /keZ dk dke gSA dkfQ+jksa dh ;ks:i dh bZlkbZ tekr us lka>k ekspkZ cuk;k vkSj tSgkn /ku&eky] ?kj&ckj] cky&cPps vkSj L=h eksfeuks] Hkko a fd;kA ;g ,sfrgkfld lPpkbZ gekjs lkeus gSA eqLyekuksa ds fy;s lc dqN gyky vFkok ifo= gSA bLyke dk D;k Q+qjeku Fkk ekSr ;k bLyke] fgUnqLrku esa bu elyksa dk gy igys eqfLye (iii)
  • 38.
    ckn'kkgksa us rkstks fd;k] oks fd;k gh Fkk] ijUrq vkSjxt+c a s euk;sA muds cPpksa dks nklksa okyh esgur ij yxk;k tk;s us rks iz.k gh dj fy;k Fkk fd lkjs fgUnqvksa dks ryokj ds vksj muds /ku eky ds xqyNjsZ mM+k;s tk;sA mudh eq'dsa a cy ds lkFk nhu esa 'kkfey djsa vkSj cfg'r ¼LoxZ½ esa gwjas cka/k dj mUgsa vius nhu esa 'kkfey fd;k tk;s vkSj ml ¼lqUnfj;ka½ vkSj xqyke gkfly djsA mlds vR;kpkjksa vkSj a le; og fQj 'kkfUr vkSj lgu'khyrk dk mins'k djsA rc a tqYeksa dh vusd mnkgj.ksa is'k dh tk ldrh gS] ijUrq ;gka a fQj ge ekusxs fd cPps lPps R;kxh] iDds Kkuh vkSj iwjs a LFkku de gS] bfrgkl dk izR;sd i`"B lk{kh gSA xkaoksa ds jge&fny gSA bl bfErgku ds fcuk ge vkidh 'kkfUr a xkao] dLcksa ds dLcs] 'kgjksa ds 'kgj] dkSeksa dh dkSeas cy vkSj lgu'khyrk fcYdqy Hkh ekuus dks rS;kj ughaA iwoZd eqLyeku dh tk jgh FkhaA fgUnqvksa dh d'rh bLykeh ,d vkSj Hkh lEiznk; gS ftlds yksx Mhaxas gkadrs rwQk+ u esa f?kjh Mxexk jgh Fkh vkSj Vdjk dj pduk pwj gh gSa fd gekjk fgUnq /keZ rks ijekRek dh lkjh l`f"V ds lkFk gksus okyh FkhA rc xq: xksfcUn fla?k th eSnku esa fudysA fe=rk vkSj ln~Hkkouk fl[kkrk gS vkSj blh dkj.k gesa fgUnw u fudyrs vkSj lSfud tRFkscUnh cuk dj eqdkcys ds fy;s /keZ dk izpkj djus vkSj QSykus ds fy, ryokj dh u [kM+h djrs] vkSj yksgs dk tokc yksgs ds lkFk u nsrs rks vko';drk ugha] dkSe rFkk ns'k ds fgr esa 'kghn gksus ifj.kke ;g fudyrk fd 'kkUr LoHkko vkSj lgu'khyrk okyksa dh t:jr ughaA ds nsork vkSj tho&gR;k ls dkaius okys ^vfgalk ijeks& pyks Bhd gh lgh vkSj og lR; gh dgrs gksxA a s /kekZ* ds iqtkjh ns[kus ulhc u gksrs vkSj ryokjksa ds cy ij ;g ckr rks rc gh iwjh gksrh gS vxj dksbZ vkidks ls dyek i<+k dj oSls gh eqLyeku cuk fn;s tkrs] ftudk nksLr le>s] cuk;s ;k cuus nsA vxj dksbZ vkidks le>s gh nhu ;g gqDe nsrk Fkk fd dkfQ+jksa ds ygw ls gkFk jaxus ls dkfQ+j vkSj bl iki ds tqeZ esa lt+k ekSr Hkh ns vkSj lc lokc ¼iq.;½ vkSj dkfQ+jksa dh csfV;ka csVs Nhu dj et+s dqN