1. ISABEL II (1833-1868) REXENCIA DE Mª CRISTINA (1833-1840) REXENCIA DE ESPARTERO (1840-1843) DÉCADA MODERADA (1844-1854) BIENIO PROGRESISTA (1854-1856) UNIÓN LIBERAL (1856-1868)

2. Situación política

3. 6.1 REXENCIA DE Mª CRISTINA (1833-1840)

4. 6.2 REXENCIA DE ESPARTERO (1840-1843)

5. 6.3 TOMA DE POSESIÓN DE ISABEL II (1843)

6. 6.4 Monarquía constitucional Antigo Congreso dos Deputados Novo Congreso dos Deputados, construído entre 1845 e 1850.

7. 6.5 Ideoloxías políticas PROGRESISTAS MODERADOS CARLISTAS Absolutistas Liberais Soberanía da nación División de poderes Cidadáns con dereitos garantidos Igualdade ante a lei Participación política cidadá Propiedade privada Liberdade económica Soberanía real Poder absoluto do monarca Sociedade estamental Leis e foros tradicionais

8. 6.6 Os “espadóns” Isabel II Prim Espartero O´ Donnell Serrano Narváez

9. 6.7 1ª Guerra Carlista (1833-1840) Os carlistas tiveron un grande apoio popular (do campesiñado) na zona do interior de Cataluña e de Castellón, en Teruel, en Navarra e en zonas rurais do País Vasco. As loitas entre carlistas e liberais tiveron momentos de grande crueldade e afectaron, de cotío, á poboación civil. Máis ca un conflicto dinástico, as guerras carlistas foron unha longa guerra civil.

10. 6.8 1ª Guerra Carlista: Personaxes Carlos María Isidro Zumalacárregui Maroto Cabrera Partida do cura Merino

11. 6.9 1ª Guerra Carlista: Convenio de Vergara O xeneral cristino Espartero e o xeneral carlista Maroto asinaron o Convenio de Vergara (1839), tamén coñecido como “Aperta de Vergara”, que puxo fin á primeira guerra carlista e que suporía a entrada de moitos dos oficiais carlistas no exército liberal.

12. 6.10 Estado centralizado División provincial impulsada polo ministro Javier de Burgos (1833)

13. 6.11 Estatuto Real (1834) Martínez de la Rosa Estamento dos Próceres SOBERANÍA Real PODERES: Executivo Lexislativo Coroa Ministros Coroa (iniciativa) Cortes bicamerais (consultivas): Estamento dos Próceres (carácter estamental) Estamento dos Procuradores (sufraxio moi restrinxido) FORMA DO ESTADO: Monarquía con amplos poderes

14. 6.12 Pronunciamento de “La Granja” (1836) Os sarxentos sublevados obrigan a Mª Cristina a restablecer a Constitución de 1812

15. 6.13 Constitución de 1837 Nacional SOBERANÍA Censitario masculino SUFRAXIO DEREITOS E LIBERDADES Lexislativo “ Poder Xudicial” Coroa (certas limitacións) Ministros Xuíces Xurado (delictos de imprenta) ARTICULACIÓN TERRITORIAL Estado unitario Elección de Concellos e Deputacións FORZAS ARMADAS Milicia Nacional PODERES: División/Interacción Executivo Monarquía limitada FORMA DO ESTADO: Amplos (civís e políticos) Mantemento da relixión católica Cortes bicamerais: Congreso e Senado (con poderes iguais) Coroa (veto absoluto)

16. 6.14 Constitución de 1845 Regulamentados por leis ordinarias Estado confesional (catolicismo) Compartida (Coroa e Cortes) SOBERANÍA Censitario masculino (moi restrinxido) SUFRAXIO DEREITOS E LIBERDADES Executivo “ Administración de Xustiza” Coroa (reforzamento) Ministros Coroa (supremacía) Cortes bicamerais: Congreso e Senado (nomeamento real, vitalicio) Tribunais Supresión do Xurado ARTICULACIÓN TERRITORIAL Estado unitario e centralizado Nomeamento de Alcaldes e Deputacións FORZAS ARMADAS Supresión da Milicia Nacional PODERES: Supremacía rexia Lexislativo Monarquía con amplos poderes FORMA DO ESTADO:

17. 6.15 Creación da Garda Civil A creación da GARDA CIVIL polo Duque de Ahumada no ano 1844, relaciónase coas condicións sociais e políticas do campo español: presencia de partidas carlistas, bandoleirismo e revoltas agrarias. A ilustración amosa varios exemplos da indumentaria empregada por este corpo ó longo da súa historia.