vki ls t+cjnLrh ywV ys rks fQj vkidks mudh rjg ywVuk bykgh gqDe dh ikyuk FkhA dk gh cuuk pkfg;s u fd mUgsa vius tSlk cuk,aA Jheku t+jk lkspks rks lgh] ftudks vkSjxtsc us eqLyeku a + th] vxj dqN vkSj ugha rks ,slh ifjfLFkfr;ksa esa viuh j{kk fd;k vkSj og Hkh cy&iwoZd fd;k] mUgksus dHkh Hkh a ds fy;s dqN cy /kkj.k djuk] dqN vka[ksa yky ihyh fgUnqvksa ds lkFk gennhZ dh tc og eqLyeku gh djuk] dqN tks'k fn[kkuk vkSj dqN ?kwjuk euq"; ds xSjrean + tcjnLrh ls fd;s x;s Fks rks D;k dkj.k Fkk fd mudh cuus ds fy, cgqr t+:jh gSA gennhZ ges'kk ds fy;s fgUnqvksa ls VwV xbZA dkj.k ;g Fkk] blh vkRej{kk ds fy, gh xq: xksfcUn fla?k th us fgUnqvksa us mUgsa nksckjk viukus ls bUdkj fd;k] ?k`.kk dh dkSeh 'kghn vkSj /kkfeZd ;ks)k iSnk djus dh t:jr le>h vkSj dHkh vius lkFk feykus dk gkSlyk u fd;kA vkSj blhfy;s mUgksus ryokj idM+hA vxj gekjs Åij a xq: th us ^yksgs dks yksgk dkVrk gS* ds dFkukuqlkj i{kikr dk nks"k u yxk;k tk;s rks ge fuMj gksdj dg bl rjg ds vkneh iSnk fd;s ftudh l[r t:jr FkhA ldrs gSa fd ml le; vxj dksbZ LokfHkeku rFkk vku d`".k th us tks mins'k vtqZu dks egkHkkjr dh j.kHkwfe esa okyk iSnk gqvk rks og xq: xksfcUn fla?k gh FksA ;gh ugha fd;k] Hkh"e us tks ;qf)"Bj dks thr ds ckn flagklu&R;kx eqLyekuksa ds vkB lkS o"kksZa ds 'kklu esa ;fn fdlh dh jxksa ds le; fd;k] xq: xksfcUn fla?k th us mldk v{kj v{kj esa vku rFkk xSjr ds [k+wu us tks'k ekjk vkSj mcky [kk;k rks + vius lkeus iwjk fd;kA og xq: xksfcUn fla?k th dk ifo= [kwu gh FkkA xq: th vkifRr mBkus okys lTtuksa ! xq: th dk fe'ku dh vku vkSj muds ijksidkj] uqDrk&phuksa dh uqDrkphuh ls cgqr gh lRdk;Z gS] mudk mn~n'; xkSjoe; gS] fuUnuh; s dgha Åap] ifo= rFkk ikd gSA s a ughaA uQ+jr iSnk djus okys ftruh pkgs uqDrkphuh djsa ******** D;ksfd vkykspuk djuh cM+h vklku gSA blesa u dksbZ a rdyhQ+ gksrh gS u dqN [kpZ gksrk gSA jk"V™ifr }kjk lEekfur xq: th ds mn~n'; dh dnj rks mUgsa rc gh gks s y[kuÅ ds l- xqjizhr flag lsBh fMIVh phQ ldrh gS vxj dksbZ mudk ?kj Nhu dj ekfyd cu tk, okMZu ukxfjd lqj{kk ,oa Jh izeksn pkS/kjh phQ okMZu vkSj mUgsa taxyksa esa /kdsy nsA muds csfV;k¡] csVs Nhu dj ukxfjd lqj{kk dks mudh mRd`"V lekt lsok gsrq jk"Vªifr vkSj L=h dks viuh lst dk J`xkj cuk dj jax&jfy;ka a }kjk ,okMZ nsdj lEekfur fd;k x;k gSA (iv)
  • 39.
    euq Le`fr & naMh Lokeh jke rhFkZ th euq Le`fr] v/;k; 3] 'yksd 12 D;k L=h dks vcyk cukus gsrq ;g ^^lo.kkZxzs -----** rFkk 13] ^^'kwnzo Hkk;k± ----------** dfFkr Le`fr;k¡ vkSj iqjkru xaFk mRrjnk;h s z bu 'yksdksa esa fookg dh e;kZnk ckU/kh ugha gSA budh izekf.kdrk dk foospu xbZ gS fd czkã.k dks oSls rks czkã.k dU;k ds fd;k tkuk vko';d gSA ;gh dkj.k lkFk gh fookg djkuk mfpr gS] ijUrq ;fn Fkk fd n'ke xq: us mPpkj.k fd;k & dke&r`fIr u gks rks Øe'k% {k=k.kh] oS";k.kh flae`fr lklrj csn lHks] rFkk 'kwnzk.kh dks Hkh fookg ykus esa dksbZ uqdlku cgqHksn dgsa ge ,d u tkU;ksA ukjh] nsoh ;k HkksX;k ughaA {k=h;] czkã.k&dU;k ds flok; nwljh rhuksa o.kksZa dh dU;kvksa ds lkFk vkSj oS';] oS';&dU;k rFkk ijyksd esa xhnM+ dh twu esa iM+rh gSA** lHkh Le`fr;ka bl 'kwnz&dU;k ds lkFk fookg dj ldrk gSA ijUrq 'kwnz dsoy er dh gSA vkg ! euq"; dks lHkh rjQ+ ls cs&yxke NksM+ a 'kwnz&yM+dh ds lkFk gh fookg dj ldrk gSA blfy, nsuk vkSj fL=;ksa dks izkd`frd vf/kdkjksa dk ln~iz;ksx djus Le`fr;ksa ds vuqlkj pkgs czkã.k iRuh vjksX; gks vkSj mlds ls Hkh jksd nsukA lkFk ikfjokfjd thou Hkh lq[ke; O;rhr gks jgk gks] ijUrq euq Le`fr] v/;k; 10] 'yksd 123] ^foizloo---** s S czkã.k nsork dks dsoy viuh dkekfXu 'kkUr djus ds fy, 'yksd 125 ^^mfPN"VeUua-----** gh] ftl o.kZ dh Hkh pkgs] L=h ls fookg djkus dk vf/ vkfn 'yksd 'kwnz dk ije&/keZ czãk.kksa dh lsok kdkj gSA vkSj dbZ ifRu;ka j[k ldrk gS---- bu xzFkksa esa ;fn djrs jguk crkrs gSa vkSj blds flok; vkSj lHkh deZ a ;g ?kksj vU;k; ugha rks vkSj D;k gS fu"Qy ekurs gSA bl lsok ds cnys es] 'kwnzkas dks twBk vUu] a a euq Le`fr] v/;k; 5] 'yksd 155] ^^ukfLr L=h.kka---** nkus ds fNyds] pkoyksa dh iPN] QVs iqjkus diM+] crZus ds s 157] ^^dkearq----** 164] ^^O;fHkpkjfr----** v;ksX; lkeku rFkk VwVs QwVs crZu vkfn feyus pkfg;sA vkfn esa dgk x;k gS fd ifr ds flok; u L=h Le`fr;ksa dk iDds rkSj ij fopkj gS fd L=h o 'kwnz nksuksa dks dk ;K gS] vkSj u gh mioklA ijUrq ifr&lsok mldks u oSfnd deZ djus dk vf/kdkj gS vkSj u gh LekÙkZ deksZa LoxksZa esa 'kksHkk ns ldrh gSA ;fn ifr LoxZokl gks tk; rks dkA D;k bl rjg dk deZ&fo/kku L=h o 'kwnz&tkfr ij L=h dks pkfg, fd dsoy danewy vkfn [kk, rFkk ru dks fd;k izR;{k tqYe ugha D;k ,sls 'yksdksa ds jpf;rk euq lqyk ys ijUrq nwljs ifr dk uke rd u ysA tks vkSjr nwljk th egkjkt gS] vkSj ;fn gSa rks D;k os _f"k dgykus ds a ifr cukrh gS og bl yksd esa fuank eksy ysrh gS vkSj vf/kdkjh gSa ft+Unx+h & f=ykspu flag ^pu* y[kuoh ft+ U nx+ h D;k feyh gS thus dks A dHkh ;g x+ e ds xhr xkrh gS A ft+ U nx+ h [ks y gS f[kykM+ h gS A fo"k dk I;kyk gS ,d ihus dksA dHkh eLrh es a >w e tkrh gS A ft+ U nx+ h ml dh tks tq x kM+ h gS A jks t + vka l w feyk ds ihrs gS a ft+ U nx+ h ,d lh ugha jgrh dksbZ ;fn ljy gS] LokHkkfod gS viuk [kw¡ vius gh ilhus dksAA jks u k iM+ r k gS tc :ykrh gS A A yksd dgs gSa] ^pu* vukM+h gSAA ft+ U nx+ h T;ks f r gS Tokyk gS A ft+ U nx+ h 'kku fe=rkbZ dhA ft+ U nx+ h cq y cq y k gS ikuh dkA ft+ U nx+ h rs x + ] rhj] Hkkyk gS A Fkkg u xgjkbZ u Å¡ p kbZ dhA 'kCn igyk gS ml dgkuh dkA Hksn le>k tks bldk] muds fy, dPps /kkxs esa ^pu* gS cU/k ldrh tks u tk dj dHkh Hkh ^pu* vk, ft+ U nx+ h eks f r;ks a dh ekyk gS A A ft+ U nx+ h iz h r cgu HkkbZ dhA ft+ U nx+ h uke gS tokuh dkAA (v)
  • 40.