18. 6.16 2ª Guerra Carlista (1847-1849)

19. 6.17 O clero e o carlismo “ Cría cuervos y te sacarán los ojos” Caricatura da revista “ La Flaca ” (1869) na que se critica ó clero como cómplice do carlismo Asalto a un convento en Madrid (1834) durante a primeira guerra carlista.

20. 6.18 Revolución de 1854 Un membro da Milicia Nacional Espartero e O´Donnel aclamados polo pobo

21. 6.19 Constitución “non nata” de 1856 Nacional SOBERANÍA Censitario masculino (ampliado) SUFRAXIO DEREITOS E LIBERDADES Executivo “ Poder Xudicial” Coroa (poderes limitados) Ministros Cortes bicamerais ( primacía do Congreso sobre o Senado ) Coroa Xuíces e Tribunais Xurado (delictos de imprenta) ARTICULACIÓN TERRITORIAL Estado unitario Elección de Concellos e Deputacións FORZAS ARMADAS Milicia Nacional PODERES: División/Interacción Lexislativo Monarquía limitada FORMA DO ESTADO: Amplos (políticos, non sociais) Tolerancia relixiosa

22. 6.20 Pronunciamento de San Gil (1866) Axustizamento dos sarxentos participantes na “cuartelada” de San Gil

23. 6.21 Tendencias políticas liberais PROGRESISTAS Mendizábal Xeneral Espartero MODERADOS Martínez de la Rosa ESQUERDA Rivero DEREITA Espartero, Madoz PURITANOS Xeneral Serrano CENTRO Xeneral Narváez AUTORITARIOS Bravo Murillo DEMÓCRATAS Rivero, Castelar, Figueras, Pi i Margall PROGRESISTAS Xeneral Prim, Madoz Sagasta, Ruiz Zorrilla UNIÓN LIBERAL Xeneral O´Donnell Xeneral Serrano MODERADOS Xeneral Narváez COALICIÓN REVOLUCIONARIA DE 1868 Soberanía nacional Sufraxio ampliado Ampliación de liberdades Tolerancia relixiosa Limitacion do poder da Coroa Descentralización Libre elección alcaldes Librecambismo Soberanía compartida Sufraxio moi restrinxido Recorte de liberdades Oficialidade do catolicismo Supremacía da Coroa Centralización Nomeamento dos alcaldes Proteccionismo

24. Economía

25. 6.22 Desamortizacións: protagonistas e resultados Mendizábal (1836) Madoz (1855) Valor dos bens desamortizados (en millóns de reais) Clero Beneficencia Concellos Outros Total 1798-1814 1.505 - - 1.505 1820-1823 - - - - 100 1836-1844 3.447 - - - 3.447 1855-1856 324 167 160 116 767 1858-1867 1.253 461 1.998 438 4.150 1868-1900 888 327 1.415 309 2.939 Total 8.372 3.573 863 12.908

26. 6.23 Aplicación xeográfica das desamortizacións Desamortización de Mendizábal (1836) Desamortización de Madoz (1855)

27. 6.24 Estructura da propiedade agraria

28. 6.25 Os inicios do ferrocarril Construcción da rede ferroviaria (1855) Construcción da rede ferroviaria (1865)

29. 6.26 Ferrocarril: Os primeiros trens Tren na estación de Córdoba (1867) Primeiro tren que circulou en España (Barcelona-Mataró, 1848) Ferrocarril Madrid-Aranjuez (1851)

30. 6.27 Ferrocarril: financiamento privado Modelos de obrigacións emitidas por dúas compañías constructoras de ferrocarrís

31. 6.28 Industria, minería e agricultura

32. 6.29 Producción e exportacións mineiras Mina de cobre a ceo aberto Río Tinto (Huelva) Producción Exportación

33. 6.30 Sistema fiscal División fiscal do Estado español Caseta de consumos ou “fielato”