    25 Qjojh] tUefnol dks lefiZr HkDr jfonkl th dh /kkfeZd ,oa lkekftd psruk & MkW- vfouk'k 'kekZ Hkkjrh; bfrgkl dk e/; ;qx tgka jktuhfrd HkfDr ds }kj lcds fy, [kqys FksA n`f"V ls ijkt; dk dky Fkk ogha lkaLd`frd ijkHko dk Hkh ;qx FkkA Hkkjrh; lekt ftu rRoksa ds rkus&ckus esa fufeZr gqvk gS] muesa o.kkZsa vkSj tkfr;ksa dk fof'k"V LFkku gSA ftl o.kZ&O;oLFkk dks vk;ksZa us deZ&vk/kkfjr cuk;k Fkk og dkykarj esa tUe&vk/kkfjr gks xbZA blds ifj.kkeLo:i lEiw.kZ fgUnw lekt :f<+okfn;ksa dh vk/;kfRed /kDds'kkgh rFkk rkuk'kkgh dh dBksj J`[kykvksa esa dSn gksdj jg x;k a FkkA tkfrokn ls mRiUu Nqvk&Nwr vkSj Åap&uhp dh fopkj/kkjk us lekt dks bruk detksj cuk fn;k Fkk fd og vius vfLrRo dh j{kk djus dh 'kfDr [kksdj viax gks x;k FkkA vius gh lekt ds djksMk+ as O;fDr;ksa dks tkfr ds uke ij vLi`';] vYiK ,oa nfyr cukdj lekt ds i`Fkd rFkk jktuhfrd :i ls la=Lr o ihfM+r djds rRdkyhu lekt ij HkDr jfonkl th ds izxfr'khy pyrk&fQjrk vfLFk&fiatj cukdj j[k fn;k FkkA ;g oxZ O;fDrRo] mnkj ,oa lekurkijd vk/;kfRed fopkjksa dk nks izdkj ds d"V Hkksx jgk FkkA ,d d"V mudk ;g Fkk fd [kwc izHkko iM+kA lekurk HkDr jfonkl th dk t;?kks"k mUgsa muds ns'koklh vNwr dg dj ?k`.kk djrs FksA nwljk FkkA bl t;?kks"k esa ml ;qx dh lHkh leL;kvksa dk larki mudk /kkfeZd FkkA lekt ds fu;eksa rFkk vkpj.k dh lek/kku FkkA mUgksus viuh ck.kh }kjk lekt esa QSyh gqbZ a lafgrkvksa dk fu/kkZj.k czkã.k oxZ djrk Fkk vkSj lkjh lHkh fo"kerkvksa dk ?kksj fojks/k fd;k vkSj /kkfeZd rFkk O;oLFkk,a mlds i{k esa gksrh FkhaA bl O;oLFkk esa rFkkdfFkr lkekftd :f<+oknh fopkj/kkjk dks vius mnkj fopkjksa }kjk 'kwnzkas dh vR;kf/kd mis{kk FkhA nfjnzrk us bl oxZ dks cny dj ,d ubZ Økafr vkSj thou&n`f"V dks tUe fn;kA v/kksxfr ds xrZ esa /kdsy fn;k FkkA bfrgkl bl ckr dk HkDr jfonkl th us viuh ck.kh esa /keZ ds lHkh lk{kh gS fd tc Hkkjrh; lekt dks ,slh fodV ifjfLFkfr;ksa vaxksa ij nk'kZfud Hkk"kk esa vusd ladr fn, gSA HkDr s a dk lkeuk djuk iM+k rc&rc vusd egkiq:"k lkeus vk, jfonkl th vius vkpj.k esa lar vkSj lk/kuk esa HkDr FksA gSa ftUgksus ijEijkxr /kkfeZd ,oa lkekftd ca/kuksa vkSj a mudh HkfDr ljy ,oa lgt FkhA mlesa u rks ;ksx&ekxZ dh feF;k /kkfeZd fo'oklksa dks pdukpwj djds lkoZHkkSe lR; tfVyrk Fkh vkSj u gh HkfDr dk 'kkL=h; fo/kkuA blesa dks LFkkfir fd;k gSA HkDr jfonkl th ,sls gh egkiq:"k Fks 'kkL=h;rk dh vis{kk vuqHkwfr dh rhozrk FkhA HkfDr ds ftUgksus rRdkyhu czkã.koknh /kkfeZd O;oLFkk ij iwjh a izfr mudh vkLFkk bruh vf/kd Fkh fd mUgksus HkfDr dks a 'kfDr ds lkFk izgkj fd;k vkSj yksxksa ds lkeus vusd u, gh loksZifj eku fy;kA mudk fo'okl Fkk fd ftl ?kj esa f{kfrtksa dks mn~?kkfVr fd;kA Hkxoku dk HkDr tUe ysrk gS mldh tkfr vius vki e/;;qxhu /keZ&lk/kuk esa HkDr jkekuan th ls Åaph gks tkrh gSA HkfDr jfonkl th us HkfDr dks nhu&nfyrksa izj.kk xzg.k dj HkDr jfonkl th us lk/kuk ,oa HkfDr dks s ds lkekftd mRFkku dk lk/ku cuk fn;k FkkA mu yksxksa ds fy, lqyHk cuk fn;k Fkk ftuds fy, HkDr jfonkl th dh lk/kuk&i)fr vR;Ur lgt HkfDr&{ks= oftZr FkkA mUgksus lkekftd ghurk vkSj lk/kuk a ,oa ljy FkhA blesa Hkxoku ds izfr ize dh rhozrk] la;e s dk ,slk HkO; ,oa fo'kky eafnj fufeZr fd;k ftlds }kj ifo=rk rFkk /kkfeZd ,oa lkekftd n'kZu FkkA HkDr jfonkl lcds fy, mUeqDr FksA mUgksus ijEijkfu"B }f"V ds fo:) a th us fdlh /keZ dk [kaMu ugha fd;k] cfYd lHkh /keksZa esa lHkh oxksZa dks bZ'oj dh HkfDr dk vf/kdkjh ekukA L=h gks leUo; iSnk djus dk ;Ru fd;kA os cM+h gh lknxh ds ;k iq:"k vFkok fdlh Hkh /keZ lEiznk; dk dksbZ O;fDr gks] ¼'ks"k i`"B VIII ij½ (vi)
  • 41.
    ve`r dh 'kfDr & l0 c['kh'k flag lks<h + ve`r esa ,slh vn~Hkqr 'kfDr gS tks euq"; dks u esa fnysjh vk xbZ vkSj yksxksa us tkfr&ikfr ds Hksn&Hkko dks dsoy 'kkjhfjd cy ojuk Hkwydj Nqvk&Nwr ds cU/kuksa dks rksM+ fn;k rFkk ^ekul dh vkfRed 'kfDr Hkh iznku tkr lcS ,dS igpkucks* dk ikB i<+kA djrh gSA ,slh oLrq tks xq: xksfcUn flag th ds bl vn~Hkqr ve`r dk iku vn~Hkqr gS ;fn nqyZHk jgh djds euq"; esa fuMjrk] fuHkZ;rk rFkk vkRe fo'okl dk rks dksbZ vk'p;Z dh ckr lapkj gksrk gS rHkh rks xq: dk flD[k le>rk gS fd %& ugha gSA bfrgkl lk{kh gS ftl ejus rs tx Mjs esjs eu vkuanA fd tc ls bl l`f"V dh ejus gh rs ikb;s iwju ijekuUnA jpuk gqbZ gS rc ls tho vkSj og le>s Hkh D;ksa ugha tcfd xq: th us fujUrj ve`r dh [kkst esa ve`riku dh igyh 'krZ gh ;g j[kh fd %& jgk gSA vkuUn lkgc esa fy[kk gS %& tks rksgs ize [ksyu dks pkvksA s ^^lqj uj eqfu tu ve`r [kkstnsA flj /kj ryh xyh eksjh vkvksAA lq ve`r xqj rs ik;k ;gh dkj.k Fkk fd ve`r ls 'kfDr izkIr dj ik;k ve`r xqj d`ik dhuh ,d&,d flD[k us yk[kksa ls Vdjkus dk lkgl fd;k vkSj lPpk eu olk;k** Hkkjr esa ,d yEch nkLrka dh fLFkfr jgrs gq, Hkh ns'kokfl;ksa vFkkZr~ tho ek= rks ve`r dh [kkst djrk jgk ij esa tkx`fr vk xbZA ve`r iku ds i'pkr~ ;g flD[k dh bl vewY; oLrq dh miyfC/k dsoy mUgha