34. 6.31 Sistema financeiro En 1856 nace o Banco de España, como banco nacional controlado polo Goberno que se irá estendendo, a través das súas sucursais, por todo o país. O billete de arriba é un dos primeiros emitidos por dito Banco, todavía co seu valor en escudos. A peseta, como unidade monetaria oficial, nace en outubro de 1868, inda que as primeiras moedas acuñadas nese valor son de 1869, mentres que a primeira emisión de billetes en pesetas realízase en xullo de 1874 (abaixo)

35. 6.32 Colonialismo en Cuba Mercado escravista en Cuba a mediados do século XIX

36. Sociedade

37. 6.33 Demografía Crecemento demográfico por rexións durante o séc. XIX ( en ‰)

38. 6.34 Hexemonía da burguesía O dominio económico e político da burguesía tamén se manifestou no aumento da súa influencia e singularidade social, que se expresa mediante a moda e a construcción das súas casas. Nas vivendas burguesas tiveron grande importancia os salóns, centro de reunión e de afirmación dos ideais desta clase social dominante

39. 6.35 Desequilibrios sociais Salón dunha vivenda burguesa Un faiado de Madrid Pazo de Punxín (Ourense) Unha casa do Courel CAMPO CIDADE

40. 6.36 O lento medrar do proletariado

41. 6.37 Aumento das tensións sociais: motíns Asalto a un palacio (Madrid, 1854) Queima dun “fielato” (Barcelona, 1872) Mulleres contra as “quintas” (Madrid, 1868) Revolta agraria (Córdoba)

42. 6.38 Aumento das tensións sociais: represión Ramón Casas : “La Carga”

43. 6.39 Condicións de vida: beneficencia O labor social da Igrexa, ou mellor, dalgúns sectores do clero regular, foi encomiable como amosan ámbalas dúas ilustracións. O torno da inclusa, onde se recollían as crianzas abandoadas (á esquerda) e o reparto de comida entre a poboación marxinada (á dereita) eran algúns dos labores de caridade ós que se adicaban determinadas ordes relixiosas, pero que tamén reflicten as condicións de pobreza que sufría unha importante parte da sociedade española.

44. Cultura e mentalidade

45. 6.40 A instrucción pública Patio dunha escola, 1872 Caricatura periodística sobre as dificultades económicas da escola pública

46. 6.41 Analfabetismo A ilustración ( O escribano no portal, 1839 ) reflicte perfectamente o alto grao de analfabetismo da poboación española desta época (arredor do 65-70% dos homes e do 85-90% das mulleres). Situación entendible pola escasa dotación e calidade do ensino, malia os intentos reformadores levados a cabo a mediados de século.

47. 6.42 Reformas educativas Pidal (1845) Moyano (1857) Na institucionalización dun ensino público liberal destacan os planos elaborados por Pidal (1845), que fundamentou o intervencionismo do Estado, e por Moyano (1857), que configurou un marco institucional que se mantivo nas súas liñas básicas ata 1970, asumindo o ensino obrigatorio e gratuíto durante a etapa elemental. Nembargantes, cómpre destacar que este modelo educativo partía do suposto de que a educación da muller era menos importante cá do home, como amosan as acusadas diferencias nas respectivas taxas de analfabetismo e os seguintes datos esclarecedores: Ata 1857 non se establecen escolas para rapazas. Ata esa mesma data non se fundan as primeiras “Escuelas Normales de Maestras”, vinte anos despois das de Mestres. Ata 1883 non se autorizou a matrícula das mulleres nos Institutos, e ata 1888 non se fixo o propio na Universidade. O primeiro Instituto de Segunda Ensinanza femimino non funcionou ata 1910, con 70 anos de retraso respecto dos primeiros masculinos. TAXAS DE ANALFABETISMO 1855 1870 HOMES 70% 65% MULLERES 90% 85% TOTAL 80% 75% ENSINO PÚBLICO 1855 1870 ESCOLAS ELEMENTAIS (Alumnado) 16.301 (654.308) 21.006 (1.187.134) INSTITUTOS (Alumnos) 54 (17.592) 61 (28.698) UNIVERSIDADES (Alumnos) 10 (6.104) 10 (12.023)

48. 6.43 A prensa

49. 6.44 A cultura aburguésase Ateneo de Madrid (1835)

50. 6.45 Lecer

51. 6.46 Romanticismo Esquivel : “Los poetas contemporáneos”