dks gks ldh fuHkZ;rk gh Fkh fd ftlds dkj.k dbZ 'kwj&ohj g¡lrs gq;s ftu ij izHkq dh d`ik gqbZ rFkk ftUgksus vkRe fo'okl ds a Qkalh ij p<+ x;s] vius flj mrjok fn;s] vax&vax dVok vk/kkj ij vFkd ifjJe fd;kA fn;s vkSj izlUurk ls ekSr ds lkFk [ksy x;s ijUrq vius / loZ izFke ve`r nso vkSj nkuoksa dks leqUnz eaFku keZ ls ugha fxjsA ls rsjg vU; oLrqvksa ds lkFk vusdkusd d"VksijkUr izkIr a xq: ukud nso th ls ysdj xq: rsx cgknqj th gqvkA rd flD[k dsoy ,d HkDr jgkA xq: xksfcUn flag th us xq: xksfcUn flag th us ve`r dk tks :i bl bl HkfDr :i dks vkSj n`<+ djds mlls lar ls flikgh dk lalkj ds le{k iznf'kZr fd;k og le;kuqdwy FkkA mlesa fo'okl txk;kA tgk¡ ,d vksj HkfDr Hkkouk ls ifjiw.kZ [kM~x dh 'kfDr mins'kkRed xq:ok.kh rFkk xq: th ds fo'o 'kkfUr dk izfrfcEc fn[kk;k ogk¡ nwljh vksj gkFk esa vkfRed cy dk lekos'k FkkA bfrgkl lk{kh gS fd ml ryokj ysdj fucZyksa rFkk nhu nqf[k;ksa dh j{kk dk lkgl le; dh ifjfLFkfr;ksa esa euq"; pkfjf=d rFkk ekufld Hkh txk;kA ,d vksj fdlh dks Hk;Hkhr djuk ;k Hk; Lrj ls uhps fxj pqdk FkkA xq: th dks ;g lkspuk iM+k fd fn[kkuk iki le>k ogk¡ nwljh vksj fdlh ls vuqfpr Mjuk fdl izdkj ekuo tkfr dks 'kks"k.k vkSj vR;kpkj dh py Hkh iki le>kA vFkkZr~ jgh pDdh esa ihls tkus ls cpk;k tk;sA mudks ;g Hkh Hk; dkgw dks nsr ufg] ufg Hk; ekur vku vkHkkl gqvk fd bl le; dh fucZy] dk;j] vdeZ.;] bl ve`r ds iku djus ls cSj fojks/k dk fouk'k vlgk; rFkk Nqvk&Nwr esa Q¡lh turk ds fy;s Åij ls gksrk gS rFkk ,d nwljs esa cU/kqRo dh Hkkouk mRiUu gksrh dksbZ ,slh 'kfDr ugha yk;h tk ldrh tks vR;kpkj lgus gSA xq: th us Lo;a Hkh fe=&'k=q rFkk flD[k&vflD[k esa ds LFkku ij mYVs nq"Vksa ds vuqfpr dk;ksZa dks jksd ldsA xq: dHkh dksbZ Hksn ;k varj ugha le>kA lgh Hkkouk mUgksus a th us bUgha nqcZyrkvksa dks jksdus ds fy;s lg;ksfxrk dk vius flD[kksa esa HkjhA blh uhfr ds dkj.k tgka ,d vksj iz;Ru fd;k rFkk bl lg;ksfxrk dh uhao ve`r ij j[khA xq: th ds vusdksa fgUnw rFkk eqLyeku 'k=q Fks ogka muesa ls xq: th ds [kaMs ds ve`r us ,d ,slh Økafr dh fLFkfr dbZ muds fe= rFkk vuqpj Hkh FksA mRiUu dj nh ftlus ml le; ds euq"; dh dk;k gh xq: th dk ve`r fdlh O;fDr fo'ks"k ds fy;s iyV ds j[k nhA izfrf"Brksa dks izfr"Bk nh] LokfHkekfu;ksa ugha gSa vkSj u gh fdlh fo'ks"k tkfr rFkk /keZ ds fy;s gh dks LokyEcu fn;k] nqcZyksa dks ohj cuk fn;k] fiNM+s gqvksa dksbZ Hkh euq"; ,d e;kZnk esa jgdj vuq'kklu dh dM+h esa (vii)
  • 42.
    tqMus ds fy,xq: th ds crk;s fl)kUrksa dk vuqlj.k + dh 'kfDr dk vkHkkl dsoy mldks lsou djds gh yxk;k djds rFkk iakp ddkjksa ^^ds'k] da/kk] dM+k] dPN rFkk tk ldrk gS ijUrq ml dk ikuk rc gh lEHko gks ldrk d`ik.k** dks /kkj.k djds ve`riku djus dk vf/kdkjh cu gS tc ijefirk ijekRek dk vk'khokZn izkIr gks] vkt ge ldrk gSA izHkq ds lUeq[k gkFk tksM+ dj izkFkZuk djsa vkSj ;g ek¡x djsa vkt tc ge ve`r dh 'kfDr dks fo'ys"k.k dj fd gekjs HkkbZ cgu tks vc rd ve`r ls mnklhu gS] mu a jgs gSa rks bl ckr dk gesa /;ku j[kuk gksxk fd ve`r iku ij izHkq dh d`ik gks rFkk og vius ij la;e j[k dj] jgr djus dk iwjk izpkj gksuk pkfg;s rkfd gj flD[k L=h o e;kZnk dk ikyu dj ve`r ds vf/kdkjh cu ldsa vkSj ml iq:"k ve`r iku djds xq: /kkj.k dj lds] ve`r iku dk lsou djds bldh 'kfDr dks le>rs gq;s xq: th ds djds ml dk Qy dsoy vius ij la;e j[k dj rFkk iwjh crk;s gq;s ekxZ ij py dj lc dk Hkyk lksp ldsA a jgr e;kZnk dk ikyu djds gh ik;k tk ldrk gSA ve`r okfgxq: th dk [kkylk] okfgxq: th dh QrfgAA HkDr jfonkl th dh -------- dk 'ks"k jkxksa esa 40 in 'kkfey gSA bls gh HkDr jfonkl th dh a lkFk viuh ckr lkeus j[krs gSA a ck.kh dk izkphure izekf.kd laxzg ekuk tkrk gSA Jh xq: okº; lk/kuksa ls mUgksus og okrkoj.k ,oa Hkwfe a xazFk lkfgc esa vkbZ ck.kh ds vk/kkj ij dgk tk ldrk gS rS;kj dh ftlesa vkykSfdd ize dk cht vadqfjr gqvk vkSj s fd HkDr jfonkl th dh ck.kh esa fuxqZ.k ds izfr mudh ogh cht fodflr gksdj vkRek dk ijekRek ls ,dhdj.k izcy vkLFkk FkhA bruk gh ugha muesa v}Sr ds izfr vVwV djk nsrk gSA blh izekuqHkwfr ij HkDr jfonkl th dks xoZ s vkLFkk Hkh izdV gksrh gSA MkW- eksrh flag ds vuqlkj] ^^lar] Fkk vkSj blh izekuqHkwfr rFkk izekHkfDr ds v/kkj ij mUgksus s s a lk/kd 'kkL=fofgr HkfDr dks Lohdkj ugha dj ldrs Fks] vkRe&rRo vkSj ije&rRo dh izkfIr dh Fkh % D;ksfd ;g mudh ijEijk] izd`fr vkSj ckSf)d fLFkfr ds a ize dh tsojh ckf/kvks rsjks tuAA s vuqdwy u FkhA HkDr jfonkl th us tkfrokn dk rks vkjEHk dfg jfonkl NwfVcks dou xqquAA ¼iUuk 487½ ls gh mxz [kaMu fd;k Fkk] fQj ikafMR; dks Hkh mUgksus a HkDr jfonkl th dh ck.kh cgqrk;r esa ugha vuko`r fd;kA bl dkj.k ml ekxZ dks xzg.k djus okys feyrhA vkt tks Hkh ck.kh feyrh gS mls muds le&lkef;d vf/kdka'k rFkkdfFkr fuEu oxZ ds gh yksx FksA** egkiq:"kks] HkDrksa ,oa f'k";ksa us laxzghr djds fyfic) a HkDr jfonkl th us ftl ijk/khurk dk fojks/k fd;k gS] ftlds izekf.kd gLrys[k cgqr de ns[kus dks fd;k vkSj mls iki Bgjk;k] ;g ml ;qx ds fy, ubZ pht feyrs gSAa FkhA HkfDr jfonkl th us vius ;qx esa vdky vkSj vHkko Jh xq: xzFk lkfgc esa HkDr jfonkl th ds 16 a dh ekj dks >syrs lkekU;&tu dh ihM+k dks nwj djus ds fy, ,d ,slh O;oLFkk dh dYiuk dh ftlesa lHkh dks :gkuh lans'k ikf{kd lekpkj i= lHkh dqN feysA csxe iqjk mudh mPp dYiuk dk ,d okf"kZd pank 250@& Mkd [kpZ lfgr vkn'kZ lalkj gS] ftlesa ekuo dh lHkh leL;kvksa dk ^iatkch lqeu* rFkk :gkuh lan'k ,d lkFk cqfdax s lek/kku gSA djkus ij ek= 350@& HkDr jfonkl th vk/;kfRed ,oa HkkSfrd leL;kvksa lqjUnz iky flag s ds izfr tkx:d gh ugha cfYd mudks fØ;kfUor djus dks eks0 9839612151] 99354444403 d`r ladYi Hkh jgsA mudh vk/;kfRed psruk lkekftd E-mail : ruhanisandeshknp@gmail.com psruk Hkh FkhA iatkch lqeu dk fu%'kqYd fgUnh ifjf'k"V lkStU; ls %& l- xqjizhr flag (fjEih)] l- gjizhr flag (fMEih) l M/s Singh Carrier l M/s Rimpi Dimpi Traders l M/s Shree Swastike Associates Lucknow, Mobile : 9935511185, 9936874937 DIMPI RIMPI vkids lq>ko ,oa jpukvksa gsrq vkdka{kh gSA i<+s vkSj i<+k;s iatkch lqeu dk izlkj c<+k;saA (viii)
  • 43.
    ARORA Amark of Quality R. S. MARKETING visit us on : www.marcpowersolutions.com E-mail : rsmarketing06@yahoo.co.in
  • 44.
    FEBRUARY 2013 xq:}kjk vkyeckx]y[kuÅ ds izfrfuf/k e.My dks ekuuh; eq[;ea=h }kjk vk'oklu fnukad 18 tuojh 2013 dks Jh vf[kys'k ;kno eq[;ea=h mRrj izns'k 'kklu ls xq:}kjk vkyeckx y[kuÅ dh izcU/k lfefr dk izfrfuf/k e.My] xq:}kjs ds eq[; xzaFkh Kkuh y[kfoUnj flag tks iatkch lqeu ekfld if=dk ds xqjefr lykgdkj Hkh gS ds usr`Ro esa feykA eq[;ea=h egksn; us vk'oklu fn;k fd vxys o"kZ ls Jh xq: xksfcUn flag th ds tUe fnol ij 5 tuojh ds LFkku ij vdky r[r ls tkjh dysUMj ds vuq l kj gh ljdkjh vodk'k ?kksf"kr gksxk] lkFk gh y[kuÅ esa xq: ukud fo'ofo|ky; dh LFkkiuk gsrq jkT; ljdkj }kjk Hkwfe dh O;oLFkk dh tk;sxh rFkk vU; vYi la[;d leqnk;ksa dh Hkkafr izkIr lqfo/kkvksa esa flD[kksa ls dksbZ Hksn&Hkko ugha gksxkA izdk'k mRlo ds ekSds ij Jherh luehr dkSj lkguh ,oa vU; dk lEeku Jh xq: xksfcUn flag th ds izdk'k mRlo ij ds0ch0lh0 ds 5 djksM+ dh iq:Ldkj fotsrk Jherh luehr dkSj lkguh] jk"Vªifr vokMZ izkIr l0 xqjizhr flag lsBh ,oa Jh izeksn pkS/kjh] Jh fouksn jkrjk] l0 nfoUnj flag cXxk] l0 ts0,l0 dkspj] l0 bZ'kizhr flag lkguh] l0 furuse flag lks<h] l0 y[kfoUnj flag lHkkln] l0 gjfoUnj flag ykMZ vkfn dks mudh miyfC/k;ksa ,oa lsokvksa gsrq xq:}kjk izcU/kd desVh }kjk lEekfur fd;k x;k gSA